Definitions containing the research լոյս : 753 Results

Մթագին

See full entry →

adj.

obscure, dark, gloomy, dingy.

NBHL (2)

σκοτόεις, σκοτοειδής tenebricosus. Ուր կամ որ իցէ մութ յոյժ. կարի մթին. խաւարին. նսեմ. անլոյս.

Զլուսինն եդ աստուած լոյս տալ ի գիշերի, եւ զխաւար զմթագինն կակղել. (Կիւրղ. ծն.։)


Մթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obscurity, darkness, dimness.

NBHL (1)

Օտար մթութեանց (այսինքն ի մթութեանց) սէր։ Մի՛ ընդ ստուերի այսր մթութեան զանճառելիդ լոյս փոխանակեր. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)


Միակնի, կնոջ

See full entry →

adj. s.

married only once;
monogamist.

NBHL (1)

Միակնի ոք թէ հանէր զակն այլոց զմի, հանցի եւ նորայն. իբր զմիակնոյն եւ զամենայն լոյսն բառնայ, զի՞նչ պարտ էր առնել. զնորա զամենայն լո՞յսն առնուլ. (Վրդն. ել.։)


Միակշիռ

See full entry →

adj.

equal, of the same weight, equipollent.

NBHL (1)

Այսու ամենայնիւ գտանի ծով միակշիռ, զի մի՛ լնուցու ի գետոցն՝ որ մտանեն ի նա։ Միով հաւասարութեամբ միակշիռ տեսանեն զծագել արեգականն։ Զհուրն եւ զլոյսն միակշիռ խառնուածովք խառնեաց արկ ի նա. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։ եւ Շիր.։)


Միանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be united, joined, incorporated, identified.

NBHL (1)

Յորժամ եկեղեցի հարսնացեալ միանայ ընդ փեսային։ Որ միացար սրբութեամբ ի լոյսն մաքուր որպէս զանմարմին. (Շար.։)


Միաշաբաթ, ուց

See full entry →

cf. Միաշաբաթի.

NBHL (1)

Որ գոյացուցեր զլոյս ի սկզբան արարածոց քոց ի միաշաբաթւոջ. (Գանձ.։)


Միաշաբաթի, թւոյ

See full entry →

s.

first day of the week, sunday.

NBHL (1)

Որ գոյացուցեր զլոյս ի սկզբան արարածոց քոց ի միաշաբաթւոջ. (Գանձ.։)


Միաւոր, աց

See full entry →

adj. s. arith.

united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.

NBHL (1)

(Հետք յարդգողի) խիտ աստեղք են՝ բազումք, նուաղք. եւ յոյժ ընդ աղօտ երեւմանէն՝ միաւոր լոյսն տեսանի. (Շիր.։)


Միջօրեայ, էի, ից

See full entry →

s. adj.

noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.

NBHL (2)

Այլոց միջօրէ լոյս, եւ նոցա խաւար. (Մխ. երեմ.։)

Միջօրէն՝ լոյս եւ արեւն անստուեր է. վասն այնորիկ ասէ ի միջօրէի. (Նար. երգ.։)


Միջօրէական, ի, աց

See full entry →

adj.

of noon, meridian;
— or — շրջանակ, meridian;
— գիծ, meridian line.

NBHL (1)

Ընկալցուք զպահապանն ի միջօրէական դիւէն՝ որ շրջին ի խաւարի, զլոյսն կենաց. (Միսայէլ խչ.։)


Մլար

See full entry →

cf. Մռայլ.

NBHL (1)

Հայեցայ ի խոնարհ երկիր, եւ տեսի լոյս, եւ մլար, եւ խաւար. (Ճ. ՟Ը.։)


Պարգեւ, աց

See full entry →

s.

gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.

NBHL (1)

Զի պարգեւք՝ վաստակոցն են փոխատրութիւնք. իսկ ողորմութիւնք՝ մեղուցելոյս բարերարութիւնք. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)


Պարերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ballad;
madrigal;
chorus.

NBHL (1)

Ոչ խայտառակեցէր ի հարսնարանիդ զանարժանս քումդ պարերգութեան։ Տօնել հանդիսիւ պարերգութեամբ։ Տօնեա՛ զկեալս կորուսելոյս՝ վերնականացն պարերգութեամբ. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Է. ՟Խ՟Ը։)


Պարզ, ի, ոյ

See full entry →

adj. adv. s.

simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.

