thundering.
lousy, swarming with lice.
Եթէ մերկանայցես մտօք զոգի այնպիսւոյն, որջլալից տեսանիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
cf. Որսաշատ.
marrowy;
pithy;
plump, fat, greasy.
Զողջակէզս ուղղալիցս մատուցից քեզ խոյովք եւ խնկովք. (Սղ. ՟Կ՟Ե. 15։)
Զողջակէզս զուղղալիցս կամ զղղալիցս. (Արիստակ. գրչ.)
Պարարակ զգէրն ասէ եւ զուղղալիցն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ուռճալիր.
Անօթ ընտիր, եւ ուռճալի լուսով լցեալ. (Անան. ի պետր.։)
Որպէս լուսին, մինչ ի լուսալիրն լինել եւ ուռճալիր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 33։)
flourishing, flowery, in full bloom or vegetation;
filled up, abundant, plentiful.
Անօթ ընտիր, եւ ուռճալի լուսով լցեալ. (Անան. ի պետր.։)
Որպէս լուսին, մինչ ի լուսալիրն լինել եւ ուռճալիր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 33։)
cf. Շարաւածոր.
Եբաց զխխայթեալ եւ զշարաւալի խիթս նոցա բժշկաբար. (Տօնակ.։)
Շարաւալից եւ արիւնաշաղախ տաճարացն հեթանոսականաց. (Անան. եկեղ։)
Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Շարաւածոր.
Եբաց զխխայթեալ եւ զշարաւալի խիթս նոցա բժշկաբար. (Տօնակ.։)
Շարաւալից եւ արիւնաշաղախ տաճարացն հեթանոսականաց. (Անան. եկեղ։)
Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Շճային.
cf. Շնորհալից.
Կոյսդ շնորհալի, կամ շնորհալից. (Գանձ.։ Տաղ.։)
Զպարզամիտն եւ զանչարսն շնորհալի երեսօք երեւեալ տեսանեմք, եւ շնորհալից հոգւով. (Տօնակ.։)
Նոյն մարմին չարչարանօք վկայութեան շնորհալի եղեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Շնորհալիլ գիսակք (սամփսոնի). (Եղիշ. դտ.։)
Շնորհելի կամ շնորհալից դէմք. (Պիտ.։)
Լսէրլ զքաղցրաբանութիւն, եւ զշնորհալի բանս երանելւոյն. (Փարպ.։)
ՇՆՈՐՀԱԼԻ՝ մականուն տուաւ իրաւամբք սրբոյն Ներսեսի կլայեցւոյ ի բազում դարուց հետէ. իսկ մխիթար ապարանցի՝ անխտիր Շնորհալի կամ Շնորհալից կամ Ներսէս Շնորհաց կոչէ զկլայեցին եւ զլամբրոնացին՝ շփոթելով եւ զգրուածս ինչ նոցա։
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
χαριτωθείς, κεχαριτομένος, κεχαρισμένος, -νη, ἑπιχαρίτος , χάριες, χαριέστερος, εὕχαρις gratiosus, gratia plenus, -na, gratior et suavior, facetus, jucundissimus. որ եւ ՇՆՈՐՀԱԼԻ, եւ ՇՆՈՐՀԱՒՈՐ. Լցեալ շնորհօք. ճոխացեալ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ձրիւք. շնորհազարդ. բարեշնորհ. սիրուն. գեղեցիկ. վայելուչ. չքնաղ. զուարթ. բերկրեալ, (որ ըստ յն. ասի շնորհացեալ, կամ շնորհաւորեալ) եւ Ուրախարար. աւետաւոր. բերկրական. հաճոյական. զուարճալի.
