Your research : 1 Results for քող

Քող, ոյ, ով exact entry

See full entry →

s.

veil, cover;
— հարսանեաց, nuptial veil.

Etymologies (3)

, ո հլ. «ծածկոյթ, երեսի ծածկոց» ՍԳր. Եփր. ա։ Կոր. 71. Եւս. պտմ։ որից քողարկել Ոսկ. յհ. ա. 33. Արծր. քո-ղաձիգ Գ. մկ. դ. 6. քողընկէց Ոսկ. մ. բ. 12. քողաւոր..Շնորհ. տաղ. ևն։ Ս տաստկակա-նով սքող կամ սքօղ «ծածկոյթ»Շնորճ. Բարձր. Մաշտ. որից սքողել Դան. ժգ. 32. Ա. Կոր. ժա. 6. Ոսկ. ես. սքողարկել Ոսկ. եբր. ժե. թևասքողել Գնձ. Շար. ևն, բոլորն էլ գրուած թէ՛ ո-ով և թէ օ-ով. ո՛րն է նախ-նականը՝ յայտնի չէ։

ՆՀԲ «լծ. հյ. գաղել, գողել, սքողել, յն. քա՛լիմմա»։ Տէրվ. Altarm. 16 ար-մատը սքող, որից ս-ի անկումով՝ քող. հմմտ. գոթ. huljan «պահպանել», մբգ. hulle «քող, լաչակ», լտ. celare «ծած-կել» ան։ Justi, Dict. Kurde 350 քրդ. kol «ճակատին կապելու ոսկեշարք»։ Canini, Et. étym. 120 հյ. կառ «չուան» և քուղ «թել» բառերի հետ գերմ. garn, հոլլ. garen «թել»։ Karolides, Γλ. συγϰρ. 89 կպդվկ. kučeymás «կանանց գրխի թաշկինակ», սանս. çuka «խոյր», լիթ. kuka, ռուս. кикe «կանացի գդաև»։ Տէրվ. Նախալ. 111 իբր հնխ. skar ար-մատից. նոյն ընդ Altarm. բայց Լեզու 1887, 16 մերժելով այս՝ արմատը դը-նում է քող՝ ս տաստկականով։ Հիւնք. ղօղել բայից։ Patrubány ՀԱ 1908, 152 հնխ. sqeu-«ծածկել» արմատից։ Schei-telowitz KZ 53 (1925), 254 սանս. kulāya «հիւսուածք», լտ. colus «իլ», յն. ϰλώσϰω «մանել» բառերի հետ։ Լա-փանցեան, Տեղեկ. ինստ. Բ. 80 քաղել «ծածկել» արմատից։

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Գոր. Ննխ. Ղրբ. Շմ. քօղ. Զթ. քուղ, Սեբ. քէօղ,-յգ. քողք ձևից՝ Վն. ք'օղք, Խրբ. Կր. Ռ. Տիգ. քօխք, Ալշ. Մշ. Պլ. Սլմ. քօխկ, Հմշ. քուխգ,-ր յաւելուածով Երև. Ջղ. քօղր, Տփ. քօ՜ղրը, բոլորն էլ «հար-սի երեսի շղարշ»։-Նոր բառեր են քօղել, քօղքել, քօղքուկ։

NBHL (8)

ՔՈՂ կամ ՔՕՂ. (լծ հյ. գաղել, գողել. սքողել. յն. քա՛լլիմա, եւ այլն) κάλυμμα velum, velamen κατακάλυμμα tegumentum, operimentum ἁποκρυβή կամ ἁποκρυφή absconsio. Պատրուակ արկեալ զերեսօք. ծածկոյթ՝ իրական կամ նմանական. վիժակ. վարագոյր. քողք (որպէս եւ մասգարտ ՝ է պարտակ, դիմակ կեղծ)

Մովսէս արկանէր քող ի վերայ երեսաց իւրոց։ Մինչեւ ցայսօր ժամանակի նոյն քող ձգեալ կայ ի վերայ ընթերցողածոց հին կատակարանաց։ Քօղ արկ զերեսօք իւրովք։ Դու՛ստր բարելացւոց ընկեա՛ զքող քո.եւ այլն։

