versification;
verses.
Զհագներգութիւն եւ զվանգ տաղաչափութեան շարադասեալ։ Պիտանիք այսոքիկ են ի տաղաչափութեանն, այլեւ օգտակարք ի պատմութիւնսն։ Եւ է լծորդութիւնս պիտանի ի տաղաչափութիւն յարմարութեան բանի. (Երզն. քեր.։)
tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.
Ի տաղաւարս բնակեսջիք զեօթն օր։ Ի տաղաւարս բնակեցուցի զորդիսդ իսրայէլի ի հանել ինձ զնոսա յերկրէն եգիպտացւոց։ Արասցուք երիս տաղաւարս։ Արար նա տաղաւար ի տանիս տան իւրոյ։ Յուզեաց լաբան զամենայն տաղաւարն։ Իբրեւ զտաղաւար յայգւոջ։ Իբրեւ զտաղաւար մրգապահոց.եւ այլն։
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի՝ տօն տաղաւարահարաց։ Աիռնել զտօն տաղաւարահարաց։ Ի տօնի տաղաւարահարացն։ Ըստ բանի աւուրցն տաղաւարահարաց.եւ այլն։
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի՝ տօն տաղաւարահարաց։ Աիռնել զտօն տաղաւարահարաց։ Ի տօնի տաղաւարահարացն։ Ըստ բանի աւուրցն տաղաւարահարաց.եւ այլն։
erecting a tabernacle or pavilion, building a hut or cottage;
տօն —ահարաց, feast of tabernacles;
scenopegia.
Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի՝ տօն տաղաւարահարաց։ Աիռնել զտօն տաղաւարահարաց։ Ի տօնի տաղաւարահարացն։ Ըստ բանի աւուրցն տաղաւարահարաց.եւ այլն։
cf. Տաղաւարիմ.
ode.
Տաղասացութիւն. երգաբանութիւն.
tedious, wearisome to hear.
Զառաջիկայն տրամաբանութիւն տաղտկալուր ճեմարանին բացատրէաք. (Մագ. կբ։)
cf. Տաղտկանամ.
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
cf. Տաղտկութիւն.
Ոչ կամեցաւ ասէ մխիթարել անձն իմ. տեսանե՞ս զտաղտկանացն բանս, եւ զհրաժարելոյն։ Անգործ խենեշութեանն տաղտկանք հրաժարեալ առաջիկայիւս. (Առ որս. ՟Ժ՟Է։ Պիտ.։)
to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.
Դեռ ընդ յարկաւ մարմնոյս եմք, որ ծանծանայ եւ տաղտկացուցանէ զմեզ։ Մի՛ բազմութեամբ բանիցս զլսելիսն աստուծոյ տաղտկացուցանել. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Ոչ շլմորեցոյց զմիտս յայլեւայլ բանիցն եւ տաղտկացոյց։ Եւ զերկիրն մի՛ տաղտկացուցանիցնես (անխնայ վարելով). (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. օրին.։)
displeasure, disgust, dislike, aversion, nausea;
annoyance, vexation, trouble.
Զի մի՛ երկայնութիւն բանիցն տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ երկայնաբանութիւն։ Որ ինչ իւր տաղտկութիւն առաջի կայ։ Ի նոյն ցաւս դառնիճ տաղտկութեան. (Խոր. ՟Բ. 56։ Լմբ. պտրգ.։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։)
to convert the soul into a temple.
Հոգին սուրբ հովանաւորեալ տաճարացոյց զկոյսն՝ ընդունել զբանին աստուծոյ զմարդեղութիւնն. (Կիւրղ. ղկ.։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
Չասաց, եթէ ոչ տանիք զբանս իմ։ Տարաք, եւ կամ տարեալ լինիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։ Առ. որս. ՟Է։)
Ի բա՛ց տար։ Ի բաց ա՛նդր տար. այսինքն քաւ լիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ այլն։)
master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.
ՏԱՆՈՒՏԷՐ ՏԱՐՒՈՅ. Ըստ աստեղաբաշխից՝ Մի մի ի կենդանատեսակաց. իսկ ըստ ախտարաց՝ կարծեցեալ աստղ իշխօղ ծննդաբանութեան, կամ գլխաւորն յայն ինչ աստեղատան.
torturing, setting on the rack;
tormentor, torturer, executioner.
Ահագին տանջիչ յանցաւորացն։ Այնուհետեւ զգուշացաւ նոցա տանջիչն։ Զմերն տանջեաց տանջիչս բանն աստուած։ Հազարապետ տանջիչ ընկերաց իւրոց։ Զնոսա համարիմք մեզ տանջիչս, որք զմարմին հալածեն. (Ոսկ. եբր.։ Եզնիկ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. սղ.։)
tantalizing.
