heathenishly;
pagan.
Ոչ ի զօրագլուս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
cf. Հայթայթանք.
Ընդ բազում հեթեթանօք եւ ընդ ցնորիւք անկան ազգ մարդկան. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
beam, rafter, joist.
δόκος trabs, lignum եւ hasta. պ. եւ թ. հիյզան, հիյզէն, հասսա, ասաս . (հյ. լծ. ծեծ. եւ հեծանել. յեցուկ. նեցուկ) Գերան. մարդակ. փայտ առաստաղաց. եւ Բու ծառոյ կամ ոստ մեծ. հաստ բիր. գաւազան. (ուստի Միահեծան. որպէս եւ ասէս, հասաս. թ. է բրաւոր) ... (եբր. գօրա. լծ. գերան. յն. տօգօ՛ս. լծ. թ. տէօկիւզ, տէկէնէկ ).
flower-hud.
κάλυξ calyx. նորափթիթ ծաղիկ թերաբաց՝ բոլորակ. որպէս բոլորք վարդից. կոճակ.
Կոկոն լուսափայլ ծաղկին, սատափ մաքուր մարգարտին։ Վարդդ ի կոկոնից՝ ծաղիկ պարտեզից։ Վարդդ ի կոկոնի՝ վայլք համայն ծաղկի. (Գանձ.։)
high flown discourse;
boasting, swaggering;
cf. Կոկով.
Ասացին, թէ փոքրիկ աշխարհ է մարդն. որք կոկովանօք անուանն այսպիսի գովութիւն մարդկան բնութեան շնորհեն. (Նիւս. կազմ.։)
Պերճաբանելն, եւ սոսկ բանից ճոռոմութիւն պաճուճանօք, եւ բանից կոկովանօք զարդարելն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.
Թարտ եկ պատշաճ էր կողն ընդ կողոյն։ Եբաց գեղարդեամբ զկող մի ի կողիցն. (Զքր. կթ.։)
produced from a rib (Eve).
Գեղապաճոյճ փառօք զարդարեալ կողածնաւն ի դրախտն ադենայ. (Շ. գանձ վերափոխ.։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
Ամպարիշտք կողկողեսցին (առ Համամայ. կողկողեցան) առ դրունս արդարոց. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 19։)
cf. Կողմնակի.
Յօրն յայն յետին աւարտին կողմանակի կամք եւ ներգործութիւնք մարդկան. (Տօնակ.։)
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
Դառնայ մարդ յարտասուս առաջի մերձակայ դիականն. (Եղիշ. ՟Դ։)
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
Ի կին մարդ չմերձենալ։ Աբիմելէք ոչ մերձեցաւ ի նա։ Ի կին իւր ապարահ ոչ մերձենայցէ.եւ այլն։
to approach, to draw near, to advance towards;
to apply, to appropriate.
Մերձեցուցից զարդարութիւն իմ։ Մերձեցուցին յիս հալածիչք իմ զանօրէնութիւն։ Եթէ ոչ առցուք զմարդդ, եւ մերձեցուսցուք առ մեզ.եւ այլն։
marigold.
Նաեւ ի ծաղիկս զվարդ, զմերուշան, զասպուզան արական ասացին. եւ զշուշան եւ զմանիշակն իգական. (Երզն. քեր.։)
worm, wood-fretter;
maggot;
rottenness, putridity, corruption.
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
Բնութիւնս մեքենայեաց՝ կամօք մարդկանն, յորս ենն, անգիտանալ (զյարգ կուսութեան). (Նիւս. կուս.։)
cf. Մերօրէն.
Մեօքակերպ զաստուած քարոզեսցուք (զմարդացեալն) յօդապատ անդամօք. (Ագաթ.։)
membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
mosque.
Եբեր (կայսրն նիկիփոռ) զզարդ մսքթաց նոցա ի պատիւ սրբոյն սոփիայ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զզարդ եւ զըսպասք սուրբ տաճարաց՝ անդ մըսգըթացըն ձօնէին. (Ներս. մոկ.։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
ՄԷՆ ՄԻ. ա.գ. (անհոլով իբր յամենայն հոլովս) Իւրաքանչիւր. մի մի, զմի մի, միոյ միոյ. ըստ մարդաթուի. ամմէն մէկը՝ մէյմէկ, մէկիկ մէկիկ, ամմէն մէկուն, մարդ գլուխ .... յն. եւ լտ. պէսպէս ոճով.
index of scales;
weight, heaviness;
moment, instant;
oscillation;
inclination, propensity;
inclined or prone to, bent on;
— առ —, — ի —, oscillating, balancing;
undulating, floating;
— ի — խոնարհել, to float, to undulate, to wave;
— լինել, to be inclined, prone, to bend, to tend towards.
Մէտ կշռոյ է արդարութիւն ի տեառնէ։ Իբրեւ զմէտ մի ի նժարից կշռոց է ամենայն աշխարհս առաջի քո։ Իբրեւ զմէտ մի ի կշռոց համարեցան. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 11։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 23։ Ես. խ. 15։)
to darken, to obscure, to cloud, to dim;
to blacken, to offuscate;
to eclipse;
— զտիւ ի գիշեր, to change day into night.
