girt with leaves;
— լինել, to be -.
· Calfa
Փախուցեալ թաքուցեալ՝ ծառախիտ տերեւապատ լինէին. (Ագաթ.։)
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
· Calfa
Ցրտոյ եւ մերկութեան տեւէր։ Քաջաբար տանել եւ տեւելզ գնալոյն նորա։ Տեւել քրտանցն՝ որ յաղագս առաքինութեանցն։ Զիա՞րդ արդեօք կարէ մարմին մարդոյ տեւել ժուժկալել այսպիսի դժոխըմբեր քրձի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 3։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։ Յհ. կթ.։)
cf. Տեւականութիւն.
· Calfa
Զայնպիսի տանջանս վասն քրիստոսի յանձն առին, որ արտաքոյ է տեւողութեան մարմնոյ. (Նար. երգ.։)
cf. Տեւականութիւն.
· Calfa
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
cf. Տեւականութիւն.
· Calfa
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
· Calfa
Անհասանելի տէրունական յայտնութիւնն աշխարհի ծագեցաւ։ Առաքեալն պօղոս զմիաւորութիւն տէրութեանն զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ, ծայրագոյն նշանակեաց։ Վնասակարս առ տնօրինականսն տէրունականս։ Զտէրունականն մի՛ մոռանայք (պատուէր). (Շար.։ Աթ. ՟Ը։ Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Բ։)
cf. Տէրունական.
· Calfa
Առ քեզ առաքիմ մաքուր՝ պատրաստեալ տեղի տէրունւոյն։ Զանազան աթոռսն, զոր պատրաստեալ է քեզ տէրունւոյդ. (Տաղ.։ Շար.։)
vicar. capitular, substitute;
lieutenant.
· Calfa
Հռոմայեցւոց թագաւորութիւնն, տեղապահ մեծի թագաւորին քրիստոսի։ Ի թագաւորեալ քաղաքն բիւզանդիոյ, որ է տեղապահ թագաւորին քրիստոսի։ Լծ. (կոչ.։ Մեսր. երէց.։)
lieutenancy;
cf. Տեղակալութիւն.
· Calfa
Տայր զտեղապահութիւնն (պատրիարգութեան) գրիգորի աստուածաբանի մինչեւ զհաւաքել ժողովոյն. (Շիր. քրոն.։)
reflux, ebb;
cf. Մակընթացութիւն.
· Calfa
Կոհակաց մակընթացութիւն եւ տեղատութիւնք զքաղաքս եւ զցամաքն ծովացուցին, եւ գծով ցամաքեցուցին. (Արիստ. աշխ.։)
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
· Calfa
Ընթերցի՛ր, եւ անտի տեղեկանաս։ Այլեւ դրօշից անգամ իւրաքանչիւր տեղեկանայր ի նմանէ. (Եղիշ.։)
Տեղեկանայր ի քաղաքացւոց անտի զորպիսութիւն զօրացն հայոց. (Ղեւոնդ.։)
information, knowledge, instruction, notice;
վեր ի վերոյ ինչ —, general information;
տալ —, to inform, to instruct;
— առնուլ, to inform oneself, to make inquiries.
· Calfa
Սկսաւ խօսել, եւ տալ տեղեկութիւն։ Արքայութեան երկնից տեղեկութիւն։ Կրթութեան յոյժ պէտք են արտաքնոց եւս տեղեկութեան զրուցատրութեանցն. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
· Calfa
Որ առաքի, գնալով լինի տեղի ի տեղւոջէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Արտաքոյ տեղւոյ միտք. յն. անտեղի. (Առ որս. ՟Ա։)
Ի տեղի նորա կարգել։ Արձակեաց զմարզիկսն յիւրաքանչիւր տեղիս, եւ զայլս ի տեղիս նոցա փոխանակ առ իւր կոչեաց. (Խոր. ՟Գ. 51։ Եղիշ. ՟Ա։)
ՏԵՂԻ. τόπος locus στάσις statio. որ եւ ՏԵՂ, ԵՏՂ. Վայր. ուրն՝ զոր գրաւ է իւրաքանչիւր մարմին. կայան. ընդունարան. բնակարան. կողմն. սահման. ընդարձակութիւն. միջոց. տեղ, տեղը.
desirable, enviable;
dear.
