like the wind.
· Calfa
Զանբաւութիւն ջուրցն հեղեղաց հողմօրէն շնչմամբ վերստին ցամաքեցուցանէր. (Վահր. երրդ.։)
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
· Calfa
Ոչ կարացաք բանիւ հաւասարել զմեծութիւն գործոյն. (Ոսկ. լս.) իմա՛, ըստ արժանւոյն եւ հաւասարապէս յայտնել։
participating, equal;
companion, partner.
· Calfa
Կրօնիցն հաւասարորդք, եւ առաքինութեանն գործակից. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
· Calfa
ἱσότης aequalitas Որպէս Հաւասար գոլն. համաչափութիւն. հաւսարութիւն .... Տե՛ս (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 29։ Զաք. ՟Դ. 7։ ՟Բ. Կոր. ՟Ը. 14։ Կող. ՟Դ. 1։)
cf. Հաւաստեաւ.
· Calfa
Թէ ոչ մահն հաւաստի, ապաքէն եւ ոչ կեանքն հաւաստապէս. (Անան. եկեղ։)
Որպէս մարմին քեզ հաւաստապէս։ Հրեշտակք հաւաստապէս՝ բացակայք յերկրային կրից. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
· Calfa
Ի քրտան եղեւ, զի զհաւաստիս մարդանալոյն ցուցցէ։ Բազում հաւաստեօք տայր ընդունել զայն։ Դիտեա՛ ինձ զմարգարէութեանցն հաւաստիս։ Պահին բազում հաւաստեօք։ Տե՛ս ո՛րչափ հաւաստեաց պէտք են մեզ, զգուշասցո՛ւք եւ այլն։ Մեծամեծ հաւաստեօք լեալ ամբաստան զնոցանէն։ Նշանա՞ցն հանդէսք, եթէ առաքինութեանցն հաւաստիք. (Ոսկ. ստէպ։)
cf. Հաւաստիք.
· Calfa
Հաւաստումն ցուցմանս՝ ի զաքարիայէ մարգարէէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
· Calfa
Միածին որդին զայնպիսին ինքնին առաջի հօր իւրոյ հաւատատայ (յն. վերաքարոզէ)։ Դու յերկրի հաւատաս (յն. խոստովանիս) զնա, եւ նա յերկինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
· Calfa
Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։
Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա առաջի իմ։ Եւ արդ տէր աստուած իսրայէլի, հաւատարիմ լիցի բանն քո։ Հաւատարիմ եղեն պատգամքն աստուծոյ։ Ընտրեցաք յաստուծոյ հաւատարիմ լինել աւետարանին։ Հաւատարիմ եղեւ վկայութիւնն մեր ի վերայ ձեր յաւուր յայնմիկ։ Քարոզեցաւ ի հեթանոսս, հաւատարիմ եղեւ յաշխարհի (այսինքն հաւատացաւ)։ Որում եղէ ես հաւատարիմ. ((յն. զոր ես հաւատացայ. այսինքն որ ինձ հաւատացաւ). եւ այլն։)
more faithful;
more faithfully.
· Calfa
Բորբոքիլ ի փափաքն, եւ հաւատարմագոյն լինել առ այն՝ որ լինելոցն էր. իմա՛ դիւրաւ հաւատացօղ, դիւրահաւան։
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
· Calfa
Այսպէս քեզ հաւատարմասցին բնաքս. (Յհ. կթ.։)
vn. va. to begin.
· Calfa
Հաւեալ աջողակութեամբ ի գերազանցեալ ամբարձաւ աշտիճան։ Ի միտս հաւել քաղաք։ Եւ նախ ի բնակութենէն հաւեսցուք. (Պիտ.։)
irony, sarcasm, taunt, jeer, scoff, derision, mockery;
irony.
· Calfa
Նիւթ ընդունայն քաղաքավարութեան եւ կեղծաւորութեան՝ արդարութիւն նոցա, եւ հպարտութիւն՝ հեգնութիւն նոցա. (Իսիւք.։)
gently, mildly, meekly;
softly.
· Calfa
Գետոց հաւաքումն լեալ հեզաբար առ սահմանօք նոցա. (Խոր. ՟Ա. 1։)
soft, gentle, slow;
softly, gently.
· Calfa
Հեզ ի գնացս. հանդարտաքայլ. մեղմընթաց.
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
· Calfa
Հեզութիւն է առաքինութիւն ցամնատեսակին, ըստ որում ոչ դիւրաշարժ լինին ի ձեռն բարկութեան. (Արիստ. առաք.։)
Ո՛վ կին, դու իբր ի դպրանոց տան հեզութեամբ ի տան քում բնակես. եւ կարօղ ես դու կալ հեզութեամբ. յն. իմաստասիրութիւն (այսինքն առաքինի քաղաքավարութիւն)։
heathenish, pagan, gentile.
· Calfa
ἑθνικός, -κή, -κόν gentilis ἐλλενικός, -η, -ον graecus, -a, -um, graecanicus, hellenicus. Սեպհական հեթանոսաց կամ հեթանոսութեան. հելլենական. արտաքին.
