sillily, foolishly, senselessly, ignorantly.
feebly, faintly, slightly.
like a child, childishly, girlishly.
cf. Տղայաբարու.
childish, puerile;
light, silly, imprudent.
dividing verses (point).
poorly, penuriously, in poverty.
botanist.
botanical.
botany.
economically, thriftily;
providently, providentially, mysteriously.
cf. Տնտեսաբար.
loquacious, garrulous, chattering, talkative.
in rank, in files, in line, by series.
proud by nature, harsh, haughty.
martyrologist.
martyrology.
sententiously, decisively, peremptorily, decidedly, definitively.
to accuse, to find fault with, to blame, to lay the fault on.
compassionately, sympathizingly.
most eloquent, sublime in speech.
sublime language;
praise, encomium.
confidingly, trustingly, confidently, boldly;
hopefully.
linen, of linen;
pantaloons, trousers.
• . անստոյգ նշանակութեամբ բառ. մէկ անգամ գործածուած է Ել. լթ. 27. «Ա-րարին... զանդրավարտիսն տաբատ ի նիւ-թոյ բեհեզոյ», որի դեմ եբրայեցին ունի «զանդրավարտիսն կտաւեայս (բուն bad «կտաւ, կտաւէ շոր») ի բեհեզոյ մա-նելոյ», իսկ յոյնը τα πεοισxελη ἐϰ βὸσανιι--ϰλωσμὲνης, ուր տաբատ բառի համապատաս-խանը պակասում է։-Ըստ այսմ հայերէնի մէջ տաբատ յաւելուած կամ մեևնառանա-թիւն է անդրավարտիք բառին, և կամ ցոյս է տալիս նիւթը (իբր եբր. «կտաւեայ»)։ Բառ. երեմ. էջ 304 մեկնում է տաբատ «միջօք չափ և բարձիւք», ՀՀԲ «կտաւեղէն», ՆՀԲ «անդրավարտիք», ՋԲ «կտաւ կամ անդրա-վարտիք», ԱԲ «անդրավարտիք»։ Արևմտեան գրականում ընդունուած է «pantalon, շալ-վար, դրսի անդրավարտիք» նշանակութեամբ և գրւում է նաև տափատ ձևով։
• ՀՀԲ եբր. բատ «կտաւ» բառից է դնում (իմա՛ [hebrew word] bad, որ գործածուած է բնագրի հենց նոյն հատուածում)։ ՆՀԲ «իբրու պրս. դա՛ պատտ, այսինքն մին-չև ի սրունս, կամ դիւպպան, դիւմպան»։ Հացունի, Պատմ. տարազի 118 տաւփ-հատ «ուղիղ կտրուած ներքուստ»։
brace, a pair of braces.
painfully, with much trouble, laboriously, with difficulty.
like a Turk, in the Turkish fashion.
absolutely, despotically, independently.
cosmological.
cosmology.
eloquent.
eloquence, fluency of speech;
elocution.
suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.
cf. Ընդունայնաբան.
cf. Վայրապար.
ferociously, cruelly.
like a savage, cruelly.
of savage nature or character, churlish, clownish, intractable, unsociable, rustic, coarse, rude.
cf. Վատաբախտիկ.
unhappy, unfortunate, unlucky, ill-starred.
unhappiness, misfortune, ill or bad luck;
misery, calamity.
cf. Վատաբախտիկ.
cowardly.
cf. Չարաբարոյ.
of ill repute, infamous, defamed, discredited;
— լինել, to be in ill repute.
cf. Վատահամբաւեմ.
to defame, to discredit, to decry, to disparage, to cast a stain, or to put a slur upon.
bad repute, infamy, disrepute, discredit.
like a wild-boar, furiously.
doctorially, dogmatically, magisterially, imperiously.
entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
• . ի հլ. (յետնաբար նաև ո հլ.) «ներս մտնելը. 2. մտնելու տեղը, դուռ, շեմք. 3. եկամուտ, հասոյթ (ըստ Մանանդեան, Տե-ղեկ. ինստ. 1, 25 քաղաքներում տրուած մի տեսակ հարկ էր). 4. արևի մայր մտնեւռ. Արևմուտք» ՍԳր. կոչ. Ոսկ. եզն. որից մուտ-ևել Եփր. ա. տիմ. ելևմուտ ՍԳր. մտանել ՍԳր. Եզն. Սեբեր. մտել Յճխ. Նար. էջ 182. Լաստ. մտուցանել Խոր. Վրք. հց. (մհյ. մըց-նել). ընդմտանել Իմ. է. 24. Եփես. բ. 2. Սե-բեր. գարնանամուտ Երզն. երկն. արևմուտք ՍԳր. Ագաթ. արևմտեայ Յես. ժա. 16. հմուտ ՍԳր. խելամուտ ՍԳր. Ագաթ. Եզն. միջամուտ Բ. մակ. ա. 15. հետամուտ ՍԳր. Եւս. պտմ. գոմամուտ Վեցօր. դարանամուտ ՍԳր. ընդ. մուտ «հեզ» Ոսկ. պօղ. ա. 314. եկամուտ ՍԳր. Մծբ. Եւս. քր. ծակամուտ Երեմ. խթ. 16. կանխամուտ Ոսկ. մ. բ. 26. միջամուտ Բ. մկ. ա. 15. Մծբ. նորամուտ Գ. մկ. ա. 11, Ոսկ. մ. բ. 26. եկամտային (նոր բառ). տե՛ս նաև մոյծ։
• Windisch. 23 մատնել, մատուզանել, մուծանել ձևերի հետ՝ թերևս լտ. me-dius «միջին»։ Böttich. ZDMG 1850, 358, 173, Arica 69, 136 մուտք «բերան» նշանակութեամբ կցում է սանս. mantra և զնդ. manϑra բառերին։ Նոյն, Arica 84, 407 պրս. ā-madan «գալ» ձևի հետ։ Müller SWAW 42, 250 զնդ. maēϑan. «բնակութիւն», հսլ. mjesto «քաղաք»։ Justi, Zendsp. 221 զնդ. maōϑana։ Նոյն, Dict. Kurde 408 քրդ. modin «ծը-խամորճի ծայրը», յն. μύτη «քիթ, դունչ», գերմ. Mund «բերան»։ Տէրվ. Նախալ. 46 մուխ, մուծ, մուղ ևն ձևերի հետ՝ դնում է հնխ. mu «մղել» արմատիռ. ռո-լորն էլ աճած զանազան աճականներով։ Bugge, Etr. u. Arm. 48 ետռ. mutana «դամբան» բառի հետ. հայերէնը կզում է գոթ. gamotjan «մօտեցնել» ձևին, որ
• ընդունում է նաև Meillet MSL 10, 278. Հիւնք. մուծանել բայից։ Scheftelowitz BВ 29, 28 տե՛ս մատ-չիլ։ Meillet BSL 26, N 79, էջ 4 յն. μόω, μοέω «փակուիլ. սկսիլ» բայերի հետ՝ դնելով հնխ. mu-արմատից -d-աճականով։ Pokorny 2. 304 յիշում և ձևաւորում է Bugge-ի և Meillet-ի մեկնութիւնը (=գոթ. gamot. jan), որ սակայն այլ ևս չի ընդունում Meillet (տես մատ)։
• ՓՈԽ.-Քրդ. kernamut «գարնանամուտ» (տե՛ս գարուն բառի տակ)։
cf. Մուրացիկ.
• «մրշի, tamarix». նորագիւտ բառ, որ յիշում է Ալիշան, Վստկ. 254։
roasted wheat.
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. smug-ro-ձևից, որ կազմուած է smug-«քիչ կրակով այրել ծխել» արմատից՝ -ro-մասնիկով. այս ար-մատի մի այլ ձայնդարձն է smuqh-, որից ունինք հյ. մուխ (տե՛ս այս բառը)։ Հայե-րէնի մէջ smugro-շրջմամբ տուել է ոստ օրինի smurgo->մուրկ։
• Հիւնք. հանում է մկրտել բայից։ Վե-րի մեկնութիւնը տուաւ Petersson KZ 47, 267, որ դնում է նաև Pokorny 2, 688։ Պատահական նմանութիւն ունին լիթ. mirgčti, լեթթ. mirgt «կայծկըլ-տալ», հհիւս. myrkr, անգսք. mierce, հսաքս. mirki «խաւար, մութ», հհիւս miorkue, mуrkue «մթութիւն» (Boisacq 646, 1094, Trautmann 190)։
obligation, bond, contract, bill, note of hand, promissory note;
bulletin, cedule, act, schedule, instrument, deed;
— աղաչանաց, memorial, petition;
— ընդունելութեան, receipt, acknowledgment;
— հատուցման, discharge, acquittance;
— արքունի, decree, ordonnance, rescript, mandate;
պարգեւաց —, patent, letter patent, brevet, privilege, special grant;
— մոռացութեան, —մոռացման յանցանաց, amnesty, general pardon.
