Definitions containing the research աւար : 1082 Results

Անաստուածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

atheism;
ungodliness, irreligion.

NBHL (1)

Անաստուածութեան խաւարին մութն պատէր. (Խոր. հռիփս։)


Անարեւ

See full entry →

adj.

without sun, dark, cloudy.

NBHL (1)

Ուր չկայցէ արեւ. անլոյս. խաւարին. արեւ չունեցօղ, մութ.


Անբարեսէր

See full entry →

adj.

malevolent, evil-minded.

NBHL (1)

Կապարճք անբարեսէր իշխանին խաւարի. (Բենիկ.։)


Անբաց

See full entry →

adj.

shut, closed, covered.

NBHL (1)

Աննշոյլ անբաց (յն. մի բառ) խաւարաւն պատեցան. (Իմաստ. ԺԹ. 16։)


Անբժշկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incurability.

NBHL (1)

Մի՛ գուցէ եռացեալ խաղաւարտիւք՝ ի ներքս ածիցես զանբժշկութիւն. (Ածաբ. յայտն.։)


Անգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ignorance, inexperience;
անգիտութեամբ, ignorantly.

NBHL (2)

Խաւարեալք անգիտութեամբ՝ տգիտանան ի բարւոյն ծանօթութիւն։ Երկուց այսոցիկ անգիտութեանց առեր զքեւ եպերանս. (Պիտ.։)

Գրոց սովորութիւն է միշտ խաւար զանգիտութիւնն անուանել. (Լմբ. սղ.։)


Անգոյ, ից

See full entry →

adj. s.

not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.

NBHL (1)

Խաւարն անգոյ եւ սկզբնածին. (Շար.։)


Անգործ

See full entry →

adj.

idle, inactive, indolent, lazy;
ineffectual, inefficacious, ineffective;
unexecuted, incomplete;
uncultivated;
երկիր —, waste land.

NBHL (1)

Յերեւել լուսոյ անգործ մնայ խաւարն. (Անան. ի յհ. մկ.։)


Անդնդաբնակ

See full entry →

adj.

dwelling in the abyss;
infernal;
spread over the abyss.

NBHL (1)

Որ հալածեալ վանեաց զանդնդաբնակ խաւարն. (Զքր. կթ.։)


Անդնդասոյզ

See full entry →

adj.

plunged, submerged, precipitated in an abyss;
engulfed;
— լինել, to plunge, to engulf, to sink to the bottom;
— առնել, to submerge, to precipitate, to sink.

NBHL (1)

Հոյլք խաւարային անդնդասոյզ այսոցն. (Անան. եկեղ։)


Անդունդք, դնդոց

See full entry →

s. pl.

abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.

NBHL (1)

Խաւար ի վերայ անդնդոց։ Աղբիւրք անդնդոց։ Ընկլան յանդունդս իբրեւ զվէմս։ Ծփէաք ի հանդրին անդունդս։ Յանդունդս տառապեցայ։ Անդունդք խորոց, եւ այլն։


Անդր

See full entry →

adv. prep.

there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.

NBHL (1)

Թողէ՛ք անդր զառաջին յանցանսն ձեր։ Անդր ի բա՛ց թողէք զխաւարային խորհուրդս մոլորելոցն։ Թո՛ղ անդր ի բաց զքրիստոնէութիւնն. (Եղիշ.։)


Անդրադարձութիւն, ութեան

See full entry →

s.

retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.

NBHL (1)

Փութացարուք անդրադարձութեամբ ( ի խաւարէ մեղաց) լինել որդիս լուսոյ եւ տուընջեան. (Անան. ի պետր.։)


Անելանելի

See full entry →

cf. Անել.

NBHL (1)

Անելանելի բանտ, կամ բռնութիւն, կամ խաւար. (Սարգ.։ Անան. նին.։)


Աներեւութացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to disappear, to hide.

NBHL (1)

Զաստեղս ոչ աներեւութացուցանէ խաւար, այլ յայտնապէս ի գիշերի երեւին. (Փիլ. ել.։)


Աներկաթ

See full entry →

adj.

without iron, without chains.

NBHL (1)

Յաներկաթ բանտն արգելեալ ( ի խաւարի). (Իմ. ԺԷ. 15։)


Անզգամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.