Իբրեւ զհեթանոսական կամ իբրեւ զմաքսաւոր տեսանել. (Բրս. կանոն.։)
hellenic, grecian, greek.
· Calfa
ἐλλενικός graecanicus եւ gentilis. Յունական. եւ Հեթանոսական. արտաքին.
cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.
· Calfa
Ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց. (Խոր. ՟Բ. 53։)
to mount, to ride;
— ի կառս, ի ձի, to mount or enter a carriage or vehicle;
to ride, to mount on horseback;
— ի նաւ, to go on shipboard, to embark;
անհամետ —, to ride bare-back;
յորս —, to go a hunting or shooting;
զհետ —, to chase, to give chase to, to persecute, to set off in pursuit of, to pursue;
յաւար —, to plunder, to pillage, to sack;
ապրեցաւ հեծեալ ձիով, he fled on horseback;
cf. Կառք.
· Calfa
Կազմեա՛ ինձ էշ, եւ հեծայց ի նա։ Հեծաւ յէու, եւ գնաց։ Հեծան իւրաքանչիւր ի ջորւոջ իւրում։ Զերիվարն՝ յորում արքայ հեծանէր։ Հեծեալք յերիվարս։ Հեծանէին յերեսուն եւ երկու յովանակս։ Զփարաւոն՝ որ զհետ հեծանէր ժողովրդեան քո բազում զօրօք՝ կառօք եւ երիվարօք. յն. զհետ մտանէր կամ պնդէր. (եւ այլն։)
mounted;
horseman, rider;
horse-soldier, trooper;
versifier;
—ք, cavalry, horse.
· Calfa
Ծաղր առնէ զերիվարաւ նորա, եւ զհեծելով նորա։ Երիվար մի մեծաշուք հեծելով հանդերձ։ Հանդերձ երիւք ոմամբք հեծելովք։ Կառք փարաւոնի, եւ հեծեալք նորա։ Զընտիրս հեծելոց, եւ զսպառազէնս։ Երկուս հեծեալս ձիոյ։ Քառասուն հազար հեծելոց։ Ի քաղաքս հեծելոցն.եւ այլն։
Առաքէ զօր բազում հեծելովք. (Յհ. կթ.։)
· Calfa
Ասէ աքիլաս հեկեկելով, եկա՛յք տէսէ՛ք զեսայի, զի ուտէ ի սկիւթէ սպասս. (Վրք. հց. ձ։)
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
· Calfa
Վերաբերեալ ի հեղգութենէ՝ յառաքինութեան վարս փութասցուք միշտ. (Յճխ. ՟Դ։)
torrent, ravine.
· Calfa
Ցամաքեցաւ հեղեղատն։ Առ ամենայն աղբերբք ջուրց, եւ առ հեղեղատօք։ Էջ բնակեցաւ առ հեղեղատաւ։ Խիճք հեղեղատի։ Քարինս ողորկս ի հեղեղատէն։ Իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ։ Եղիցին հեղեղատք յողողանել։ Յուղխաջուր հեղեղատաց.եւ այլն։
to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.
· Calfa
Ոչ հեղեղէ, այլ զուարթացուցանէ զբոյսս առաքինութեանցն։ Որ ջրովն հեղեղեցան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
cf. Հեղձուցիչ.
· Calfa
Ելանէր արտաքս նոյ՝ ապրեալ ի հեղձական ալեացն. ((յն. ի նաւակոծութենէ) Ոսկ. ղկ.։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
· Calfa
Հեղձեալ եւ մղձկեալ. ի տագնապ մահու անկեալ իբր հեղձմամբ. շնչասպառ. խեղդեալ. խեղդղդած, խըղդըւած, շունչը գոցուած, աքախան եղած, սիրտը ճաթելով.
suffocation;
choking;
pressure.
· Calfa
Մի կերակուր ոմանց բաղձանս բերէ եւ յօժարութիւն, եւ նոյն այլոյ ումեմն հեղձումն եւ պակումն. (Կլիմաք.։)
to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.
· Calfa
Ի կենդանի ջուրն հեղձուցին։ Յուղխիցն հեղեղիցին հեղձուցեալ. (Նար. առաք. եւ ՟Ծ՟Դ։)
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
· Calfa
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
· Calfa
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
to weave, to warp, to plait;
զչարութիւն ի ներքոյ ոստայն —, to machinate, to plot, to hatch wickedness.
· Calfa
Խեղկատակութեամբ եւ դատարկաբանութեամբ զծաղրն հենուին. (Կլիմաք.։ Գրի եւ իբր ռմկ. Հենել կամ Հինել. Լմբ. սղ.։)
ease, convenience, comfort, pleasure;
facility;
easy, commodious;
voluptuous;
— պաշտօն, volunteer service;
— ցանկութիւն, voluptuousness, concupiscence, lust;
ըստ —ի, at will, at pleasure, at one's ease;
— եւ համբոյր մտօք, affably, benignly, kindly, condescendingly;
զ— ցանկութեան զհետ անցանել, to give oneself up to pleasures;
ըստ իւրեանց —ի գնալ, to go one's own way, at one's leisure, at one's ease;
to live as one likes, to follow the bent of one's own inclinations.
