indissoluble;
insoluble.
· Calfa
Կրկին քառասուն՝ անլոյծ բերանով պահեաց. (Խոսրովիկ.։)
adj. s. irrational;
dumb;
animal;
blockhead.
· Calfa
Ի բարբառ ձայնի անբան բերանոյ. (Նար. խչ.։)
raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.
· Calfa
Տային ի ձեռս ագռաւաց ... Ի բերանոյ ագռաւոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.
· Calfa
Միջնորդ ազդման շրթանց, կամ գործի ազդման լեզուիս շարժութեան է բերանն խօսողի։
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
· Calfa
Զամենայն պղծութիւնս ընդ բերան ածեն։ Է ինչ՝ զոր ցերեկ ընդ բերան ածիցէ մարդն։ Ի գիշեր եւ ի տիւ զայն ընդ լեզու ածեմք. (Ոսկ.։ Եզնիկ.։ Լմբ.։)
ocular, witnessed by the eye;
visible, apparent;
— վկայ, eye-witness;
— ճշմարտութիւն, an evident truth;
visibly, seeing with one's own eyes.
· Calfa
Որ ի բերանոյն լսէր, եւ կերպարանացն ականատես լինէր. (Ագաթ.։)
eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;
· Calfa
ԱԿՆ, ական, յականէ, ակունք, զակունս, յակունս կամ յականս. Ὁπἡ, ἒξοδος, διέξοδος. Foramen, exitus, origo, scaturigo. եւ այլն. Սկիզբն եւ ելք ծագման եւ բղխման աղբեր. աղբերակն, եւ որ ինչ նման է նմա. ակ, բուն բերանը. կէօզ, այն, գայնագ, չէշմէսար.
precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.
· Calfa
ԱԿՆ, ական, յականէ, ակունք, զակունս, յակունս կամ յականս. Ὁπἡ, ἒξοδος, διέξοδος. Foramen, exitus, origo, scaturigo. եւ այլն. Սկիզբն եւ ելք ծագման եւ բղխման աղբեր. աղբերակն, եւ որ ինչ նման է նմա. ակ, բուն բերանը. կէօզ, այն, գայնագ, չէշմէսար.
source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.
· Calfa
ԱԿՆ, ական, յականէ, ակունք, զակունս, յակունս կամ յականս. Ὁπἡ, ἒξοδος, διέξοδος. Foramen, exitus, origo, scaturigo. եւ այլն. Սկիզբն եւ ելք ծագման եւ բղխման աղբեր. աղբերակն, եւ որ ինչ նման է նմա. ակ, բուն բերանը. կէօզ, այն, գայնագ, չէշմէսար.
to terrify, to intimidate.
· Calfa
Արկին ի բանտ, թերեւս ահացուսցեն զնոսա։ Որպէս վիշապ բանայ զբերան իւր՝ յահացուցանել զմեզ. (ՃՃ.։)
salt;
— ուխտի, ուխատզի, — կնքեալ, sign of true friendship;
— եւ հաց, commensality, love;
— առնուլ, — եւ հաց ուտել, to eat in company, to be social, to be convivial.
· Calfa
Աղն քաջայարմար գոլով հաղորդութեան այնմիկ, որ առ բերանոյն զգայութիւն աղոց ըստ համեմատութեան օրինի (սիրելի եղեւ ի նուէր դից). (Պղատ. տիմ.։)
to speak;
to cry out, to exclaim.
· Calfa
ԲԱՐԲԱՌԻՄ որ եւ ԲԱՐԲԱՌԵՄ. φθέγγομαι, ἁποφθέγγομαι, λαλέω vocem edo, loquor Մարդկային ձայնիւ խօսել. հանել բան ընդ բերան. արտաբերել. գոչել. խօսիլ.
ԲԱՐԲԱՌԻՄ. չ.ձ. Յայն արձակել. կարդալ. գոչել. տալ ձայն բարբառոյ. բերան բանալ. խիզախել. ազդել.
of good renown, of great reputation, famous, renowned, celebrated.
