cast in gold;
of massive gold, golden.
Վարդ բոցատերեւ՝ ոսկիաձոյլ փայլմամբ. (Շ. տաղ.։)
gold money.
χρυσίον aurum, aureolum. Ոսկի դահեկան, կամ ձոյլ ինչ եւ զարդ ոսկի.
cf. Ոսկիապատակ.
Զարդարեաց ի զարդ ոսկիապատ. (Ասող. ՟Բ. 6։)
bone;
տարաբուն —, process, apophysis;
— արմատոյ լեզուի, hyoides;
անանուն —, ossa innominata;
— ցայլից, os pectinis or pubis;
— սրբանի, os sacrum;
— կիտի, whale-bone;
— փղաց, ivory;
cf. Փղոսկր;
գերեզման ոսկերաց, charnel-house;
փոխարկութիւն յ—, ossification;
հաստատիչ խախտեալ ոսկերաց, bonesetter;
կցել զ—ն բեկեալ, to bonset;
փոխարկել յ—, to ossify;
հանել զոսկերս, to bone, to take out the bones;
գողացուցանել զոսկերս, to cause the bones to shake;
cf. Լեզու.
Ոսկր յոսկերաց իմոց, եւ մարմին ի մարմնոյ իմմէ։ Հանջի՛ք եւ զիմ ոսկերս աստի ընդ ձեզ։ Յօշեաց զնա ոսկերաց իւրոց յերկոտասան մասն։ Խռովեցան ոսկերք իմ։ (Դաշտն) լի էր ոսկերօք մարդկան. եւ շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Մերձեցաւ ոսկր առ ոսկր առ իւրաքանչիւր յօդս. եւ այլն։
bones, skeleton.
adversary, enemy, opposite;
antagonist, rival, competing.
lentile;
freckles.
φακός lens, lenticula. գրի եւ ՈՍԲՆ, ՈԶԲՆ. Ընդեղէն շիկագոյն՝ մանր՝ բոլորշի տափարակ՝ երկուստեք կորնթարդ. ոսպ.
branch, bough;
knot, joint;
—ք մատանց ձեռին, the fingers;
—ովք վարակեալ, knotty, nodous, knobby, gnarly;
hill, height, hillock.
Անտոն ոստ անապատի, հովտաց լերանց աղբիւրականց զարդ անապատի. (Տաղ.։)
weaver;
knitter.
Բուն գեղարդտն նորա իբրեւ զստորի ոստայնանկաց. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 7։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 19։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ա. 23։ ՟Ի. 5։)
Ո՞ոք (իբրեւ զսարդ) տաժանագործ նիւթօղ եւ կամ ոստայնանկ բաւական է։ Սարդք՝ ոստայնանկք են. (Փիլ. լիւս.։)
weaving;
tapestry.
Սարդ աներեւոյթ եւ անպիտան թուի գոլ կենդանի՝ կատարելագոյն յոստայնանկութիւն։ Բնութեամբ իմն գոլ, որպէս եւ սարդիցն՝ ոստայնանկութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
of the royal family, of the court;
citizen, freeman;
nobleman, noble, lord, courtier.
Զազատ եւ զազատորդի, եւ յարքունի տանէ զոստանիկ մարդիկ։ Բազում եւ այլ ազատ մարդիկ, զոր ոստանիկս անուանէին՝ յարքունի տանէ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ։)
Եւ այլք յոստանկաց, եւ սեպուհք ոմանք։ Նախարարք եւ սեպուհք, ոստանիկք եւ ռամիկք։ Ոստանկաց, եւ ռամկաց։ Յոստանիկ մարդկանէ։ Զայր ոստանիկ. (Փարպ.։)
leap, jump, skip, bound, gambol.