• = Պհլ. *muhrak ձևից. հմմտ. պհլ. mսhր, պրս. [arabic word] muhr, սանս. [other alphabet] mudrá- [other alphabet] mudrikā-«կնիք»։ (Weber SBAW 1887 սանս. mudrá-համարում է հպրս. mud-rāya- [other alphabet] «Եգիպտոս, եգիպտացի, եգիպտական» բառի։ փոխառեալ. իսկ Zimmern սումեր. mu+sar «անունը գրել», ասուր. ❇ [other alphabet] mu-saὶ կամ [other alphabet] mu-sa-ru-u «արձանագրութիւն» ձևից (Delitzsch, Assy-risches Handwörterbuch 421, Strassmaier, Alphabetisches Verzeich. 679. Autran, Տu-mér. et ind. էջ 157)։ Իրանեանից փոխառ-եալ են նաև քաղդ. և թալմ. [hebrew word] muh-raq, արաբ. [arabic word] muhrāq «կնիք», [arabic word] muharraq «գիր գրելու յատուկ թերթ» (Կա-մուս, թրք. թրգմ. Գ. 68), քրդ. mor, məhr, օսս. miγur, թրք. möhr. möhūr «կնիք». որից ռմկ. մօհրել «կնքել» (Horn § 1001)։ -Հիւբշ. 197։
• ՆՀԲ մուր բառից։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուին Böttich. Rudim. 36, 61, ZDMG 1850, 358, 174, Lag. Urgesch. II19. Muller SWAW 38, 583։
• = Պհլ. mūrt «մուրտ» ձևից, որի հետ նոյն են պրս. [arabic word] mūrd, յն. μύρτος, կապադովկ. μοῦρτο, լտ. myrtus, գերմ. Myrte, ռուս. миртъ ևն. բոլորն էլ նոյն նշանակութեամբ։ Հայերէնը կարող էր ծագել թէ՛ յունականից և թէ իրանեանից. բայց որովհետև առաջին պարագային սպասելի էր *միւրտ ձևը, ուս-տի փոխառութիւնը իրանականից է։-Հիւբշ. 197։
• ԳՒՌ.-Նո՞յն է մուրտ Զթ. «մաթուզ».-Սվեդ. մըրդի՛նա (արաբական ε հնչումով)։
surly, cantankerous, crabbed.
• . անյայտ իմաստով մի բառ՝ որ իբրև մակդիր տրուած է Սահակ անուն ան. ձին. (Ասող. Գ. բ. Վրդ. պտմ. խդ. Կիր. 45. Գիրք թղ. ձա)։
• ՆՀԲ նոյն ընդ մռուղ (իբր ձեռ. տար-բերութիւն) կամ մռմռացող «քրթմնջող. թիթիզ» և կամ մռտել «ապստամբիլ» բայից։ ԱԲ մեկնում է միայն երկրորդ ձևով։ Կայ նաև վրաց. მრუდი մրուդի [other alphabet]
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
• , ո հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «կենդանիների խոտ ուտելու տեղը. լայնա-բար՝ ախոռ, գոմ» ՍԳր. Փիլ. Եփր. համաբ. «յարդգող, ծիր կաթին» Պիտառ. «խեցգետ-նի մօտ մի համաստեղութիւն» Անան. գիտ. 7 (չորս անգամ). «բերանի առջևի մասը, շրթունքները, պռունկք» Յայսմ. Ճառընտ. ո-րից մսրաբուտ «ընտանենալով մսուրից ու-տող (փղերի համար ասուած)» Կալիսթ. 165 (տպ. մսրամուտ. բառս գիտեն միայն ՋԲ և ԱԲ մորամուտ ձևով. թերևս ուղղելի մսրա-բուտ)։-Տիրոյեան, Հանրագրութ. էջ 203 և 52Ո ունի մսուրք և մսրուջ «որջ, բայոց» ի-մաստով. աղբիւրը անյայտ։