Կոյսդ շնորհալից. (Գանձ.։)
Ողորմութեանց թագուհին, եւ շնորհալից տիրուհին. (Մաշտ. ջահկ.։)
Շնորհալիցն պօղոս. (Պիտ.։)
Շնորհալից աւետարանիչն. (Սեբեր.։)
Ոմն ի շնորհալիցլ վարդապետաց. (Պետր. սիւն.։)
Շնորհալից մեծազօր նահատակին. (Ագաթ.։)
Քաջալերեցաք ի բանից շնորհալից հոգեւոր ծննդոցս մեր. (Փարպ.։)
Զի՞նչ մտածութիւն քան զմեծավայելչութիւն աստուծոյ շնորհալից։ Շնորհալից մտաց՝ սակաւ բանք խրատուց բաւական են յուղղութիւն. (Բրս. հց.։ Յճխ.։)
Լերինք՝ զանզանութեամբն շնորհալից. (Առ որս. ՟Ե։)
Գլուխ յամուսնութիւն փութալեացն՝ շնորհալիցլ հանդիպել կենակցի. (Նիւս. կուս.։)
Շնորհալից երեսօք, եւ կարգաւոր ձեւով։ Նիւս. (սքանչ.։)
Տեսիլ նորա շնորհալից եւ չքնաղ տեսողացն երեւեսցի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Յերկրի ընդ մարդկան շնորհալից խոնարհութեամբ շրջէր. (Եղիշ. խաչել.։)
Ի ծաղկացլ ոմանց շնորհալից կազմեալ պսակ. (Նիւս. երգ.։)
Վայելելով ի քո շնորհալից վերսդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ջերմութիւնք սուրբ սիրոյն շնորհալից արտասուօք զառաքինութիւնսն փայլէ։ Ի շնորհալից աղբիւրէն բղխեալ։ Շնորհալից յուսով եւ բաղձալի գթով առ աստուծոյ կամսն. (Յճխ.։)
Եւ այսպիսի շնորհալից բանս բարբառեալ՝ եբաց նմա զմուտն։ Յառատաբուղխ եւ ի շնորհալից վարդապետութենէ առնն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Փարպ.։)
Զբանս պիտանիս եւ շնորհալիցս։ Զշնորհալից եւ զուարխարար բան մարգարէիցն. (Իգն.։ Լաստ. վերջաբ։)
Վարդապետականզ շնորհալից իմն կանխագիտութեամբ։ Ըստ շնորհալից կրիցն հանել բարեբանութիւն (աստուածոյ) եւ ձայն ցնծութեան. (Պիտ.։)
Շնորհալից ցնծութեամբ զաւետեացն առեալ հրաւէր. (Սիսիան.։)
Առատաբեր եւ յաւէտ շնորհալից բուրաստանացն շահաւէտ տեղեօքն. (Պիտ.։)
cf. Շնորհակալութիւն.
Զշնորհակալիսն, եւ զտրից տուրսն կաթողիկոսին հատուցին։ Չմարդու գտաք առ շնորհակալիսն։ Զոր առեալ եւ ընկալեալ ի շնորհակալիս, եւ մեծաւ պատուով արձակեաց։ Մեծապէս պարգեւօք շնորհակալիս հասուցին նմա. (Լաստ.։)
Հրամայեաց, զի աներկիւղ կացցէ մնասցէ, մեծաւ շնորհակալիւք (իմա՛. շնորհակալեւք, այսինքն՝ շնորհակալեօք). (Արծր. ՟Գ. 12։)
filling granaries and magazines;
stored in a granary.
Դուք էք մշակք պիտանիք՝ շտեմարանալիցք, եւ արմատաժողովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զքաջաբոյսս եւ զատոքս, զվայելելիս եւ զշտեմարանալիցս. (Ագաթ.։)
honourable, glorious.
cf. Ողբալից.
Ոչ միայն սրբոցն է ողբալի, այլեւ ամենայն գազանաբարոյ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տօնելի՛ է, այլ ո՛չ ողբալի՛ զբարեգործութիւնսն. (Ածաբ. աղք.։)
lamentable, deplorable, plaintive;
tragical;
lamentably, plaintively.
Լցեալ ողբովք. սգալից. արտօսրալից. ցաւագին. լալագին.
Ողբալից ուրախութեամբ անկեալ յոտս նոցա աղաչէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բազում բանից, եւ ողբալից աւազանաց պէտք են, որ զայսոսիկ առնեն. (Նար. երգ.։)
Զարհուրեալք ողբալից պատասխանի տացեն թշուառացեալքն, եւ ասասցեն, տէ՛ր ե՞րբ տեսաք զքեզ յայսպիսի աղէտս. (Զքր. կթ.։)
cries and tears.
full of bunches.
