to burn and to ravage.
ԱՅՐԱՑԱՒԵՐ ԱՌՆԵԼ. Այրել աւերել. էրել աւրել. եագմագ եըգմագ.
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
Հրով կիզուլ՝ տոչորել եւ ծախել. էրել. եագմագ. որպէս καίω, ἑκκαίω, κατακαίω. uro, exuro, comburo.
Ոսկերս մարդկան այրեսցէ ի վերայ քո։ Հուր բորբոքեալ այրեսցէ մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Այրեսցէ ի վերայ նորա քահանայն փայտ։ Հուր այրեսցէ զտունս կաշառառուաց։ Այրեցից ծխով զբազմութիւն քո։ Այրեսցեն զզէնս, զասպարս ի կրակի։ Հանէ՛ք զնա (զյանցաւորն) արտաքս, եւ այրեսցի։ Մորենին վառեալ էր հրով, եւ ոչ այրէր մորենին ... զի՞ է՝ զի ոչ այրի մորենին։ Որ ինչ մնասցէ ի նմանէ յայդ, հրով այրեսջիք։ Այրեսցեն զզուարակն, զորօրինակ այրեցին զառաջին զուարակն. եւ այլն։
Կամ որպէս հրձիգ առնել. հրդեհել. ἑμπυρίζω. incendo կրակ ձգել, կրակ տալ. աթէշ վէրմէք, դութուշթուրմագ.
Այրեաց Յեսու զքաղաքն հրով։ Գուցէ այրիցեմք զքեզ եւ զտուն հօր քոյ։ Այրեաց զօրանն։ Այրեցեալ էր քաղաքն։ Այրեցին ի հուր զսրբութիւն քո. եւ այլն։
Հուր ասէ այրեսցի ի վերայ բագնին անշէջ։ Այրել բազմակս ի վերայ տէրունեան աշտանակին. (Փիլ. բագն.։)
Յոգւոց հանելով՝ ասեն. այրեն զմեզ եւ խորովեն։ Այրին եւ խորովին առ սէր ընչիցն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.
Այրեցումն. այրումն. որպէս այրուք, մնացորդ իրին այրեցելոյ, եւ հետք այրման. սպի, խարան. խանձող. մոխիր, աճիւն. եւ այլն. էրուք. եանըգ. κατάκαυμα. adustio
Իսկ ԱՅՐԵՑԱԾ. ա. է այրեցեալ. էրած. եանմըշ.
burning, scorching;
caustic.
Այրօղ. էրօղ.
Զայրեցող բնութիւնն (հրոյ) անկիզանօղ առնէր. (Շար.։)
cavalry, horse.
Զօր հատանէր, այրեւձի առնէր իբրեւ վեզ հազար. (Ա. մկ. Դ. 28։)
Ի թիկունս հասանէին մեծաւ բազմութեամբ ժիր եւ քաջ առնեձիոյ։ Լինէր առաջնորդ առնեւձիոյ յունաց. (Ագաթ։)
virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.
Եհան զհանդերձս այրութեան իւրոյ։ Զգեցաւ զհանդերձն այրութեան իւրոյ։ Էր արկեալ զիւրեւ հանդերձ այրութեան, եւ պահէր նա զամենայն աւուրս այրութեանն իւրոյ։ Այրութիւն եւ անզաւակութիւն։ Նախատինք այրութեան։ Նստաւ այրութեամբ. (Ծն.։ Յուդթ.։ Ես. ՟Բ. Թագ. ԺԳ. 20։)
dwarf, very little man.
ԱՅՐՈՒԿ որ եւ ԱՅՐԻԿ. այր ոք փոքրիկ, կարճիկ. մարդուկ. ատամճըգ. մէրտէք. ἁνδρίον, ἁνδράριον. parvus vir, homuncio
Եւ այլ ոմն ընդ նմա փոքրիկ այրուկ մի։ Տեսանէր ի հովտի միում փոքրահասակ այրուկ մի. (ՃՃ.։)
horseman;
trooper;
horse-soldiers, cavalry.
ԱՅՐՈՒՁԻ որ եւ ԱՅՐԵՒՁԻ. արք հեծեալք ի ձի. գունդ ձիաւորաց. հեծելագունդ. հեծելազօր. ἠ ἴππος, ἰππεῖς, ἰππασία. equitatus, equites. ձիաւոր զօրք. աթլը ասքէր. սիփահ. որ եւ սպայ.
burning.
