without roots, rooted
uncultivated, waste;
intact, chaste.
Մեղր՝ պտուղ քաղցր եւ անարօր։ Զքաղցունսն գործեալ պար մեղուացն՝ մատուսցեն տռփողացն անարօր. (Ածաբ. նոր կիր.։ Մագ. ԿԲ։)
irrational;
dumb;
animal;
blockhead.
Առանց խորհրդոյ գործ առաքինութեան անբան եւ անպտուղ անուանի։ Մարմինն աղաղակէ զանբան աղօթս. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անբեղնաւոր.
ἅγονος, infaecundus. Անբաժ ի բեղնոյ եւ ի բեղնաւորութենէ. անբեր. անպտուղ. ամուլ. անծին. պէրէքէթսիզ, զայրի միւմպիթ, գըսըր.
cf. Անբեղնաւոր.
ἅφορος. non frugifer, sterilis. Որ չունի բերս. անարդիւն. անպտուղ. անբեղուն. ամուլ. հասըլսըզ, պերէքթսիզ.
unfruitful, barren.
Մի՛ ցրտացուսցէ զերկիր, եւ լինիցի անբոյս եւ անպտուղ. (Վեցօր. ՟Զ։)
inviolable;
cf. Անդժրելի.
Անդրժելի է ի թշնամեացն պտուղն ... Անդրժելի ի կիզմանէ արեգական։ Պահել անդրժելի զնոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.
Ամրածածուկ ի վնասակարացն յարձակմանց զպտուղսն առնելով. (Պիտ.։)
vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.
vineyard, land planted with slips of the vine;
անկել զայգիս, to plant the vineyard;
կթող այգւոյ, cf. Այգեկութ;
տէր այգւոյ, cf. Այգետէր;
պահապան այգւոյ, keeper or guard of the vineyard.
Որքան ցանկն շուրջ է զայգովն, անդրժելի է ի թշնամեացն պտուղն. (Լմբ. սղ.։)
of a different nature or kind, heterogeneous.
Այլասերիցն եւ այլաբունիցն զնոյն ներգործութիւն ունել ոչ ոք ներեսցէ յողջախոհիցն. քանզի եւ ոչ ջուր եւ հուր զնոյն ներգործեսցեն։ Ո՞ր բան ունի այլաբուն եւ արարած կարծել զառ ի հօրէ յայտնեալն (յն. բնաւորեալն) Աստուածն բան ... Որ ծնողին էութեան պտուղ ճշմարիտ, զի՞նչ օրինակաւ գտցի այլաբուն։ Այլաբուն է մարմինն առ հոգին, սակայն մի յերկոցունցն մարդն կատարի։ Օտարատեսակ, այս ինքն այլաբուն քան զնոսա. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։ )Սորին հակառակն ասի ՀԱՄԱԲՈՒՆ։
of a different voice;
discordant, dissonant.
Իսկ պտուղն այսորիկ քակտումն էր, այլաձայն մոլորեալք այր յեղբօրէ. (Ագաթ.։)
unspilt;
raw, unprepared.
Տայ զպտուղ ժամու անթափ տերեւով. (Վրք. հց. ձ։)
unsonably;
eternally.
Ի պտուղ ծառոյն անժամանակաբար մերձեցաւ. (Շ. թղթ.։)
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Պէսպէս պտուղ առաքինութեանցն՝ անձեռնարկելի էր սատանայի. (Լմբ. սղ.։)
person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.
Ոչ կարեմ ես յանձնէ առնել եւ ոչինչ։ Ոչ եթէ յանձնէ ինչ խօսիմ։ Ես գնեմ զնա անձամբ իմով։ Որ յանձնէ իւրմէ խօսի, փառս անձին իւրում խնդրէ։ Զայս ոչ յանձնէ ինչ ասաց։ Ուռն ոչ կարէ պտուղ բերել յանձնէ իւրմէ։ Ոչ եթէ յանձնէ ինչ խօսիցի։ Անձամբ յանձինս զվճիռ մահու ընկալաք։ Ոչ եթէ անձամբ բաւական եմք խորհել ինչ իբրեւ ի մէնջ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն։ Եւ ոչ եթէ անձամբ քո առնու պատիւ. եւ այլն։
Անձն երրորդական, բնութիւն միական, անհատ յաւիտեան։ Անձինք յատկային՝ ի մի գումարին, եւ զանազանին։ Անձն Հօր անծին, բազուկ բարձր Որդին, մատն յայտնեալ Հոգին. Հայր արմատ ծառին, ոստ նմին Որդին, պտուղ Սուրբ Հոգին, միակ յերեքին, Երրեակ միակին։ Լոյս ի լուսոյ՝ Անձն դիմաւոր, Որդի եղեր Կուսին կամաւոր. (Գանձ.։)
early, precocious, premature, forward.
