condolence, compassion, sympathy;
թուղթ ցաւակցութեան, letter of condolence.
· Calfa
Ցաւակցութեամբ յերեսս հայի. (Կլիմաք.։)
to have a pain, an ailing;
to be afflicted, chagrined;
to regret;
cf. Ցաւէ.
· Calfa
Ողջ քաղաքն անդ էր, եւ միապէս ցաւէին ամենեքեան. (Վրք. հց. ՟Է։)
Ցաւէին (առաքեալքն) ի վերայ ժողովրդեանն եւ աւերման տաճարին։ Դպիրքն եւ փարիսեցիքն ոչ ցաւ էին զկորուստ ոչխարին. (Երզն. մտթ.։)
Ցաւի եւ վշտանայ ի յիշատակ այնոցիկ, յորոց հեռացաւ. (Կլիմաք.։)
ibis, Egyptian bird
· Calfa
Արտաւազդահաւն եւ ցեծդ՝ հաւքեն, որ ի ջուրն բնակեն, ձկնաքաղն եւ շեախն. (Լծ. փիլ.։)
of the same tribe, family or race.
· Calfa
Բնութիւն զարուն առ էգն ած, եւ ո՛չ զերկաքանչիւրսն առ ցեղակիցսն. (Արիստ. աշխ.։)
identity of tribe.
· Calfa
Յարտաքին թշնամւոյն զգուշանալ դիւրին է. բայց ի ցեղակցութենէ պատերեզմացն դժուարին է ապրել, որպէս հաբէլի եւ յովսեփայ դիպեցան իրքն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
fore-arms, arms.
· Calfa
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.
occupying all the world.
· Calfa
Այս ծով մեծ տիեզերագրաւ, բոլոր իից գոգ։ Համահաւաք եկեղեցի սուրբ՝ տիեզերագրաւ կաթողիկէ. (Նար. մծբ.։ Վրդն. ծն.։)
cosmical, universal, general, oecumenical.
· Calfa
Ասի եւ զմեծ տէրութենէ, զկայսերական քաղաքէ, զարքունի դրանէ.
Լինել ժամանակս ինչ անդէն ի տիեզերական քաղաքին։ Տիեզերական մայրաքաղաքիս. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Գ. 57։)
known all the world over, known to the whole world.
· Calfa
Հռչակեալ ընդ տիեզերս. աշխարհաքարոզ. մեծահամբաւ.
Վասն տիեզերահռչակ քաղաքին անւոյ. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
ladyship;
Highness, Majesty.
· Calfa
Զմտաքա զմայր ի բաց արար ի տիկնութենէ (յն. ի տիկին գոլոյ)։ Զտիկնութիւն նորա (յն. թագաւորութիւն) տացէ կնոջ, որ լաւ եւս իցէ քան զնա. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 13։ Եսթ. ՟Ա. 19։)
crocodile.
· Calfa
Աքիս եւ մուկն, եւ տիտեռն յոստին (այսինքն ցամաքային), եւ մկնաքիս եւ գենառիւծ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
co-equal in dignity.
· Calfa
Ետուր մխիթարիչ առաքելոց քոց սրբոց զհոգիդ քո տիրակից գոլով (այսինքն գոյօղ). (Շար.։)
given or granted by God.
· Calfa
Այսոքիկ աշտիճանի ձերում տիրաձիր գլխաւորութիւնք. (Նար. առաք.։)
knowing one's master or lord.
· Calfa
Ի տիրութենէ տիրաճան՝ ի խրախճանութենէ ճանաչելով խրախճանն։ Յառաքինութենէ առաքինի, եւ ի խրախճանութենէ խրախճան, եւ ի տէր ծանօթութենէն տիրաճան. (Նչ. եւ Երզն. քեր.։)
honoured by the Lord.
· Calfa
Ի ձեռն տիրամեծար ... եւ շնորհաբաշխ աջոյն պօղոսի. (Նար. առաք.։)
dedicated or consecrated to God.
· Calfa
Մաքրականաց տիրանուէր զգաստութեանց. (Նար. ՟Գ։)
domination;
despotism, absolute authority.