Զորթն պտղաբեր ողկուզալից ողկուզազարդ սրբէ տէր իւր. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Որպէս այգի ողկուզալի՝ կամ ձիթենի պտղով ի լի. (Շ. եդես.։)
Ողկուզալիցք են՝ առնլովն ի մշտնջենաւոր շնորհացն։ Խոպանացաւ այգին պտղաբեր ողկուզալից. (Եփր. մն.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զորթն պտղաբեր ողկուզալից ողկուզազարդ սրբէ տէր իւր. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Որպէս այգի ողկուզալի՝ կամ ձիթենի պտղով ի լի. (Շ. եդես.։)
Ողկուզալիցք են՝ առնլովն ի մշտնջենաւոր շնորհացն։ Խոպանացաւ այգին պտղաբեր ողկուզալից. (Եփր. մն.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
vaporous.
turning, winding.
hung with tapestry, draped, covered with drapery;
— առնել, զարդարել, to hang with tapestry, to carpet, to mantle, to bedeck, to arrange tastefully.
Անկողինք մեծատանց՝ գահոյք երիզապատք պաստառալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Փոխանակ պաստառալիր կակուղ անկողնոցն. (Գէ. ես.։)
Երիզապատ պնդեցի զգահոյս իմ պաստառալիր եգիպտացւովք զարդարեցի. յն. ἁμφίταπος tapes utrimque viles. օթոց կամ գորգ յերկուց կողմանց գեղեցիկ կամ թաւամազ գործեալ։
cf. Պաստառալի.
Անկողինք մեծատանց՝ գահոյք երիզապատք պաստառալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Փոխանակ պաստառալիր կակուղ անկողնոցն. (Գէ. ես.։)
Երիզապատ պնդեցի զգահոյս իմ պաստառալիր եգիպտացւովք զարդարեցի. յն. ἁμφίταπος tapes utrimque viles. օթոց կամ գորգ յերկուց կողմանց գեղեցիկ կամ թաւամազ գործեալ։
loaded with honour.
Քանզի եւ ադամ պատուալից, այլ անիմաց եղեալ, հաւասար անասնոց եւ նման նոցա գտաւ. (Խոսր.։)
cf. Պատուհասագոյն.
լուեալ զայս ամենայն խօսս սպառնալիցս, եւ զբանս պատուհասալիցս. (Փարպ.։)
cf. Տրտմալից.
Բարձեր զանէծսն տրտմալի։ Ոչ յուրախալիսն հեշտանալ, եւ ոչ ի տրտմալիսն վշտանալ. (Շար. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Յայսմ տրտմալից պանդխտական կեանս. (Խոսր.։)
Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)
Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.
Բարձեր զանէծսն տրտմալի։ Ոչ յուրախալիսն հեշտանալ, եւ ոչ ի տրտմալիսն վշտանալ. (Շար. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Յայսմ տրտմալից պանդխտական կեանս. (Խոսր.։)
Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)
Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
ἑπιθύμητος, θυμαδέστερος, ἁρέστος desiderabilis, desideratus, gratus, placitus, acceptus, acceptissimus. Արժանի ցանկալոյ, կամ ցանկացեալ. փափաքելի. տենչալի. տարփալի. ախորժելի. սիրելի. հաճոյական.
