infinite, interminable;
perpetual, durable;
inexhaustible.
Թիւ ամաց նորա անսպառ. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 26։)
Ողորմութիւնք տեառն անսպառ են. (Ողբ. ՟Գ. 22.) յն. ո՛չ պակասին, կամ ոչ սպառին։
Յանսպառ յարքայութիւնն. (Ագաթ.։)
Յանսպառ յաւիտեանսն. (Կորիւն.։)
Յանսպառն թողուլ ամանակ. (Պիտ.։)
Յանսպառ ձմերական դժոխս, որ ոչ գոյ վախճան. (Զքր. կթ.։)
Յաւիտենականաւն կորնչիցիմք կորստեամբ, այսինքն անսպառաւն. (Խոսր.։)
Յանսպառ պատժապարտութեան. (Տօնակ.։)
Պնդագոյն արթնութեան, անսպառ պահոց. (Բրս. հայեաց.։)
cf. Անսպառ.
Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Թագաւորութիւն անսպառական. (Եզնիկ.։)
Որ աղբիւրդ ես անսպառելի. (Շար.։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
Կորուստն անսպառելի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
cf. Անսպառ.
Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Թագաւորութիւն անսպառական. (Եզնիկ.։)
Որ աղբիւրդ ես անսպառելի. (Շար.։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
Կորուստն անսպառելի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
inexhaustible state.
Հոգիդ սուրբ ճշմարտութեան բղխեալ առ ի քէն անսպառութեամբ (այսինքն անհատաբար)։ Յարակայ զենեալ անսպառութեամբ (այսինքն անծախապէս). (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Խ՟Է։)
Որ ի հանդերձեալսն է անսպառութեամբ. (Խոսր.։)
supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.
Կրկնեալ զլուսոյդ անսպառ բարիսդ, քոյին աղերսիւ առ քեզ մաղթեցից։ Ահա զքոյսդ յատուկ աղերս՝ ի քոյոց այտի պարգեւեալ շնորհեա՛. (Նար. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Դ։)
production;
tillage, agriculture.
Ծանիցուք զարդիւնարարութիւն անսպառ բարութեանցն. (Խոսր.։)
that happens deservedly, worthy.
Ապա արժանահաս ողորմութեանն Աստուծոյ եւ յանսպառ կեանսն յարամնամք. (Նիւս. կուս. ի մի ձեռ։)
good, virtuous, pious, religious;
benevolent, indulgent, obliging.
Հոգայր իբրեւ զբարեսէր, թէ մի՛ գուցէ դժուար ինչ արանցն ի թագաւորէն դիպի։ Էր այր մտացի, առողջախորհուրդ եւ բարեսէր։ Եւ էր այն օր՝ անսպառ ուրախութիւն աստուածասէր բարեսիրացն. (Փարպ.։)
to flow, to drop, to gush, to stream, to spout out;
to derive, to emanate, to come, to proceed, to arise, to spring from.
Իսահակ յանապատացեալ արգանդէ բխեցաւ տունկ հոգի, որ ի քէն բըխի՝ անսպառելի. (Գանձ.։ եւ Մխ. ապար. եւ այլք յետինք։)
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
ԲՂԽՈՒՄՆ. Անճառ ելումն կամ ծագումն հոգւոյ սրբոյ՝ ըստ նմանութեան անսպառ աղբեր կամ գետոյ. եւ նոյն ինքն հոգին սուրբ բղխեալ.
intellect, understanding;
sense, sentiment;
cenception;
meaning, sense, signification;
thought, design.
Զանսպառ խաղացմունս աստուածայնոցն ի վերայ իմացուածոզդ շարժմունս ծանեայ. (Խոր. ՟Ա. 1։)
cf. Խաղացք;
խաղացմունք շնորհաց, inspiration of the Divine Spirit.
