Definitions containing the research աք : 8605 results

Նախազգուշութիւն, ութեան

s.

precaution.

· Calfa

NBHL (1)

Անկարելի էր տեսանել՝ այնչափ նախազգուշութեանց ի մէջ եղելոյ։ Գիրս խրատու եւ նախազգուշութեան։ Վստահացեալք յիւրաքանչիւր նախազգուշութիւնսն (կամ նախզգուշութիւնսն)։ Զճանապարհորդութեանն նախազգուշութիւնսն. (Պիտ.։)


Նախաթոռ

cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.

· Calfa

NBHL (2)

Զնախաթոռ իշխանսն ընդ իւր բերցէ։ Որ այժմ է նախաթոռ քաղաքիս՝ սրբասնեալն պատրիարգ. (Մխ. դտ.։)

Նախաթոռ քաղաքն։ Նախաթոռ իշխանութեամբ. (Ոսկիփոր.։)


Նախախնամական, ի, աց

adj.

provident, careful.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ զիմաստուն զնախախնամականացն խորհրդոց՝ այնմ, որ առաքինութեան է ցանկացեալ, ետ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախախնամեմ, եցի

va.

to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.

· Calfa

NBHL (1)

Երեքումբք այսոքիւք նախախնամիմք. կամ տանջանօք, կամ փրկութեան յուսով, եւ նահատակութեամբք առաքինութեանցն. (Առ որս. ՟Ե։)


Նախախնամութիւն, ութեան

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

· Calfa

NBHL (2)

Նախախնամութեան առանձին է՝ իւրաքանչիւր ումեք խնամ տանել.

Զի ոչ եթէ՝ քան զադամայ զարմանալի արարչութիւն կրտսերագոյն ինչ իցէ ի վերայ մեր իւրաքանչիւր արարչութեանս որ եղեն նախախնամութիւնքս. (Իսիւք.։)


Նախածանօթ

adj.

known before;
prescient, knowing beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Սիւնհոդոսական հրամանաւ առաքելոցն՝ նախածանօթս հատուցելոցն հեթանոսաց զթեթեւագոյնսն աւանդել. (իբր նորա հաւատից. Ագաթ.։)


Նախակատար

adj.

perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.

· Calfa

NBHL (1)

Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)


Նախակարգեմ, եցի

va.

to preordain, to pre-establish, to predispose;
to predestine.

· Calfa

NBHL (2)

Տօն սրբոյն յովհաննու մկրտչին եւ վկային, զոր նախակարգեաց առաքեալն եւ խոստովանողն քրիստոսի գրիգորիս. (Կանոն.։)

Յանձն քո կատարելով զամենայն նախակարգեալ (ի կանոնաց) զառաքինութիւնս. (Մաշտ.։)


Նախակրթեմ, եցի

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

· Calfa

NBHL (2)

Առակացն գիրք զաղայական հասակն նախակրեւէ յառաքինութիւն. (Նախ. ժող.։)

Իմացաք զէշն (նշանակ) նախակրթեալ հրէից. (իսկ զյաւանակն՝ հեթանոսաց. Բրսղ. մրկ.։)


Նախահոգակ

adj.

provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.

· Calfa

NBHL (1)

Նախահոգակք՝ առաջնորդք բարեշաւիղք. (Նար. առաք.։)


Նախաձայն

cf. Կանխաձայն.

· Calfa

NBHL (1)

Արձակեաց արգանդն զոր ունէր. արտաքս անկաւ ի կենցաղս, նախաձայն ելաց. (Մաշկ.։)


Նախաձեռն

adj.

spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք երեւէր առ յոյժ ջերմեռանդն կամաց եւ քաջապինդ տրտմութեան նախաձեռն ի խառնումն մարտին առնել. (Պիտ.։)


Նախաճառ

adj.

predicted, foretold, prophesied;
— քարոզութիւն, prediction, foretelling, prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղաք, եւ տեսաք, զնախաճառ խորհուրդս մեք կատարեցաք. (Տաղ.։)


Նախամեծար

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ ինչ նախամեծար քան զնա եւ զնորա օրհնութիւնս համարեսցուք։ Զպտուղ փայտին ճաշակել՝ նախամեծար քան զաստուածականն համարեցաք. (Խոսր.։)

Սկզբնաթիւըն եւ նախամեծար՝ վէմն հաստատեալ (պետրոս կեփաս). (Նար. առաք.։)


Նախայայտ

cf. Նախայայտնի.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ նախայայտ արարելոյդ. (Կլիմաք.։)


Նախայօժար

adj.

predisposed, willing.