Եցոյց աստուած, ի բաց բարձեալ զքողն։ Տեսութիւն մերկութիւն, եւ զքող ի բաց բառնալ բութեան. (Փիլ. լին.։)

Առագաստեալ է դա ընդ քողով մոլորութեան. (Եւս. պտմ. ՟Է. 24։)

Նստի առանց քողի՝ բացաւ գլխով. (Եփր. արմաւ.։)

Պատառեցին զքողն երեսաց նորա. քանզի քօղով վարէին յայնմ ժամանակի կաթողիկոսք. (Կիր. պտմ.։)

Քող զստուերն արկաւ պատկառանաց։ Զստուերըն քող արկ մերկութեան. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։)

Կռապարիշտ է քողով ծածկելն (կաղծաւոր). (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Entries' title containing քող : 24 Results

Առաքող

See full entry →

cf. Առաքիչ.

NBHL (2)

Հայր առաքօղ միածնիդ։ Օրհնութիւն առաքողին՝ ի բարձունս. (Շար. եւ այլն։)

Հայր առաքող, եւ ոչ առաքեալ. Որդին՝ առաքեալ, եւ առաքող. Հոգին՝ առաքեալ, եւ ոչ առաքօղ. (Ի գիրս հց. տաթեւ.։)


Ծասքողական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

masticatory;
—ք, teeth.

NBHL (1)

ծասքողական մանրեալ ատամամբք։ Զծասքողականս կերակրոյ զգալի, որով բնութիւնս պահի կենդանի. (Սկեւռ. ի լմբ. եւ աղ։)


Հաւաքող

See full entry →

adj. s. phys.

gathering, assembling, collecting;
collector.


Սքող, ից

See full entry →

s.

veil;
vest.

Etymologies (1)

տե՛ս Քող։

NBHL (2)

Արկեալ սքող զստուեր երկրիս ի վերայ երեսաց իւրոց. (Շ. բարձր։)

Եպիսկոպոսն զգեցեալ լինի երկնանման սպիտակ սքողիւք երկնամած նափորտիւն. (Մաշտ։)


Սքողաստիկոս, աց

See full entry →

adj. s.

scholastic.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. (սեռ.-աց Վրք. և վկ. Բ. 493) «դպրոց անցած մարդ, ուսում-նական, իմաստասէր» Վրք. հց. ա. 224, 226 Ճառընտ. Սոկր. Կանոն. որից սքողաստիկոս-եան «գիտնական» Մագ. գամագտ. ժա (ՀԱ 1911, 544). գրուած է նաև սքողոստիկոս. քողոստիկոս Վրք. և վկ. Բ. 493, քողաստի-կոս Վրք. հց. ա. 224, նոր յունարէնի հըն-չումով՝ սխոլաստիկոս Ատոր. դատ. 53։

NBHL (1)

Սքողաստիկոս ոմն։ Եւ երթեալ սքողոստիկոսն եւ այլն. (Ճ. Բ։ Վրք հց. ձ։)


Սքողեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սքօղարկեմ.

NBHL (2)

Անօրէնքն հրամայեցին հոլանի առնել զնա. քանզի սքողեալ էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի. (Դան. ԺԳ. 32։ Ա. կոր. ԺԱ. 6։)

Եւ արդ սքողեսցին եւ ամաչեսցեն։ Սքողին երեսք նորա ի տեսչութենէ նորա (նախանձորդին). (Ոսկ. ես։ Մանդ. ԺԳ։)


Սքողումն, ման

See full entry →

s.

act of veiling, covering, wrapping up.

NBHL (2)

Սքողելն, իլն. պարածածկումն.

Հրեշտակական թեւոցն սքողմամբ ցանկարկեալ պահէիր. (Նար. կուս։)


Նքողակ

See full entry →

s.

lake, small lake.