Զանսպառ խաղացմունս աստուածայնոցն ի քեզ շնորհաց. (Խոր. ՟Ա. 1։)
that flows or takes its rise naturally;
self-produced;
spontaneous, natural.
abundant, superabundant, copious;
rich, full, plentiful;
liberal, generous;
simple, plain, clear.
εὕφορος, εὕπορος, ἅφθονος, ἁγαθός. uber, abundans Յորդ. յուռթի. լի. անպակաս. անսպառ. ճոխ. բազում. շատ. լաւ.
to be, to exist, to subsist.
Աղբերաբար ի ձեզ էացաւ հոգի շնորհաց՝ բղխումն անսպառ. (Շար.։)
abundantly.
ἁδιαλείπτως. indeficienter. indesinenter. Առանց նուազելոյ. անսպառութեամբ. յաւեժաբար.
inexhaustible.
ԱՆՆՈՒԱԶ որ եւ ԱՆՆԻԱԶ. ἁμείωτος. non imminutus, de quo nihil imminui potest. Որ ոչ նուազի, եւ որում ոչինչ նուազի. անպակասելի. անսպառ. անթերի. անկարօտ.
faultless, perfect, accomplished, complete;
unfailing;
indefectible, inexhaustible;
perfectly;
without fail;
incessantly.
ἁνέκλειπης, ἁνέκλειπτος, ἁδιάλειπτος. non deficiens. Որ ոչ պակասէ. աննուազելի. անսպառ. չհատնելու. դիւքէնմեզ. էքիլմէզ, շաեէզալ.
cf. Անպակաս.
Որ ոչ երբէք կամ ոչ իւիք պակասի. անսպառ. յաւէժական.
inconsumable;
incombustible.
ἁνάλωτος. inconsumptus, inexpugnabilis, μὴ δαπανόμενον, quod non absumitur, ἁμείωτος, imminutus. Որ ոչ ծախի. անվատնելի. անմաշելի. անվնասելի. անսպառ. անկապուտ. աննուազ. որ չի մաշիր, չի հատնիր. զայ՝ թէլէֆ օլունմազ.
without being consumed.
Առանց ծախեալ լինելոյ. որ եւ ԱՆԾԱԽԱՊԷՍ. անվատնելի օրինակաւ. անսպառութեամբ, եւ առատապէս.
not subject to the effects of age, perpetual, durable.
Պսակն յանծերականս եւ յանմահս եւ յանսպառս եւ այլն. (Ոսկ. մ. գ. 18։)
undivided, indivisible, inseparable;
incessant, continual;
individual, one, atom.
Կամ անպակաս. անսպառ. անյագ. անվերջ. անբաւ. անհատնում. թիւքենմէզ.
Դարձեալ ասի յաւիտեան՝ որ ի գալստենէն Քրիստոսի՝ անհատն եւ անսպառն. (Խոսր.։)
որպէս անպակաս. անդադար, կամ անսպառ. յաւերժաբար. ի սպառ. շարունակ.
individual, atomic.
Իբր անսպառ. աննուազ. անհատնում. եւ անընդհատ. շարունակ.
inexhaustibleness;
individuality.
Եւ անսպառ յորդութիւն. աննուազութիւն.
cf. Անանց.
interminable, infinite, perpetual.
ἁνήνυτος. infinitus. Ոյր չիք զրաւ. անաւարտ. անեզր. անվախճան. անվճար. անսպառ. անբաւ. նիհայէթսիզ. թիւքէնմէզ.
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
Անհունս ասեմք զանհատսն, վասն զի միշտ եղանին։ Անհունն որ է անսպառն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ պերիարմ.)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Նմանութեամբ իբր Կենսառիթ, զովացուցիչ յագեցուցիչ, (հոգւայ կամ մարմնոյ), անսպառ, զուարդարար, անմահական, եւ այլն.
cf. Համագոյակից.
Բաժակ մի ջուր տալ, եւ ի համագոյական աղբիւրէն ըմպել. իմա՛ յանսպառ աղբերէ աստուածութեան։
firmly, tightly, strongly;
steadily, steadfastly;
constantly, earnestly, diligently;
— չարախօսէին զինէն, they stood and vehemently accused me.
