deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.
Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)
admission, company.
Կցորդք դասակցութեանցն վեհից։ Միախումբ դասակցութեամբ։ Առ դասակցութեան հարանցն հրաշալիք։ Ընդդիմաբանիցն դասակցութիւնք։ Դասակցութեան դժնէից մարդոց համաբան. (Նար.։)
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
school-house.
Յարեւմուտս փարէզ դասատուն վարդապետաց. (Վրդն. աշխարհ.։)
to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.
Դասել ընդ բարիսն։ Ի մի շար, կամ ի սոյն կարգ դասեալ։ Դասիմ ի պարս հեզոց։ Նախնի դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս։ Առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար.։)
preceptor, tutor, pedagogue.
(իբր Ձեռնկալու պ. տէսթկիյր). παιδαγωγός paedagogus, puerorum ductor, doctor Մանկածու. վարժիչ կամ վարդապետ տղայոց. հոգաբարձու, եւ ուսուցիչ. վարպետ. ուսթա, խօճա. Տե՛ս (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 15։ Գաղ. ՟դ. 24։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
պ. տատ. κρίσις judicium որ եւ Դատաստան, Դատումն, Դատողութիւն. Հանդիսական քննութիւն իրաւանց. վէճ եւ խնդիր յատենի. վճիռ արդարութեան։ Իրաւունք.
litigant, pleading.
Ո՜վ դատակցին ամենայն մարդկան բնութեան կարգիս. (Եփր.։)
cf. Դատաստանարան.
Շինեսցեն ի ներքս յաթէնս նոր դատաստանոց պայծառ եւ զարդարուն յոյժ. (Վրք. դիոնես.։)
cf. Դատակնիք.
Անսուտ բանն քրիստոսի զդատավճիռն առնէ, երթիցեն արդարքն ի կեանսն յաւիտենից, եւ մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ե։)
useless discourse.
Ո՞ զնա տրտմեցուցանէ. դատարկաբանութիւնն. արդ եթէ ի դատարկաբանութենէն տրտմի, քանի՞օն առաւել ի բամբասելոյն. (Լմբ. ատ.։)
to empty, to evacuate, to clear;
to exhaust.
Ի մարդն լինել՝ ոչ դատարկացոյց զծոց հօրն, եւ ոչ թափուր եթող զաթոռն հայրենի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
Ո՛չ դատարկութեամբ ինչ փրկութեան բանի վարդապետութեանն զյիշատակ ժամանակացն առնել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք իրս ի նոցանէ դատարկութիւն է գրել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.
Աստուած դատաւոր արդար։ Որ հայրն է որբոց, եւ դատաւոր այրեաց։ Աստուած եղիցի դատաւոր ի միջի մերում։ Յարոյց նոցա տէր դատաւորս։ Մատնիցէ զքեզ ոսոխն դատաւորի, եւ դատաւորն դահճի.եւ այլն։
judicature, office of judge, bailiwic, officialty, administration.
judgement.
Աշխարհաշինութեամբք, եւ արդար դատողութեամբ. (Փարպ.։)
completion of a century.
Պղծալից մարդիկ ութերորդ դարուն։ Կացին նահապետք արդարք մինչ ի դարն ութերորդ. (Ագաթ.) զի ընդ մէջ ադամայ եւ նոյի են ազգք կամ նահապետք ութ։
Սատակմամբ մարդկան զազրագործաց դարուն երկրորդի. (Խոր. Ա. 3.) զի յադամայ ցնոյ դար մի գրի։
cf. Դարանագործ.
Դարանակալ եղեն նմա առ դրան քաղաքին։ Առ ամենայն անկեան դարանակալ լինի։ Յանձուկս դարանակալ եղեն։ Դարանակալ լիցուք արդարոյն.եւ այլն։
ambush, ambuscade, obsession.
Դարանակալութեամբ պատրիմ ի նոցա խարդախութենէ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Դաւաճան.
ԴԱՒԱՃԱՆԻՉ ԴԱՒԱՃԱՆՈՂ. ἑπίβουλος insidiosus Դաւադիր. դաւօղ, խարդաւանօղ.
to confess, to avow, to profess, to protest.
Դաւանիմք (կամ դաւանեմք) ընդ սրովբէից զկենդանարդ համայնից։ Լուսաւոր ձայնիւ յերկնից զքեզ դաւանեաց հայր էակից. (Շար.։)
to vacillate, to totter, to waver, to shake, to fluctuate.
Այս օրէն է վարդապետի, զի ոչ դեդեւի, եւ ոչ սայթաքէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
that gives medicaments;
poisoner;
sorcerer, bewitcher.
φαρμακεύς confector medicamentorum եւ veneficus, facinator Տուօղ զդեղ, մանաւանդ զմահադեղ, կամ զկախարդական բժժանս. կախարդ. ամոքիչ.
Կախարդաց ... եւ դեղատուաց. յն. մի բառ. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 8։)
cf. Դեղատութիւն.
Եւ որպէս Մահադեղ տալն, եւ Կախարդելն. դեղագիտութիւն. φαρμακεία veneficium
Ոչ ապաշխարեցին ի մարդասպանութենէ, եւ ի դեղատուութենէ. (Յայտ. ՟Թ. 21։)
pharmacy, apothecarys or chemists shop;
drug-box.
Զանբժշկականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to poison;
to infect with poison;
to physic;
to dye.
ԴԵՂԵԼ. φαρμακεύω veneficio utor, veneno adficio Թունաւորել. կամ Բժժանօք կախարդել.
empoisoner;
sorcerer.
Դեղատու. թունաւորիչ. կախարդ. ճատու.
yellow, rather red.
Զարդարանք դեղնափայլք. (Սիսիան.։)
still, yet, to this hour;
newly, recently.