Etymologies (1)

. անստոյգ բառ. մէկ անգամ ունի Ոսկ. ղկ. (տպ. Ոսկ. պօղ. Բ. էջ 627). «Ե՛լ յինէն, տե՛ր, զի մի՛ արքս հանդերձ նաւաւս ընկղմեսցուք. քանզի նոյն ինքն և նքողակ։ մտանել ի նաւս բռնադատի (ամենայն ձը-կամբք)»։ ՆՀԲ մեկնում է «ծովակ, լճակ, եթէ չկայցէ սխալ գրչի», ԱԲ «ծովակ, լճակ. 2 ձկները»։ Առաջին իմաստը աւելի է յարմար։

NBHL (1)

Ե՛լ յինէն տէր, զի մի՛ արքս հանդերձ նաւաւս ընկղմեսցուք. քանզի նոյն ինքն եւ նքողակս մտանել ի նաւս բռնադատի (ամենայն ձկամբք). (Ոսկ. ղկ.։)


Նքողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.

NBHL (3)

Նքողեալ են անձինք մեր. եւ ոչ ուրեք՝ բայց միայն ի մանանայն են աչք մեր. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 6. յն. չոր կամ ցամաքեալ։)

Նքողեցայ ես՝ այս երրորդ օր. (՟Ա. Թագ. ՟Չ. 13. յն. խռովեցայ ի ներքուստ։)

Յոյժ նքողեալ, եւ անշքեղացեալ էր գեղ երեսաց նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Նքողումն, ման

See full entry →

s.

debility, languor, atony.

NBHL (2)

Նքողիլն.

Թօթափեալք այսր անդր սակս նքողմանն, եւ ընդ միմեանս հարեալ կործանէին զիրեարս. (Յհ. կթ.։)


Շքողիմ

See full entry →

vn.

to starve, to die with hunger.

NBHL (2)

Իբր Յոյժ նքողիլ, նուաղիլ. (կամ Սքօղիլ, ծածկիլ ընդ շքով.)

Գտանէին զնա հովիւք յայրի միոջ շքողեալ ճնշեալ ի ճգնողական վարուցն. (Տէր իէլ. փետր. ԻԷ։)


Քողաբորբ

See full entry →

s. gr.

amphimacer.

NBHL (2)

Պօղոս՝ քողաբորբ ուռկան. (Ճ. ՟Ա.։)

ՔՈՂԱԲՈՐԲ ՔՈՂԱԲՈՐԲԵԱԼ. Որ իբր առնու զիւրեւ զաղօտ ինչ՝ որպէս զբորբ (լուսոյ կամ ծխոյ). քողածածուկ. անյայտ եւ ճարտար՝ որպէս ուռկանն ծածկեալ ընդ ջրով.


Քողազարդ

See full entry →

adj.

veiled, adorned with a veil.


Քողախնդրեմ, եցի

See full entry →

va.

to discover, to unveil, to unmask.

NBHL (3)

Բայայայտակի քողախնդրեալ զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Զերկուց բնութեանցն շարայարումն՝ատկանելով ի անօրէնութեան բանին աստուծոյ՝ խորհուրդն քողախնդրէր. (Կանոն.) (զի նեստոր դնէր չարայարումն, եւ ոչ միաւորութիւն)։

Քաղախնդրելով՝ զքերթողացն բաղդատելով քողարկութիւն կրիցն. (Երզն. քեր.։)


Քողածածուկ

See full entry →

adj.

concealed by a veil, veiled.

NBHL (1)

Իբրու քողով ծածկեալ, կամ ծածկօղ.


Քողակ

See full entry →

s.

sweet-gum.


Քողաձեւեմ

See full entry →

va. fig.

to veil, to cloak, to shroud.

NBHL (1)

Քող՝ քողաձեւելով, քողախնդրելով. (Երզն. քեր.։)


Քողաձիգ

See full entry →

adj. fig.

veiled-headed, wearing a veil, veiled;
coy, shy, modest, timid;
drawing the veil.

NBHL (2)

Որ արկանէ զիւրեւ կամ զայլով զքող, զառագաստ, զվարագոյր.

Նոքին են ատուածայնոյ նուիրացն եւ պատարագին սպասաւորք, եւ քողաձիգ, այինքն սարկաւագունք. (Լմբ. պտրգ.։)


Քողաղօտ

See full entry →

gr.

amphibrach.


Քողանոց

See full entry →

s.

head-veil.


Քողասուզեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Քողարկեմ.

