adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.
Տեսանելով զայն յամենայնի յաջողակ։ Էր յաջողակ ի գործս պատերազմի. (Փարպ.։ Կիր. պտմ.։)
Որ պանծայ ի գործ իւր յաջողակ, կորուսանէ զվարձս. (Նեղոս.։)
prosperously, happily, commodiously.
Յաջողապէս ինքեանք գործելով. (Ածաբ. աղք.։)
to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.
ՅԱՋՈՂԵԼ. ἑνεργέω efficaciter operor, ago. Ներգործել. ազդել. կարգել աջողութեամբ.
prosperity.
Մի՛ փակեր գթած՝ իմ հանդէպ զյաջողուած հոգեւոր օգտիս։ Ուղղեա՛ հոգւոյդ քո իմաստութեամբ զյաջողուած ձեռինս գործոյ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Ձ՟Ե։)
success, prosperity, good luck or fortune, thriving, happy state of affairs;
efficacy, virtue;
convenience, leisure, ease;
opportunity, occasion;
—ք, achievements, exploits, heroic acts;
յաջողութեամբ, successfully, with success;
— ի դէպ գալ ումեք, to be favoured, befriended;
— ըստ բաղդի լեալ նմա, fortune befriended him, he had the fortune to;
cf. Ըմպեմ.
ՅԱՋՈՂՈՒԹԻՒՆ. ἑνέργεια, ἑνέργημα efficacitas, efficax operatio, energia. Ազդեցութիւն. գործունեայ զօրութիւն. ներգործութիւն.
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Շինել, տնկել ... զայս զանազան գործքս մեր յառաջնոցն յաջորդեցաք. (Լմբ. ժղ.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
Արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործն յաջորդի. (Պիտ.։)
cf. Յառաջս.
Ոչ էին օրէնք զայն ճանապարհ երթալ յառաջ ժամանակաւ։ Յառաջ ժամանակաւ հասեալ ձեր ի գործ պատերազմի. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։)
Ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Որ գործեցան յառաջ քան զձեզ։ Յառաջ քան զլուսին։ Յառաջ քան զարեւ։ Յառաջ՝ քան զլերինս հաստատել։ Յառաջ քան զյաւիտեանս։ Երկու ամօք յառաջ քան զգետնաշարժն.եւ այլն։
Ի ձեռն աչաց յառաջ՝ քան գործով՝ մեղանչեն մարդիկ։ Եղիշ. (խաչել. (որ է որպէս՝ մակբայ)։)
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
Յառաջագէտ է Աստուած. չմնայ ի գործոյն ճանաչել՝ որպէս մարդ։ Աստուած ծածկագէտ եւ յառաջագէտ. (Ոսկ. հռ.։ Եփր. թագ.։ Մագ. ՟Գ։ Կամրջ.։)
placed before, propounded.
Յառաջադիր չարչարանք, կամ խորհուրդ չարչարանաց. կամ աւետարան (ղկ. նախ քան զգործս առաքելոց). (Ագաթ.։)
predisposed, spontaneous.
Յառաջակամ շնչով ներգործել. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Նախահոգ.
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
Քանզի յառաջատութեան լեալ բարեաց գործոց, ապա զկնի ընթանայ յառ ի սկզբանէն սովորութիւն. (Բրս. արբեց.։)
to precede, to forego, to go or march before;
to be or get before, to advance, to move or go forward;
to arrive before, to anticipate;
to govern, to lead, to guide;
ժամացոյց իմ —ջէ, my watch goes too fast;
—ջէ գործն, the work is progressing.
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
ՅԱՌՆԵԼ. Զարթնուլ ի քնոյ. ելանել յանկողնոյ, եւ Արիանալ ժրանալ ի գործ. արթննալ ելլալ.
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
Թէպէտեւ յատակ իսկ չարեացն հասանիցեմք, սակայն ստգտանեն միտք զգործսն յոռութեանց. (Ոսկ. եբր.։)
practicable road.
Զծով յատակընթացս Պետրոսի գործեաց. (Երզն. մտթ.։)
cf. Յատեմ.
Եհաս ժամանակ իմաստուն երկրագործացդ յատելոյ զայգի եկեղեցւոյ Քրիստոսի. (Լմբ. ատ.։)
cf. Յօտոց.
ՅԱՏՈՑ որ եւ ՅՕՏՈՑ. Կեռ դանակ՝ գործի յատանելոյ զորթ այգեաց. հօտոց. ... իտ. potatoio.