NBHL (1)

Մտաց լոյս՝ իմաստութիւն է. վասն զի եւ հակառակ՝ խաւար ոգւոց՝ անզգամութիւն է. (Փիլ. բագն.։)


Անզգայ, ից

See full entry →

adj.

insensible, inanimate, dull, stupid;
besotted, infatuated, stupefied.

NBHL (1)

Անզգայ յարձակմամբ յաւարի առնուլ փութային. (Եղիշ. ՟Բ։)


Անզգայ

See full entry →

adv.

insensibly, imperceptibly;
stupidly;
cf. Անզգայաբար.

NBHL (1)

Անզգայ յարձակմամբ յաւարի առնուլ փութային. (Եղիշ. ՟Բ։)


Անզնին

See full entry →

adj.

inconsiderable, imperceptible.

NBHL (1)

Յերկնի անճառ, եւ յերկրի անզնին։ Անզնին զօրութեանդ։ Ի խաւար անզնին ծածկեալ իմանի։ Անզնին արտաքնոց. (Նար.։)


Անզրաւ

See full entry →

adj.

interminable, infinite, perpetual.

NBHL (1)

ἁνήνυτος. infinitus. Ոյր չիք զրաւ. անաւարտ. անեզր. անվախճան. անվճար. անսպառ. անբաւ. նիհայէթսիզ. թիւքէնմէզ.


Անընդունակ

See full entry →

adj.

incapable, unqualified, insufficient.

NBHL (1)

Արեգակն անընդունակ ասի լինել խաւարի. (Սահմ. ՟Ժ։)


Անիմաց

See full entry →

adj.

incomprehensible;
insensible.

NBHL (1)

Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)


Անհուն

See full entry →

adj.

not fordable;
unfathomable, immense.

NBHL (1)

Չարն է դատարկ եւ անկարգ եւ անհուն, խաւարչտին, եւ անգոյ։ Սեռականագոյնք եւ յատկագոյնքն ներ թուումն իմն են, այլ ո՛չ յանհնին. իսկ անհատքն՝ անհունք. (Պորփ.։)


Անձնակամ, աց

See full entry →

adj. adv.

voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.

NBHL (1)

Յանձնակամ մարդկանն գնալոյ ծնաւ զպառակտումն։ Ազատեսջիք ի ծառայութենէ անձնակամ գործոցն խաւարի. (Ագաթ.։)


Անձնաւոր, աց

See full entry →

adj.

animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.

NBHL (1)

Խաւարն չէ անձնաւոր ... այլ յետ լուսոյն մեկնելոյ շուք անկեալ եւ ստուերացեալ. (Կիւրղ. ծն.։)


Կամարակապ

See full entry →

adj. s.

arcaded;
arcade;
atrium, porch.

NBHL (1)

Գեղեցկապաճոյճ մեզ քաւարան կազմեալ՝ եթերանման կատարակապ զարդիւք. (Նար. տաղ եկեղ.։)


Կայանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be composed;
cf. Կամ.

NBHL (1)

Որպէս խաւար ոչ ունի կայանալ մերձ անստուեր լուսոյ. (Շ. ամենայն չար.։)


Կայծակն, կան, կունք, կանց

See full entry →

s. med.

lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.

NBHL (1)

ԿԱՅԾԱԿՆ. ἅνθραξ carbunculus. Նմանութեամբ՝ անուն պալարի, կեղոյ, խաղաւարտի, որ ունի այտուցս. կոչի եւ Կայծոռիկ.


Կանգնեմ, եցի

See full entry →

va.

to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.

NBHL (1)

ἑγείρω, ἑξεγείρω, ἁνορθόω, κατορθόω erigo, suscito ἁνίστημι statuo αἵρω levo եւ այլն. Կանգուն կացուցանել յոտին կամ ուղղորդ. ուղղել ի բարձրութիւն. ի վեր յարուցանել զանկեալն. կր. յառնել. յոտին կալ. աւարտիլ. կանգնել, կանգնիլ, կեցնել, կայնիլ, կենալ, տնկել, շտկել.


Կանոն, աց

See full entry →

s. arith.

rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.