NBHL (1)

Յաչազանս ձեր քողասուզէք եւ պատրուակեք փառասիրութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)


Քողարկեմ, եցի

See full entry →

va.

to veil, to conceal, to hide, to cover.

NBHL (1)

Ոչ ի տեսիլ բարւոյ ցոփութեան զչարս քողարկեցից։ Քողարկեալ զդաւաճանօղ կերծաւորութիւնն։ Քօղարկեալ եւ պատրուակեալ էր զյանդիմանութիւնն. (Նար. ՟Հ՟Բ։ Արծր. ՟Դ. 1։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)


Քողարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

veiling or concealing.

NBHL (2)

Արկումն քողոյ. պատրուականումն. ծածկումն.

Զկեղծեացն քողարկութիւն։ Զքերթողաց բաղդատելով քողարկութիւն կրից. (Նար. ՟Խ՟Ե։ Երզն. քեր.։)


Քողընկէց

See full entry →

adj.

unveiled, hare-headed, brazen-faced, unblushing, shameless.

NBHL (1)

Կանայք մերկացեալք, քողընկէցք յայրատեալք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12.) յն. ἁπηρυθριασμέναι omni misso rubore.


Definitions containing the research քող : 72 Results

Քօղ

See full entry →

cf. Քող.

Etymologies (3)

, ո հլ. «ծածկոյթ, երեսի ծածկոց» ՍԳր. Եփր. ա։ Կոր. 71. Եւս. պտմ։ որից քողարկել Ոսկ. յհ. ա. 33. Արծր. քո-ղաձիգ Գ. մկ. դ. 6. քողընկէց Ոսկ. մ. բ. 12. քողաւոր..Շնորհ. տաղ. ևն։ Ս տաստկակա-նով սքող կամ սքօղ «ծածկոյթ»Շնորճ. Բարձր. Մաշտ. որից սքողել Դան. ժգ. 32. Ա. Կոր. ժա. 6. Ոսկ. ես. սքողարկել Ոսկ. եբր. ժե. թևասքողել Գնձ. Շար. ևն, բոլորն էլ գրուած թէ՛ ո-ով և թէ օ-ով. ո՛րն է նախ-նականը՝ յայտնի չէ։

ՆՀԲ «լծ. հյ. գաղել, գողել, սքողել, յն. քա՛լիմմա»։ Տէրվ. Altarm. 16 ար-մատը սքող, որից ս-ի անկումով՝ քող. հմմտ. գոթ. huljan «պահպանել», մբգ. hulle «քող, լաչակ», լտ. celare «ծած-կել» ան։ Justi, Dict. Kurde 350 քրդ. kol «ճակատին կապելու ոսկեշարք»։ Canini, Et. étym. 120 հյ. կառ «չուան» և քուղ «թել» բառերի հետ գերմ. garn, հոլլ. garen «թել»։ Karolides, Γλ. συγϰρ. 89 կպդվկ. kučeymás «կանանց գրխի թաշկինակ», սանս. çuka «խոյր», լիթ. kuka, ռուս. кикe «կանացի գդաև»։ Տէրվ. Նախալ. 111 իբր հնխ. skar ար-մատից. նոյն ընդ Altarm. բայց Լեզու 1887, 16 մերժելով այս՝ արմատը դը-նում է քող՝ ս տաստկականով։ Հիւնք. ղօղել բայից։ Patrubány ՀԱ 1908, 152 հնխ. sqeu-«ծածկել» արմատից։ Schei-telowitz KZ 53 (1925), 254 սանս. kulāya «հիւսուածք», լտ. colus «իլ», յն. ϰλώσϰω «մանել» բառերի հետ։ Լա-փանցեան, Տեղեկ. ինստ. Բ. 80 քաղել «ծածկել» արմատից։

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Գոր. Ննխ. Ղրբ. Շմ. քօղ. Զթ. քուղ, Սեբ. քէօղ,-յգ. քողք ձևից՝ Վն. ք'օղք, Խրբ. Կր. Ռ. Տիգ. քօխք, Ալշ. Մշ. Պլ. Սլմ. քօխկ, Հմշ. քուխգ,-ր յաւելուածով Երև. Ջղ. քօղր, Տփ. քօ՜ղրը, բոլորն էլ «հար-սի երեսի շղարշ»։-Նոր բառեր են քօղել, քօղքել, քօղքուկ։


Ոքոզ, ի

See full entry →

s.

thistle.