Այգեգործն սրեալ զյատոցն (կամ զյատոյցն) ընդդէմ երթայ հատանէ զանգործ անպտղութիւն ուռոյն. (Նանայ.։)
Այգեգործ ժիր եւ արթուն յատոցաւ սպառնական եւ կսկծեցուցիչն բանի զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Արդար էր, զի ոչ եղեւ յար ի խորհուրդս եւ ի գործս նոցա ընդ չարախօսսն. (Եփր. աւետար.։)
Ոչ յանկարծակի մտանէ, եւ ոչ յար միանգամայն (այսինքն անդէն առ նմին), այլ նախ բազում ընդունելութիւն գործէ. (անդ. ՟Գ. 28։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Որ ի նախատինս ինձ յարակային՝ հանապազ երգել իմովս տաւղօք։ Ընդ իս յարակայեալ քարինք պարսից։ Եւ ինձ չարագործիս կրկին յարակայի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Թ։)
very erudite, learned.
Գրիգորիոս՝ արթուն կոչեցեալ թարգմանութեամբ, յարակիր եւ ներգործական անուամբ. (Վրդն. լուս.։)
cf. Յարակցապէս.
Բարեգործացն խնդրել բարիս՝ բնութեան են օրէնք, անբռնադատ կրիցն յարակցապէս առ սոյն բերումն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
conjointly, connectedly;
accessorily.
Բարեգործացն խնդրել բարիս՝ բնութեան են օրէնք, անբռնադատ կրիցն յարակցապէս առ սոյն բերումն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
to join, to conjoin, to connect, to league.
Ամենայն ուրեք զպատուիրանս զայսոսիկ յարակցէ. որպէս զի զառ ի յընկերն զբարեգործութիւն՝ յինքն փոխադրէ. (Բրս. հց.։)
denomination;
affinity or resemblance of words, paronomasia.
Կոչի եւ օրինակաւ յարանունութեամբ աղօթարանս այս եւ տաճարս ձեռագործ՝ եկեղեցի. (Վրդն. աւետար.։)
example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.
Ըստ որոյ ի յարացուցիցն նիւթող սորա գործէր զսա. (Պղատ. տիմ.։)
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
Ոչ եթէ որ զանձն իւր յարգէ բանիւք, նա է ընտիր, այլ զոր Տէր յարգէ ի ձեռն գործոց. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
ՅԱՐԳԵԼ. որպէս Իրակել (ըստ յն). πραγματεύομαι . (որ եւ հանդերձել) negotior եւ ῤυθμίζω ad certum numerum redigo, moderor, mores informo, compono, apto . Ի գործ արկանել. յառաջ տանել՝ կատարել. աճեցուցանել. վճարել. եւ Յանգել. յարմարել. բանեցնել, գլուխ հանել .... եւ յարմարցընել. ... (լծ. եւ յն. էրղա՛զօ ).
Ոչ բարւոք յարգէր զգործ եկեղեցւոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Յարգոյ.
Բրուտն ի հոգս կայ վասն գործոյ իւրոյ, եւ յարգի է ամենայն բան նորա. ըստ յն. համարով կամ թուաւոր.
Թի՛ւ է ամենայն գործ նորա։
putting or setting in order, fitting up, preparing;
adorning;
orderer, regulator;
refiner;
— ճրագի, snuffers.
ՅԱՐԴԱՐԻՉ գ. Բազմակալ. մկրատ՝ որ յարդարէ զծայր պատրուգի ճրագին. քթառիչ. մում մագասը, մաշա. ըստ եբր. մախէթա, մէլքախայիմ. forceps, forcipes. այլ ըստ յն. ἑπαρυστήρ, ἑπαρυστρίς haustrum. որ է գործի հանելոյ կամ հեղլոյ.
told or related in a befitting manner.
Զհաւատոցն աչս փակեցին առ անցեալ դարուցն յարմարավէպ եւ անվրէպ գործս. (Նար. մծբ.։)
cf. Աւատ.
Ոչ առնէին համար արանցն՝ յորոց ձեռն տային զարծաթն՝ տալ գործաւորաց գործոյն, զի յաւատ (կամ ի յաւատ) գործէին. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
perpetual, eternal, immortal;
always, without end, perpetually, eternally.
Ոչ բանիւք եւեթ խնդրել յարաժամ, այլ արդեամբք եւ գործովք յաւէժ արժանի արասցուք միշտ զմեզ ողորմութեանն Աստուծոյ. (Խոսր.։)
to be perpetual, to last for ever.