NBHL (1)

Եթէ ես կարծեցեալ կանոնս մարդկան՝ այսպիսի, զի՞նչ յոյս ապա այնոցիկ, որ տգիտութեամբ խաւարեալք են. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Կաշկանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to bind, to tie fast, to bind tightly, to lash together.

NBHL (1)

Կապեալք խաւարի, եւ կաշկանդեալք երկայն գիշերոյ. յն. ոտնակապեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 2։)


Կապեմ, եցի

See full entry →

va. fig. gr.

to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.

NBHL (1)

Կապել կարմիր ի ձեռին, կամ նշան կարմիր ի պատուհանին։ կապել կապով, կարովք նորովք, սամետիւք լուծ նմա, անուր ի քիթս։ Ի՞ւ կապիցիս։ Կապել պատանու զաչս, զորթոյ զյավանակ, զլար զպատուհանէ։ Որայ կապել ի դաշտի։ Կապեցէ՛ք զայդ՝ խրձունս, կամ ի խրձունս։ Միով խաւարային շղթայիւ ամենեքեան կապեցան։ Կապեալ ոտիւք, եւ կապեալ ձեռօք։ Եւ մեռեալն ոտիւք կապելովք։ Զամենայն ականս պատուականս ի քեզ կապեցեր։ Վեց աստիճանք էին աթոռոյն կապեալք ոսկւով.եւ այլն։


Կապեալ

See full entry →

adj.

bound;
imprisoned, enchained;
կապեալ ձեռօք եւ կապեալ ոտիւք, bound hand & foot.

NBHL (1)

Արձակեցեր զկապեալս քո։ Զամենայն կապեալս երկրի։ Կապեալք խաւարի։ Կապեալ մի՝ զոր կամէին։ Կարծէր փախուցեալ զկապեալսն։ Կապեալն պօղոս կոչեաց զիս։ Պօղոս կապեալ յիսուսի քրիստոսի.եւ այլն։


Կապտեմ, եցի

See full entry →

va.

to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.


Կառավարեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive a coach;
to conduct, to direct, to guide, to govern, to rule, to regulate;
սրարշաւ —, to drive, to rattle along at full speed;
—իմ ի թեւս հաղմոց, to be borne on the wings of the wind.

NBHL (1)

Կառք խաչակառք, յորում էմմանուէլն բարձրացեալ՝ կառավարելով ստուգապէս աւարումն գերելոցն արար. (Անյաղթ բարձր.։)


Կառարշաւ, աց

See full entry →

adj.

racing in chariots;
chariot-race.

NBHL (1)

Երբեմն իբր զկառարշաւ ձիաւարութեամբ զփրկութեանցն խօսեր բանս։ Այլեւ ի կառարշաւնսն (կամ ի կառարշաւանսն) յաջողապէս պատկանեալ. (Պիտ.։)


Կատարած, ից, աց

See full entry →

s.

end, extremity, term;
accomplishment, consummation;
end, close, expiration;
effect;
destiny;
ածել ի —, ի — հասուցանել, to conduct to the end, to put the finishing touch, to accomplish, to perfect;
նորանշան կալաւ նա —, strange was his destiny;
մինչեւ ի — աշխարհի, to the end of time, when time shall be no longer;
այլ չեւ է —, but the end is not yet.

NBHL (1)

τέλος finis ἕσχατον ultimum πέρας terminus, ora. Կատարուած. կատարումն. լրումն. գլխաւորումն. վճարումն. սպառուած. աւարտ. եզր. վախճան. վերջ. ծագ. ծայր. լմըննալը, վերջը.


Կատարեմ, եցի

See full entry →

va.

to finish, to end, to accomplish, to complete, to consummate;
to crown, to effectuate, to execute, to perfect, to fulfil, to realize;
to improve;
to consecrate, to hallow, to sanctify;
to initiate;
— զպարտս, to perform, to fulfil a duty;
— զխորհուրդ, to carry out a project;
— զկամս անձին, to have one's will, to be contented, to do according to one's desire;
— զկամս ուրուք, to fulfil the wishes of, to humour, to content;
— զբարկութիւն իւք յոք, to glut one's wrath or vengeance on;
— զնթացս, զաւուրս իւր, to terminate one's career;
to end one's days;
— զհոգի, to give up the ghost, to expire, to die.