· Calfa
Արդարեւ տիրութեանն եւ տիրապետութեան անդադար փափաքեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
· Calfa
Եթէ կամիս տիրապէս գիտել։ Այժմ զմին յերրորդութենէն ծանեաք մերդկութեամբ, թէպէտեւ ոչ կատարելապէս ... սակայն յայնմ աւուր տիրապէս տեսանեմք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին. (Շ. մտթ.։ եւ Շ. բարձր.։)
Առ նորա տիրապէս նմանութիւնն։ Առ տիրապէս էն բոլորովիմբ դարձեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Տիրապէս մաքրութիւն, եւ ոչ բնաւ։ Յայնժամ երանելիք արդարեւ զտիրապէսն երանութիւն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
fond of, attached, devoted to one's master.
· Calfa
Եւ իբր Տիրասիրական. Խաղացին գնացին յիւրաքանչիւր աշխարհաց՝ տիրասէր խորհրդով. (Եղիշ. ՟Ա։)
to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.
· Calfa
Տիրեցաւ սով ի քաղաքի անդ. (Եփր. թագ.) իմա՛ չէզոքաբար, զօրացաւ։
cf. Տիրապէս.
· Calfa
Երկաքանչիւրքն զիշխանութեամբն եւ զտիրողաբարն յայտ առնեն զմահն. (Նանայ.։)
cf. Դելփին.
· Calfa
Տլփինք հանցեն զիս ի ցամաք։ Տեսին զտլփինս։ Տլփին մի եցիոյց նոցա. (Հ. կիլիկ.։)
to grieve, to fret, to be afflicted, sorry, to deplore, to bewail;
to be in mourning for.
· Calfa
Զի եւ պօղոս առաքեալ ի նմին տխատի եւ զղջանայ, զսոյն սգայ։ Մեղանչեմք, եւ չտխատիմք։ Եթէ տխատիցի (հոգին), քան զսարդիոստայն անօսրագոյն եւ կնատագոյն գործէ (զմարմինն). (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
cf. Տխրալից.
· Calfa
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
full of sadness or affliction, greatly dejected, oppressed with sorrow.
· Calfa
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
weak-mindedness, slowness, stupidity, dulness, imbecility.
· Calfa
Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ։ Ըստ տկարամտութեանմերոյ ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի. (Փարպ.։)
cf. Տղայաթաղումն.
· Calfa
Վասն մանկանցն է կարգեալ տղայաթաղ։ Առնէք նոցա տղայաթաղ անմեղի, եւ ոչ աշխարհաթաղ, որպէս կարօտելոյ մաքրութեան. (Մխ. ապար.։)
child's funeral.
· Calfa
Վասն մանկանցն է կարգեալ տղայաթաղ։ Առնէք նոցա տղայաթաղ անմեղի, եւ ոչ աշխարհաթաղ, որպէս կարօտելոյ մաքրութեան. (Մխ. ապար.։)
childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.
· Calfa
Զտղայական եւ զմանկաւոր իմացուածսն։ Ի տղայական անգիտութեանն կալով։ Առակացն գիրք զտղայական հասակն նախակրթէ յառաքինութիւն։ Ի տղայական հասակէ կամ տիոցն։ Ի տիոց տղայականաց։ Տղայական տիօք. (Նախ. ժող.։ Արծր.։ ՃՃ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։)
dabbled, covered with mire, all over or quite dirty.
· Calfa
Միամոյկ՝ տղմաթաթաւ ... հանեալ զերիվարն ի ցամաք. (Փարպ.։)
rolling, wallowing or draggling in the mud.
· Calfa
Տղմաթաւալ անասնոցն զմարգարիտն առաջի արկցես։ Աղտեղացայ անմաքրական, տղմաթաւալ անլուացական։ Ի մաքրումն տղմաթաւալ անկելոյս. (Շ. ՟ա. յհ. ղէ։ Սկեւռ. աղ.։)
dirt-like.
· Calfa
Հոտ նորա անմաքուր է, եւ ինքն տղմասէր եւ տղմակերպ. (Լմբ. յայտն.։)
to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.