• Հիւնք. մսիլ բայից։ Patrubány Հ1 1908, 314 միս+սանս. vār «ջուր»։ Պա-տահական նմանութիւն ունի արաբ. ❇ miδvad «մսուր» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 606)։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Խրբ. Մկ. Մշ. Վն. մսուր, Ախց. Երև. Կր. Հմշ. Սեբ. Սլմ. մսուրք, Ննխ. մու-սուրք (տե՛ս տակը), Ասլ. մսիւրք, մսիւր՝, Ոզմ. մսօւր, Սվեդ. մսսէօր, Զթ. մօսույ, մօ-նուր։-Նոր բառեր են մսրթումբ, մսրմուտ, մորմնայ.-ըստ Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 493 մսուրք անել «դիզել, կուտել»։
• ՓՈԽ.-Լազ. օմիսուրա, օմիքսուրա «մը-սուր» (յիշում է նախ Adjarian, Etude sur la langue laze, էջ 44, որից առնում է Մառ. Гpaм. чaн. яз. 176 առանց աղբիւրի յիշա-տակութեան), քրդ. məsrānī «մսուրի կողքի փայտը՝ որից կապում են անասունները» (Justi, Dict. Kurde 398), գւռ. թրք. Կս. mu-sur (որ և թրքախօս յունաց մօտ. Բիւր. 1898, 713), Կր. müsurluk (Բիւր. 1898, 627), էնկ. musur (Բիւր. 1898, 788, 865), Եւդ. musurk, musurluk «մսուր» (Յուշարձան 330բ)։ Թըր-քական այսպիսի մի ձևից յետ է առնուած Ննխ. մուսլուխ՝ որի մէջ ր ձայնը երճատռուած է, փխ. *մուսուրլուխ։ (Այս բառը գործածա-կան է միայն քաղաքում. գիւղերն ունին հյ. մուսուրք ձևը. տե՛ս իմ Քննութ. Ն. Նախիջէ-ւանի բարբառի, § 261)։
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.
• = Պրս. [arabic word] mās հոմանիշից. հմմտ. սանս. [other alphabet] maša-«լոբի», քրդ. mās «ոսպ, բակլայ»։ Իրանեանից են փոխառեալ նաև վրաց. მამა մաշա «ոսպի նման սի-սեռ», արաբ. [arabic word] maš «մի տեսակ հնդկական ընդեղէն՝ նման սիսեռի, phaseo-lus max L» (տե՛ս Իբն-ի Բատուտա հտ. Գ. էջ 131), ն. ասոր. maši «լոբի», արևել. թրք. mās «մաշ» (ըստ K. B. Shaw) կամ չաղաթ. māš̌ «մի տեսակ կորկոտ» (ըստ Vambery), ֆրանս. mäche «աղցան անելու խոտ է, valerianella locusta» (ըստ M. Devic, Dict. é́tym. des mots fr. d'origine orientale, Pa-ris 1876)։-Հիւբշ. 198։
• ԳՒՌ.-Երև. Ղրբ. Ջղ. մաշ «մաշ», Մրղ. Սլմ. մաշ և Ագլ. մօշ «լոբի». Շմ. բարդու-թեամբ՝ մաշ-լօբյա։
flower or seed beds, garden-plot, parterre.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «պարտէզի ածու» Վստկ. 143, 146, 152։
• = Արաբ. օ [arabic word] mašāra «ածու» (Կա-մուսի թրք. թրգմ. Բ. 109). բառս բնիձ ռեմական է. ցեղակիցներից հմմտ. ա-րամ. [hebrew word] mesərā «ածու». ասուր. [other alphabet] ︎ [other alphabet] mu-sa--ru-u կամ mu-ša-ru-u (musarū, mušarū) «պարտէզ, արտ», սումեր. musar «պարտէզ, արտ» (Autran, Sumérien et indo-eur. էջ 157, Delitzsch Ass Hndy 49) sirassma-ier, Alphab. Werz. 679)։ -Հիւբշ. 270։
• (սեռ. -ի) «բարակացաւ, թո-քախտ» Փիլ. նխ. Բ. 66 (յն. νόσος φϑινώδης), Մխ. բժշ. 72 (յն. ἔρυσίπελας). որից մաշա-րայական Խոր. Գ. 44, Երզն. մտթ. 156 կամ մաշարական Փիլ. նխ. բ. 68։
• ՀՀԲ և ՆՀԲ դնում են մաշել բայից։ ՆՀԲ յիշում է նաև յն. μαρασμός, իտալ. marcia, լատ. macies, macoz «հիւծու-թիւն»։-Պատկ. Maтep. I. I1 պրս. ձևի հետ՝ իբր ասորականից։
fog;
cf. Մառն.