NBHL (1)

τελειόω, τελέω, συντελέω perficio, consummo, perpetro . Ի կատար հասուցանել. գլխաւորել. բովանդակել. աւարտել. լրացուցանել. լնուլ. առնել. վճարել. վախճանել. կր. վախճանիլ, լրանալ, եւ կատարեալ լինել. լմնցընել.


Կատարունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

entelechia

NBHL (1)

Երեքն կատարեալ է՝ ունելով սկիզբն, մեջ, եւ աւարտ. (որ վայել է ի կատարումն ամենայն կատարունութեան. Խոսր.։)


Կարգ, աց

See full entry →

s. adv.

order, rank, rule, class, series, arrangement, disposition;
turn, succession, sequel, train, concatenation;
rank, state, condition;
religious order, institution, congregation;
orders, ordination;
hierarchy;
rank, line, battle-array;
stratum, layer, bed;
կարգաւ, ըստ —ի, — ըստ կարգէ, — ըստ կարգի, in order, orderly, regularly, systematically, by turns;
one after another, each in his turn, successively;
արտաքոյ —ի, extraordinary;
— բնութեան, order of nature;
—ք ուղղութեան, the laws of probity;
դաշնակեալ կարգք, harmony;
— կանանց, the menses;
— բանից, train, style;
անդրէն ի — բանին ի վեր ելանել, to return to one's subject, to take up a discourse anew;
դնել ի կարգի, ի — արկանել՝ ածել, to put or set in order, to set to rights, to order, to arrange, to settle, to regulate, to dispose;
to enumerate, to run over;
խանգարել, վրդովել զ—, to trouble, to disturb, to disarrange (the order);
զանձն ի —ի ունել, ի — գալ, to regulate oneself, to become discreet, orderly, methodical;
ի — անկանիլ, to prepare, to dispose oneself;
ի — անկեալ պատմել, to relate or narrate methodically;
դնել ի վերայ —, to impose penitence;
ի — աշխարհի մտանել, to get married;
եւ որ ի —ին, and so forth.

NBHL (1)

Բանակեսցին որդիքն իսրայէլի այր ըստ իւրաքանչիւր կարգի։ Կարգ պաշտօնէից, կամ քահանայից, նախնեաց, քաղաքի, աստեղաց, քարանց, ականց, բանի, լեզուի, եւ այլն։ Կարգ եդ խաւարի։ Եւ թէ իցեն ի կարգի, գովեցայց ի կարգել անդ (զբանս)։ Խնդամ իբրեւ տեսանեմ զկարգն ձեր։ Ամենայն ինչ ձեր պարկեշտութեամբ եւ ըստ կարգի լինիցի։ Իւրաքանչիւր յիւրում կարգի։ Ամենայն կարգօք լի։ Եսթեր ոչ փոխեաց զիւր կարգն (այսինքն զընթացս կենաց. ἁγωγή vitae ratio )։ Հարին զնոսա սրով սուսերի ի քաղաքէ կարգաւ մինչեւ ցանասուն։ Գործ կախաղանաւ կարգ առ կարգ. յն. կարգ ի վերայ կարգի. եւ այլն։


Կողոպտած

See full entry →

cf. Կողոպուտ.

NBHL (1)

Լցցուք զտունս մեր աւարաւ ... եւ կողոպտածօք տկարացն. (Համամ առակ.։)


Կողոպտեմ, եցի

See full entry →

va.

to despoil, to strip, to plunder, to sack, to ravage, to rob, to rifle, to pillage;
to deprive of, to bereave;
զսեղանս —, to commit sacrilege.

NBHL (2)

σκυλεύω, συλάω, συλέω spolio, expolio, denudo, demo . Գողաբար եւ աւազակօրէն կապտել, յափշտակել, յաւարի առնուլ. մերկացուցանել. զերծուլ. քաղել. (լծ. յն. գլէ՛բդօ, եւ սքիլե՛ւօ. թ. քէլիփիւր ալմագ՝ էթմէք ). թալլուլ, թալանել, խլել, փրըցնել.