· Calfa
Առեալ զտենչալի նշխարս սրբոյն։ Յանդիման տենչալւոյս (դրախտի)։ Տենչալի տուրք ... Տումար տենչալի։ Տենչալի տեսլեամբ տո՛ւր ինձ յագենալ։ Յոյժ տենչալի էր ինձ եւ փափաքելի ոչ՛ այլոց զիս, եւ ոչ զայլս ինձ լինել ի թշնամութեան. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Ժմ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
ἑρατός desiderabilis, amabilis, optandus, blandus. Փափաքելի. ցանկալի. տարփալի. անձկալի. բաղձալի. սերտիւ սիրելի.
cf. Տենչիմ.
· Calfa
Ըստ բնութեանն է բարեացն ցանկալն, եւ արտաքոյ բնութեանն՝ չարեացն տենչանալ. (Ոսկ. ես.։)
ՏԵՆՉԱՄ կամ ՏԵՆՉԱՆԱՄ. ἕρω (լծ. եռալ). ὁρέγομαι, ποθέω opto, desidero προάγομαι cupio, amore prosequor, impellor, appeto. Գրի եւ ՏԵՆՋԱԼ։ Փափաքել. ցանկալ. տենչասիրել. տարփալ. ձկտիլ. վառիլ ի սէր. բերիլ սաստիկ սիրով. իղձ լինել. փափաքիլ, սիրտը ուզել, սիրահարիլ.
cf. Տենչիմ.
· Calfa
Ըստ բնութեանն է բարեացն ցանկալն, եւ արտաքոյ բնութեանն՝ չարեացն տենչանալ. (Ոսկ. ես.։)
ՏԵՆՉԱՄ կամ ՏԵՆՉԱՆԱՄ. ἕρω (լծ. եռալ). ὁρέγομαι, ποθέω opto, desidero προάγομαι cupio, amore prosequor, impellor, appeto. Գրի եւ ՏԵՆՋԱԼ։ Փափաքել. ցանկալ. տենչասիրել. տարփալ. ձկտիլ. վառիլ ի սէր. բերիլ սաստիկ սիրով. իղձ լինել. փափաքիլ, սիրտը ուզել, սիրահարիլ.
cf. Տենչումն.
· Calfa
ἕρως, ὅρεξις desiderium, cupido, appetitus, amor. Տենչ. տենչումն. փափաքումն. սաստիկ սէր եւ բաղձանք. ախորժ. հաճութիւն.
Տենջանօք զրուանայն։ Այսպիսի իղձ տենջանաց փափաքման. (Եզնիկ.։ Մագ. ՟Կ՟Թ։)
cf. Տենչումն.
· Calfa
Իմաստուն տենչումն։ Բազում տենչումն հանճարոյ։ Լնուլ զփափաքումն տենչմանն։ Զերեւելեացս տենչմունքն. (Սահմ. ՟Ա։ Փիլ. բագն.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)
Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմն, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)
desire, wish, envy, avidity, cupidity, covetousness, longing for.
· Calfa
Իմաստուն տենչումն։ Բազում տենչումն հանճարոյ։ Լնուլ զփափաքումն տենչմանն։ Զերեւելեացս տենչմունքն. (Սահմ. ՟Ա։ Փիլ. բագն.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)
Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմն, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)
f. troubled with the bloody flux.
· Calfa
αἰμορροῦσα femina sanguinis profluvio laborans. (իբր ջեռատես, ջեռեալ ի ներքուստ) Կին՝ որոյ ամսական արիւնն ջեռեալ՝ հոսի արտաքոյ ժամանակին ստէպ. ախտացեալ դաշտանաւ. (յն. էմօռռօու՛սա արիւնահոս) գան կէօրէն.