· Calfa

NBHL (2)

Նախայօժար կամացն ընտրութեամբ տեղի տայ չարին։ Ըստ նախայօժար կամաց ատեցաք զհոգեւորն խաղաղութիւն. (Շ. ամ. չար.։ Լմբ. ատ.։)

Հանգոյն մեծի արքայիդ եւ համեմատ նախայօժար սրտի նորին եւ զհօրդ հասարակաց ծանեաք զկամակցութիւն. (Շ. թղթ.։)


Նախանկարեմ, եցի

va. fig.

to sketch or describe beforehand;
to trace, to shadow, to delineate, to symbolize, to represent.

· Calfa

NBHL (1)

Զորոյ գովութիւն զբաղձալի անուանն նախանկարեցաք. (Նար. խչ.։)


Նախանձ, ու

s. adv.

envy, jealousy;
rancour, hatred;
emulation, rivalry;
zeal, fervour, warmth;
տիրասէր —, attachment, affection;
zeal;
առ —ու, enviously, invidiously;
— կրել յումեքէ, to be envied;
—ու մաշիլ, to pine away with envy, to be eaten up with;
ի —բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
ի — բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
առնուլ, բերել, ի — բերիլ, մտանել, to envy, to be envious of, to grow jealous, to bear envy, cf. Նախանձեմ;
to rival, to vie with;
— արկանել յոք, ի — ածել զոք, to fill with jealousy or envy, cf. Նախանձեցուցանեմ;
to move, excite or provoke to emulation;
ի — գրգռել զոք, to arouse the jealousy of, to create envy;
խնդրել զ—, to revenge, to take vengeance;
վառիլ —ու ընդ, to become jealous;
ի — վառիլ ընդ ումեք, to be jealous of;
— դնել, to emulate, to rival;
ի — նմանութեան ուրուք կրթիլ, to emulate a person, to desire to imitate him;
— առաքինութեան դնել ընդ ումեք, to desire to emulate a person's virtues;
— առնել, to fascinate, to charm, to bewitch, to cast a spell on;
ո՜ անմիտ գաղատացիք, ո՞ — արար զձեզ, o foolish Galatians, who hath bewitched you?.

· Calfa


Նախանձիմ, եցայ

vn.

to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանձեցան ընդ նմա փղշտացիքն։ Նախանձեցան ընդ նմա եղբարքն իւր։ Նախանձեցաւ ռաքէլ ըստ քեռն իւրում։ Մի՛ նախանձիր ընդ չարս.եւ այլն։


Նախանձաւոր, աց

adj. s.

zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.

· Calfa

NBHL (2)

Նախանձաւոր եւ հետեւօղ հայրենի առաքինութեանցն լեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)

Այնպէս լաւութիւն է առաքինութեան, զի եւ ի նոցանէ իսկ՝ որ լինիցին նախանձաւորք նորա, զարմանալի երեւին. (Ոսկ. եբր.։)


Նախանձելի, լւոյ, լեաց

adj.

enviable, worthy of envy;
to be wished for, desirable.

· Calfa

NBHL (1)

ζηλωτός aemulandus, expetendus. Արժանի կամ ենթակայ նախանձելոյ. փափաքելի. հետեւելի.


Նախանձեցուցանեմ, ուցի

va.

to raise envy, to cause envy, to excite or awake jealousy;
— ի բարի նախանձս, to incite to emulation;
— զաստուած, to excite the jealousy or anger of the Almighty.

· Calfa

NBHL (1)

Զյօժարութիւն աքայեցւոցն վասն պաշտաման սրբոցն ի մակեդոնիա պատմեալ՝ նախանձեցուցեալս յորդորեաց. (Բուզ. ՟Դ. 4։ եւ Կորիւն.։)


Նախապատիւ

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

· Calfa

NBHL (1)

Առն կռապաշտի, որ էր նախապատուով առաջին ի քաղաքին. (Հ. կիլիկ.։)


Նախապատճառ

s.

first cause, author (God).