Խաւար է արդարեւ թշնամին մեր. մթացուցանէ զմեղաւորս՝ հանելով յերեսաց լուսոյ. (Իսիւք.։)
cf. Մթանամ.
Մինչեւ նսեմացաւ, մնային նմա. իսկ իբրեւ մթնացաւ (տպ. մթնեցաւ. յն. երեկոյացաւ). ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
cf. Մթանամ.
Մինչեւ նսեմացաւ, մնային նմա. իսկ իբրեւ մթնացաւ (տպ. մթնեցաւ. յն. երեկոյացաւ). ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
cf. Մժղուկ.
Խոստանայ ի վեր քան զմարդ, եւ քան զմժիխ ազդել ոչ կարէ. (Եփր. աւետ.։)
cf. Մժղուկ.
Խոստանայ ի վեր քան զմարդ, եւ քան զմժիխ ազդել ոչ կարէ. (Եփր. աւետ.։)
gnat, mosquito;
midge, any small fly;
առաջնորդք կոյրք, որ զմժղուկս քամէք եւ զուղտս կլանէք, ye blind guides, who strain at a gnat and swallow a camel.
Խոստանայ ի վեր քան զմարդ, եւ քան զմժիխ ազդել ոչ կարէ. (Եփր. աւետ.։)
monk, friar, coenobite.
Գունդք հրեշտակապետացն ծաւալեցան յերկնից ի յերկիր, եւ եղեն միաբանակք հրեշտակք ընդ մարդկան. (Գանձ.։)
having one language or speech;
unanimous;
with one voice.
Զմիաբարբառ լեզու մարդկութեան շփոթեաց. (Արծր. ՟Ա. 2։)
one-headed, monocephalous.
Որպէս մարդն յորժամ ծնանի, միագլխի եւ վեցմատանի. (Ոսկիփոր.։)
monochromatic;
of the same colour, uniform.
Վասն միագոյն սեւութեան սնարի բարձիցն։ Զմիագոյն զմիանշան զհամահանդերձ զարդու. (Եղիշ. ՟Ը։ Բուզ. ՟Դ. 16։)
Ի չիչին յանկերպարան միագոյն իրացն ծնանիմք, եւ ի չնչէ ի միագոյն եւ ի տկարէ կերպարանի մարդն կենդանի։ Միագոյն եւ նոյն անձրեւ ընդ ամենայն աշխարհս ցօղէ, եւ իջեալ՝ լինի սպիտակ ի շուշան ծաղիկ, եւ մատուցեալ ի վարդ՝ կարմիր երփն հարկանէ. եւ ինքն միագոյն է, եւ ոչ յայլեւայլ կերպարանս բաժանեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Համագումար.
Ոչ իբրեւ ի գերութենէ ցիր եւ ցան վայրավատինք. այլ յարդարեալք միաժողով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
Only Begotten;
— որդի, only son.
ՄԻԱԾԻՆ. ի մարդկան ծնունդս, Միամօր. միակ զաւակ.
the being only-begotten.
Եղեւ մարդկութեանս իւր՝ քրիստոսի (յն. ի քրիստոս) միածնութիւնն՝ վասն միաւորելոյն ընդ նմա բանին. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
living together;
cf. Միայնակեաց.
Զարքայութիւնն յարդարէ. (յորում միակեաց վայելչութիւն ամենայն արժանաւոր բանաւորաց. Ագաթ.։)
paralytic, palsied, crippled;
one-sided;
from one part only.
Մարդոյ կարութիւնն երագ, եւ յարուցեալ ոչ կարէ ամենայն ջանիւ. (Լմբ. իմաստ.։)
Ոչ միակողմանի ունելովվ զզէնս արդարութեան. (Շ. թղթ.։)
all at once, together, altogether, quite, at once, entirely, collectively.
Զի եւ ոչ կարէին իսկ մարդիկ միահաղոյն բուռն հարկանել զսքանչելի գիտութենէ նորա. (Ղեւոնդ.։)
Պարտ էր միահաղոյն միաբանութեամբ զյաղթողն աստուած կարդալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ զամենեսեան միահաղոյն տանջէ։ Միահաղոյն զմարդիկ եւ զհող եւ զջուր ապականեաց. (Գէ. ես.։ Բրսղ. մրկ.։)
unanimous, of the same opinion;
unanimously.
Ո՛վ միահաւան պահապանք ազգի մարդկան. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Ձայնակից լինիմ.
Միաձայնեալ՝ ասէին։ Միաձայնելով գովէին զքեզ։ Եւ նոցա միաձայնեալ՝ ասէին։ Միաձայնեալ եղեն մարդիկ ընդ հրեշտակս. (Շար.։)
cf. Ձայնակցութիւն.
Ո՛վ պայծառ տեսութեան արդարոց անձանցն միաձայնութեան. (Սիսիան.։)
simple-minded, ingenuous, simple, artless, innocent;
good-natured, silly, simple, foolish;
faithful, attached, loyal, true, devoted.
