sent by God.
· Calfa
Շարժմունք եւ ժանտախտք եւ այլն, ասի գոլ աստուածառաք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
tooth;
պարք, շարք ատամանց, set, row of teeth;
յօրինել ատամունս, to indent;
խորտակել, փշրել զատամունս, to break the teeth, to notch, to break off;
— ածել, bite;
առնուլ ատամանց, to set the teeth on edge;
հանել զ—, to extract or draw out a tooth;
ցաւ ատամանց, tooth-ache;
ցաւէ — իմ, I have the toothache;
փուտ —, carious tooth;
մաքրել զատամունս, to brush or clean the teeth;
կրճտել զատամունս, to gnash, to show the teeth.
· Calfa
Ատամն ընդ ատաման։ Միսն յատամունս նոցա էր։ Ատամունք նոցա ատամունք առիւծու։ Ցաւ ատամանց։ Կրճել ատամանաց։ Կրճտել զատամունս։ Ատամունք առցին.եւ այլն։
toothed, notched, dented.
· Calfa
ὁδοντοφυοῦν dentibus praditus Որոյ բուսեալ են ատամունք. ունօղ ատամանց. ակռա ունեցօղ.
to fill, to be full, fertile or fat.
· Calfa
Սերմունք ատոքացեալք։ Ատոքացեալ տեսցուք զբոյս ոճոյ։ Վասն այսորիկ առ սակաւ սակաւ յաստուածեղէն սեզանոյ աստի առեալ ձեզ ջամբեմ, զի եւ դուք քաղցրագոյն ատոքասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 1. եւ 3։)
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
· Calfa
Նմանութեամբ ասի, ԱՐԱԾԵԼ ԶՀՈՂՄՍ, կամ ԶՈՐԿՈՐՍՏՈՒԹԻՒՆ, կամ ԶԲՈԶՍ, իբրու Հետամուտ լինել. զհետ երթալ. զրահետ վարիլ. որպէս անասունք թափառին ի ճարակս։ (Առակ. ՟Ի 12։ ՟Ի՟Ը 7։ ՟Ի՟Թ 3։)
forbiddance, prohibition, interdiction;
retention, hinderance;
եկեղեցական —, interdict.
· Calfa
Կտրեա՛ զայս տոռունս. այնքան են եւ այլ արգելմունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 34։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
· Calfa
Ամենայն փոփոխմունք ժամանակակից աստիճանաց արդար գնաւցիք արեգական են. (Շիր.։)
just, upright, honest, innocent.
· Calfa
Այս ամենայն փոփոխմունք արդարագնացիւք լուսաւորացն անցանեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
thatjudges equitably, just, equitable.
· Calfa
Որ ինչ ցայժմ ոչ եղեւ ինձ, արդ լինիցի՞։ Ա՛րդ յարեայց՝ ասէ Տէր, արդ փառաւորեցայց, ա՛րդ բարձրացյց։ Արդ եւս նորամուտ հարսունք, կամ նորոգ ամուսնութիւնք։ Դուստր իմ արդ եւս վախճանեցաւ. եւ այլն։
իբր՝ Արդեօք այսուհետեւ։ արդ եւս. cf. ԱՐԴ, մ։ ա՛րդ հարսունք. Երկու բառք միացեալք՝ քան բարդեալք. այսինքն արդի հարսունք. նոր հարսն եղեալք.
Եւ ա՛րդհարսունք՝ որ նստէին յարածածուկ առագաստի, ի սուգ մտեալ էին. (Ճ. Ա.։)
just, equitable, upright, innocent.
· Calfa
τὸ δίκαιον, δικαίωμα justum, jus, justitia Որ ինչ է արդարացի. եւ Իրաւունք. պարտք. արդարութիւն. հատուցումն արդար. հագգ.
Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.
who weighs, judges equitably, just, equitable.
· Calfa
Արդարակշիռ իրաւունք, կամ ստուգութիւն, կամ դատողութիւն, կամ քննութիւն. (ՅՃԽ. ՟Է։ Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)
very just, upright.
· Calfa
Արդարակորով իրաւունք, կամ ուղղութիւն, կամ կշիռ, մեծութիւն, կեանք. (Պիտ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Շ. հրեշտ.։ Յճխ. ՟Է։) (Խոսր.։)
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
· Calfa
δικαιοσύνη, δικαίωμα justitia, aequitas Արդարն գոլ եւ Գործ արդարոյ. որպէս երբ. խագ, այսինքն իրաւունք. եւ որպէս ձատէգ, ձատագա, այսինքն արդարգործութիւն. բարեգործութիւն.
cf. Արդիւնք.
· Calfa
Բանն տէրունական՝ արդիւն եղեւ յաւիտենական։ Զի հաստատեսցէ արդեամբն զբան։ Որ ինչ աստ է, ստուեր է. եւ որ ինչ անդ՝ արդիւնք անշարժքօ եւ հաստատունք։ Այս է ճշմարտութեան անհակառակելի արդիւնք, յորժամ զթշնամիս ոք կոչիցէ վկայս. (Ոսկ.։)
to fructify, to bear fruit, to make a favourable impression, to be advantageous.