• «ժողովումն», որից մանրասէր «ժո-ղովասէր». ունի միայն Բառ. երեմ. էջ 204 և 205. երկու ձևերից մին վրիպակ է։
• «խոշ». այսպէս ունի Բառ. երեմ. էջ 205. ի՛նչ լինելը յայտնի չէ։
• «գինու կամ քացախի փառը». ու-նի միայն Վստկ. 108։ Գաւառականների մէջ գտնում ենք մար ձևով, այսպէս՝ Այն. Զն. Պլ. Մն. Ննխ. Ղրբ. և Խրբ. (վերջինը մար և բայր<պայր? ձևերով)։
• = Հյ. մայր «մայրիկ» բառն է, որ ստացել է այս նշանակութիւնը, ճիշտ ինչպէս որ անգլ. mother, գերմ. mutter, essigmutter. ֆրանս. mère de vinaigre, հոլլ. aziǰnmoer (բոլորն էլ «մայր» նշանակութեամբ») դար-ձել են «քացախի մար» (Kluge 341)։-Աճ.
• ՆՀԲ մեացնում է մառն բառի հետ։
sun-set, west;
ի —ն մտանել, դառնալ, to go down, to set;
մառ — գինւոյ, pearly nap upon wine.
• , ն հլ. (գրծ. մառամբ) «մշուշ, մէգ, մառախուղ» Հին բռ. և Բռ. ստեփ. լեհ. որիօ ի մառն մտանել կամ ի մառն դառնալ «ա-րևը մայր մտնել» Եփր. ել. էջ 153, ղևտ. և համաբ. 181. մառնամուտ «մութ» Նար. ղգ. էջ 261, Գիրք թղ. 38. գտնւում է մառ ձևով նաև մառախուղ «մէգ, մշուշ» բարդի մէջ։
• =Նոյն է մայր «մթութիւն» բառի հետ. հմմտ. նշոյլ և նշող։
• ՆՀԲ «արմատ բառիցս մռայլ, մառա-խուղ... և մայր»։ Տէրվ. Նախալ. 99 հնխ, mar «մարիլ, սևանալ» արմատից է դը-
• նում սանս. մալ-ինա «մութ», յն. μέλας «սև» և հլ. մառն, մայր, մուր, մրրիկ, մրուր, մռայլ, գուցէ թէ նաև աղջամուղջ և արդի լեզուաւ մարիլ (= մայրիլ)»։ Petersson LUВ 1916, 40 (տե՛ս Pokor-nv 2, 280 հնխ. mer, mor «մութ գոյն, կեղտի արատ» արմատի տակ) յն. μὸονον «կեղտոտ դեղին գոյն», μορτός «սև», լիթ. murszinu «կեղտոտել», յն. μεμο-ρυχμενος «ծխից սևացած», ռուս. ма-pущкa «արատ, բիծ» և հյ. մռայլ (<*մուռայլ) բառերի հետ։
• ԳՒՌ.-Թուի թէ սրանից է կազմուած Ղրբ. մռա՛մօշ<մառամոշ «մի տեսակ մոշ, որե վրայ մշուշի բարակ մի խաւ է պատած». ինչպէս նաև Մշկ. մառի «լրթագոյն, մուգ մանիշակագոյն»։
administrator, manager;
steward, provider, victualler;
dispenser, distributor;
— վանից, cellarer.
• , ի-ա հլ. «վերակացու և պաշտօնեալ կերակրոց, խոհարարապետ». փխբ. «տնտես, հազարապետ տան եամ աւ-րիշ պաշտօնեայ» ՍԳր. Եւս. պտմ. որից մատակարարել ՍԳր. Ոսկ. մ. գ. 24. մատա-կարարութիւն Կոչ. մատակարարումն Փարպ. մատակարարաբար Փիլ. ևն.
• = Թուի թէ բարդուած է *մատակ անծա-նօթ բառից + հյ. արար «անող»։-Աճ.