ἁκέραιος (անխառն), ἁκερεότερος sincerus, purus ἄπλους, ἀπλούτερος simples, simplicior, integer. Պարզ եւ անմեղ. աննենգ. անխարդախ.
plain-dealing, sincerity, innocence, ingenuousness, artlessness;
fidelity, faithfulness, loyalty;
simple-mindedness, simplicity, silliness, credulity;
միամտութեամբ, cf. Միամտաբար.
Միամտութեամբ սրտի, կամ սրտիւ։ Ի խորհուրդս միամտութեան իւրոյ փրկեցաւ։ Երթային միամտութեամբ. եւ ոչ գիտէին ամենեւին զզրոյցսն։ Լա՛ւ է տգիտի՝ որ գնայ միամտութեամբ իւրով, քան անզգամին՝ որ շաղաւաշուրթն իցէ։ Փոխանակ արդարութեան միամտութեան, զոր պահեցին նոքա առ մել։ Ոչ հատոյց նմա ըստ միամտութեան վաստակոց նորա. եւ այլն։
Նուիրէին եւ զարդարանս իւրեաց՝ միամտութեան, որ ի կուռսն. (Լմբ. ովս.։)
only, sole, singular;
alone, lovely;
simple, plain;
solely, singly, singularly, simply;
solitarily;
— թէ, — զի, it being well understood that, on condition that, provided that, unless;
մի —, one only;
ոչ —, not only.
Ոչ է բարւոք մարդոյդ՝ միայն լինել։ Մնաց յակոբ միայն։ Չեմ միայն, զի հայր ընդ իս է։ Դու միայն օգնեա՛ ինձ միայնումս։ Նմա միայնոյ։ Միայն տեառն։ Քեզ միայն. (յն. միայնոյ տեառն. քեզ միայնոյ։) Նոցա միայն տուաւ երկիր։ Ի վերայ գզաթու միայնոյ (կամ միայն). եւ այլն։
cf. Միանձն;
monachal.
Բարձրագոյն կարգ քան զամենայն նուիրեցելոցն՝ միայնակեցացն զարդ է. (Դիոն. եկեղ.։)
Մարդ միայնակեաց, եւ միտք, միայնակեացք եւ այլն. (Եւագր. ՟Ժ՟Թ։)
solitary, hermit.
Ընթանայ զհետ միայնաւորին, կամ մտաց միայնաւորին։ Միայնաւորաց պայծառութիւն, կամ բազմազարդ առաքինութիւնք։ Ընտիր միայնաւոր մի. (Խոր. ՟Բ. 77։ Վրք. հց. ՟Բ։ Ոսկ. լս.։)
to be united, joined, incorporated, identified.
Անշփոթ միութեամբ. միացաւ ասէ ի մարմին անշփոթաբար. զի ոչ փոխարկումն եւ ոչ ի բաց բարձումն արար աստուածային կամ մարդկային բնութեանցն, այլ միացոյց զբնութիւնսն. (Խոսր. պտրգ.։)
Ոչ միայն միացաւ ի զանգուած մարմնոյ, այլեւ մարդացաւ։ Մերոյին բնութեամբս միացելով. (Նար. կուս. եւ ձ։ Իսկ ի խորհուրդ երրորդութեան՝ առաւել ասի ի մեզ Միաւորիլ. (զոր տեսցես))
at once, only once, at one blow;
որ —, whatever, whoever, whosoever;
որպէս —ն եւ միւսանգամն, as usual, as at other times;
հարից զսա գեղարդեամբս եւ ոչ կրկնեցից, I will transfix him with a single blow and he will have no need of a second.
all at once, together, unitedly, all at the same time, altogether;
jointly, in concurrence, at the same time;
all, quite;
totally, entirely;
— եւ, yet, even, also;
— ասել, եւ — իսկ ասել, եւ զի — ասացից, upon the whole, after all, in a word, in short;
ոչ — առնել, to repeat several times, over and over again.
Խեթկեսցէ նոքօք զազգս միանգամայն մինչեւ զծագս երկրի։ Մերձեսցին խօսեսցին միանգամայն։ Զարհուրեցուցից եւ ցամաքեցուցից միանգամայն։ Ելէ՛ք միանգամայն։ Ազգաց եւ մարդկան միանգամայն։ Եւ էր ամենայն եկեղեցին միանգամայն՝ չորք բիւրք։ Ապա երեւեցաւ աւելի քան զհինգ հարիւր եղբարց միանգամայն։ Գուցէ եկեալ հարկանիցեմ զերկիր միանգամայն, եւ այլն։ Միանգամայն՝ թագաւորք տասն։ Միանգամայն ամենեքեան լինին՝ ՟Ժ թագաւորք։ Միանգամայն ամենայն ամքն, ՟Ս՟Մ՟Խ՟Բ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Չէ՛ հնար միանգամայն զոգիս եւ զմարմինս զարդարել. չէ՛ հնար միանգամայն մամոնայի ծառայել, եւ քրիստոսի հնազանդել՝ որպէս պարտ է. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)