· Calfa
Սովաւ եւ ի սոյն արդիւնատրեցեր երկունք կենաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
sun;
cf. Արեւ.
· Calfa
Եթէ զարեգականէ կամիցիս ասել։ Յարեգակնէ գայ ի նա լոյսն։ Ոչ բազում արեգակունք. (Եզնիկ.։)
Մեծն հռոմ, ուր կան արեգակունք աշխարհի պետրոս եւ պօղոս. (Վրդն. աշխարհ.։)
Աչկունքն էին արեգակունք. (Խոր. ՟Ա 30։)
Փայլուն աստեղունք, ճոխ արեգակունք, սուրբ մարտիրոսունք. (Գանձ.։)
solar.
· Calfa
Ջերմութիւն եւ ճառագայթ արեգական՝ արեգակնայինք ոմանք են, եւ ոչ անձնաւոր արեգակունք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
adj. s. envoy, messenger;
apostle;
emissary;
missionary.
· Calfa
ԱՌԱՔԵԱԼՔ կոչին սեպհականեալ անուամբ երկոտասան աշակերտք քրիստոսի, եւ լայնաբար եօթանասունքն, եւ աշակերտեալքն նոցա, կամ առ նոքօք երեւելի քարոզք բանին. որպէս եւ Լուսաւորիչն մեր, եւ նմանօղք նորա.
more or very virtuous;
very courageous.
· Calfa
Քաջ մանկունքն, առաքինագոյն ծնօղն. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
prep. adv. near, next, close, contiguous, nigh, beside;
նստել — ումեք, to sit near some one;
դիտել —, to observe closely;
— ինձ, near me;
կալ 'ի սպասու — ումեք, to serve some one;
գայ —, he comes near;
տուն նորա է — իմումս, his house is close to mine;
լինել —, to be near or close;
բնակէ նա — այն ինչ պալատի, he lodges quite close to such a palace;
— կալ, to attend, to be present, to wait;
— դնել, to put, to place near, to join.
· Calfa
Երկու առիւծունք կային առընթեր ձեռացն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 19։)
men's room or dwelling.
· Calfa
Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
· Calfa
Խոտորմունք խոնարհմանց կամ կազմութեան բայից.
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
· Calfa
Այնու տեղեաւ՝ ընդ որ ատամունքն գալոց են՝ յարձակի առնու (կորիւն մատաղ) զանդրացուցիչն իւր. (Վեցօր. ՟Թ։)
Հարքն ազոխ կերան, եւ որդւոց ատամունք առին (կամ առան)։ Որ ուտիցէ զազոխն, նորին ատամունքն առցին. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 29. 30։)
youth, bloom, growing young again;
prime of life, vigour.
· Calfa
ԱՌՈՅԳՈՒԹԻՒՆ որ եւ գրի ԱՌՈԳՈՒԹԻՒՆ, ԱՌՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. εὑεξία , ἁκμή, πάχος vigor, flos aetatis, optima conditio Առոյգն գոլ. ծաղկեայ հասակ եւ զուարթութիւն. արբունք. ուռճացումն. դալարութիւն. եւ Զօրաւոր եւ լաւագոյն վիճակ ամենայն իրաց.
here, in this place.
· Calfa
Աստանօր պիտոյ են վարդապետք իմաստունք. (Վրք. հց.։)
constellation.
· Calfa
Որպէս թէ աստեղատունք ինչ իցեն, եւ ըստ դիպելոյ պատճառաւորաց աստեղացն յաստեղատունսն՝ նոյնպիսիք եւ ծնունդքն լինիցին։ Մինչդեռ առիւծն ասեն յաստեղատանն իցէ։ Անցեալ ընդ ամենայն աստեղատունսն. (Եզնիկ.։)
to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.
· Calfa
Յորժամ յաստիս յուժի զօրացաւ կեղծաւորական բարի համբաւն. (Լաստ ԻԱ. ԻԲ։) Ուստի եւ Արբունք. հասակ առոյգ.
աստիք, աստեաց. Իբր Երկրաւորք, եւ իբր Աստեւորք. եւ իբր Արբունք. տե՛ս ի վեր անդր ԱՍՏԻ. ա. գ.։
star;
asterisk;
— գիշերոյ, star of night, the moon;
— տուընջեան, star of day, the sun;
— առաւօտին, morning-star, Venus, Lucifer;
— սլացեալ, թռիչ —, shooting, flying star;
բեւեռային, հաստատուն —, polar, fixed star.
· Calfa
Զոր օրինակ ի գիշերի որք յանկարծակի յօդս փայլատակմունք լինին, զորս եւ սլացեալ աստեղս կոչեն.քանզի ասեն զհրաձեւ զայն ձգումն բոց լեալ յօդս՝ հողմով յերկնի գծեալ. (Նիւս. կուս.։)
theological.
