to be startled, alarmed, terrified;
to waver, to be in suspense;
to be hasty, precipitate;
to flee precipitately.
· Calfa
Ատուծոյ դատաստանաւն խուճապին։ Սողնոցն շչմամբ խուճապեալք եւ դողացեալք սատակէին։ Յիւրեանս այսր անդր խուճապեցան։ Աենայն ճանապարհն լի է հանդերձիւ եւ կահիւ, զոր ընկեցին ասորիքն ի խուճապելն իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ։)
crowd, concourse, multitude, throng of people;
affluence, great quantity;
noise, tumult, confusion;
thick, close, dense, crowded;
many, numerous;
in crowds, in throngs;
— առ —, — ի —, in a huddle, pell-mell, disorderly, hurriedly;
ի խռան, among the crowd;
ի խռան մարտին, in the thickest of the fight;
— բազմութիւն, a numerous crowd, a throng;
— բազմութեամբ մտանել, ելանել, to crowd in;
to crowd out;
— բազմութիւն ժողովրդեան, immense concourse of people;
— հասանեն աստ օտարականք, strangers flock here.
· Calfa
Առ խուռն պեղելով՝ այսր եւ անդր կացուցեալ լինէր հողակոյտ բլուրս. (Պիտ.։)
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
· Calfa
Տեսեալ զիս իշոյդ՝ խուսափեաց յինքէն։ Նոքա առ վատասրտել իւրեանց՝ այսր անդր խուսափէին։ Խուսափէին։ Խուսափեցէք յօրինաց իմոց, եւ ոչ պահեցէք զնոսա։ Խուսափեալք չլսել ձայնի նորա. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 33. ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 13։ Մաղաք. ՟Գ. 7։ Բար. ՟Ա. 19։)
cf. Խռովեմ.
· Calfa
Ցնորք անհնարին երազոց խռովեցուցանէին զնա։ Արքս այս խռովեցուցանեն զքաղաքս մեր։ Որք աշխարհս խռովեցուցին, սոքա եւ այսր հասին։ Երանի թէ մօտակտուր իսկ լինէրն որ զձեզն խռովեցուցանեն։ Բան ահեղ խռովեցուցանէ զսիրտ առն արդարոյ։ Սրամտութեամբ իւրով խռովեցուսցանէ զնոսա։ Ո խռովեցուցանէ զզմեծութիւն ծովու.եւ այլն։
manner of working or managing a rudder or oar, act of steering or rowing.
· Calfa
Տարուբերումն թեւոց եւ ղեկի այսր անդր.
to fly.
· Calfa
Թռչունք լողան խաղան յօդս, եւ այսր անդր թեւեն պատառեն զլոյծ եւ զտարած բնութիւնն. (Վեցօր. ՟Ը։)
s. pl. letters, epistles;
certificates, instruments, documents.
· Calfa
Ո՞ւր են թղթեր նոցա։ Բերցի՛ն այսր թղթերն. (Ճ. ՟Ա.։)
to torment, to torture, to vex;
to treat with violence, to beat, to strike, to cudgel, to hit, to bemaul, to beat, to death.
· Calfa
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
· Calfa
ԹՈՒԱԿԱՆ. ἑποχή epocha, aera, annus Չափ ժամանակի. ուրոյն հաշիւ ամաց յերեւելի անցից եւ այսր. թվական.
thick, bushy, full of hushes;
—ք, thicket, copse, brushwood, bushes.
· Calfa
Ի թփուտ մացառս այսր անդր ընթանալով. (Նիւս. կազմ.։)
gangrene or fistula (of ureter).
· Calfa
Յանդամս ծածուկս որովայնի նորա եղեւ նմա արգել, եւ յետ այսր ցաւ խորութեամբ. Զի էր նա կեղանկ. եւ եղեւ ճարակ կեղոյ առանց բժշկութեան յաղիս նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
to gnaw, to nibble;
to corrode, to canker;
to eat, to consume, to destroy;
to take or carry away.
· Calfa
Նախ ընդ երկուս բաժանել (զաշխարհն հայոց) երկու թագաւորօքս արշակունօք՝ զորս կացուցաք. ապա եւ ընդ նոսա կրծել ջանսցուք՝ աղքատացուցանել։ Բազում գաւառք կրծեալք հատեալք այսր անդր. (Բուզ. ՟Ե. 1։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
· Calfa
to be silent, mute or speechless, to be unable to answer, to hold one's tongue, to be dumfounded, non-plussed.