Սելաս է հրոյ յոլովի վառումն յօդս. եւ ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին, եւ ոմանք հաստատունք. արդ ոստումն է հրոյ լինելութիւն ի մերձատրութենէ տարերցն փութով անցեալ ընդ օդով. (Արիստ. աշխ.։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
Զոտս իւր ամբարձեալ յակոբայ՝ գնալ յերկիրն արեւելից։ Առեալ զոտսն իւր անդէն ի մահիճսն՝ պակասեաց (իբր կծկելով զինքն)։ Անկեալ առ ոտս նորա՝ ասէ։ Տալ տեառն զնոսա ընդ ոտիւք նորա (յն. հետովք)։ Օրհնեաց զքեզ տէր աստուած յոտին իմում ( այսինքն յետ գալստեան իմոյ այսր)։ Ահա ոտքն՝ որ թաղեցին զայրն քո ի դրանն, հանցեն եւ զքեզ (այսինքն ժիր ոտիւք երիտասարդք)։ Զոտս արձակէին, փախոտեայ գնային։ Զոտս արձակեաց՝ հար զհրէայն եւ անդէն սատակեաց։ Առ ոտն կոխեսցես զառիւծն եւ զվիշապն. եւ այլն։
Ոչ ոտն առեալ արդեօք գայր յայս ծայրագոյն մեղանաց քոց. (Պիտ. այսինքն յառաջել, իշխել, համարձակիլ։)
Ոտն արկանեն թշնամիքն, եւ ինքեանք գլորին։ Ոտն հարկանէ ի վերայ ախտից արդարոյն. (Իսիւք.։)
treading or trampling under foot;
յ—կոխս ընկենուլ, to throw under the feet;
—կոխ առնել, to foot, to tread under foot, to trample upon.
Սրբէ զառ ի մեղաց ոտնակոխութիւնս մարդկային բնութեանս. (Պիտառ.։)
foot-print, foot-mark, foot-step, trace, vestige.
Տեսի առ դուրս այրին ոտնահետ մարդոյ։ Տեսեալ ոտնահետս՝ նստաւ առ երեկս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա. եւ ձ։)
stopping, impeding.
Զիարդն ոտնառական նախդիր է. զիա՞րդ արդեօք իմանամ, զիա՞րդ ես կապեալ, զիա՞րդ լուծար. (Երզն. քեր.։)
to slip, to slide, to glide, to take a false step;
to stumble, to trip, to commit a fault;
to cause to slip.
Ի կերպարանս պաճուճազարդ բանիցն յողդողդեալ ոտնառեցին։ Է՛ զի հանդիպի յինչ եւ նմա ոտնառել. (Բրս. վեցօր. եւ Բրս. հց.։)
encumbrance, obstruction, hindrance.
Ոտնզատոյց է մարմնական պիտոյից՝ յաճախումն սուրբ գրոց վարդապետութեան. (Եփր. պհ.։)
foot-place, foot-hold;
footman, domestic;
pedal;
յ—ս, standing, upright.
Ո՞ւր երիտասարդացն փառասիրութիւն. ո՞ւր յոտնկայիցն ճեպեցելոց ծառայութիւն. (Մաշկ.։)
malignant, rejoicing at another's suffering, malevolent, ill-natured;
— լինել, to kick, to cause to fall;
to rejoice at another's woe, to be malignant, malevolent;
to despise, to insult, to laugh at, to mock, to jeer;
— լինել թշուառութեան ուրուք, to insult one in his misfortune.
ՈՏՆՀԱՐ ԼԻՆԵԼ. ἑπιχαίρω, χαίρω, ἑπιχαρής γίνομαι, ἑφήδομαι , ἑφίημι exulto, insulto, ludibrio habeo, delector malis alterius. Ոտն հարկանել ի գլորել՝ կամ գլորելոյն. աքացել զարդէն անկեալն. ծիծաղիլ ընդ գլորումն ուրուք. վա՛շ վա՛շ կարդալ.
to suppliant;
cf. Ոտնհար լինիմ.
Ոտնհարէին զմարդիկ, եւ խայթէին զնոսա։ Ոտնհարիցեն, եւ զգեղեցիկսն զրպարտիցեն։ Չար բարքն եւ դժնեայ խնդայր եւ ոտնհարէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
which ? what ?
որո՞վ իշխանութեամբ, with what authority ?
ո՞ր որդի է, who may that child be ?
յո՞ր իրս եւ յի՞նչ միտս առաքեաց, for what and why did he send ?
որո՞վ իւիք, by which ? with what ?
յո՞ր վայր, up to where ?
յորո՞ւմ ժամու, at what hour ?
ո՞ր աղագաւ, why ? for what reason ?
զորմէ՞ օրէ ասիցէ, and what day does he fix ?
զո՞ր օրէնք ունի, what law prevails ?
վասն ո՞ր արդար վաստակոց, for what just deserts ?
որո՞վք երեսօք հալածիցեն, with what effrontery they will drive away ?
գիտէ զիւրաքանչիւր ոք ըստ կարգի՝ եթէ որ ըստ որմէ իցեն, he knows each one by the order in which he comes;
եւ որ այլ or այլն եւս, եւ որ ի կարգին, եւ որ ինչ ի կարգին, and so on and so of the rest, et cetera.
quality;
colour;
manner, form.