Գանձ ցանկալի։ Անօթս ցանկալիս։ Ցանկալի սպասուք տանն տեառն։ Զերկիրն ցանկալի։ Զտունս ցանկալի։ Այգիս ցնակալի։ Զցանկալի ապարանս։ Զվիճակն իմ ցանկալի։ Տիրեսցէ ի վերայ ամենայն ցանկալեացն եգիպտացւոց։ Ցանկալի էր տեառն անձն նորա։ Ցանկալի է նա քան զոսկի։ Եթէ մեծութիւն ցանկալի է ի կենաց ստացուածս.եւ այլն։
Ետուն զցանկալի ցանկալի ինչս իւրեանց կերակրոց. (Ողբ. ՟Ա. 6) յն. այլազգ։
Այր ցանկալի ես դու. (Դան. ՟Թ. 23) ըստ յն. այր ցանկութեանց. այլ Սիմաքոս դնէ, այրդ ցանկալի։
Այր ցանկացող իմաստից ես դու, եւ դարձեալ՝ ցանկալի ես աստուածեղէն հոգւոյն. (Վրդն. դան.։)
Այր ցանկալի հոգւոյն Աստուծոյ, եւ դարձնի գերւոյն՝ եւս եւ ուսման ցանկացող. (անդ։)
Ապականեմ զգեղ քո ցանկալի։ Ծաղիկ ցանկալի ուսման մերում։ Ցանգալի այրն այն. (ՃՃ.։)
Քաղաքացն եւ աւանացն ցանկալեաց։ Քնով ցանկալւով Երանելիս արար, եւ ցանկալիս. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։ Սարգ.։)
Ցանկալիք աչաց։ Զցանկալիս որովայնի նոցա։ Զամենայն ցանկալիս դստեր սիոնի։ Զձեռն իւր ձգեաց նեղիչն ի վերայ ցանկալեաց իմոց.եւ այլն։
whatever is pleasing, desirable or dear;
— աչաց, that which is pleasing to the sight.
wrathful, angry.
cf. Ցաւալից.
painful, doleful, grievous, sad.
Ցաւալից են անդամք մարմնոց մերոց. (Եղիշ. միանձն.։)
Ոչ սիրեն զլոյս աչք ցաւալիցք. (Ճ. ՟Բ.։)
Ցաւալից կենաց մարդկան զօրեղ բժիշկ։ Ցաւալից կենօք, եւ խաւարային բանտիւք. Ի ցաւալից եւ ի բազմածուփ կենցաղս յայս։ Ի ցաւալից վշտացայ յանցաւ եւ յանախտ փառս էած. (Շար.։ Շ. տաղ.։ Խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
delicious, delightful, charming.
cf. Փետրալից.
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպ.։)
Յանապատի բնակելով յովհաննէս՝ ոչ հաց ունէր, եւ ոչ գինի, եւ ոչ կակուղ փետրալից անկողինս. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
cf. Փետրալից.
well-feathered, covered with feathers, plumy;
պաղլեղ —, plumeallum;
— մօրուս, wattled.
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպ.։)
Յանապատի բնակելով յովհաննէս՝ ոչ հաց ունէր, եւ ոչ գինի, եւ ոչ կակուղ փետրալից անկողինս. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
moving, touching.
Ի տրտմութենէ եւ ի փղձկալի արտասուաց դադարեցարուք. (Պտմ. աղեքս.։)
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
Թուփդ այդ փշալի ծաղկեալ փթթի վարդուք. (Պտմ. վր.։)
Փշալից լինին ձեռք արբեցողի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 9.) (յն. փուշք բուսանին ի ձեռս )։
Ի տնկոյն գոմորացւոց այգին փշաբեր՝ փշալից եղեւ. (Մծբ. ՟Ե։)
Փշալից արար զամենայն անդս մտաց եւ անդամոցն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Երկիր փշաբեր փշալից՝ փոխանակ դրախտին փափկութեան. (Եփր. ծն.։)
Փշալից երկիր եղեալ ժառանգորդ. (Ասող. ՟Ա. 2։)
Կորդացեալ եղեւ այն ըստ փշալից անտառի։ Փշալիցն այն տունկ. (Վրք. հց. ՟Ը։ Երզն. լս.։)
Իբրեւ յառապարի փշալից եւ արիւնըռուշտ շրջիմ. (Խոսր.)
Փշալից բրօք, փշալից գաւազանաւ հարկանել. (ՃՃ.։)
Գուցէ այնպիսի գաւազանաւ փշալից տանջելոց է զամենեսան։ Զփշալից գաւազանն հրեղէն, եւ զդառնագոյն շղթայսն բոցեղէն. (Վրդն. ծն.։ Ոսկիփոր.։)
pressing, important, desirable.
Այն ինչ՝ յոր լինի կամ պիտի փոյթ ունել, եւ փութալ. ցանկալի կամ ճեպելի. հավես ընելու, ուզելու, ետեւէ ընկնալու.