Սիրելի են տնկագործին վերջահաս պտուղքն քան զկանխահասքն. (Բրսղ. մրկ.։)
lead;
caper;
caper-bush.
Փոխանակ գրելոյ Կապպար. ռմկ. Կապրցախ. յն. լտ. քա՛բբարիս. κάππαρος , καππαρίς capparis. թ. քէպէր, քէպէրէ. վր. կապարխ. Փշոտ բոյս, կամ թուփ՝ ճանկաւոր փշովք, տարածեալ յոյժ ընդ գետին։ Նոյնանուն է եւ պտուղն դառն որ եփելով, եւ յաղ ի քացախ պահելով լինի ախորժահամ.
to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.
(լծ. լտ. գա՛բիօ, գա՛բդօ. եւ թ. գափմագ որպէս եւ շըպշագ ). σκολεύω , συλάω spolio praedor, capto συλλέγω colligo. Աւար առնուլ, եւ կապուտ կողոպուտ թողուլ. աւազակել. կորզել ի բաց. յափշտակել. կողոպտել. մերկացուցանել յընչից զըմբռնեալն, եւ քաղել զպտուղ ի ծառոց, եւ այլն. թալլել, թալանել, գերել գերփել, մերկացընել, փրցընել.
Զխայրին կապտէր. այսինքն զարգելեալ պտուղն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Զկանուխն ոչ կապտեցի պտուղ. (Նար.։)
Գործասէրն մեղու ի մարդսն թռչի, եւ կապտէ պտուղ (կամ ծաղիկ). (Ածաբ. նոր կիր.։)
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
Կասեցին (կամ կասեսցին) իպատերազմէ։ Կասեաց ընթացօղն յընթացից իւրոց։ Մի կասեսցէ իտալոյ զպտուղ. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 30։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Է. 8։)
chestnut.
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
Կարկուտն զպտուղս դաշտաց յանխնայ կոճոպէր։ Մահն յառողջութենէ յափշտակէ, եւ յառոյգութենէ կոճոպէ։ Կոճոպէ զնոսա ի սկզբանն (անզաւակելով զծնունդս նոցա)։ Ծաղկեալ խոտոյն ի գազանաց կոճոպել. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ովս. Լմբ. սղ.։)
pinaster, wild pine.
(ի կիւ, որ է սագըզ) ռմկ. կվենի, կուի կամ կվի. πίτυς , πεύκη picea, pinus, larix. Ազգ մայր փայտի՝ մանրատերեւ սրագոյն, որպէս անպտուղ փստղենի. Յորմէ ելանէ մարխ, եւ խիժ (այսինքն չըրա, եւ չամ սագըզի ). վասն որոյ կոչի ռմկ. եւ Մայրափայտ. մախի ծառ. չամ աղաճը, քէօքնար. cf. ԾՈՐԵՆԻ, եւ cf. ՀԵՐՁԻ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
cf. Գռզի.
"cf. Կռուփս հանեմ;
"
to vex, to plague, to use ill, to injure or affront contumeliously, to outrage;
— զաղքատս, to smite with the fist of wickedness;
to trample the poor under foot, to oppress.
Քարամբ զբարի պտուղն կռփէին. (Եփր. ի ստեփ.։)
cut, cut out;
— լինել ի միմեանց, to be disunited, at variance.