· Calfa

NBHL (1)

Նախապատճառին գիտութիւն է, այսինքն արարչագործութիւն աստուծոյ։ Ի գոյութիւն յառաջածելոցն նախապատճառ եւ զօրագոյն է աստուծոյ անբաժանելի միութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Նախապատմելի, լւոյ, լեաց

adj.

foretelling, predicting.

· Calfa

NBHL (1)

Ետուն աւետիս առաքելոցն, եթէ յարեաւ նախապատմելի. (Շար.։)


Նախապատմութիւն, ութեան

s.

ancient history.

· Calfa

NBHL (3)

Նախկին եւ հին պատմութիւն՝ ըստ սուրբ գրոց եւ արտաքնոց.

Իսկ զարմենոյ (հայոց) զազատատոհմ, եւ զնոցա նախապատմութիւն ոչ կարացաք գիտել (ասէր վաղարշակ). (Կաղանկտ.։)

Մարգարէիցն նախապատմութեամբ, առաքելոց աւետարանութեամբ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)


Նախապատուեմ, եցի

va.

to respect, to honour most, to pay the highest honour to.

· Calfa

NBHL (1)

Բարի բազում քաղաքաց եւ հրամանքս այս, զի նախապատուիցին զառ ի բազմաց բարեփառութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Նախապատում

adj.

predicted, announced beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս եւ ի ժամանակական կանոնի նախապատում հանդիսին մերոյ ճառեցաք. (Շիր. զատիկ.։)


Նախապատուութիւն, ութեան

s.

preeminence, preference, advantage.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ո՞ պարտ է երթալ (յերկուց վերակացուաց). ահա եւ նախապատուութիւն տրտմութեամբ, եւ զերկաքանչիւրսն հաճել անհնար. (Բրս. հց.։)


Նախապարիսպ

cf. Նախապատուար.

· Calfa

NBHL (1)

προτείχισμα antemurale, propugnaculum. Առաջին պարիսպ՝ արտաքին. պատուար. աշտարակ. մարտկոց.


Նախապետ

cf. Նահապետ.

· Calfa

NBHL (1)

Էին նոքա նախապետք իւրաքանչիւր գաւառաց. (Երզն. քեր.։)


Նախասահմանութիւն, ութեան

s.

predestination.

· Calfa

NBHL (1)

Կենդանացաք ի Քրիստոս՝ նախասահմանութեամբ կամաց նորին. (Լմբ. սղ.։)


Նախաստեղծ, ից

cf. Նախաստեղծիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ադամ նախաստեղծն։ Պատրանօք նախաստեղծին։ Որ զօրութիւն նախաստեղծիցն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Շար.։ Նար. կուս. Նար. առաք. եւ այլն։)


Նախավկայ, ից

s.

protomartyr, the first martyr, St. Stephen.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր եւ ասէր իսկ նախավկայն, թէ աստուած փառաց երեւեցաւ։ Զսոյն եւ ի նախավկայէն ուսի՛ր։ Առաքեալ եւ նախավկայ Քրիստոսի սուրբ Ստեփանոս։ Բարեխօսութեամբ սրբոյ նախավկային քո. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար.։)


Նախատեսութիւն, ութեան

s.

foresight, prevision;
prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

Ական ունել զօրութիւն ի նախատեսութեան եւ խորհրդածութեան լինելոցն (ամենայն լինելւոցն, լեացն)։ Զփոյթն ձեր որպէս զհարկաւոր (առ) նախատեսութիւն (դիտեալ նպատակ) ընկալաք. (Բրս. հց.։)


Նախատօն

cf. Նախատօնակ.

· Calfa

NBHL (1)

Երեք տօնքս այս պատուին նախատօնակ մաքրութեամբ, եւ սրբութեամբ պահոց. (Կանոն.։)


Նախատօնակ

s.

eve of a feast.