Հասանել ի բաղձական տանտալական պատիժս պատուհասից։ Տարադատ տանտաղական՝ տիւռենական տարակուսեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Մագ. ՟Խ՟Ա։)
to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն։ Տապալէ զլերինս բարկութեամբ։ Լերինք ի հիմանէ տապալեսցին։ Ձորք տապալեսցին։ Տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա։ Տապալեաց զամեսայի ի ճանապարհէն յանգն։ Հողմ յարիցէ եւ տապալեսցէ։ Ասուր իբրեւ նոճ մի ի լիբանան, եւ տապալեցին զնա ի վերայ լերանց։ Տապալեսցէ զատակս նորա։ Տապալեցան շտեմարանք։ Հիմունք երկնից խռովեցան եւ տապալեցան։ Տապալեսցին հիմունք նորա.եւ այլն։
to specify.
Տեսակարարէ զհաւաքաբանութիւնն միջին սահմանս ( միջնորդ եզրն). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
specification.
(լաւ եւս՝ Տեսակարարութիւն). Տեսակարար բանն. տեսակ, եւ տարբերութիւն.
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
Դէտ արձակեաց յուդա, զի տեսցէ զբանակս նոցա։ տեսանել՞, թէ որպիսի անցք անցցեն։ Տե՛ս խնդրեա՛ այր մի իմաստուն։ Եւ դու տե՛ս քեզ յամենայն ժողովրդենէդ արս զօրաւորս աստուածապաշտս.եւ այլն։
seeing;
prophet, seer.
Ըստ բանին տէրունի, եւ տեսանողացն ձայնի. (Նար. ՟Բ։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
Առնու կաւ, եւ նկարէ աչս՝ տեսարան իմաստից հոգւոյն բանականի, եւ շնչոյն զգայականի. (Պիտառ.։)
theory;
vision;
the eyes;
interview.
θεωρία theoria. Տեսութիւն խորհրդոյ կամ բանի. տեսական դիտողըութիւն.
special, formal.
Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգաց յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Աշակերտք, որ նախ քան զտեսութիւն աստուածաբանք։ Մերձ գնել տեսութեանս զիմաստն պօղոսի։ Ուսուցին զխորհրդոյն տեսութիւն։ Ուստի եւ մեզ կարեւոր պէտք են յայս տեսութիւն խնամով հայել։ Ճշմարտեն զտեսութիւնս զայս։ Ի վայրապար ցանկութիւնս արհեստից, սնոտի եւ մակացութեան։ Զօրութիւն՝ կրկին տեսութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Սարգ.։ Իգն.։ Շ. ՟ա. պ.։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Վասն մարմնաւոր տեսչութեանն տեառն։ Որ ըստ էուեւեանն անմայր եւ ըստ տեսչութեանն անհայր։ Ոչ միշտ կամէր նշանս ցուցանել, զի մի՛ բնաւ զտեսչութեանն իրս ապականեսցէ։ Ոչ մերժի յիւրմէ պատուոյն վասն տեսչութեանն։ Սկիզբն առնել բանին յառաջին տեսչութենէ անտի փրկչին մերոյ. (Սեբեր. ՟Է։ Մանդ. ի ծն.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։ Պրպմ. ՟Խ՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 1։)
quire of paper, stitched-book, copy-book;
pamphlet.
duration;
*oak or elm leaves for fodder;
ի —, durably, lastingly, for ever;
ի — երթալ or — պահիլ, cf. Տեւեմ.
Առ նոսա (առ անբանս) վաղվաղակի շիջանի ցհասումն, եւ ի քեզ ոխակալութիւն ի տեւ պահի. (Ոսկ. ես.։)
durable, permanent, stable, persisting, lasting.
Արար զանօսրն տեւական։ Է տեւական բանս եւ ուժեղ. (Գէ. ես.։ Կրպտ. ոտ.։)
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
Ի սկզբան տէրութեանն շապհոյ արքայից արքայի։ Զամենայն ազգս եւ ազինս՝ որ են ի տէրութեան քում։ Յամենայն կողմանս տէրութեան իւրոյ։ Առ ամենայն ազգս տէրութեան իմոյ. (եւ այլն. Եղիշ.։)
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
Անհասանելի տէրունական յայտնութիւնն աշխարհի ծագեցաւ։ Առաքեալն պօղոս զմիաւորութիւն տէրութեանն զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ, ծայրագոյն նշանակեաց։ Վնասակարս առ տնօրինականսն տէրունականս։ Զտէրունականն մի՛ մոռանայք (պատուէր). (Շար.։ Աթ. ՟Ը։ Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Բ։)
cf. Տէրունական.