NBHL (2)

Առցէն քեզ ձէթ ի ձիթենեաց՝ պարզ՝ սուրբ՝ խակակութ՝ ի լոյս. (Ել. ՟Ի՟Է. 20։)

Եւ եղիցի յաւուր յայնմիկ՝ ոչ եղիցի լոյս, եւ ցուրտ եւ պարզ եղիցի օր մի (այսինքն զօր մի, ընդ օր մի)։ Օրհնեցեք սառն եւ պարզ. (Զափ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Դան. ՟Գ. 68։)


Պարզեմ, եցի

See full entry →

va.

to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.

NBHL (1)

զքանի՛ ժամանակաց ախտ ի բաց պարզէ։ Պարտի զմիտս յստակել, եւ զխորհուրդս սրբել, եւ զլոյսս շարժմանց պարզել։ Ոչ պարզեսցի ի շաղախմանէ մեղացն. (Սեբեր. ՟Դ։ Եզնիկ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Պարզութիւն, ութեան

See full entry →

s.

simplicity;
purity, cleanness;
simplicity, sincerity;
clarification, clarifying;
serenity, clearness, calm weather;
explication, development;
ազնուական —, noble simplicity.

NBHL (1)

Ո՛չ հուր զնա դիտեմք. եւ ոչ լոյս, ո՛չ պարզութիւն, եւ ոչ այլ ինչ որակ հասանելի. (Լմբ. պտրգ.։)


Պարուրեմ, եցի

See full entry →

va.

surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.

NBHL (1)

Զոր արեգակն քողարկեաց, ստուերաւ ըղլոյսն պարուրեաց. (Սկեւռ. աղ.։)


Պիտակ, աց

See full entry →

adj. s.

false, improper, abusive, adventitious, extrinsic;
degenerate, bastard;
note, letter, bill, card;
— ի պարտուց, innocent, guiltless, faultless.

NBHL (1)

Զբուն աստուածն թողին, եւ ի պիակսն զառածան։ Մի համարեսցիս՝ թէ նա լոյս իմանալի եւ բուն է, եւ սա լոյս ինչ երեւելի եւ պիտակ. (Սեբեր. ՟Գ. եւ ՟Է։)


Պիտառեմ, եցի

See full entry →

va.

to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.

NBHL (1)

Զորս եւ մարգարէն ի բացուստ պիտառէ, թէ մեղս ոչ արար։ Զոր եւ յառաջագոյն մարգարէիւն պիտառէ։ Զոր եւ ինքն փրկիչն ի վերայ իւր առ ի մեր վարդապետութիւն պիտառէ, ասելով, ես եմ լոյս եւ այլն. (Նանայ.։)


Պլօր

See full entry →

cf. Բիւրեղ.


Պշնեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Պշնեմ.

NBHL (1)

Այլայլի պշնեալ (կամ պշրեալ) տեսիլն, եւ զլոյսն իբրեւ զմռայլ իմն տեսանէ. (Վեցօր.։)


Պշնում, եայ

See full entry →

vn.

to gaze, to stare, to look at fixedly, to fasten or fix one's eyes upon, to look upon attentively, to consider, to observe, to contemplate;
cf. Հայիմ.

NBHL (1)

Եթէ ի ճառագայթս արեգականն ոք պշնուցու, ոչ միայն չհասանէ նայել հաւաստեաւ, այլ եւ վրիպի՝ եւ կարի իսկ վնասի. որչափ եւս առաւել որ ընդ անմատոյց լոյսն կամիցի պշնուլ մտացն աչօք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)


Համատարած, ի

See full entry →

adj.

spread throughout, very extended, universal, general;
— ծով, the Ocean;
— օդ, atmosphere.

NBHL (1)

Համատարած լոյս, կամ օդ, ջուր, ծովք, անդունդք, լայնութիւն. (Շար.։ Պիտ. ստէպ։ Արծր. ՟Ա. 1։ Շ. այբուբ.։ Եւս. քր. ՟Ա. եւ այլն։)


Համարձակաբարբառ

See full entry →

adj. adv.

plain-spoken, frank, open-hearted, ingenuous;
frankly, openly, freely, ingenuously, without reserve.

NBHL (1)

Ո՛վ տէր, մի՛ կշիամբեցայց վասն համարձակաբարբառ քեզ խօսելոյս. (Լմբ. պտրգ.։)


Համեմատեմ, եցի

See full entry →

va.

to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.

NBHL (1)

Եւ ոչ արեգական լոյս կենդանի լուսոյ փառացն համեմատէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)


Հայեացք, եցից

See full entry →

s.

look, sight, view.