Etymologies (1)

ՆՀԲ համեմատում է յն. ἀϰαν, ἀϰχούχ, եբր. խօխա հոմանիշների հետ և կար-ծում է որ հայր պէտք է ուղղել ոքող։-(Այսպէս է անում հայ բառը կապելու համար յն. ἀϰχοῦχ և եբր. խօխա ձևերի հետ. բայց ղ չէ՛=χ)։ Հիւնք. յն. ὥϰός «սուր, սրածայր» բառից։

NBHL (1)

cf. ԱԿՔԱՆ. որ եւ ԵԿՔԱՆ. յն. աքան, աքխուխ. որպէս եբր. խօխա. (գուցէ գրելի եւ ի հյ. Ոքող)


Քաղց, ի, ոյ, ից

See full entry →

s. adj.

hunger;
hungry;
— դժնդակ, ուժգին, անհնարին, violent, canine, ravenous, appetite, or hunger;
յուղել զ—, to excite, sharpen or quicken the appetite;
—իւ հարկանիլ, to be hunger-beaten, to be or feel hungry;
մեռանել առ —ոյն, to starve, to die of starvation;
հարկանել զ—, to stay or satiate hunger.

Etymologies (1)

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. suld-sk'-ձևից, որ կազմուած է հնխ. suel-արմատից՝ d և sk' աճականներով։ Մեր բառի հետ առաջին հերթին համեմատելի են հհիսս. svelta «քաղցիլ», sultr «քաղց», շվեդ. svalta և դան. sulte «քաղցնուլ», որոնք ծագում են գերմ. suelt <հնխ. sUel-d-արմատից։ Այս արմատի բուն իմաստն է «նքողիլ, քաղցից նւաղիլ», ինչպէս ցոյց են տալիս հհիւս. svella «մեռնիլ», անգսք. sweltan և գոթ. swil'an «մեռնիլ», հբգ. swelzan «այրել», անգլ. swelter «տաքից ուշքը գնալ», sultry «կիզիչ տաք»։ Բոլորի պարզականն է հնխ. suel-«այրել, խանձել», որից յառաջանում են գերմ. schwelen, մգ. swelen, հբգ. swi-lizōn «այրել, խանձել», անգսք. swelab «կամաց կամաց այրիլ», լիթ. svilti «խան-ձիլ». լեթթ. swel-«խանձել», յն. εἰλη «արևի տաքութիւնը», ἔλα «արեգակ» (Po-korny 2, 531-2)։

NBHL (1)

ՔԱՂՑ. ա. Քաղցեալ. նօթի. նքողեալ. քաղցած, անօթի. աճ.


Աղկաղկ, աց

See full entry →

adj.

destitute, indigent, poor, necessitous.

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց՝ զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Բարեքեմ, եցի

See full entry →

va.

to hide, to veil, to dissimulate.

NBHL (1)

Ոչ եթէ անուամբք բարեքողք եղեն խոստացեալ երանութիւնքն, այլ՝ առնելեաց երանութեանցն. (Եփր. համաբ.։)


Բացխփիկ

See full entry →

sv.

to lose all shame, to be shameless.

NBHL (1)

Մինչդեռ ամօթխածն իցէ, ստէպ խրատիցես ... մինչեւ քողընկէց բացխփիկն խաղայցէ։ Բացխփնիկ նափորտամբն խաղայցէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. (յն. այլազգ։))


Բոլորակ, աց

See full entry →

adj. s.

round, circular;
circle, circuit, orb.

NBHL (1)

Առ՝ ասէ, մեղքող՝ լեարդ այծից, եւ բոլլորակ անուոյ, եւ եդ ի սնարից նորա ... բոլորակն անուաձեւ իբրեւ զգլուխ երեւէր. (Կիւրղ. թագ.։)


Բորբոքեմ, եցի

See full entry →

va.

to inflame, to kindle, to set on fire, to burn;
to warm, to heat;
to rekindle, to revive.