· Calfa
Զհեշտ ցանկութեան զհետ էանց։ Յամենայն հեշտ ցանկութեանց արտաքոյ եկեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
tractable, docile;
mild, complaisant, condescending.
· Calfa
Իմաստութեան ծանեաք արտաբերումն՝ հեշտալուր բանիւք եւ քաղցրալից. (Պիտ.։)
effeminate life, voluptuousness.
· Calfa
Եւ մորմոքմամբ՝ հարմամբ աղին, հեշտախտութիւնքըն մաքրեսցին. (Յիսուս որդի.։)
ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.
· Calfa
Անըղձանալի համարել զամենայն զգարշելի հեշտութեան զվայելուածս. (Արիստ. առաք.։)
discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.
· Calfa
Հեռն եւ սնափառն պառակտի եւ բաժանի յեղբարց։ Մի՛ հեռ, մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Անմիտք էաք, որպէս եւ նոքայն, եւ հեռք էաք ըստ նոցա նմանութեան. (Ոսկ. փիլիպ.։ Եփր. պհ. եւ Եփր. տիտ.։)
living far off, remote, distant.
· Calfa
Ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. առաք.։)
very far, farther;
far, from afar, afar off.
· Calfa
Հեռագոյն ի նմանէ իբր քառասուն ասպարիսաց շինեաց քաղաք. (Խոր. ՟Բ. 37։)
cf. Հեռաւոր.
· Calfa
Տանել յագարակն, որ է հեռաձիգ վայրօք ի քաղաքէն իբրեւ ՟Ի մղոնաւ. (ՃՃ.։)
remote, removed, distant, far off;
absent.
· Calfa
Ի հեռաւոր տեղիս։ Ի կղզիս հեռաւորս։ Ընդ ամենայն քաղաքս ընդ յոյժ հեռաւորս. եւ այլն։
remoteness, distance;
absence, length, space, interval;
— ի ցամաքէ, sea-room.
· Calfa
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
· Calfa
Տանին բերեն զերկաքանչիւր գաւառաց զգիւտս, եւ միաւորեն զհեռիսն. (Վրդն. ծն.։)
Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ։ Վասն հեռի բնակելոյ։ Ոչինչ կարի հեռի էր ի տանէն։ Չէին հեռի ի ցամաքէն.եւ այլն։
Նստաւ արտաքոյ բանակին, հեռի երկոտասան հրասախաւ. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Հեռաւորութիւն.
· Calfa
Հովուացն, որ ի բազմաց հեռութեամբ եւ լռութեամբ մաքրեցելոցն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Հեստիմ.
· Calfa
Ոչ լսել, այլ հեստել հրամանաց։ Հետեւել բանին տեառն, կամ տեառն, կամ բերանոյ տեառն։ Հեստեալ կային ի տեառնակողմանն։ Դարձաք յետս յաստուծոյ, եւ հեստեցաք։ Զհեստեալ յամառութիւնն շիջուցանել.եւ այլն։
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
· Calfa
Հետ ոտին տեառն շրջեցան։ Հետաքրքիր շրջելն հետ ոտին ոտին սրբոյն. (ՃՃ.։)
Ոչ գոյր ի յոբ հետ արծաթսիրութեան։ Ոչ գտաք ի նմա հետ մատնութեան. (Կլիմաք.։)
vn. va. to trace out, to try to find out, to pry into, to search, to hunt or ferret out, to inquire, to investigate, to examine, to scrutinize;
խորազնին —, to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate;
— զպատճառս, to trace back to the first cause, origin or principle, to ascend to the original source.
· Calfa
Հետազօտէր զսիրտս եւ զերիկամունս։ Ոչ հարցաքննէ կամ հետազօտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 27։)
ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo. Որպէս թէ Զհետս ժտել (խնդրել. յն. զիդէ՛օ ), կամ հոտոտել. հետախուզել. հետաքննել. որոնել մանր խուզողութեամբ. փնտռտել, պրպտել.
investigation, search, inquiry, examination;
curiosity.
· Calfa
ἑξιχνιασμός investigatio, pervestigatio. Հետազօտելն. հետաքննութիւն. խուզողութիւն.
tracing out;
ichneumon;
—հան լինիմ, to arrive with, to catch one.
· Calfa
Մո՛ւտ զհետ նորա որպէս հետահան, եւ ի մուտս նորա դարանակա՛լ լեր. (Սիրաք. ՟Ժ՟Դ. 23։)
Քետաքերելի. քետայն (խադդ՝ գիծ) բառ է, որ լսի հետահան. իսկ քերելին գրելի իմն է. որպէս հետահանական գրովն զբանս շաղկապելով, եւ զոճսն նշանակելով. (Երզն. քեր.։)
to draw behind or after.
· Calfa
Կարծեմ եւ զհետաձգելն գոլ պոռնկութիւն. (Կլիմաք.։)