NBHL (1)

Պայծառ հայեցիւք տեսցուք։ Զնոյն առցէ (յառ) ի լոյսն հայեցից։ Յարեւելս կոյս դարձուցանէ յաստուածայնոյն լուսոյ կայս, եւ հայեացս. (Դիոն. եկեղ.։)


Հայելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

s. fig. adj.

looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.

NBHL (1)

Ոչ են կարօտ աչք արդարոց լուսով, զի լոյսն նոցա խառնեալ է հայելիս նոցա. իմա՛ իբր ի հայելիս, այսինքն ի տեսարանս կամ յաչս նոցա։


Հայհոյեմ, եցի

See full entry →

va.

to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.

NBHL (1)

Եկեալ հայհոյէին. ել հրեշտակ քո, եւ եհար զնոսա։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա։ Որ հայհոյէ զհայր կամ զմայր, շիջցի լոյս նորա։ Նոքա հայհոյէին զնա, եւ ասէին. դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. եւ այլն։


Հայրական, ի, աց

See full entry →

adj.

paternal, belonging to the father.

NBHL (1)

Հայրական ծոց, աջ, խնամք, գթութիւն, ձայն, բարբառ։ Հայրական ծոցածին ծաղիկ, կամ լոյս (որդի). (Ոսկ. յհ.։ Խոսր.։ Գր. տղ.։ Շար.։ Նար.։ Դիոն.։)


Հանճար, ոյ

See full entry →

s. rhet.

intelligence, intellect, understanding, wit, sense;
genius, talent;
wisdom, prudence;
reason, sense, judiciousness;
enthymeme;
— բազմայեղանակ, a rare talent.

NBHL (1)

Առ տարակուսելոյս հնարաւորութիւն՝ հանճար քո։ Հանճարն առաջնորդական խափանեցաւ. (Նար. ՟Զ. ՟Ի՟Դ։)


Հասարակ, աց, ուց

See full entry →

adj. adv. gr. rhet.

common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.

NBHL (1)

Աւուր հասարակի լոյս զխաւարն զայն կարծեն. (Խոսր.։)


Հասարակօրեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

meridian;
equinoctial.

NBHL (1)

Որպէս խաւար առ լոյս, կամ հասարակօրեայ ճառագայթք առ խոր գիշեր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)


Հասուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

NBHL (1)

Վասն յառաւօտ լոյսս հասուցանելոյ գոհասցուք. (Խոսր.։)


Հաստումն, ման

See full entry →

s.

creation;
production;
strengthening, consolidation, confirmation, reestablishment, restoration.

NBHL (1)

Առ հաստումն սասանեցելոյս։ Ձեռինդ հաստմամբ՝ իբր կցորդ ամենաբաշխ աջոյն աստուծոյ. (Նար. լ. ՟Խ՟Զ։)


Հատանեմ, հատի

See full entry →

va.

to cut, to cut off, to break;
to carve, to cut;
to divide, to separate;
to retrench, to diminish, to curtail;
to castrate;
to resolve, to decide, to determine;
to cross, to traverse, to pass;
to stop, to interrupt;
— գծից զմիմեանս, to cross one another;
— զծով, to plough, cross or traverse the sea;
— զծով եւ զցամաք, to run over, to over-run or scour both sea and land;
— ճանապարհ, to open, to pave away or road;
to progress towards, to bend one's steps to, to traverse, to travel;
— անցանել, to cross, to traverse, to pass, to travel over or through, to go over;
— ի ստենէ, to wean;
— զծառս, to fell, to cut down;
to clear;
դատ —, to sentence, to judge, to decide;
ական —, to mine, to dig, to hollow;
— զգլուխ, to cut off the head, to behead, to decapitate;
— զանդամս, to cut off limbs, to amputate;
— յարքունիս, to confiscate, to forfeit;
— ի կենաց, to slay, to deprive of life, to kill;
— զանձն ի փափկութիւն, to give oneself up to effeminacy;
ի վատութիւն —, to make a coward of;
— զծարաւ, to quench, to slake the thirst;
— զանձն յիմեքէ, to abstain, to keep from, to refrain, to forbear, to deprive or debar oneself of, to do without, to dispense with;
ակօս —, to plough, to furrow;
— գունդ մի, to detach, to form a detachment;
— լուսոյ զգիշեր, to drive away darkness;
— զբոց հրոյ, to spark, to sparkle, to emit sparks;
— զբանակն, to fray a way, to pass through, to cross;
— զգրիչ, to make a penpop;
գետն զդաշտն —նէ, the river traverses the plain.