· Calfa
Բարեհամբաւ գովութեամբ։ Լաւ զբարեհամբաւ գովութիւն համարեալք։ Էին զօրութիւն յամենայն բերանոց բարեհամբաւ գովեալ լիցի. (Փիլ.։)
open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away !
—է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy !
— ի, except, excepted, besides, save;
without.
· Calfa
Թողեալ եմք ի բաց զբերան եւ զունկն մեր. (Վրք. հց. ԺԲ։)
breaking;
rupture, fracture;
fraction;
refraction;
rebuff;
— ոգւոյ, discouragement, despondency.
· Calfa
cf. Բերկրալի.
· Calfa
Աղաղակեցին բերկրալիր բերանով ... Բերկրալիր շրթանց։ Բերկրալիր բանից. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Ա՛յ հրաշագործ բերան բերկրալիր՝ դու լռեցեր այժմ ի խօսելոյ. (Գանձ.։)
cf. Բերկրալի.
· Calfa
Աղաղակեցին բերկրալիր բերանով ... Բերկրալիր շրթանց։ Բերկրալիր բանից. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Ա՛յ հրաշագործ բերան բերկրալիր՝ դու լռեցեր այժմ ի խօսելոյ. (Գանձ.։)
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
· Calfa
Ասի բղխումն հոգւոյն սրբոյ եւ նմանութեամբ ծագման ծաղկի կամ պտղոյ իբր յարմատոյ եւ ի բնոյ. եւ նմանութեամբ բղխման շնչոյ ի բերանոյ, կամ ճառագայթի յարեգակնէ. եւ այլն։ (Վրդն. ծն.։ Կիր. պտմ. ի վանականէ։ Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Բղուկ.
· Calfa
Քեզ բղուղ մի իւղ տամ ... Ելից զբղուղ մի յարդով մինչեւ ի ճիտն, եւ զբերան բղղին սերեկեաց. (Ոսկիփոր.։ որպէս եւ Վստկ. ՟Ճ՟Խ՟Ը։ Հին բռ.։)
round, circular, orbicular;
rotund.
· Calfa
Արար զծովն ձուլածոյ, գործ բոլորշի նոյնաձեւ։ Եւ բերան նորա գործ բոլորշի։ Չորեքկուսի, եւ ոչ բոլորշի։ Աշտարակ մի. գործած բոլորշի յամենայն կողմանց. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23. 31։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 5։)
appeal;
complaint, recourse;
claim, lodging an appeal;
— արկանել բառնալ՝ հարկանել ունել cf. Բողոքեմ.
· Calfa
Անլուռ բերանով բողոք բարձեալ. (Փարպ.։)
to appeal, to complain, to claim;
to lodge an appeal;
to complain.
· Calfa
Իբրեւ խօսուն բերանով անշշունջն բողոքէ, եթէ չեմ արժանի պաշտօն առնլոյ. (Եզնիկ.։)
nest;
niche;
dwelling, lodging;
—ս դնել՝ կառուցանել, to nestle, to make one's nest;
հանել ի բունոյ, to take out of the nest.
· Calfa
Բոյնս բոյնս արասցես զտապանն ... ծակք իմն եւ բոյնք՝ աչք ... ա՛յլ բոյնք՝ ականջք ... մեծ քան զառաջին բոյնսն՝ բերանն։ Զօրէն բունոց ոմանց. (Փիլ. լին. ՟Բ. 3։)
act of sending out flames.
· Calfa
Որում դողութեամբ մեծաւ սպասեն անմահականաց ահեղից լուսաբերան բոցաշնչութիւնք. այսինքն բնութիւնքն՝ որք զլոյս օրհնութեան եւ զբոց սիրոյ շնչեն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to nestle, to make ones nest;
to place one's self.
· Calfa
Ի բերան եւ յաչս բունէին։ Ախտք մարմնական գործոց բունեալ է յանձինս մեր. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Սհկ. կթ.։)
cf. Բունեմ.