Մինն փութալի, եւ միւսն արհամարհելի։ Փութալի է մեղացն աղքատութիւն։ Որ վախճան ունի, ոչ է յոյժ փութալի։ Ոչինչ ամբառնայ զիս՝ որք միանգամ վայելչականք այլոց են փութալիք։ Ոչ մի ինչ ընդ աշխարհիս փութալիս զբաղել (կամ շաղել ) նոցա։ Մի յաշխարհիս ճեպելեացն է ամուսնութիւն, մանաւանդ թէ սկիզբն եւ արմատ ամենայն սնոտի փութալեացն. (Նիւս. սքանչ. եւ Նիւս. կուս.։)
backgammon, tricktrack.
Մարգարէ զարդարի՞, մարգարէ տապալի եւ յոգի (վէգ) խաղա՞յ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 18։)
to be fallen down, overthrown, to fall or go to ruin;
to roll, to tumble;
գելոյր տապալէր երկդիմի մտօք, he tortured himself with uncertainty;
տապալեալ անկաւ երիվարն, the horse fell, was broken down;
տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա սիսարա, Sisera rolled under her feet.
beating down, overthrowing, ruining.
Հեղեղ հիմն ի վեր տապալիչ։ Չարին արմատոյ տապալիչ տապարք. (Արծր. ՟Գ. 9։ Շ. տաղ.։)
decalitre.
deciliter.
desirable, wishful;
kind, dear, beloved.
Արժանի նշոյլ տարփալի։ Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի, նրբափայլ ոսկեթել տարփալի։ Փողէր կանաց տարփալին։ Տարփալիլ վերնականզ վեհիցն. (Նար. կուս.։ Շ. տաղ.։ Երզն. լս.։)
raining abundantly.
desirable, enviable;
dear.
ἑρατός desiderabilis, amabilis, optandus, blandus. Փափաքելի. ցանկալի. տարփալի. անձկալի. բաղձալի. սերտիւ սիրելի.
Առեալ զտենչալի նշխարս սրբոյն։ Յանդիման տենչալւոյս (դրախտի)։ Տենչալի տուրք ... Տումար տենչալի։ Տենչալի տեսլեամբ տո՛ւր ինձ յագենալ։ Յոյժ տենչալի էր ինձ եւ փափաքելի ոչ՛ այլոց զիս, եւ ոչ զայլս ինձ լինել ի թշնամութեան. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Ժմ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Տենչալի կուսին. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Սիրալիր.
full of love, of affection, of tenderness, kindness or good-will, affectionate, obliging, kind.
Սիրով լի՝ լրացեալ՝ լցեալ. գորովալիր. սիրաբուն. խանդակաթ. բարեգութ.
Զբամաց միտս հանգուցանէր սիրալիր սրտիւ։ Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ։ Սիրալիր դաշամբք ուխտից։ Սիրալիր խնդութեամբ խրախամտեալք։ Կոչէր սիրալիր կամօք. (Յհ. կթ.։)
խաղաղական եւ սիրալիր համբուրիւ ողջոյն եղբարցն տուեալ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
to fail, to be wanting, to err, to commit an oversight, to be led into mistakes, to mistake;
to sin, to fall into error, to go astray;
to make a false step, to stumble, to trip;
— մեծամեծս, to make gross blunders.
wonderful, surprising, admirable, charming.
իբր Սխրանալի, կամ Սխրանօք լի. սքանչելի. հրաշալի. հիանալի.
Սխրալի մարդասիրութիւն։ Սխրալի ամենեցուն երեւեր։ Սխրալի է պատիւ փառանց աստուածամօրն. (Նար. ՟Ծ՟Ը։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
the employment, the art of making bricks.
Դարձաւ յԵգիպտոս այս ինքն ի խաւարումն աղիւսագործութեան իմանալի փարաւոնի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
bitterness, grief, trouble;
crime.
ԱՂՈՒՆ որ եւ ԱՂՕՆ. Նիւթ աղալի յաղօրիս.
darkness, obscurity.
Զիմանալի նոցա աչս ի բաց մաքրել յանգիտութեան աղջամղջէն, որ շուրջ զնոքօքն կայ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.