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
· Calfa
Տեսակ մտացն զտեսակ զգայութեանցն ոչ գործէր։ Զգալի ի տեսակս եւ ոչինչ է։ Անմարմին զօրութեամբ, որոց ճշմարիտ եւ ստուգաբան անուն է տեսակք, ի վար արկ առ իւրաքանչիւր ազգ ծննդոյ յարմարելի առնուլ կերպարան. (Փիլ.։)
specification, qualification, formation.
· Calfa
Տեսակ ասի (յիսուս) յանտեսակսն՝ որպէս յանմարմինսն, որպէս ամենայն տեսակագործութեան արարչագործ, եւ պետ ամենայն տեսակի. (Մաքս. ի դիոն.։)
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
· Calfa
Գործնական եւ տեսական քննութիւն. (Կլիմաք.։)
specific.
· Calfa
Բաժանելով տեսակարարօք տարբերութեամբք։ Իւրաքանչիւր ոք ի տարերցս ըստ լծորդութեան երկուս որակութիւնս ունի ըստ լծորդութեան երկուս որակըութիւնս ունի զտեսակարարս զնա. (Պորփ.։ Նիւս. բն.։)
excellence, probity, honesty.
· Calfa
καλοκαγαθία probitas, integritas, et honestas. Բարելաւութիւն, եւ Քաջաբարութիւն. առաքինութիւն.
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
· Calfa
Առաքէ զլրտեսս ի քաջալերս ժողովրդեանն։ Զքաղէբ եւ զյեսու, որք քաջալերս խօսեցան. (Նախ. յես.։ Լմբ. ժղ.։)
exhortative, encouraging.
· Calfa
Յորդորիչ քաջալերական՝ մաքրապարիցն խրախճանութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to take courage, to be inspirited;
—լերեա՛ց, courage ! be courageous, take heart, don't be disheartened, cheer up !.
· Calfa
Յաղթութիւն արար նախ առաջին սատանայի Քրիստոս, եւ ապա նովաւ ամենեքեան քաջալերեցաք. (Լմբ. սղ.։)
well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.
· Calfa
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
enjoying a vigorous old age.
· Calfa
Բարի ծերութեամբն՝ օրինաց եւ կարծեաց է պատմութիւն օգտակար, ըստ որում քաջածեր առաքինին ել ասի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։)
very pleasant, most agreeable.
· Calfa
Քաջահաճոյն առ ամենեսեան բազմուսմնութեամբն։ Յամեմայնի քաջահաճոյ, յամենայնի առաքինի. (Ածաբ. ի կիպր՛ Ոսկ. լս.։)
fertile, rich.
· Calfa
Իբրեւ քաջահող արգաւանդ վայր երկրի բուսոյց առաքինութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 49։)
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
· Calfa
Քաջայայտ արար Սուրբ առաքեալն զեկեղեցի երկինս գոլ. (Ոսկիփոր.։)
very bold, most audacious or daring, hardy, dauntless;
boldly, daringly, hardily.
· Calfa
Արիութիւն է ... գոլ վստահացեալ ի դժուարինսն, եւ քաջայանդուգն առ վիշտսն. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
· Calfa
Ներքնոցն քաջայարմար իմսատութեամբ ուղղեցելոց, դիւրաւ ապա եւ արտաքնոցն պատսպարել երկայնմտութեամբ. (Պիտ.։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
· Calfa
Քաջապինդք ի հաստատութեան ըստ կարծրութեան ձուլման արծաթոյ. (Նար. առաք.։)
Ի քակտել տան զքաջապինդ ի գործս առաքելալականս։ Ընդ քաջապինդ արշաւանաց երիվարին. (ՃՃ.։)
like a valiant man, gallantly, valiantly.