Եւ ոչ այնչափ այրումն կիզելի սգոյ անկանէր ի նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.
Այցելութեամբ այց արասցէ ձեզ Աստուած, եւ հանցէ զձեզ յերկրէս յայսմանէ։ Յայցելութեան՝ յորում այց արասցէ ձեզ Աստուած, հանջիք եւ զիմ ոսկերս։ Ուրախ եղեւ, զի արար Աստուած այց որդւոցն Իսրայէլի։ Եւ այց արար Տէր Աննայի, եւ յղացաւ։ Ո՞վ է որդի մարդոյ, թէ այց ինչ արասցես դու նմա։ Ա՛յց արա այգւոյս այսմիկ, եւ դարմա՛ն տար սմա։ Ա՛յց արա մեզ ի փրկութեան քում։ Այց արար Աստուած ժողովրդեան իւրում ի բարութիւն. եւ այլն։
Եւ Տէր յայց ել Սառայի, որպէս եւ ասաց։ Զի ելեալ է նոցա յայց Տէր Աստուած իւրեանց։ Յայց ել, եւ ծանեաւ Աստուած զիւրսն։ Օրհնեալ Տէր Աստուած Իսրայէլի, զի յայց ել մեզ. եւ այլն։
Զի Աստուած գթած է եւ մարդասէր, յայց ել ձեզ, եւ ետես. (Ագաթ.։)
produced, done, born, created too late.
Ոմանք (որպէս կերինթեանք եւ արիանոսք) անագանեղ զմշտնջենաւորակիցն հօր հաւատացին։ Անագանեղ դանդաչեն զնա, որ անդրն է քան յամենայն յաւիտեանս եւ ժամանակս։ Թէեւ է անագանեղ՝ ըստ որում մարդ է, այլ էր նախ քան զյաւիտեանս որպէս Աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. ՟Լ՟Թ։)
perfidious, disloyal, traitorous, treacherous, treasonable, faithless;
cruel, ferocious, inhuman, barbarous.
ԱՆԱԳՈՐՈՅՆ. գրի եւ ԱՆԱԳՈՐՈՆ. ԱՆԱԳՈՐՈՒՆ. ԱՆԱԳՈՐՈՎՆ. իբր անգորով, անգութ, անկարեկից, խստասիրտ. ἅστοργος, naturalis amoris expers, ἁσυμπαθής, adfectu carens, ὡμός, crudelis եւ այլն. անողորմ. մէրհամէթսիզ, զալըմ.
Յիմար ոք իցէ, եւ անագորոյն։ Յանագորոյն կարծեաց անտի երկնչէր։ Ի բաց բառնալ զանագորոյն կամսն։ Անագորոյն ախտիցն։ Ոչ գոյ ինչ անմտագոյն քան զնոսա, եւ անագորոյն. (Ոսկ. յհ.։)
perfidy, treachery, disloyalty;
cruelty, inhumanity, ferocity, barbarity.
Մատնէր զինքն ի ձեռն ամբոխին, որք լի էին անագորոնութեամբ (կամ անագորոյնութեամբ). (Ոսկ. յհ.։)
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
Ոչ հատուցանելով զայլոցն՝ անազատ լինէր, եւ ապախտաւոր. (Փիլ. սամփս.։)
want of nobility;
niggardliness, lowness.
Եւ գռեհկութիւն. գործ սինլքոր մարդկան. յանդուգն ձեռներիցութիւն. ինքնագլխութիւն. խօրեաթլըգ. (որպէս թէ գրեալ լինէր ըստ յն. ապազատութիւն). ἁπελευθέρωσις.
want of affinity;
dissimilarity.
Արկանէր առ նոսա զանազգակցութիւնն". այսինքն ցուցանէր զնոսա չլինել որդիս Աբրահամու. (Ոսկ. յհ.։)
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
Անազգի ասաց. ընդ այս ուրախանալ պարտ էր քեզ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
not subject to diseases or passions.
Յանախտակիր բնութենէն ոչ որոշէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
cf. Անաչառ
Անակնառու դատողութեամբք յանցաւորացն հրամայէր. (Սհկ. արմաւ.։)
cf. Անակնկալ.