· Calfa
Ընկեր, զիա՞րդ մտեր այսր. եւ նա պապանձեցաւ։ Նշանացի խօսէր ընդ նոսա, եւ կայր պապանձեալ։ Պապանձեա՛ց, եւ ե՛լ ի դմանէ. (Մտթ. ՟Ի՟Բ. 12։ Ղկ. ՟Ա. 22։ եւ ՟Դ. 35։)
son of an old woman.
· Calfa
Յօրէ յորմէ եկն այսր պառաւորդին Յովհաննէս, ի ցնծութեան են (հոգիք նախահարցն). (Զքր. կթ.։)
occupation, application.
· Calfa
Ընդ պատաղմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ։ Ի պատաղմունս մարմնական կենցաղոյս. (Նար. ՟Ի։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
cf. Պատերազմիչ.
· Calfa
Ո՞ դիցէ զիս պահել զոճ արտոյ յագարակի. վասն այսր պատերազմողի անարգեցի զնա այսուհետեւ (իմա՛ զերկիրն զայն՝ իբրեւ դիմամարտ)։ Ոյք մեղանչենն, պատերազմօղք են իւրեանց կենացն. (Ես. ՟Ի՟Է. 4։ Տոբ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.
· Calfa
Անկեալ կիսամահ՝ վասն որոյ պատճառանաց (ա՜յլ ձ. վասն որոց պատճառաց) մեռանէր՝ յայտ առնէր։ Վասն այսր պատճառանաց աղաչեցի, եւ այլն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 18։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 20։)
Բայց թէ յի՞նչ պատճառանաց գալուստ նոցա այսր, ո՜չ գիտեմ. (Խոր. ՟Բ. 54։)
cf. Պատճեան.
· Calfa
Պատճէն հրովարտակին՝ որ գրեալ էր յԱբգար արքայէառ Յիսուս։ Պատճէն զայսր թղթոյ տո՜ւք տանել այլում եկեղեցեացն։ Ի պատճենից անտի հրովարտակացն իմոց. (Եւս. պտմ.։)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
· Calfa
Կալցի ընթացակից իւր եւ զպարզ քահանայապետիցն իւր. (Ման. կայսր. թղթ.։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
· Calfa
Բազում խաղաղական պարագայց ամօք ամեցունն աստուած շնորհեսցէ մեզ։ Ո՛ղջ լեր ի տէր, ո՛վ քրիստոսասէր եւ բարեպաշտ, պարագայց ամօք, եւ խաղաղասէր մտօք հովուելով զիշխանութիւնս հռովմայեցւոց։ Ո՛ղջ լեր յարքունական տէրութեանդ պարագայց ամօք. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ Վրք. ոսկ.։ Գր. տղ. առ ման. կայսր.։)
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
· Calfa
Առաքէր առ կայսրն լեւոն՝ օգնել նմա, եւ նա չէր պարապ. (Վրդն. պտմ.։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
· Calfa
Զորոց (իմասանոց) ոչ զոք պարառեցաք՝ արժանի համարեալ այսր առասութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
fattening.
· Calfa
Առ ժամայն զնա որովայնի պարարմամբ պատրուակեմ, եւ յետ այսր ի մտաւորական ճգնութիւն փոփոխիմ. (Կլիմաք.։)
predicted, foretold;
s. mus. prelude.
· Calfa
Ի կանխերգիցն մերձ այսր եդիցգ թէ սիրեցէ՛քզտէր սուրբք նորա. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
prickly artichoke;
hawthorn, may.
· Calfa
ԿԱՌՆ կամ ԿԱՌ, ի. Փուշ՝ որ կառչի եւ կռուի ընդ անցաւորս. բոյս փշաւոր, որ տայ սերմն թաղիացեալ աղուամազիւք, որք իբրեւ անիւ հոլովին այսր անդր յերեսաց հողմոյ. որպէս եւ պ. խառ ՝ է փուշ։ Իսկ ի տեղիս տեղիս աշխարհին հայոց ԿԱՌ կոչի փուշ հաստ բնով, զոր կեղեւեալ ուտեն, որպէս եւ զԵրիժնակ կոչեցեալն.
palace, hall;
court;
hotel.