Որակք ոմանք (են կիրք մեր). եւ որակութիւնք՝ մարդկայնոյս պատշաճեալ (են) գոյացութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.
Նիւթն ոչ կերպարացուցանէ զինքն ի տեսակ, եւ ոչ որականայ, այլ՝ յայլմէ զարդարի յայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Որակ.
Մարդ ի ձիոյ տեսակարարաւ տարբերութեամբ զանազանեալ գտաւ՝ բանականին որակութեամբ. (Պորփ.։)
to become an orphan, to be fatherless and motherless.
Որբացեալ եմք ի բարեզարդ հօրէ. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Որպէս.
Ստացական է, ո՛րգոն, գաւթեան երիվարն, արքունի պատմուճանն։ Պարզ, ո՛րգոն, գիտեմ. բարդ, ո՛րգոն, ըստգիտեմ. (Թր. քեր.։)
as, like, how.
Անուն՝ հասարակաբար, ո՛րգունակ, մարդ. եւ յատկապէս, ո՛րգոն, պօղոս. (Թր. քեր.։)
little child, boy or girl;
— իմ, son, my son, my boy.
Հա՛յր, եւ նա ասէ, զի՞ է որդեակ։ Աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ՝ ո՛րդեակ։ Որդեակք իմ, փոքր ինչ ժամանակ ընդ ձեզ եմ։ Գտի յորդեկացդ քոց, որ գնան ճշմարտութեամբ։ Չէի արդեօք արժանի համբուրել զորդեակս իմ։ Որդեա՛կ իմ աբեսողոմ, աբեսողոմ որդեա՛կ իմ։ Եզն եւ արջ ի միասին ճարակեսցին, եւ որդեակք նոցա խառն շրջեսցին, եւ այլն։
child-birth;
procreation of children.
Որդեծնութիւն խոստացաւ աստուած ծերոյն։ Աստուած ետ մարդկան զորդէծնութիւն. (Կոչ. ՟Ե։ Իսիւք.։)
Վասն որդէծնութեան, եւ մարդկան յաշխարհի սերելոյ. (Եզնիկ.։)
killing one's own child, child-murdering;
infanticide.
Ոչ միայն մարդեսպան, այլեւ որդեսպան, որ ե՛ւս դժնդակագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Ոյք զդիսն իւրեանց տեսանէին՝ ի մարդասպանս եւ յորդեսպանս պատուեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
to become the son of;
to be adopted by.
Նորն ադամ հնոյն ադամայ որդիացաւ, ի կուսէն աստուած եւ մարդ նոր խառնեցաւ. (Շ. միշտ էիդ.։)
worm, vermin, grub;
— երկրի, earth-worm;
— փայտի, wood-worm;
հնդիկ —, silk-worm;
— աղեաց or որովայնի, gut-worm, maw-worm;
— միայնուկ, երէզ or երիզ —, tape-worm, taenia;
— փորոտեաց ձիոց, bots;
յորդունս համակիլ, to be full of worms, to be crawling with worms, to swarm with worms;
cf. Թաթաւիմ.
Եռաց ի նմա որդն։ Որդն՝ փայտի վնասակար է։ Թաթաւին մարմինք իմ զազրութեամբ որդանց։ Մարդ երր, եւ որդի մարդոյ որդն։ Հրաման ետ աստուած որդանն, եւ եհար զդդմանին, եւ այլն։
Դաշտն այրարատոյ ... ի նմանէ ծնեալ որդունս ի զարդ կարմրատեսիլ գունոց ընծայէ. (Փարպ.)
vineyard;
stalk of dried vine-cuttings;
calf-house.
Պարունակ. ո՛րգոն, որթոց, կուսաստան, մարդաստան, ընկուզուտ, կթոց. (Թր. քեր. (ըստ հյ. զի ի յն. կայ լոկ, դափնոց, կուսաստան)։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Զիա՞րդ է մարթ ծիրանեացն (ուրոյն ի մարդոյն) որիշ իշխել։ Ո՞րպէս ապա մարթ է զատ եւ որիշ զբանին եւ զաստուծոյ տէրութիւնն ասել, եւ որոշմամբ դարձեալ զմարմնոյն զիշխանութիւն զեկուցանել. (Աթ. ՟Ը։)
Բովանդակապէս զմարդկային կիրս ի քեզ կրեցեր՝ զատ եւ որիշ ի մեղաց. (Ճշ.։)
Առաքինութիւն մարդոյ կարծեցեալ՝ որիշ որիշ յամենայն գործոց չարութենէ. (Կանոն.։)
cf. Որկորամոլ.