· Calfa

NBHL (1)

Երեք տօնքս այս պատուին նախատօնակ մաքրութեամբ, եւ սրբութեամբ պահոց. (Կանոն.։)


Նախաւորութիւն, ութեան

s.

priority.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախաւորութիւն երկուց ազգացն Սեմայ եւ զՔամայ արտասանեալ համառօտեցաք. (Սամ. երէց.։)


Նախերգան, ի

s.

exordium, preamble, prologue, prolegomena.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախերգանդ ընդունեցաք սքանչելապէս. զբանդ արդ մեզ ըստ կարգի կատարեա՛։ Յառաջագոյնսն էր ամենայն նախերգան օրինացն. զի ի բանի ամենայն եւ որչափ ձայն հաղորդեալ է, նախերգանք իսկ գոն։ Պարտ է ոչ անմասն առնել ի նախերգանէ. (Պղատ. օրին.։)


Նախերգեմ, եցի

vn.

to prelude;
to make a preamble.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս կենդանի ծնողաց եւ վախճանելոց յայնժամ բաւականապէս իսկ նախերգեցաք. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Նախընթանամ

vn.

to precede, to forego.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեցաւ առաւօտն (Գաբրիէլ)՝ նախընթանալ լուսոյ տըւնջեանն. (Ոսկ. յաւետիս.։)


Նախընթաց, ից

cf. Նախընթացիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն նախընթաց քում գալստեանդ առաքեցեր յառաջագոյն։ Որ եղեր նախընթաց բարեաց՝ կենաց ճանապարհին. (Շար.։)


Նախիմացութիւն, ութեան

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նահանջ, ից

s. adj.

retreat, rout, defeat;
bissextile;
— ամ, leap-year.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ վայրագնացաց նահանջ, որք արտաքոյ շրջին օրինացն տեառն, լծընկէց եւ հակառակ խրատուց ... սանձին. (Շ. անդ։)


Նահապետութիւն, ութեան

s.

patriarchate;
principality;
family house.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։


Նահատակ, աց

s.

the first to begin a combat, champion, hero, martyr.

· Calfa

NBHL (3)

Ո՛վ նահատակք պատերազմօղք՝ զօրաւորք զօրութեամբ, առաքինեալք զինուն արդարութեան. (Եփր. վկ. արեւ.։)

Որ հանդերձեալ լինել, ոչ ումեք է գիտելի, բայց միայն աստուծոյ, որպէս նահատակն Պիւղատոն ասէ։ Մեծահոգին պարզ է բարոյիւք, եւ նահատա՛կ, կարող անիրաւել, եւ ոչ պատուհասող. (Արիստ. աշխ. եւ Արիստ. առաք.։)

(նախատակ, իբր նախազօր. կամ նախայարձակ. շահատակ՝ վկայ քաջ). ἁγωνιστής, προταγωνιστής, ἁθλητής, ἁθλητήρ agonista, athleta, primus certator, propugnator, bellator πρότερος prius եւ այլն. Նախամարտիկ. ախոյեան ի ճակատու, եւ յընթացս ասպարիզի. մարտիկ առաքինի. ըմբիշ ճգնօղ, ճգնաւոր. մարտիրոս.


Նահատակաբար

adv.

valiantly, bravely.

· Calfa

NBHL (1)

Նահատակաբար զբոլորեսին յիւրաքանչիւրումն զօրացուցանելով ի բարեգործութեան. (Պիտ.։)


Նահատակեցուցանեմ, ուցի

va.

to exercise, to train, to discipline.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարմինս եւ զոգիս աստուած առնէ, եւ զանձնիշխանութիւն եւ զառաքինութիւն մարդիկ նահատակեցուցանեն. (Ոսկ. ես.։)


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեղեցիկ հանդէս նահատակեցի՛ր։ Որք զառաքինութեան նահատակութիւնսն նահատակեցան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Նահատակութիւն, ութեան

s.

bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.

· Calfa

NBHL (1)

ἇθλος, ἅθλησις, ἁγών, ἁγώνισμα certamen, labor, pugna, exercitatio, oncertatio. Ճիգն. ճգնութիւն, մրցումն, ագոն. հանդէս մարտի. շահատակութիւն. յառաջ խաղացումն ախոյենից. առաքինութիւն. եւ Մարտիրոսութիւն.