· Calfa
Կնքէ զաղբիւրն զայն մաքրութիւն, եւ ոչ միով իւիք իմաստիւք տղմանայ լուսափայլ եւ օդային սրտին իրք պղտորեալք. (Նիւս. երգ.։)
Տղմանայ ի յագեցութենէ որովայն. (Կլիմաք.։)
muddy, full of mud.
· Calfa
Ցամաքեցո՛ զյորձանս տղմատարած ծովուս։ Ոչինչ եւ զազրալի տղմատարած կենցաղ. (Բենիկ.։)
cf. Տղմակերպ.
· Calfa
մեղօք տղմատիպ կենցաղոյս։ Ի թանձրագոյն մարմնոյս տղմատիպ ոչ գարշիցին։ Տղմատիպ տաղտկալի։ Տղմատիպ անվարժիցն. Ի փոփոխական եւ ի դառն տղմատիպ (աշխարհիս) մեղկեալ։ Մեղկումն եւ տղմատիպ ստորաքարշումն. (Մագ.։)
impoliteness, incivility, ungraciousness, rudeness, grossness, rusticity, brutality, barbarity, inhumanity;
տմարդութեամբ, disobligingly, uncivilly, roughly, rudely, churlishly, boorishly, brutally, cruelly, barbarously, inhumanly.
· Calfa
Մարդասէր է աստուած, եւ տմարդութեան թշնամի. (Կլիմաք.։)
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
· Calfa
Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ։ Իբր տնակից իմն առաքեալ լինին (մեղուք). (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
Որկորստութիւնն բնաբար եւ կարեկցապէս իբր տընակից՝ հարկաւորացն արտաքոյ շարժեսցի. (Սկեւռ. աղ.։)
Յոյս է՝ որ զխնդութիւն տնակից հոգւոյ առաքինւոյն պատաստէ. (Բրս. գոհ.։)
dwelling together, cohabitation.
· Calfa
Վասն զի տաճար չեւ եւս էր շինեալ, զիւրաքանչիւր ուրուք բարեաց զտնակցութիւն տաճար երեւեցոյց եւ բագին առ տնին։ Հրաժարել ի միասինն բնակութենէ, եւ զտնակցութիւնն ի բաց քակել. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
cf. Աղքատանոց.
· Calfa
Կարգէ հիւրանոց եւ տնանկանոցս ի քաղաքագեօղս եւ յաւանս. (Յհ. կթ.։)
staying at home.
· Calfa
Մի՛ կրեսցուք ինչ վիշտս արտաքոյ մարմնական կարօտութեանս, եւ տնասպասեակ ախտից. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Տնակ. nest.
· Calfa
Ե՛կ ի տնիկս իմ։ Երթալ ընդ նմա ի տնիկ իւր։ Ի փոքր ինչ տնիկ փակեալք եւ թաքուցեալք։ Բեթղէէմ տնկանն անարգութիւն։ Տեսեալ եւսեբեայ ի տնկնէն (կամ ի տնկանէն) իւրմէ. (ՃՃ.։)
bearing or producing plants or trees.
· Calfa
Որով երեւեալ ցամաք ամենածին ծաղկաբուղխ տնկաբերն. (Ագաթ.։)
thick with plants;
thick, branchy, bushy.
· Calfa
Անտառն տնկախիտ. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 2։)
vegetable, vegetative, vegetating;
innate, inborn;
possessive, adventitious.
· Calfa
Ըստ միանգամ գօսանալոյ ի տնկականէն շնչոյ զրկին, որով շարժինն առ աճումն եւ զարգանալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
ՏՆԿԱԿԻՑ. (sic! recte ՏՆԿԱԿԱՆ). որպէս Արտաքուստ տնկեալ ուսմամբ. ստացական.
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
· Calfa
Տնկակից եղեաք նմանութեան մահու նորա. (՟Հ՟Ա. ՟Զ. 5։)
Եթէ տնկակից ինձ թողցես զմեղսն, ի նոսին վատնեալ մաշեցայց։ Աստուածեղէն կերպին տնկակցաց. (Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)