· Calfa
Ի բերան եւ յաչս բունէին։ Ախտք մարմնական գործոց բունեալ է յանձինս մեր. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Սհկ. կթ.։)
censer.
· Calfa
Իմանալի բուրվառ։ Բուրվառ հոգեւոր առնել զբերանն։ Բուրվառաւ կամացս. եւ այլն. (Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Նար.։)
obscure, that is not clear or open.
· Calfa
Են դեւք, որ ի բերանն նստին, եւ զփակեալն դժուարաբաց առնեն. (Կլիմաք.։)
facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.
· Calfa
Ըմբերանել զոմանց զդիւրութիւնն եւ զյանդգնութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ որպէս յն. դիւրաձեռնութիւն։
cf. Գելարան;
tight, stiff;
intwined, twisted.
· Calfa
Դանդանաւանդս եւ գելս աստուածային բերանոյդ. (Շար.։)
chameleon
· Calfa
χαμαιλέων chmaeleon ազգ մողէզի կամ կովադիացի, երկայն իբր եօթն մատնաչափ, եւ բարձր հինգ մատնաչափ՝ որսօղ ճանճից եւ ճճեաց բերանաբացութեամբ. ոյր վասն ասի օդով սնանիլ.
two edged.
· Calfa
δίστομος anceps Որոյ են երկու սայրք, կամ կողմանք սո՛ւրք. երկբերան. եւ Սուսեր երկբերանեան.
produced by the earth, terrestrial.
· Calfa
Երկրածին մարդ, կամ մարմին, բնութիւն, բերան, եւ այլն. (Նար.։)
adj. s. septenary, seven;
week.
· Calfa
Եօթնեակ զաւակօք։ Յեօթնեակ բերանոյ։ Եօթնեակ դար. (Նար.։)
to heat, to strike.
· Calfa
Գահեցին զբերանս նորա, որ լցաւ արեամբ. (Ոսկիփոր.։)
to stumble, to trip, to glid, to slip.
· Calfa
Երանեալ է այր, որ ոչ գայթեաց բերանով իւրով. (անդ. ՟Ժ՟Դ. 1։ տես եւ ՟Ի՟Ա. 8։ ՟Լ՟Դ. 20։)
muddy, miry, dirty.
· Calfa
Յեր կինս բացեալ զգայռալիր բերանն ... ածէր զլեզուն զերկրաւ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
cage, park;
menagery;
den, haunt;
prison;
դնել ի —, to shut up in a cage.
· Calfa
Գայլ ի բերան հարին, եւ տարան գառագղիւ (կամ գառագղիւ). (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 9։)
cf. Երկթերթ.
· Calfa
Գետն բերանաբացեալ դարաւանդօք ափանց զերկթերթիսն նշանակէ շրթունս. (Խոր. ՟Բ. 39։)
earth, globe;
ground, land, territory, soil, district, department, jurisdiction;
land, country, province, region, climate;
the world;
the earth;
յ— անկանել, խոնարհիլ, to prostrate one's self;
— ծննդեան, birthplace;
յ— կործանել (դիաթաւալ), to strike dead on the spot;
յ— օտար, in a foreign land;
թնդայր — յընթացս մեր, the ground shook beneath our feet;
-! -! land! land! — աւետեաց, the Holy Land.
second;
secondly, in the second place.
· Calfa
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ կոչեաց աստուած զցամաքն երկիր։ Աղբիւր ելանէր յերկրէ, եւ ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Երկինք աթոռ իմ են, եւ երկիրս պատուանդան ոտից իմոց։ Եդին յերկինս զբերանս իւրեանց, եւ զլեզուս իւրեանց աստուած էին զերկրաւ. եւ այլն։
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
· Calfa
Դառնասցի յորովայն քո, այլ ի բերան քո է քաղցր. (Յայտ. ՟Ժ. 9. 10։)