Ո՞ւր են՝ որք ի տղմին թաւալին, եւ դուզնաքեայ աղտով մերով զուարճանան. (Առ որս. ԺԴ։)
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
Եւ ամօթալի. անհամեստ. անվայել. պիղծ. անարժան. αἱσχρός turpis, foedus այըպ.
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
ῤυπαρία, ῤύπος, ἁκαθαρσία sordes, immunditia, impuritas, ἁσχημοσύνη turpitudo աղտոտութիւն, մնտռութիւն. քիր. փիսլիք. մուրտարլըգ. Աղտ. աղտութիւն. արատ. եւ աղտեղի եւ ամօթալի իրք, որք պղծեն զմարմին կամ զհոգի. աղբ. աղբեւք. անսրբութիւն. պղծութիւն.
to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.
Որքան է գորովալիր, աղքատանամք տալ օրինակ. (Խոսր.։)
to obscure, to cloud, to diminish the splendour of any thing or person, to eclipse, to extinguish;
to tarnish, to sully, to take away the polish from any thing;
to slander;
to enfeeble, to debilitate, to diminish.
Ստուերք հակառակասիրութեանն աղօտացոյց զիմանալի լոյս մտաց մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
obscureness, darkness.
Ըստ յետին աղօտութեան հնչման քանակաբար զգալի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Աճական.
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
Ի ցնծալի կայանն օդագնաց լինելով ամբարեցաւ (Եղիա). (Պիտ.։)
cleanliness, purity, integrity, honesty, probity.
ԱՄԲԾՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԱՆԲԾՈՒԹԻՒՆ. ἁκακία, ὀσιότης. innocentia, probitas, sanitas Անարատութիւն. անմեղութիւն. սրբութիւն. անկեղծութիւն. պարզութիւն. սուլսուզլուգ. սալիհլիք.
to crowd;
to embroil, to put in confusion, to disturb;
to stir up or excite to sedition.
Ծովն դադարեաց յամբոխելոյ զալիսն. (Վրք. եպիփ.։)
to be in confusion;
to be embroiled, disturbed, to riot, to be in commotion.
cf. Ամենագեղեցիկ.
ԱՄԵՆԱԳԵՂ եւ ԱՄԵՆԱԳԵՂԵՑԻԿ. πάγκαλος. pulcherrimus Ամենեւին գեղեցիկ. չքնաղ. վայելչագեղ. գովելի. ցանկալի. խիստ աղուոր, շատ աղէկ, ըռինտ. փէք կիւզէլ.
very pretty, very handsome, charming, very genteel;
extremely agreeable, most beautiful.
ԱՄԵՆԱԳԵՂ եւ ԱՄԵՆԱԳԵՂԵՑԻԿ. πάγκαλος pulcherrimus Ամենեւին գեղեցիկ. չքնաղ. վայելչագեղ. գովելի. ցանկալի. խիստ աղուոր, շատ աղէկ, ըռինտ. փէք կիւզէլ.
omniscient, most wise, all-wise.
Զմարդոյ ասի՝ իբր իմաստուն ամենայնիւ. բազմահմուտ. ալիմ.
most praise-worthy, very laudable, most commendable.
Ամենագով հայրդ բաղձալի։ Ամենագով սուրբն։ Ամենագով այր ցանկալի՝ մայրդ ընդ որդւոյդ նահատակի։ Յամենագովն՝ յանկոխն ի թշնամեաց ի Կոստանդինուպօլիս. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։ ՃՃ.։)
preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.
Զօրացեալք ամենակալիդ (այս ինքն ամենակարողէդ)։ Եթէ նորոգես, ամենակալ ես. (Նար. ՟Հ. ՟Հ՟Զ։)
Ի հզօր եւ ամենակալ թագաւորաց եւ բռնաւորացն յատեանս ... Յիրաւի ամենակալք ճանաչին առաքելականն խումբ ... Միտք մեր իբր ամենակալ իմն են, յամենայնի՝ զոր իմանալն կարեն, զնոսին ըմբռնեն ... Յատեանս ամենակալացն, այս է՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, երեք Անձանց՝ եւ միոյ Աստուածութեանն. վասն որոյ եւ ամենակալաց ասաց, եւ ոչ ամենակալի ... (այլ ըստ ՟Ա. նշ. յարէ) Չէ՛ հնար երեք ամենակալ լինել, կամ երկու, այլ՝ մի. զի ամենակալ է՝ որ զամենայնն ունի։
most agreeable, very pleasant.