Կողոպտել զվիրաւորս, կամ զազգս, զեգիպտացիս, զամպարիշտս, կամ զսեղանս, զեկեղեցիս, կամ զաւար, զինչս, զկապուտ.եւ այլն։


Կոմս, ի

See full entry →

cf. Կոմէս.

NBHL (2)

ԿՈՄՍ որ եւ ԿՈՄԷՍ. բառ լտ. գօմէս. κόμης . Բառ լտ. գօ՛մէս. comes. որպէս Ուղեկից կամ սեղանակից եւ բարձակից արքայի. աւագ իշխան. քաղաքապետ. բդեաշխ. կուսակալ. զօրաւար. տ. գօնդէ. conte. թ. պէկ, պէյ, միրզա. cf. ԳՈՒՆՑ, եւ cf. ԳՈՒՆԴՍՏԱՊԼ.

Կացուցին ի բաժնին արշակայ հիւպատս եւ զօրաւարս եւ կոմսունս. (Արծր. ՟Ա. 15։)


Կոչեմ, եցի

See full entry →

va.

to call;
to call in;
to invite;
to call, to name;
— ի մի վայր, to convoke, to call together, to assemble;
— յօգնութիւն, to call on for help, to invoke;
— զոք յետս, to call back, to revoke;
to call off, to bring back;
յետս — զբանսն, to unsay, to recall what one has said, to retract, to recant, to revoke;
— ի դատ, to cite, to summon;
վկայս —, to subpoena, to summon witnesses;
— ի վկայութիւն, to quote, to cite.

NBHL (1)

Կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւ զխաւարն կոչեաց գիշեր։ Տեսանել՝ զի՞նչ կոչեսցէ զնոսա։ Սա կոչեսցի կին, զի յառնէ իւրմէ առաւ։ Զամենեսեան զնոսա յանուանէ կոչէ։ Կոչեաց զանուն նորա յիսուս։ Ի քաղաքին՝ որ կոչէր նազարէթ։ Զյովսէփ՝ որում բարսաբայն կոչէին։ Կոչեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ նզովս.եւ այլն։


Կործանեմ, եցի

See full entry →

va.

to overturn, to subvert, to overthrow, to demolish, to destroy, to ruin;
to lay waste;
to extirpate, to exterminate;
յերկիր —, to fell to the earth, to throw, strike or dash to the ground;
— զպարիպս, to dismantle, to pull down;
— զոք ի հաւատոց, to pervert from the faith;
— զմիմեանս, to throw down, upset or destroy each other;
— զկեանս, to come to an untimely end;
խաղն կործանեաց զնա, gaming has been his ruin.

NBHL (1)

Փառքն մեր յաւար կործանեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 12։)


Կործանիմ

See full entry →

vn.

to fall backwards or on one's back;
cf. Կործան անկանիմ;
— կործանումն մեծ, to be routed, dispersed, defeated;
to be exterminated, annihilated;
— ի հպարտութենէ, to lay down one's pride or haughtiness, to cease to be puffed up or proud;
ի սուգ —, to end in mourning;
— պարտեօք, to be over head & ears in debt;
— յառասպելս, to subside into fable;
փառքն մեր յաւար —նեցան, our glory is lost or vanished away.


Կուպր, կպրոյ, ով

See full entry →

s.

bitumen, asphalt, pitch;
tar, naphtha;
petroleum, rock-oil;
cf. Նաւթ.

NBHL (1)

Խաւարն անլոյս ւանօսրաբեր, թանձր եւ մթին՝ զերդ գոյն կըպեր. (Շ. եդես.։)


Կուտեմ, եցի

See full entry →

va.

to amass, to collect, to heap up, to heap together, to pile.

NBHL (1)

Ժողովէին աւար բազում, եւ կուտէին արծաթ եւ ոսկի յոյժ. (Արծր. ՟Բ. 6։)


Կուրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to blind, to make blind, to take away the sight, to excecate;
to dazzle, to offuscate;
կիրք —նեն զմիտս, passions cloud or darken the understanding;
cf. Շլացուցանեմ.

NBHL (1)

τυφλόω, ἑκτυφλόω, ἁποτυφλόω excaeco, privo lumine, caecum reddo. Տալ կուրանալ. զրկել յաչաց, ի լուսոյ. խաւարեցուցանել՝ ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ. կուրցընել, կուրացնել.