NBHL (1)

Զբորբոքողսն կիզոյր. (Խոսրովիկ.։)


Լինդ, լնդի, դաց

See full entry →

s.

gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.

NBHL (1)

Անճաշակ անկիրթն լնդաց ծասքողական մանրեալ ատամամբք խուզման. (Սկեւռ. լմբ.։)


*Լաչակ

See full entry →

cf. Քող.


Թղթաբեր, աց

See full entry →

s.

letter carrier, postman, courier, post, messenger.

NBHL (1)

Ի թղթաբերէ անտի նախ իմանամք զառաքողն։ Որ ինչ դոյզն իրք էին, զայն ի թղթաբերսն ապաստան արար. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. եփես.։)


Թմբուկ, բկաց

See full entry →

s.

drum;
big drum, kettledrum;
side drum;
tambourine, tabor;
childs rattle;
— ականջաց, drum, tympanum;
դափել, հարկանել —, to drum, to beat the drum;
— ի գումար զօրաց, to beat the tattoo or evening retreat;
դափիչ թմբկի, drum-stick;
մորթ թմբկի, drum-head;
թմբուկ քողապատ, muffled drum;
ի ձայն թմբկի, to the sound of drums, drums beating.


Զրահեմ, եցի

See full entry →

vn.

to cuirass, to arm with a cuirass.

NBHL (1)

զաշակերտս քողրահեա՛ խրատմամբ. (Նեղոս.։)


Զ (za)

See full entry →

s. art.

the sixth letter of the alphabet and the fourth of the consonants;
six;
sixth;
It is sometimes changed for, or confounded with the letter ս;
զգեստ, սգեստ;
սքողել, զքողել;
զգալ, սգալ. that marks the accusative;
սիրել զաստուած, to love God;
տեսանել զարեգակն, to see the sun;
ուտել զհաց, to eat bread. This article is sometimes understood, for example;
մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ (instead of զխաղող, զփուշ). It is often repeated;
որք միշտ փրփրեն զիւրեանց զանձանց զամօթ (instead of զամօթ անձանց իւրեանց). It often changes its place;
ետուն նմա գիրս զԵսայեայ (usually զգիրս Եսայեայ). It marks the narrative or sixth case, on, of, for;
երթալ զոսկւոյ, to go and fetch gold, or in order to bring gold;
առաքել զջրոյ, to send in order to bring water;
խօսել զնմանէ, to speak of him. It marks the eighth case, round, about, on, above;
արկանել զնովաւ, to put on him;
ածել զբոցով, to pass above the flame, to singe;
անցուցանել զամենեքումբք, to surpass, to surmount, to excel more than all. augmentative letter;
գրգռել, զգրգռել;
եղծանել, զեղծանել;
անցանել, զանցանել.


Դորսովիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to languish, to grow weak, to die of hunger.

NBHL (1)

Յոյժ սովիլ. նքողիլ. նքթիլ. եւ Պասքիլ. կամ Թօշնիլ. կթոտիլ.


Գողտր

See full entry →

adj.

mild, delicate, soft, morbid.

NBHL (1)

ԳՈՂՏՐ որ եւ ԳՈՂՏՐԻԿ. Փափուկ եւ քաղցր (որ ըստ ջուղայ) քողցր. յն. γλυκύς հեշտալի. ամոք. մեղմ. կակուղ ու անուշ. իբր լտ. tener, dulcis, placidus եւ այլն.


Ամփոփիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to contain, to be closed or shut up;
to draw closer, to be contracted, concentrated, to assemble;
to fold up;
to fall back;
to reflect.

NBHL (1)

Գոչումն որոտման յետ հասելոյ զանձրեւ կենաց՝ ամփոփեալ յերկինս՝ առ առաքողն անդրէն դարձան. (Շ. տաղ.։)


Կեղեքեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Կոզպատեմ, եցի

See full entry →

va.

to veil.

NBHL (1)

ԿՈԶՊԱՏԵԼ. Կոզպատաւ ծածկել, սքողել.


Հոլանի

See full entry →

adj. adv.

bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.

NBHL (1)

Հրամայեցին հոլանի առնել զնա, քանզի սքողեալ էր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 32։)


Հաւաքիչ

See full entry →

cf. Հաւաքող.