Մի՛ անակնունելի (գոլով՝) գայցէ մահն։ Կարի օտար էր բանն, եւ անկարծելի եւ անակնունելի ասացեալքն. (Ոսկ. յհ.։)
incorruptible, unalterable;
incontestable.
Եղեւ մեզ օրինակ, յորժամ եւ անաղարտելին էր մարդկութեանս չափուք վարել նմա. (Պրպմ. ԼԹ։)
unspotted, unstained, unsullied, pure.
Անաղտ էր իբրեւ զաչս. (Լմբ. յանառակն։)
shining, clear, bright.
Իբր անեղծ. անթերի. յայտնի. անմոռաց. աշիքեարէ, մուգարրէր, սէօնմէզ.
Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)
celibacy.
ἁγαμία, innuptum vel innuptam esse, caelibatus. Ոչ գոլն ամուսնացեալ. կուսակրօն կեանք. ազապութիւն. էրկէնլիք. պէքեարլըգ.
Մարմնանալն Քրիստոսի՝ յանամուսնութենէ եւ առանց մեղաց էր։ Մարմինն Քրիստոսի յանամուսնութենէ եւ առանց մեղաց էր. (Ասող. ՟Գ. 21։ Շ. թղթ.։)
shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.
ԱՆԱՄՕԹ. Պարզերես. աներկիւղ. աչալուրջ. համարձակ. անվախ, ճակատը բաց. սէրպէսթ.
Մանաւանդ՝ համարձակ. աչալրջութեամբ. առանց խպնելու՝ քաշուելու. սէրպէսթ. չէքինմէյէրէք. ἁνεπαισχύντως, sine verecundia.
unmarried (woman).
Չունօղ զայր. ամուրի. չեւ ամուսնացեալ, կամ բաժանեալ յառնէ. առանց էրկան. էրսիզ. ἠ ἅγαμος, innupta.
abandoned, forlorn, helpless.
ἁνεπίσκεπτος, neglectus. Ոյր չիք ոք այցելու. առանց այցելութեան. անվերակացու. անխնամ. անտերունչ. մարդ չունեցօղ, երեսէ ձգած. թէրք օլունմուշ.
Անայցելու էր. (Նար.։)
cf. Անանձն.
Ես եւ Հայր իմ մի եմք. մի վասն անքակութեանն ասէ, եւ զեմքն՝ զի մի՛ ոք անանձնաւոր զերեսն համարեսցի. (Սեբեր. ՟Դ. (գրեալ էր վրիպակաւ՝ անձնաւոր։))
unconfined, wide, large;
disagreeable.
Յիշատակէ զանանձուկ եւ զանսէր ժամանակն գեհենին. (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)
anonymous;
ignoble.
Որում անուն էր Վրիւ, անանուն ըստ ազգի, եւ անփորձ իրի՝ որդի առն ասորւոյ։ Գուցէ անանուն եւ անպիտան մահուամբ ելանիցեմք ի կենցաղոյս. (Փարպ.։)
unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.
Աղաչէր հանգչել անաշխատիցն, որպէս աշխատելոցն. (Սարկ. հանգ.։)
impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.
Տեսանե՞ս զանաչառելի դատաստան կնոջն, զի յեղելոցն ընտրէր զնախահօրն եւ զՔրիստոսին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Կամ խստութիւն ի դատելն. չխնայելն. սէրթլիք, քէսքինլիք, իւնֆ.
blind;
without eyes;
blinded.
Դու հաւատա՞ս, զանաչեայն յեղեալ աչացուն հարցանէր Տէրն, յՈրդի Աստուծոյ. (Խոսրովիկ.։)
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
Յանապականութեանն տեղւոջ հանդերձեալ էր մնալ անապական. (Շ. թղթ.։)
cf. Անապաշաւ.
Բազում եւ անապաշխար չար գործեալ էր. (Փարպ.։)
solitary, eremitical;
hermit, anchorite.
Են՝ որ լեռնասէրք՝ անապատական բարոյս. (Վեցօր. ՟Ը։)
to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.
Զրկիլ. որբանալ. հեռի գտանիլ. ամայանալ. օտարանալ. ազատանալ. մահրում գալմագ, թէրք օլունմագ, խալի գալմագ. ἑρημόομαι, deseror, orbor.