Զորկրամոլսն, եւ զպարկեշտսն ի պահս սուրբս։ Որկրամոլ եւ վատթար մարդկան։ Որկրամոլ, եւ արծաթասէր։ Ո՛վ որկրամոլք, եւ որովայնասէրք. (Յճխ. ՟Թ։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Է։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
wall;
partition;
— զորմայն, from wall to wall;
in groping, groping along;
քանդել զ—, to unwall, to dismantle.
Կարեցից գեղարդեամբս ընդ որմնն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 11։)
deceitful, deluding, seducing.
Ի մտախաբ եւ ի բանսարկու մարդկանէ։ Հոգեկորոյս, եւ միշտ մտախաբ. (Բուզ. ՟Գ. 5։ Նար. ՟Ի՟Բ։)
to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.
Մտածեսցե՛ս միշտ զմահ, զի գործեսցես զչափ նորա։ Մտածեսցո՛ւք. զի դատել զոք կամ արդարացուցանել՝ աստուծոյ, եւ ո՛չ մեր իշխանութիւն է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
Մարդկային մտածութիւն կամ մտածութիւնք։ Ըստ իմում մտածութեան։ Որքան ինչ ի մերս եկն մտածութիւն։ Բազմաժամանակեայ մտածութիւն իւր։ Մեք որպէս անհաս եղեալ մտածութեամբ՝ լռեմք։ Սիրօղք վերնում վիճակին՝ առանց յետնոցն մտածութեան։ Ի մտածութիւն գամք արարչին. (Դիոն.։ Յհ. կթ.։ Փիլ.։ Իգն.։ Փարպ.։ Խոր.։ Նար.։ Սահմ.։)
presumptuous;
to one's mind or liking, pleasing.
(Մելիքշահ որդի ալփասլանայ) մտահաճ եղեալ՝ զնորայսն (զհօրն) բասրէր իմացմունս իբր եղեալ հակառակ խաղաղութեան եւ կենաց մարդկան. (Սարկ. պտմ. առ սամ.։)
comprehensible, easy to understand, intelligible, plain.
Մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր՝ մտահաս ըստ հանդուրժելոյ աչաց. (Ագաթ.։)
of good comprehension, intelligent.
Ոգից մտառուաց աճեսցեն մեծութեամբ եւ բազմութեամբ առաքինութեանցն տեսլեամբք։ Հարկաւոր է մտառուին աւելի գոլ վարդապետութիւնք, եւ նուազքն՝ անմտին. (Փիլ. լին.։)
understanding, intelligence.
Սոկրատէս իւրով քաջուշեղագոյն մտառութեամբ եւ անձանձրոյթ երկասիրելովն արդարեւ գերազանցեալ զամենեքումբք. (Պիտ.։)
intelligent, clever, learned, erudite.
Անանիայի հոգեզարդ եւ մտավարժ փիլիսոփայի. (Նար. յիշ. խչ.։)
imaginary, chimerical, fictitious, fabulous, pretended, false, visionary, extravagant, fantastical.
Ոչ վայրապար բանք, կամ մտացածին (ա՛յլ ձ. մտածին) իմաստք։ Ոչ մարդկեղէն մտացածին բանիւք աւանդեցան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա. 3։)
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
Բանաւոր եւ մտաւոր մարդկային տեսակիս. (Պիտ.։)
Զմտաւոր եւ զբանաւոր հոգին (քրիստոսի զմարդկային)։ Տէրն մեր յիսուս զմարդկեղէն մտաւոր ոգին արձակեաց առ հայրն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Շ. բարձր.։)
intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.
Զանապակ բարեացն ուսոյց պահել մտերմութիւն եւ վարդապետաց առ մանկունսն. (Պիտ.։)
whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.
Կայթեսցո՛ւք մտրակաւ հոգւոյն ի վերայ եգիպտական զօրուն սատանայի։ Զծուլութիւն մարդկային ազգիս իբրեւ մտրակաւ զարթուցանէ ի ստադինս. (Նար. յովէդ.։ Մագ. ՟Ա.։)
black eyebrowed, having dark bushy eye-brows.
Մրազարդ յօնիւք.