Պարուրեմ, եցի

See full entry →

va.

surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.

NBHL (1)

Զոր արեգակն քողարկեաց, ստուերաւ ըղլոյսն պարուրեաց. (Սկեւռ. աղ.։)


Սովամահ

See full entry →

adj.

dying of starvation;
— առնել, to starve to death;
— կորնչել, լինել, cf. Սովամահիմ.

NBHL (2)

Ի սովոյ մահացեալ. կամ մերձեալ ի մահ. սովալլուկ. սովաբեկ. սովեալ. նքողեալ. խիստ քաղցած՝ անօթի.

ՍՈՎԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. ՍՈՎԱՄԱՀԻԼ. ձ. Սովով ի մահ մերձիլ. սովասովիլ. նքողիլ.


Սովամահիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be starved to death, to die of hunger.

NBHL (1)

ՍՈՎԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. ՍՈՎԱՄԱՀԻԼ. ձ. Սովով ի մահ մերձիլ. սովասովիլ. նքողիլ.


Սովիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be tormented with famine, with hunger, to be famished, starved, to suffer through hunger.

NBHL (1)

λιμώττω, -σσω fame laboro πεινάω, πεινέω penuria laboro, esurio, homelicus sum. Սովանալ. սովաբեկ լինել. տանջիլ ի քաղցոյ. քաղցնուլ յոյժ. նքողիլ. խիստ անօթենալ.


Սուզանեմ, ուզի

See full entry →

va.

cf. Սուզեմ.

NBHL (1)

Յորմէ քերովբէքն թեւասքողեն, եւ սերովբէքն յինքեանս սարսեալ սուզանին (պատկառանօք). (Խոսր.։)


Սուզեմ, եցի

See full entry →

va.

to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.

NBHL (1)

Յորմէ քերովբէքն թեւասքողեն, եւ սերովբէքն յինքեանս սարսեալ սուզանին (պատկառանօք). (Խոսր.։)


Ուրար, ի

See full entry →

cf. Քող.


Ոքոզիմ

See full entry →

vn.

to grow fierce, ferocious.

NBHL (1)

ՈՔՈԶԵԱԼ. Բառ անստոյգ. որ կամ է Սքողեալ, ղօղեալ, կամ Նմանեալ ոքոզ փշոյ. եւ կամ Կոկոզացեալ, գոռոզացեալ.


Չարամոյն

See full entry →

adj. adv.

unhappy, miserable;
miserably, unhappily, pitifully.

NBHL (1)

Իջոյց զնա մեղքող ... եդ զպատկերն ի գահոյս անդ, եւ ասաց, եթէ չարամոյն կայ ի մեծ ախտի. (Եփր. թագ.։)


Սքօղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սքօղարկեմ.

NBHL (2)

Անօրէնքն հրամայեցին հոլանի առնել զնա. քանզի սքողեալ էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի. (Դան. ԺԳ. 32։ Ա. կոր. ԺԱ. 6։)

Եւ արդ սքողեսցին եւ ամաչեսցեն։ Սքողին երեսք նորա ի տեսչութենէ նորա (նախանձորդին). (Ոսկ. ես։ Մանդ. ԺԳ։)


Սքօղարկեմ, եցի

See full entry →

va.

to veil, to muffle up, to cover with a veil.

NBHL (1)

Սքողարկեմ. cf. Քողարկեմ, cf. Սքողեմ.


Ջոլորեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.

NBHL (1)

Զբնաւ իսկ զաշխարհի սքողաստիկոս ի մի վայր ջոլորեսցես։ (Զմանկունս ձգ) իբրեւ զգառնամոլսն զամենեսեան ջոլորեալ կացուցին առաջի թագաւորին. (Ճ. ՟Ե. եւ ՟Բ.)


Մորմոքեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Մորմոքեցուցանեմ.

NBHL (1)

Նկունք ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Մորմոքեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to give or cause great displeasure or regret, to afflict or grieve deeply, to pierce to the heart, to embitter, to harrow, to rend, to break the heart.

NBHL (1)

Նկունք ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Մուն, մնոյ, ով

See full entry →

s.

flesh-worm;
gnat, midge.