ἕτι, ἥδη adhuc, jam, τέως interim որ եւ ԴԵՌ ԵՒՍ. Տակաւին. ցարդ. այժմ. արդ եւս. առ ժամս.
Դեռ իբր մարդոյ սպասէին նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Կամ Նորոգ. արդ իսկ. դեռադեռ.
cf. Դեռաբողբոջ.
Երիտասարդ եւ դեռաբոյս. (Տօնակ.։)
Բանջարքն ո՛չ դեռաբոյսք (ստեղծան), այլ՝ հասեալք. եւ ծառխն կատարեալք եւ պտղալիցք, եւ մարդն երեսնամեայ հասակաւ, թէպէտեւ միոյ աւուր կենդանի. (Շիր. զատիկ.։)
recent, new;
recently, newly.
ἅρτι modo, nuper, jam jam Այն ինչ դեռ. արդ իսկ. նորոգ.
recently born or produced;
that has recently engendered.
litter, palankeen.
Ոսկւով զկառսն զարդարեն, եւ զմորթս դեսպակացն օծանեն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Իդերեւ ելանեմ.
χερεύομαι incultus, fio, squalesco, ἑλάττομαι decrepo Ի դերեւ ելանել. յետնիլ յարդեանց կամ ի պտղոց. անբեր մնալ. խոպանանալ, իբր դերբուկ լինել.
much heaped up;
in great quantity.
Դիզեալ բարդեալ. դիզացեալ. դէզ դէզ.
bravo! o ! oh!
Դէնն՝ արդէն է . զի սորա արմատն է Արդ։
fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.
Որ սկզբան ցաւոյն դէպ իցէ։ Որ մարդկութեանն է դէպ. (Եզնիկ.։ Շ. թղթ.։)
Բազմաց արդեօք խրատ ընդունել դէպ լինէր։ Տիապէս բնաւորեցաւ դէպ լինել. եւ այլն. (Փիլ.։)
Իմաստասիրականին եւեթ պարապեալ բանի, եւ այնու դէպ վերոյ ամենայնց լինել մարդկան. (Պիտ.։)
guard, guardian, inspector;
spy;
sentinel, sentry;
informer, emissary;
examiner;
object, design, end;
observatory;
— ունել, առնել, to look, to observe attentively.
Ել դէտն յաշտարակն։ Գնաց դէտն ի տանիս դրանն։ Եբարձ պատանին դէտն զաչս իւր։ Որդի՛ մարդոյ դէտ կացուցի զքեզ տանն իսրայէլի։ Զարիւն նորա ի ձեռաց դիտին խնդրեցից։ Կացուցի ի վերայ ձեր դէտս։ Անձամբ անձին դէ՛տ լինիջիր.եւ այլն։
to regard, to look attentively;
to be on the watch, to lie in wait;
— ի վեր ունել, ամբառնալ, to look with attention, to raise the eyes.
Դէտակն ի վեր նոցին կալեալ, տեսին անդ խոտ յարաբարդեալ. (Շ. վիպ.։)
having a tart tongue.
Դժնեայ եւ ժանտ բանիւք եւ արդեամբք.
discontented, dissatisfied.
Յաճախ դժգո՛հ է մարդ։ Եւ զհրէայսն ոչինչ այնպիսի կորոյս, որպէս դժգոհսն լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
cf. Դժնեակ.
Դժնեայ դատախազ, մատնիչ, փուշ, հնարաւորութիւն։ Եւ ինձ դժնէիս։ Առ դժնէիս ամբարշտութիւն։ Դժնէից դահճաց, նենգողաց մարդոց։ Հրապոյրս ինձ դժնեայս արբուսցէ։ Քան զամենայն դժնեայս. (Նար.։)
that dwells in hell.
Դժոխաբնակ մարդկան. (Թէոդոր. խչ.։)
Վազելով շնչովն առ դժոխաբնակ մարդկան շունչսն, եւ մարմնով առ մարմնածածուկ ներքսագոյն դժոխս (գերեզմանի). (Նիւս. խոստով.։)
infernal.
Մարդկային շնչովն առ դժոխականսն ժամանեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
hell;
limbo;
sepulchre, tomb.
Սմա արդ պարտ է պատուհաս ինչ վերջին. մահ արդ ոչ է վերջին, բայց այն՝ որ ի դժոխսն ցաւք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
price;
value;
tax, estimate, valuation;
rate, tariff;
purchase, bargain;
— հատանել, արկանել, to rate, to appreciate, to value, to estimate, to tax, to set a price on a thing;
անարգ — հատանել, to undervalue;
գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy, to purchase for money;
գնոյ ըմպել զջուր, to drink water that has cost money;
բարձրացուցանել, աճեցուցանել, իջուցանել, նուազեցուցանել զ—, to buy dearly;
վիճել վասն գնոյ, to raise, to augment, to reduce, to lower the price;
վիճել վասն գնոյ, to bargain;
սովորական —, price-current;
որոշեալ —, no abatement;
դնելով դնեցից ի քէն դնոց, I will pay you the price.
τιμή pretium, aestimatio Յարդ իրին. արժողութիւն. պատուականութիւն.
Առօրեայ բարութեամբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապետն դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)
tipsy, intoxicated.
Ոչ նոյնպէս պատրիս, յորժամ զգինեզէնն եւ զարբեալն տեսանիցես, որպէս զկին մարդ, զի կաքաւիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
cf. Գինարբու.
Իրք մի կայ ու ինքն է ջրբեր (դդում), հանց գինեխում մարդ չէ տեսեր. (Շ. յառակս.։)
cf. Գինարբուք.
Գիներբու (կամ գիներբուաց) հացկերութեամբ կախարդեալ հեշտացոյց. (Պիտ.։)