πανάριστος. omnino placens, optimus Ամենայն իրօք հաճոյ, հաճոյական, հաճելի Աստուծոյ եւ մարդկան. ընդունելի. ցանկալի. գովելի. քաջ. ամենալաւ.
Զամենահաճոյ եւ զհրաշալի գովաբանութիւն. (Պիտ.։)
easiest, very light or easy.
Կարի հեշտին եւ հեշտալի. ախորժելի. քաղցր յոյժ. հեշտ ու թեթեւ, կակուղ, անուշ. խօշ. լադիֆ. հաֆիֆ. միշայիմ.
most miraculous, very prodigious, wonderful, amazing, astonishing.
Անուն իսկ ամենահրաշ պանծալի. (Պիտ.։)
all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
Աստուած Տէր հողմ հարաւոյ յերկիր զտիւն ամենայն, եւ զգիշերն ամենայն։ Սիրեսցե՛ս զՏէր Աստուած քո յամենայն սրտէ քումմէ, եւ յամենայն անձնէ քումմէ, եւ յամենայն զօրութենէ քումմէ։ Այս ամենայն եղեւ, զի լցցի։ Շրջէր Յիսուս ընդ ամենայն կողմն գալիլեացւոց. եւ այլն։
most becoming, decent, suitable, appropriate, very convenient.
Բարիոք եւ ամենավայելուչ կարծեմ ... Ամենավայելուչ կարգաւորութեամբ։ Այս բանքս ամենավայելուչ, եւ ցանկալի օրէնք. (Լմբ. պտրգ. եւ Զքր.։)
Եւ ամենեւին ցանկալի եւ զուարճալի ի վայելել ամենեցուն.
most desirable;
most desirous.
Ամենայն իրօք տենչալի, ցանկալի.
Թողուլ զանձկալի եւ զամենատենչ վայրս։ Յամենատենչ եւ անուշահոտ ընթրիսն Քրիստոսի. (Փարպ.։)
all men, all persons, every body, as many as, whoever.
Առ ամենեքումբք մրգաբերօքն։ Զայլոցն ամենեցուն խնամոցն։ Ամենիքեան օրինակք։ Ի ցանկալիսն յամենիսեան. (Պիտ.։)
cf. Ամենունակ.
ԱՄԷՆՈՒՆԱԿ կամ ԱՄԵՆՈՒՆԱԿ. παγκρατής. omnicapax Որ զամենայն ինչ ունի յինքեան, որպէս Աստուած եւ աստուածայինք. եւ պարունակօղ կամ պարփակօղ զբազում ինչ. ամէնընկալ. ամենալից.
caliph.
Պետ ամիրայից. ազգապետն հագարացւոց՝ որպէս յաջոյդ Մահմէտի. խալիֆա
sterility, infecundity, barrenness.
Բառնալի՛ է զբնաւորական ամլութիւնն. (Մխ. դտ.։)
conjugal, matrimonial, nuptial.
γαμικός, γαμίος nuptialis Սեպհական ամուսնութեան կամ ամուսնաց. կարգուածներու վերաբերեալ. տիւնեայա կիրէնլէրէ միւդալիգ.
done by a miracle or divinely.
Աստուածային եւ հրաշալի. աստուածավայելուչ. գերահրաշ. գերաբուն.
Chief-justice, judge.
Ատենապետք դատաստանի ի սոսկալի աւուր նորոգման. (Նար. առափ։)
fire-temple (of Persians).
Մոխրալից ատրուշանացն. (Անան. եկեղ։)
spot, stain, blemish;
vice, fault, defect;
sign, natural mark;
blot, disgrace;
յ— հայել, to regard amorously or indecently.
μῶμος, σπίλος, πάθος, αἱτία macula, vitium, nota, labes Նիշ տգեղ. բիծ. սպի. ախտ. պնկասութիւն. կեղտ. պատճառ բասրելի. ամօթալի ինչ.
action;
work, deed;
an act of theatre.