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Մարգարտահիւս

See full entry →

cf. Մարգարտաշար.

NBHL (1)

Ի բաց ընկեցեալ զպատուադիր քողն մարգարտահիւս զարդուն. (Արծր. ՟Դ. 14։)


Մահիճք, հճաց

See full entry →

s.

bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.

NBHL (1)

Զօրացաւ իսրայէլ, եւ նստաւ ի մահիճս։ Եւ ա՛ռ մեղքող պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն։ Ընդ գրուանաւ դնիցի, կամ ընդ մահճօք։ Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց, եւ պղնձեաց, եւ մահճաց։ Արի՛ ա՛ռ զմահիճս քո։ Ելից յանկողինս մահճաց իմոց։ Անկաւ ի մահիճս իւր, եւ հիւանդացակ.եւ այլն։


Ներգեւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become weak, lean, faint, to grow languid.

NBHL (1)

Սկսան նքողել, ծարաւել, նուազել եւ ներգեւել. (Բուզ. ՟Դ. 6։)


Նմանաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

imitating a person's voice or speech, mimicry.

NBHL (1)

Յենթադատութենէն զզօրութիւնն, այսինքն զնմանաբանութիւն ի ճահ ասելով (ի վերծանութեան)։ Բարուց բարկացողին կամ ողոքողին յառաջ բերել զնմանաբանութիւն ձայնիւ եւ ձեւով. (Երզն. քեր.։)


Նքթեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Նքթիմ.


Նօթի, թւոյ

See full entry →

adj.

fasting, hungry, famished, starved.

NBHL (1)

νηστής jejunus ἅσιτος qui cibum non cepit. որ եւ իբր ռմկ. անօթի. պ. նաշթա. Անսուաղ. անճաշակ. անհաց. նքողեալ. նքթեալ. քաղցեալ. սովեալ. ծոմաջան.


Շարայարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

continuation, sequel.

NBHL (1)

զերկուց բնութեանց շարայարումն պատկանելով ի տնօրինական բանին յաստուածոյ խորհուրդն՝ քողախնդրէր (նեստոր). (Կանոն.։)


Շեշտակի

See full entry →

adv.

acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.

NBHL (1)

Ճեղքող վիշապին (թէոդորոս՝) շեշտակի ջարդած. (Գանձ.։)


Շուք, շքոյ, շքի, շքով

See full entry →

s. fig. adv.

shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.

NBHL (1)

Առնել ընդդէմ՝ շուք եւ ծածկոյթ ըստուերական. այսինքն քողարկել. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Շքեղաշուք

See full entry →

adj.

very beautiful, august, most superb;
cf. Շքեղազարդ.

NBHL (1)

Շքեղաշուք քողընծայ ամենածին կուսի թագուհւոյ. (Նար. ԶԲ. (իմա զշուքն՝ որպէս պատիւ, եւ գլխաշուք։))


Ո (ouô)

See full entry →

s.

the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.

NBHL (1)

Ո. Ի հայկական բառս լծորդ գտանի երբեմն ընդ այլ ձայնաւորս, մանաւանդ ըստ գաւառական սովորութեան այլեւայլ գրչաց. զոր օրինակ, սիրօղ, սիրօղք, որ եւ սիրաւղ, սիրաւղք, կամ սիրող, սիրողք. մորուք, մօրուք կամ մաւրուք կամ մուրուք. քօղ, քող. մոլոր, մոլար. ոռոգանել, առոգանել. խոհարար, խահարար. փողփողեալ, փաղփաղեալ, կամ փայլփայլեալ, եւ այլն։


Պատկեր, աց

See full entry →

s.

icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.

NBHL (1)

Փախոյց զնա Մեղքող, եւ եդ ընդ նորա պատկեր ի գահոյսն. (Եփր. թագ.։)


Պատրուակ, աց

See full entry →

s.

veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.

NBHL (1)

Զպատրուակ կեղծեաց առի, զքող տգիտութեանն վերացուցի. (Նար. ՟Կ՟Է։)


Պարածածկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.

NBHL (1)

Եղիա սքողարկեալ մաշկեկաւն պարածածկէր զգլուխ իւր. (Զքր. կթ.։)