Լսել տէրունոյ ձայնին, որ ասէ, ես լոյս յաշխարհ եկի։ Զխրախոյս տէրունի պաշտելի բանին յիշեալ առ սմին։ Հաստատեալ պահի ի մեզ բանն տէրունի. (Խոսր.։ Նար. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
ՏԷՐՈՒՆԻՔ գ. τὰ δεσποτικά quae domini sunt. Ինչք տեառն իւրոյ. տիրոջը բաները.
cf. Տիեզերաբանական.
spoken or published through all the world.
Հնչեցուցանէ ի սկզբանն տիեզերախօս աւետարանին. (Ագաթ.։)
celebrated or feasted by all the world.
Ի տտիեզերատօնակ աւուրս համաշխարհական համախմբեալ բարեբանումն. (Սհկ. արմաւ.։)
mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.
Նոյն է եւ պրս. դէգին. ի մեզ ստուգաբանի տիրնկին. մեծ եւ տիրօղ կին. տիրուհի. κυρία, δέσποινα, ἁρχούσα , ἠγουμένη, βασίλισσα domina, hera, matrona, princeps femina, regina. Կին տանուտեառն, իշխանի, թագաւորի. տան տիկին. խաթուն, գատըն, սուլթան.
to haste, to hasten, to be in haste, to make haste, to be quick, to be hasty or precipitate.
Որոգայթ է առն վաղվաղել, եւ յիւրոց ընչից խոստանալ։ Ի սուտ երդումն վաղվաղեն։ Վաղվաղեն հեղուլ զարիւն անպարտ։ Վաղվաղեցին եւ մոռացան զգործս նորա։ Վաղվաղեա՛ կեցուցանել զիս։ Մի՛ վաղվաղեսցէ սիրտ քո հանել բանս առաջի աստուծոյ։ Վաղվաղեաց փութացաւ շինեաց զպարիսպն.եւ այլն։
business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.
վր. վաճա՛ռի. (լծ. թ. պազար ... ). πράσις , διάπρασις venditio μεταβολή, μεταβολία, συνάλλαγμα, συναλλαγή commutatio ἑμπορία mercatura, negotiatio, commercium, nundinae. Տուրեւառ. փոխանակութիւն իրաց ընդ ընչից, եւ իրք փոխանակելիք գնոց. առուտուր, ծախելը, առնելու բաներ.
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
Որ վաճառական լինին բանին աստուծոյ. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 17։)
commerce, trade, dealings, business;
— առնել, to carry on commerce, to trade, to deal, to traffic.
Եւ մեր զայս ջան յանձին կալեալ՝ անկեալ ի վաճառականութիւն բանից. (Ագաթ.։)
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
Ի ՎԱՃԱՌԱՇԱՀ ԱՐԿԱՆԵԼ. πραγματεύομαι . Ի կիր արկանել եւ շահել. յարգել. բանեցնել.
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
Լսել զաշխարանս մերձաւորացն, զվայ աւաղ բարեկամացն։ Որք արդարեւ վայրի են արժանի ըստ տեառն բանի։ Եւ ոչ վայս վհատութեան ընդ հեծութիւնս ձայնին հիւսեաց. (Եղիշ. ՟Զ։ Խոսր.։ Նար. ՟Ի՟Թ։)
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
Լսել զաշխարանս մերձաւորացն, զվայ աւաղ բարեկամացն։ Որք արդարեւ վայրի են արժանի ըստ տեառն բանի։ Եւ ոչ վայս վհատութեան ընդ հեծութիւնս ձայնին հիւսեաց. (Եղիշ. ՟Զ։ Խոսր.։ Նար. ՟Ի՟Թ։)
cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.
τέρψις, ἁπόλαυσις fruitio, usus, commodus, delectatio, voluptatio, deliciae, voluptus. Անդորր վարումն ստացելոց. որ եւ Վայելումն, եւ Վայելչութիւն ասի. որպէս զուարճութիւն. դիւրութիւն. փափկութիւն. վայելն, վայելու բան.
Եւ այլ անթիւ բանք, որք ոչ վայելեն աստուծոյ. բայց թէպէտ եւ ըստ ինքեան ոչ վայելեն, այլ սակայն ըստ մեզ վայելեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
Եւ այլ անթիւ բանք, որք ոչ վայելեն աստուծոյ. բայց թէպէտ եւ ըստ ինքեան ոչ վայելեն, այլ սակայն ըստ մեզ վայելեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
Վայելեցուցանէր զմարմին իւր բանն աստուած յաստուածային բնաւորականսն. (Խոսրովիկ.։)
suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.
Վասն այսորիկ ոք յիրաւի եւս վայելչաբար զարմասցի։ Զոր սրբապէս վայելչաբար (յն. սրբավայելչաբար) հրամայեաց ինքն աստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.
Կամ Գեղեցկութիւն. եւ Իրք գեղեցիկք. տեսք, աղուորութիւն, աղէկ բաներ.