Եղեն կտուրք հօտիցն ի կարմելոս։ Եւ էին կտուրք աբեսողոմայ։ Կտուրք են ծառայի քում։ Երթեալ ի կտուրս խաշանց։ Զպտուղ կտրոց խաշանց քոց տացես նոցա (այսինքն զմասն բրդոյ)։ Ի կտրոց խաշանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա. (՟Ա. ՟Թագ. ՟Ի՟Ե. 2։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 23։ Ծն. ՟Լ՟Ա. 19։ ՟Լ՟Ը. 12։ Օր ՟Ժ՟Ը. 4. Յոբ. ՟Լ՟Ա. 20։)
to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.
Որ կտրէ զվարձս մշակին, որ է քահանայն, ընդ մարդասպանսն համարեալ է։ Ժողովուրդն զպտուղ քահանային մի՛ կտրեսցէ. (Ոսկիփոր.։)
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
Կարկառ զծագ գաւազանիգ եւ եհար ի խորիսխ մեղու։ Կարկառ (կամ կարկառէ) պտուղ տնանկին. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 27։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 20։)
Իբրեւ ձեռն նորա ունայն կարկառաւ, ապա լցան գիրկք նորա առողջութեամբ։ Կարկառ ետ հաց։ Կարկառ ա՛ռ զգինս նորա, եւ վաճառեաց զնա ի սպանումն։ Յամենայն կողմանց պտուղ օրհնեալ կարկառու քեզ (Պատգամն աստուծոյ) (Եփր. համաբ.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
Ունէի զայս կարօտ ի մտի։ Ահա եհաս ժամ՝ ցուցանել զպտուղ կարօտին քո. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Կենդանակերպ.
lively, enlivening.
Կենդանատիպ պտուղ բերեալ. (Շ. տաղ.։)
alive, living;
vital;
vivacious.
Կեղենուպտուղ. (Վրդն. յանթառամն.։)
nourishment, food;
prey;
bait, decoy, allurement, lure;
— առնուլ, to take nourishment;
— արկանել, to bait, to lure, to allure, to decoy;
— լինել, to be food for, the prey of;
to allow, to let itself to be decoyed or allured;
— լինել սուսերի, to be put to the sword.
Զծառս բղխեցոյց յերկրէ, զանպտուղսն՝ բոյնս հաւուց, եւ զպտղաբերսն՝ կեր կենդանեաց. (Մխ. այրիվ.։)
meat, eatables, nourishment, aliment, subsistence, food, victuals;
repast;
bait, food, provender, pasture;
prey;
fuel;
ունի՞ք ինչ —, have you any thing to eat ? — եւ ըմպելի, eating & drinking;
քաղցր ի —, sweet to eat;
— վատառողջ, misdiet;
առողջարար —, wholesome food;
ազնիւ՝ քաղցրանամ՝ փափուկ —ք, exquisite, delicious, dainty meats;
թշնամիք մեր՝ — մեր են, we can eat up our enemies like bread;
մատնելոց են նոքա ի — ձեզ, they shall be your prey;
— տալ՝ արկանել, to give to eat, to feed;
առնուլ ի —, to take for nourishment;
— առնուլ, to eat, to feed, to take food;
— լինել, to be the prey of;
— սրոյ առնել, to put to the sword;
— լինել հրոյ, to be for fuel to the flames;
—ք որովայնի եւ որովայն — կրոց, meats for the belly the belly for meats;
cf. Զուգեմ.
nutritive, nutritious.
flower;
small-pox;
beauty, youth, bloom;
flower, choice, best;
— գինւոյ, mother or floating lees of wine;
— պղնձոյ, verdigris;
արանց —, cf. Լօշ;
— գունոց, splendour, vivacity of colour;
ցոյցք ծաղկանց, — show;
նկարիչ ծաղկանց, — painter;
աման ծաղկի, — pot;
— մանր, floweret;
գեղեցիկ՝ հոտաւէտ՝ քաղցրահոտ՝ անհոտ՝ դեռափթիթ՝ գեղափթիթ՝ գեղափայլ՝ թարշամ՝ սիրուն՝ երփներանգ՝ կարմրագեղ՝ —, beautiful, sweet, fragrant, inodorous, fresh-blown, splendid, faded or withered, lovely, variegated, scarlet -;
ծաղկէ ի —, from — to -;
քաղցրաբոյր հոտ ծաղկանց, the sweet perfume of flowers;
ծածկել զերկիր ծաղկօք, to cover the earth with flowers;
ծաղկունս ոփռել, to strew with flowers;
փթթին, թարշամին ծաղկունք, the flowers are blooming;
— fading;
ի — մանկութեանն, in his earliest years;
ի ծաղկի լինել, to be about to blossom;
to be in the bloom of youth;
ի ծաղկի or ի — հասակին, in the prime of life;
in the — of manhood;
cf. Թօթափեմ.