· Calfa
Շրթունք հայհոյիչք՝ եղեն աստուածաբանականք. (Շ. յկ. ՟Խ՟Դ։)
for the service of the nuptial room.
· Calfa
Սպասահարկու առագաստի հարսանեաց. փեսավէր, եւ մանկունք առագաստի.
to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.
· Calfa
Նորամուտ հարսունք առագաստեալք. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)
fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.
· Calfa
Առ սա ինձ ի ճահ ելանէ քերթողական առասպելն, որ ասէ. բազում անգամ աղուէսք թագաւորել խորհեցան, բայց շունք ոչ առին յանձն. (Արծր. ՟Ա. 14։)
romantic, fabulous.
· Calfa
Առասպելական սհաբանութիւն, կամ հնչմունք, կամ կրթարան (քերթողաց). (Պիտ.։)
Անհաստատունք եւ առասպելականք ոչ քննողացն ասացեալքն թուեսցին. (Նիւս. երգ.։)
division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.
· Calfa
Հերձուածք եւ բաժանմունք մտին յեկեղեցիս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Բաժանմունք անուանց (աւագութեան ի մարդիկ կամ երիցութեան) յետոյ մտին ի ներքս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ծ՟Ա։)
pretext, excuse, subterfuge;
suspicion;
stain, fault;
cause, reason;
բաղայս ի վերոյ դնել, զբաղայցն յօգել պատճառս, to seek excuses or pretexts;
բաղայս ստութեան կարկատել ի վերայ, to slander;
առանց բաղայց, innocent, inculpable, blameless;
inexcusably.
· Calfa
ὐπαίτιον, αἱτία, πρόφασις , ἁμπλάκημα causa, causatio, culpa, imputatio Կցկցմունք բանից, որ եւ բաղբաղայք. պատճառանք. սուտ պատճառք. բարուրք. մեղ. վնաս. ստգիւտ. արատ. յանցանք.
cf. Համեմատութիւն.
· Calfa
Այնոքիկ ըստ մարմնոյ, որ յոյժ փոքունք եւ նուազք եւ առ բաղդատութիւն հոգեւորական տուգանացն. (Գր. հր.։)
to be clayed, to hide one's self in a den.
· Calfa
Բայացեալքն՝ եթէ՛ գազանք, եւ եթէ՛ թռչունք։ Ուր բնակեալ բայանայր զօրավարն տաճկաց՝ զօրհասական արջոյ բերելով նմանութիւն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
den, cave, lair, haunt, kennel.
· Calfa
Ազդմունք բնականք, եւ արջոյ յառաջագոյն քան զձմեռն ի բայոց մտանելոյ. (Եզնիկ.։)
camp;
army;
encampment;
castramentation;
— առնուլ, հարկանել, to encamp, to pitch a camp;
բառնալ զ—ն, to remove the camp.
· Calfa
Յաղագս որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն, որ բանակ կոչի։ Բանակին երկդիմի անկուածս յարդարէ։ Զի՞նչ է բանակն. որպէս եւ ինքն անունդ զեկուցանէ, բանի նշանակ. եւ բան երկդիմի է. եւ այլն. (Փիլ.։)
to open, to discover, to disclose, to develop, to explain;
to loosen;
to perforate, to pierce, to bore;
to spread, to enlarge, to extend;
to unfold, to untwist, to unlink;
to rub;
— զգլուխ, to take off one's hat;
— ումեք զսիրտ իւր, to unbosom, to open one's heart;
— զախորժակ, to excite appetite;
— զշիշ, to uncork a bottle;
ծակ —, to perforate, to pierce, to bore;
— զկնիք, to unseal;
— զմիտս, to illuminate, to enlighten the mind;
— զխցանս, to unstop;
— զծրարն, to unpack;
— ճանապարհ, to trace, to mark out a path;
to open a way, to make a road.
· Calfa
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
Բանին դրունք երկնից։ Բանին գերեզմանք։ Դպրութիւնք հրաշիցն բանին. (Շար.։)
Բացեալ լինին դրունք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to open.
· Calfa
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
Բանին դրունք երկնից։ Բանին գերեզմանք։ Դպրութիւնք հրաշիցն բանին. (Շար.։)
Բացեալ լինին դրունք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
that has many windings or ways.
· Calfa
Արեգակունք բազմահոլովք (առաքեալք)։ Զբազմահոլով հոգիս նաւողաց։ Զգադերոնն բազմահոլով՝ ընդ Ասորեստանն մեծ եւ երկայնանիստ. (Նար. առաք.։)
polygamy.
· Calfa
Ոչ մանկունքն ծնեալք ի բազմամուսնութիւն կնոջն՝ կարեն զհայրն ճանաչել, եւ ոչ նա ի նոսին պահէ զգութն ամբողջ՝ այսու կասկածանօք. (Լմբ. առակ.։)
that has many joints;
false;
Piecemeal.
· Calfa
Ուր իցեն բազում յօդք կամ յօդուածք, եւ զօդմունք. որոյ բազում են խաղալիք անդամոց. բազմամասն. խաղերը կամ կապը շատ.