Դառն արտասուաց (պետք են), պնդագոյն արթնութեան, անսպառ պահոց. (Բրս. պհ.։)
so, thus, conformably.
Սոյնօրինակ եւ թագաւորն ժամ տուեալ։ Զջրհեղեղէն սւյնօրինակ գրէ։ Սոյնօրինակ եւ որդին ցուցանէ ... Սոյն օրինակ թէպէտ բազում եւ անսպառ իցեն եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ագաթ.։)
place for sacrificing.
Յարակայ զենեալ ի սպանդարանի անթիւ սեղանոց անսպառութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Է։)
rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.
perpetual, eternal, immortal;
always, without end, perpetually, eternally.
Ընկա՛լ զաղախին քո յանսպառ բարիս, յաւէժ պայծառութիւնս, յանստուեր լոյսն. (Ճ. ՟Գ.։)
ՅԱՒԷԺ, եժ, ի, աւ. ա. Յաւեժական. յաւիտենական, մշտնջենաւոր. անանց. անսպառ. անեզրական. անշարժ. անփոփոխ.
cf. Մշտախաղաց.
ἁένναος perennis ἁεικινήτος qui nunquam non movetur. Մշտախաղաց. յաւէժագնաց. մշտնջենահոս. մշտաբուխ. մշտաշարժ. արծարծեալ ի բնէ. անսպառ.
eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.
Այժմ զառ ձեռն ժամանակն ասէ, եւ միշտ զհանապազորդեանն. եւ յաւիտեանս յաւիտենից՝ որ ի հանդերձեալսն է անսպառութեամբ. (Խոսր.։)
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
Ուր անսպառ պահի մնացուած մթերիցն։ Քամեսցին չարեացն մնացուածք։ Ի ձեռն սակաւ հասողութեանն ճանաչէ զանբաւ մնացուածսն. (Նար. ՟Հ՟Թ. ՟Ձ՟Ը. եւ Նար. երգ.։)
cf. Մշտաբուղխ.
ՄՇՏԱԲՈՒԽ ՄՇՏԱԲՈՒՂԽ. ἁένναος, ἁείναος perennis, semper fluens. Որ միշտ բղխէ՝ հոսի. մշտնջենաբուխ. մշտահոս. յաւէժական. անսպառ.
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
ՄՇՏԱԲՈՒԽ ՄՇՏԱԲՈՒՂԽ. ἁένναος, ἁείναος perennis, semper fluens. Որ միշտ բղխէ՝ հոսի. մշտնջենաբուխ. մշտահոս. յաւէժական. անսպառ.
ever new, fresh.
Տեւէ մինչեւ յանսպառ մշտանորոգ յաւիտեանսն. (Խոր. վրդվռ.։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
cf. Ձմերային.
Ձմեռն զդժնեայ դառնութիւն դժոխոցն օրինակէ, ըմբռնեալ յանսպառ ձմերական դժոխս. (Զքր. կթ.։)
present, actual;
present.
Երէկ զանցեալ ժամանակն ասէ եւ այսօր զներկայ ժամանակս, եւ յաւիտեան զհանդերձեալն անսպառ. (Ոսկ. եբր.։)
culpability;
condemnation.
Յանզրաւական եւ յանսպառ պատժապարտութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.
Ամենայն աման՝ որչափ տանի փոր նորա, այնչափ առցէ ջուր յանսպառ գետոյ. (Սարկ. տոմար.։)
cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;
Ամենայն աման՝ որչափ տանի փոր նորա, այնչափ առցէ ջուր յանսպառ գետոյ. (Սարկ. տոմար.։)
Ամենայն իրօք լի. բարելից. առատ եւ անսպառ. որ եւ ԱՄԵՆԱԼԻՐ, ԱՄԵՆԱԼԻՑ. լեբ լեցուն. տօբ տօլու. դաշգըն.