ἅνθος flos. (որպէս թէ ծիծաղիկ. որպէս վարդն յայլ լեզուս է իբր ծաղրիկ) Ծնունդ բուսոց, որպէս եւ տնկոց՝ նախ քան զպտուղն կամ սերմն, բազում մասամբ անուշահոտ, երփնագեղ, զուարթ, փափուկ.
leaf buds.
անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
blade;
stalk, stem.
Ի մրջնառիւծոց՝ ծիլ ոսկեքաղոց՝ բերեալ պտուղ. (Ծիլ ծայր ունէր զուողն) (կամ զունողն) երկնից (խաչն) Տաղ.։
to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.
Կթեցին պտուղս հարիւրաւորս։ Տնկեցաք, եւ ոչ կթեցաք. (Յհ. կթ.։)
Ի դրախտին փափկութեան զպտուղն կենաց կթէի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
fruit-basket.
Աման՝ յոր ժողովեն զկութս այգեաց. կողով կթելոյ զխաղաղ եւ զպտուղս. (Վստկ.։)
cinnamon.
Մի ի խառնուածոցն խնկոց կինամոմոն է՝ պտուղ բանջարոյ, որ եւ գտանի ի տմորիս հայոց, եւ յայլ աշխարհ. եւ ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ եւ գիտական զօրութիւն ի նմա. զի ընդ քուն խօսել տայ, եւ յայտնէ զծածուկս սրտի։
divided in halves;
Չորրորդն յոստոց որպէս կիսաբաժին եւ նուազապտուղ. (Փարպ. կամ ըստ ՃՃ. կիսաբաժ։)
Չորրորդն յոստոց որպէս կիսաբաժին եւ նուազապտուղ. (Փարպ. կամ ըստ ՃՃ. կիսաբաժ։)
citron, lemon, lime.
կիտր. վարունգ, խիար. որպէս թէ ասել՝ պտուղ, ըստ ձեւոյն որպէս զվարունգ։
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Զայս կատարեալ, եւ կնքեալ զպտուղն նոցա, անցից առ ձեօք ի սպանիա. (Հռ. ԺԵ. 28։)
bracelet, armlet
Է ծառ ինչ, որ կոչի պետրիքոն (կամ պերիդեքսիոն), որ թարգմանի կշտապանակ. եւ է ի հնդիկս. եւ պտուղ ծառոյն քաղցր է քան զամենայն քաղցրութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
sloe-bush;
bullace-tree.
կոկանենւոյ պտուղն մաքրէ զորովայն. (Բժշկարան.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
Բանսարկուին հնարիմացութիւն։ Յամօ՛թ արա զամենայն հնարիմացութիւնս խորամանկութեան սատանայի։ Կեղծաւորութեամբ, եւ անօգուտ հնարիմացութեամբ։ Ի գիւտս հնարիմացութեան։ Բազում հնարիմացութեամբ վարէր զնոսա իբրեւ զօրավար։ Գողացան հնարիմացութեամբ զպտուղն օրհնութեան. (Աթ. ՟Դ։ Եփր. աղ.։ Արծր.։ Բրս. ՟խ. մկ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
Պտուղ կալոյ եւ հնձանի։ Ցորեան ի կալոյ, եւ պտուղ ի հնձանէ։ Զեղցին հնձանք գինւոյ եւ իւղոյ։ Փորեաց ի նմա հնձան։ Կթէր զխաղող նորա, եւ արկանէր ի հնձանն աստուծոյ ի մեծ. եւ կոխեցաւ հնձանն արտաքոյ քաղաքին. եւ այլն։
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
Ոյք զպտուղս երկրի ճարակին. (Նիւս. բն.։)