NBHL (1)

Ես հատանեմ, եւ ասեմ, թէ միտք առաքելոյս այս են. (Եւս. պտմ.։)


Հարթուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to give umbrage, to scare, to startle, to fright away, to estrange, to alienate, to remove;
— զվարսս, to cause the hair to stand on end.

NBHL (1)

Աչաց լոյս երեւեալ՝ ի բաց հարթուցանէ ի տեսանելեաց զքունն. (Նիւս. երգ.։)


Հաւալուսն, լսան

See full entry →

s.

pelican;
onocrotalus.

NBHL (1)

Չղջիկանք եւ բու եւ հաւալուսն. (Վեցօր. ը՝. (ըստ այսմ լինի իբ Հաւ անլոյս, կամ լուսն ունօղ յաչս. որպէս ռմկ. հաւկուր )։)


Սովաբեկ, աց

See full entry →

adj.

starving, famished;
— առնել, to make suffer famine, to famish, to starve.

NBHL (1)

Լից զսովաբեկ անձն իմ ի փշրանաց ողորմութեան շնորհի քո։ Բաշխես զմարմին քո ի ճաշակս սովաբեկաց։ Այցելու լեր մոլորելոյս՝ մերկիս եւ սովաբեկիս. (Բենիկ.։)


Սուն, սնոյ

See full entry →

s.

cf. Սնունդ;
cf. Սան.

NBHL (1)

Սոքին ոչ սուն մի (տպ. խուն մի) ստորագրին, քան եթէ մեծապանծ պարծանօք ի լոյս ներբողին։


Սուն

See full entry →

adj. adv.

little;
— մի, a little.

NBHL (1)

Սոքին ոչ սուն մի (տպ. խուն մի) ստորագրին, քան եթէ մեծապանծ պարծանօք ի լոյս ներբողին։


Ստացական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.

NBHL (1)

Որ ի հաղորդութենէ այլում զկարողութիւն լուսաւորելոյն ունիցի, ստացական ունի զշնորհն, եւ ոչ տիրապէս անուանի լոյս. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ստեղծում, ծի

See full entry →

va.

cf. Ստեղծանեմ.

NBHL (1)

Ցուցանել նմա լոյս, եւ ստեղծուլ իմաստութեամբ. (Ես. ՟Ծ՟Գ. 11։)


Ստորնական, ի, աց

See full entry →

cf. Ստորնային.

NBHL (1)

Ի ստորնականաց թշուառութեանց դժնէից կենացս ի կամարն երկնից համբարձման։ Մի՛ ընդ հարկանիր լոյսդ ընդ ստորնականիս. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Է։)


Չորիր

See full entry →

adj.

fourth;
— մասն, the fourth part, a quarter, quadrant.

NBHL (1)

(Զլոյս) զեռական աւուրցն՝ ի չորիրն օր տարրացոյց (յարեգակն). (Սարկ. տոմ.։)


Չքացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.

NBHL (1)

Զիա՞րդ կարէր չքացուցանել խաւարն զլոյսն. (Կոչ. ՟Զ։)


Չքաւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

profitless, unprofitable.

NBHL (1)

cf. ՉՔԱՒՈՐ. որպէս Անշուք. անլոյս, եւ այլն.


Պակասեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to lessen, to diminish, to decrease, to reduce;
to deduct, to restrict;
— ի միջոյ, to take away, to deprive of life.

NBHL (1)

Բազում արտասուքն պակասեցուցանէ զլոյս աչացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Պակուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.

NBHL (1)

Առ սակաւ սակաւ մեզ ցուցցէ, զի մի՛ պակուսցէ զտկարացեալն՝ լոյսն. (Բրս. ղկ.։)


Պաղպաջեմ, եցի

See full entry →

vn.

to shine, to sparkle, to glitter.

NBHL (1)

Որպէս յստակ ջուր զվճիտ լոյս արեգական առեալ՝ առաւել պաղպաջիցէ. (Ոսկ. ես.։)


Պայծառ, աց

See full entry →

adj.

clear, limpid, pure;
clear, serene, clean;
gay;
splendid, sparkling, brilliant, luminous, shining;
bright, polished, clean;
distinct, evident, plain;
illustrious, glorious, farfamed, renowned, celebrated;
ի հանդերձս —ս, arrayed in gorgeous apparel.

NBHL (1)

Արեւ, եւ լուսին պայծառ բազմեալ ի քաղաքն Հռոմ (Պետրոս եւ Պօղոս). լոյս յարեւմտից ծագեն ազգաց եւ ազանց յերկրի. (Շ. տաղ.։)