Զգաստագոյն պարկեշտութիւն ի յաւեժացեալն հաստատեալ տեւողութեան։ Ամենեւին բարգաւաճեալ յաւեժանայ։ Սոցին եւ զօրութիւն յաւեժացեալ գործով ի մէջ անցեալ տեսանի։ Ընդ աշխարհիս կազմութեան երկոքեան եւ յաւեժանան մինչեւ ի բոլորելեացս յանկումն. (Պիտ.։)
perpetuity, eternity.
Յաղաչանս եկեալք արարչին բոլորեցուն՝ խնդրեցին զնորա գործոցն զյաւեժութիւն։ Սկիզբն լինելութեան է ի մասունս սերմանս յաւեժութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 13։)
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
Շրջագայութեամբ չորիւք յեղանակօք կատարելագործեն զտարեւոր սպասաւորութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
change, alteration, mutation, conversion;
— խօսից, tautology, repetition;
ոտից —, step, pace;
յեղյեղմունք արեգական, the tropics;
յեղյեղմունք ժամանակաց, changes or vicissitudes of the seasons.
Շարժումն ոչ միայն ըստ տեղական փոփոխման իմացեալ լինի, այլեւ յեղյեղմամբ եւ այլայլութեամբ։ Անշարժին (երկրի) զյեղյեղումն գործեաց։ Նիւթականն ամենայնիւ յեղյեղման եւ յայլայլութեան կայ. (Նիւս. կազմ.։)
Արեգակն զյեղյեղմունս ժամանակաց գործէ՝ փոխելով յաստեղատունսն. (Պիտ.։)
tempered, casehardened.
Յարծաթագործական հատածս՝ սակաւ մխածն նուազահնչումն լինի. (Քեր. քերթ.։)
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
Մխեաց զբազուկս իւր ի գործ։
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
παράκλησις, παραμυθία, -ιον consolatio. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Մխիթարանք. բան եւ գործ մխիթարիչ. սփոփութիւն. հանդարտութիւն սրտի. յորդոր. յուսադրութիւն. քաջալերութիւն խառն ընդ աղերս. արգահատանք.
incest;
lechery, lewdness, lust.
mouse-hunter, mouser;
— գործի, mouse-trap;
քաջ —, good mouser.
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Անսովոր է կր. Մկրտիցուք. բայց առ հարկի գտանի եդեալ ըստ հին ձեռ. առ որոշելոյ ի ներգործականէս՝ մկրտեսցուք։
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
ՄՂԵԼ ԶՊԱՏԵՐԱԶՄ կամ ԶՃԱԿԱՏ, է ի գործ դնել, եւ յառաջ վարել, յաղթահարել. իսկ ՄՂԵԼ ԶԱԽՈՅԵԱՆ՝ է վանել, յաղթահարել.
ՄՂԵԼ. որպէս զտրմուղ կենդանիս. այսինքն Վարել ի գործ. վարժել. կրթել. բանեցնել, սորվեցնել.
Երինջ էգ զմարմինս ասէ, զի երինջ երկրագործ է՝ եւ ակօսաձիգ. զորս պարտ է մեղլ, զի զլուծն յուս առցէ, որ է խաչն քրիստոսի. (Մեկն. ծն.։)
permanent, stable, lasting, durable, solid.
Մնացականացն յանախտական առողջութեան՝ զգուշութեանտայր պատուէր։ Ընտրին շինուածք գործոց այրելեաց եւ մնացականաց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. աղ.։)
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
Մնացուածք բարի գործոց առաջնոյն՝ առնու լրումն ի վերջնոցս աստի։ Զմնացուածս մարգարէիցն լցին առաքեալք. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
agricultural, rural, country;
—ն, the Georgics.
γεωργικός ad agricolam et agriculturam pertinens. Սեպհական մշակի եւ մշակութեան. երկրագործական.
Զմշակականն հանգամանաց տեղեկութիւն։ Մշակական գործառնութեամբ վարէին։ Մշակն ի ձեռն առնու զմշակական գործիս. (Պտմ. աղեքս.։ Վրդն. սղ.։)
ՄՇԱԿԱԿԱՆՆ գ. ἠ γεωργική, τα γεωργικά agricultura եւ georgica. Մշակութիւն. երկրագործութիւն. եւ Ճառ յաղագս երկրագործութեան. Գիրք վաստակոց.