ἁείναος, ἁένναος perennis ἁείρροος, ἁείρρυσις perpetuo fluens. Մշտաբուղխ. մշտահոս. անհատահոս. անսպառ.
Մշտնջենաբուղխ անսպառ աղբիւր՝ սուրբ հոգիդ ճշմարտութեան։ Մշտընջենաբուղխ լցուցիչ եւ աղբիւր կենդանարար։ Ի մշտնջենաբուղխ աղբերէ գետք յառաջագային. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Աննիազ.
(գրուած նաև ապէնիաց) «անկարօտ, մարդու կարօտութիւն չունեցող» Ոսկ. յհ. ա. 9. Ագաթ. Ճառընտ. Նար. 148. «անսպառ, անվերջանալի» Նար. առաք. 434. Երզն. քեր.։
end, term, consumption;
—, ի —, totally, entirely, quite, all, thoroughly;
մինչեւ ի —, to the last extremity, utterly;
մինչեւ ի — ազգին, արշակունեաց, till the extinction of the dynasty of the Arsacides;
մինչեւ ի — շնչոյն, to the last breath;
— եբարձ զայն ի միջոյ, he achieved its destruction;
ի սպառ, to the end;
finally, at length, at last;
fully, altogether, wholly, entirely, quite.
«վերջ» Ոսկ. ա. թես. Խոր. գ. 7. որից ի սպառ «բոլորովին, ամբողջովին, ցվերջ» ՍԳր. սպառել «վերջացնել, վատնել, հատցնել» ՍԳր. սպառիչ Վեցօր. սպառազէն «ամբողջովին զինուած» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. եբր. սպառուած Դ. թագ. ժթ. 25. Նևեմ. գ. 21. անսպառ Յոբ. լղ. 26. Ողբ. գ. 22. Ագաթ. Եզն. Կորիւն. անսպառական Ոսկ. մ. գ. 14. Եզն. ոգեսպառ Ագաթ. շնչասպառ Նար. յիշ. կենդանասպառ Նար. կրկնաբար՝ սպառսպուռ, ի սպառսպուռ, սպառ ի սպուռ, ի սպառ ի սպուռ Ա. մկ. թ. 42. Դատ. ե. 26. Առաթ. Եւս. պտմ. ևն։-Կայ նաև սառւո բովանդակ Մծբ. 306. որ ըստ Վարդանեան, Բառաք. դիտ. Բ. 75 ուղղելի է սպառսպուռ։
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. Ախց. Երև. Կր. Մկ. Մրղ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. պարապ, Ալշ. Մշ. պա-րաբ, Խրբ. Հմշ. Ննխ. Սեբ. Սչ. բարաբ, Գոր. Ղրբ. հպա՛րապ, Տիգ. բmրmբ, Զթ. Հճ. բա-յօբ, Սվեդ. բmրուբ. (վերջինս նշանակում է «ոչ-տօն օր, բայց նուիրուած մի սրբի, երբ ոմանք աշխատում են, ոմանք ոչ»). որիղ Ագլ. պրա՛պիլ «զբաղիլ», Սչ. բարբել, Պլ. Ռ. Սեբ. բարբէլ, Խրբ. բարբիլ, Տիգ. բmրրիչ, Զթ. բայբիլ, բարբիլ, Հճ. բայբիլ, Ասլ. բար-բէ՝լ, Հմշ. բարբուշ «դատարկել, մի ուրի» ամանի մէջ լցնել», Կր. պարպիլ «սպառիլ, վերջանալ», Զթ. բայրիլ «մեռնիլ», բայբըցը-նիլ «սպառել, հատցնել, պարպել» (որից և կրճատ՝ բաբցընիլ). բայբընօլ «գործր վեր-ջացնելով ազատուիլ». նոր բառեր են ան-պարպուն Մրշ. «անսպառ, անվերջանալի», կրկնաբար՝ պարապ-սարապ։