Ի բնական նախախնամութեանց անապատացեալ էր. (ՃՃ.։)
cf. Անապատական.
Յաշխարհի գոլով՝ եւ իբրեւ զանապատաւորս ընդ կարգս աշխարհի անցանէր. (Յհ. կթ.։)
dissolute, debauched, libertine, licentious, wanton, lewd;
prodigal, profuse.
Զտուն հայրենի անցուցեալ (էր) անառակ սեղանով. (Ոսկիփոր.։)
debauchery, dissoluteness, libertinism, excess, disorderly life, wantonness, lasciviousness, lust;
unchastity, prostitution.
Բազում անառակութեամբ վարէր զթագաւորութիւնն. (Փարպ.։)
without a guide or chief, indirected.
Յետ մահուն Յուսկայ անառաջնորդ լինէր երկիրս Հայոց։ Անառաջնորդք եղեալ՝ իբրեւ զկոյրս մոլորեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
Ո՛չ խառնիխուռն, եւ ոչ անառաջնորդ այս լինէր. (Խոր. ՟Ա. 31։)
impregnable, inexpugnable
Յանառիկ ամրոցն բաղաց։ Անառիկ իսկ էր նա ի մարդկանէ. (Յկ. կթ.։)
more brutal or coarse.
Անասնագոյն էր քան զամենայն անասունս. (յն. լոկ, անասուն էր). (Կոչ. ՟Բ. 13։)
cf. Անասնախառն.
Ոչ ըստ անասնական գառինն որ յԵգիպտոսն երբեմն էր պատարագեալ. (Կիւր. Ղկ.։)
Ես եղէ պատարագ վասն քո, եւ ազատեցի զքեզ յանասնական պատարագէն՝ որ ոչ ունէր զփրկութիւն. (Եփր. քրզ.։)
irrational;
animal, brute.
κτῆνος, ζῶον, jumentum, armentum, animal. Կենդանի չորքոտանի՝ ընտանի եւ վայրի. արջառ, ոչխար. գրաստ. դուար. էրէ. անբան կենդանի. հայվան, հայվանաթ, պէհիմէ, ճանվէր, ճանավար.
Զգազանս, եւ զանասունս։ Ամենայն անասնոց, եւ ամենայն թռչնոց երկնից, եւ ամենայն գազանաց վայրի։ Մեծատուն յոյժ՝ անասնով եւ արծաթով։ Արդարն ողորմի անասնոյ իւրում։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն։ Իբրեւ զանխօս անասունս. եւ այլն։
without lining.
Նկանն լինէր այսպէս. սալ ջեռուցանէին, յորոյ վերայ զճարպն թացեալ անաստառ անդ դնէին, եւ ապա մաղմաղ ի վերայ արկանէին. (Կիւրղ. թագ.։)
atheism;
ungodliness, irreligion.
Անաստուածութեան խաւարին մութն պատէր. (Խոր. հռիփս։)
immaculate, without sin, innocent, irreproachable;
clear, refined;
intact, pure, whole, perfect.
Հաճո՛յ լեր առաջի իմ, եւ լե՛ր անարատ առաջի Տեառն։ Ո՞ ոք իցէ մարդ՝ որ եղեւ անարատ։ Այր անարատ։ Կեանք անարատ։ Գնային յամենայն պատուիրանս եւ յիրաւունս Տեառն անարատք։ Ըստ արդարութեան օրինացն լեալ անարատ։ Հաստատել զսիրտս ձեր անարատս ի սրբութիւն։ Զի եթէ առաջինն անարատ էր, ապա երկրորդն տեղի ոչ խնդրէր։ Գիտեմ, զի անարատ զիս ոչ թողուցուս։ Յանօրէնութենէ անարատ ոչ արարեր զիս։ Անարա՛տ արա զիս ի հալածչաց իմոց. եւ այլն։
Անարա՛տ կալ զմիտս քո, զի մարդասէր է Աստուած. (Կոչ. ՟Բ։)
increate.
Ի սկզբանէ իսկ ունէր զոսկին, այլ յանձեւութենէ եկն ի ձեւ, եւ յանարարէ արարեալ. (ՃՃ.։)
unworthily, basely, dishonourably, vilely, meanly.
Անարգաբար խաչեցաւ Տէրն. (Շար.։)