Սորին գիտութեան արարուածոյ (տալի է) զարդարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
Մինչեւ յե՞րբ կայցես յարբեցութեան։ Անկեալ դնէր յարբեցութեան իւրում։ Բարի է երթալի ի տուն սոգոյ՝ քան ի տուն արբեցութեան։ Զգինի եւ զարբեցութիւն մի՛ արբցէ։ Տո՛ւք զարբեցութիւն արտմեցելոց, եւ այլն։
perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !
Իցէ՞ արդեօք թէ տեսից։ Իցէ՞ արդեօք յուսալի։ Արդեօք լուա՞յց, ա՛րդեօք տեսի՞ց։ Առ թագաւորութիւնս աշխարհի՞ արդեօք. (Նար.։)
cf. Արդիւնաբեր.
Առատ պտղաբերութեամբ. յուռթի. պտղալից. բազմարդիւն.
Զուարճացոյց զնոսա ծաղկալից եւ արդիւնաշատ վարդապետութեամբն. (Գէ. ես.։)
sun;
light;
life, day;
յ—ու գալ, to come in broad, day-light, to come before the sun sets;
յ—ն երգնուլ, to swear by one's days or life;
զքաղցր —ն յաչաց հանել, ղրկել յ—է, to deprive of light, to blind;
յ—է արկանել, զ— հատանել, to murder, to kill;
to lose one's life;
ի մտանել —ու, the setting of the sun;
յելանել, ի ծագել —ու, the rising of the sun;
ըմպել յ— ուրուք, to drink to the health of some one, to toast;
մուտք, ելք —ու, sun set or – down, sun rise.
Յիսուս Քրիստոս իմանալի արեգակն՝ ընդ հօր, եւ ընդ հոդւոյն՝ որ արեւ է նորա. (զի է) հոգին լոյս երեսաց որդւոյն. (Վրդն. սղ. ՟Հ՟Ա։)
day-break, dawn, sun rise.
Առաւօտին աղօթքն, զոր ընդ տրեւագալն կատարեն։ Եւ այսպէս ապա զարեւագալոյն զսաղմոս կատարեն։ Զարեւագալին սաղմոս. (Յհ. իմ. եկեղ. եւ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. կան.։)
Յարեւագալիս՝ պաշտաման ամիս. (Գանձ.։)
justly demanded;
that demands worthily.
Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)
credible, wo thy of being believed, faithful, worthy to be trusted or believed.
Սոքա յոյժ արժանահաւատալիք են։ Վկայ արժանահաւատալի։ Արժանահաւատալի առնել զբանն. (Ոսկ. յհ.։)
Ի նոյն ինքն յամենեցունց Աստուծոյ գործոցն, որ արժանահաւատալին է. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ.)
Զնոյն ինքն զքարոզին զարժանահաւատալին. (Նիւս. կազմ.։)
worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.
Յարժանի կրեմ եղկելիս զանզովանալի զկիզումն. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
bloody, dyed, stained with blood.
Գանալից եւ արիւնաթաթաւ առնեն. (Վրք. ոսկ.։)
sanguinary;
murderous, bloodshedder.
Այդպիսի ողբովք, եւ զազրալի խայտառականօք արիւնահան եւ արիւնահեղ լինիք։ Հալածեցէ՛ք զարիւնահանսն. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
responsible for blood shed.
Արիւնալից արիւնապարտ մարմինն. (Արծր. ՟Դ 8։)
bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.
Իբր յառապարի փշալից եւ արիւնռուշտ շրջիմ. (Ի գիրս խոսր.։)
rekindling.
Ընդ զգալի խնկոյս, եւ զհոգւոյս ծուխ արծարծման նուիրեմ քեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
to do well, good.
Հրաշափառապէս բարեգործեսցես բանդ կենդանի՝ ինձ խօսողութիւն անսայթաքելի. (իբր շնորհեսցես)։ Բարեգործեա՛ ի յանձին ... զամենալից շնորհս բազմապարգեւ քո ողորմութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Դ։)
that thinks of good things.
Սէր սուրբ ձիթենի պտղալից է ի սրտի բարեխորհին։ Հարք բարեսէրք, եւ բարեխորհք լիցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ։)