· Calfa
Ապանաւ (կայսրն) ի պաղատան։ Մեռաւ ի պաղատան. (Եւս. քր։)
halter, bridle;
թափել զպակուց or պախուցաթափ լինել, to break from the halters.
· Calfa
Երիվարաց թափեալ զպախուցսն՝ վազս առնելով այսր անդր ընթանային. (Ճ. ՟Բ.։)
to scent, to smell.
· Calfa
ՌՆԳԱՎԱՐ ԼԻՆԵԼ. Վարել զռնգունս՝ այսր անդր յածեցուցանելով՝ առ ի քաջ հոտոտել.
but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
· Calfa
ὄμως, ἁλλά, ἕμπας, ἕμπης tamen, verum. որպէս թէ Սակայն լիցի, այսինքն այնու պայմանաւ։ (գրի եւ իբր ռմկ. ՍԱԿԷՆ, իբր ի սակէն)։ Բայց. այլ յայսր ամենայնի վերայ. համայն. միանգամայն. ապաքէն. իսկ. չափին. (լծ. յն. օ՛մօս ).
summary, concise, brief, short, abridged.
· Calfa
Զսակաւամասնեայ բանիցս յօդուած։ Սակաւամասնեայ իմաստիւ։ Սակաւամասնեայ այսր կամ մերս գովեստի. (Նար.։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
· Calfa
Եդին ի մտի այնուհետեւ ոչ այսր անդր սայթաքել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Է. 17։)
Ոչ ինչ այնուհետեւ թոյլ տային սայթաքել խորհրդոց նորա այսր անդր. (Փարպ.։)
Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
· Calfa
Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)
cf. Պարկեշտ.
· Calfa
Որ ոք եւ առցէ զայս դեղ մաղթանաց այսր մատենի պարկեշտականի՝ պաղատել սովաւ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
· Calfa
Ո՞ր բան կարէ զայսր կեղոյ չարի ընդարձակութիւն պարունակել. (Լմբ. ատեն.։)
cf. Սեւաստէ.
· Calfa
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեւաստոս.
· Calfa
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
· Calfa
of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.
· Calfa
ὀ, ἠ, τὸ σήμερον hodiernus, hodie. Ցերեկեան. այսր աւուր. յայսմ աւուր. ասօրուան, ասօր.
abusively, falsely, improperly;
catachrestically;
— վարիլ, to abuse, to use improperly.
· Calfa
Երդնլով, աստուածոյն բազմանունութեամբ՝ պիտակաբար վարեցեալ անուամբ՝ աստ, ուր ոչ է արժան։ Զնուիրեալն ի պատճառս այսր՝ պիտակաբար վարել յամպարշտութիւն Փիլ. (՟ժ. բան. եւ Փիլ. քհ.։)
v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
· Calfa
Բայց ի տեղի այսր ինձ դարձեալ գալ պիտի. (Եղիշ. ՟Ը։)
to skip or frisk about, to run here and there.
· Calfa
ՎԱԶՎԱԶԵԼ. ἄλλομαι salio, salto. Վազելով վազել. այսր անդր ոստոստել խաղալ. վազվըզել, ցաթկըտել.
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
· Calfa
αὕριον, ἑπαύριον, ὅρθρος mane, cras, crastinus, dies. Օրն լուսանալի զկնի այսր աւուր. վաղորդայն. յաջորդ առաւօտ. այգն կամ լուսանալն նորա. վաղուան՝ եգուց օրը, առտուն. եարըն սապահ, եարընքի կիւն.
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
Վճար եղեալ գթութեան առ իս։ Եղեւ վճար այսր մեկնութեան ի թագաւորութեանն օշնի. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Վտանկ.
· Calfa
Վտանգ մեծ է առաջի իմ։ Նաւն ի վտանգի կայր ի խորտակել։ Եղիցին ձեզ ի վտանկս։ Վտանգ է ինձ յամենայն կողմանց յոյժ։ Ջամբեմ ժողովրդեանդ այդորիկ վտանգ։ Մատնեցից զնոսա ի վտանգ ամենայն թագաւորութեանց երկրի։ Օր նեղութեան եւ վտանգի։ Եւ մեզ վիշտ վտանգի է ընդ կռուոյս այսր աւուր.եւ այլն։
chasing, driving out, expulsive;
— լինել, to be driven out, banished, exiled.
· Calfa
Եւ զգերութիւն իմ վըտարակ՝ դարձուցանէ այսրէն ի յարկ. (Շ. եդես.։)