· Calfa
Իբրեւ այր քաջ. արիաբար. առաքինաբար.
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
· Calfa
Շիրմացն՝ որք արտաքուստ են քաջավայելուչք եւ գեղեցիկք։ Բազմաց արդարոց քաջավայելուչք են շիրիմք նոցա. (Ածաբ. կարկտ.։ Իգն.։)
well exercised, well instructed, expert, highly versed in;
licentiate;
— օրէնսդրութեան, licentiate in law.
· Calfa
Կատարելոցն զուարճանք խրախութեան քաջավար եւ առաքինի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 188։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
· Calfa
Քաջատոհմիկդ ընդ վատթարազգոյն։ Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ պահեաց զնա առաքինութեամբ. (Ածաբ. մկրտ. եւ Առ որս. ՟Ը։)
որ եւ ՔԱՋԱՏՈՀՄ. εὑγενής nobilis, generosus εὑπατρίδης patricius. Քաջազգի. բարետոհմիկ. ազնուատոհմ. ազնուական. առաքինի.
high birth, nobility.
· Calfa
Ըստ անհասանելւոյ աստուածութեանն զքաջատոհմութիւնն ո՞բաւեսցէ պատմել ... Երկրաւորս այս քաջատոհմութիւն յայսցանէ ծանուցանի, ի փարթամութենէ, յիշխանութենէ, եւ այլն։ Աղաւաղեալ առաքինութեանցն քաջատոհմութիւն ... ի քաջատոհմութենէ զարմի, ի թագազարդ գահից. (Սկեւռ. եսայ. եւ Սկեւռ. ի լմբ.։)
very brave, valiant, gallant, valorous, courageous.
· Calfa
ՔԱՋԱՐԻ ՔԱՋԱՐԻԱԳՈՅՆ. Քավ եւ արի. առաքինի. քաջաժիր.
Առաքինին խաղաղութեամբ վարի, եւ է միայն քաջարի. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)
act of courage or valour, great bravery, prowess.
· Calfa
Ի քաջարութիւն աճեցին քաղաքք յազատութենէ բարուց։ Ընտրեցաւ քահանայել՝ պատիւ քաջարութեան եւ աստուածասէր առաքինութեանն զայս ընկալեալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
ἁνδραγαθία fortitudo. Արութիւն քաջութեան. արիութիւն. առաքինի քաջութիւն.
very brave, valiant, doughty.
· Calfa
Քաջաւետ առաքինութեամբ պսակեալ յարքայութեանն. (Յճխ. ՟Զ։)
very glorious, majestic, magnificent.
· Calfa
εὕδοξος gloriosus, illustris, honorificus. Բարեփառ. փառացի. փառաւոր. բարեհամբաւ. բարեբախտ. Հովիւքն քաջափառք։ Պարծէին նովաւ իբրեւ քաջափառք։ Պարծէին նովաւ իբրեւ քաջափառք քան զայլ մարդիկ։ Ի քաջափառ քաղաքն կոստանդնուպօլիս. (ՃՃ.։)
well boiled, overheated.
· Calfa
Քաջ եռացեալ կամ եռացուցեալ. աղէկ խայնամիշ եղած, տաք տաք.
adj. s. cf. Քաջընթաց.
· Calfa
Քաջընթացիկս (կամ քաջընթացս իսկ) առաջի իւր առաքէ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
cf. Քաջառողջութիւն.
· Calfa
Ամենայն առաքինի քաջողութեան զանձն տուեալ։ Ամենայն առաքինի քաջողջութիւն եւ շինութիւն եւ խաղաղութիւն քայքայեցաւ. (Յհ. կթ.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
· Calfa
ՔԱՋՈՒԹԻՒՆ. ἁρετή, εὑψυχία, προτέρημα, εὑσέβεια virtus (moralis), pietas եւ այլն. Լաւութիւն. բարելաւութիւն. գործ գովելի. առաքինութիւն. աղեկութիւն.