• ՆՀԲ (տե՛ս մշակել բառի տակ) «մշա-կարար կամ արբանեկող և մատուցա-նող, մատռուակող»։
• «մի տեսակ բոյս» Գաղիան. Բժշ. (ըստ Տիրացուեան, Contribato § 89 polygonum Bistorta L, որ ըստ Aниeи-ковъ-ի Բուսաբանական բառարանի, էջ 264 Կովկասում հայերն ու թուրքերը (Բորչալու) անուանում են ագիր)։
սուտ —, wild, milk-vetch, astragal;
—ի արմատ, peony.
• է սանս. madhu «քաղցը» բառին։ (Այս մեկնութիւնը բաւական հրապուրիչ է. որովհետև մատուտակը շատ լեզուների մէջ բացատրւում է «քաղցր» բառով. ինչ. յն. γλυϰύ-ρριζϰ «քաղցր ար-մատ». ռերմ. sussholz «քաղցր փայտ», ֆրանս. règlisse՝ յառաջացած յն. γλυϰύρριζα «քաղցր արմատ» բառից, ռուս. cладкiи корень «քաղցր արմատ», թրք. Ատրպ. širin biyan «քաղցր մա-տուտակ», կալմուք. šiker boya «շաքար մատուտաև» ևն. (տե՛ս Aннeнковъ-ի Բուսաբանական բառարանը, էջ 159բ). ըստ այսմ էլ հյ. մատու-տակ «քաղցր արմատ»։ Բայց այս *մատու «քաղցր» բառը ո՛չ իբրև բնիկ հայերէն է յար-մարւում և ո՛չ իբրև իրանական փոխա-ռութիւն. առաջին դէպքում հնխ. méd. hu-ձևի դէմ (տե՛ս մեղր բառի տակ) պիտի ունենայինք հյ. *մեդու, որից էլ *մեդուտակ, իսկ երկրորդ դէպքում ի-րան. maδu ձևի դէմ պիտի ունենայինք հյ. *մար, որից էլ *մարուտակ)։-ՀԲուս. § 1997 դնում է մատն>մատ բառից, արմատի մատնաձև լինելու պատճա-ռաւ, ինչպէս ունինք լտ. digitalis և հյ. գւռ. մատնոցուկ՝ «մատ» բառից. և ինչ-պէս իրօք էլ գտնում ենք Քաջունու մօտ մատնէտակ՝ փոխանակ մատուտակ. տե՛ս նաև տակը փոխառ. *մատնիկ։
• ԳՒՌ.-Մշ. մադուտագ, Ալշ. Բ. մադուդագ. Կր. Վն. մատուտիկ (այս վերջինը ըստ Ա-մատ. Հալ. բառ ու բան, էջ 466)։
• ՓՈԽ.-Թրք. գւռ. mednig «մատուտաև».-այս բառը գիտէ միայն ՀԲուս. § 1997.-կազմուած է հյ. գւռ. *մատնիկ ձևից՝ տաճ-կերէնի ներդաշնակութեան օրէնքով։-Կապ ունի՞ն արդեօք նաև վրաց. მატოტი մատո-տի, მატუტი մատուտի, მათოთი մա-թոթի «ռուս. болнголовъ, омerъ (բոյսը)» Չուբին.2 էջ 679, որ Aнненковъ 421բ շատ զանազան ձևերով է բացատրում և յայտնի չէ թէ վրացին սրանցից որի՞ն է մամապա-տասխանում։
hayloft.
• Հիւնք. մարգ բառից։ Kraelitz-Grei-*enhorst ՀԱ 1911, 259 փոխառեալ թրք. märák, merek բառից, իսկ այս էլ հյ. մթերք բառից։ Պատահական նմանու-թիւն ունի արաբ. [arabic word] maraqa «ուղտին տալու համար փրցուած մի քիչ խոտ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 54)։
• ԳՒՌ.-Ախց. Գոր. Երև. Խրբ. Կր. Հմշ. Սեբ. Սլմ. Տփ. մարաք, Ասլ. մարաք, մարա*, Մկ. Ոզմ. մարաք, Ղրբ. մա՛րmք, Ալշ. Մշ. մարագ՝. որից մարագատեղ։ (-Մարագ բառն ունին նաև Ալքս. Ակն. Արբ. Բլ. Բղ. Գնձ. Երզ. Խ. Խն. Կյ. Հզր. Ղզ. Շտ. Վն. Տիգ. Տր. Ք.)։
• ՓՈԽ.-Քրդ. marak, merek «յարդ կամ խոտ պահելու տեղ» (Justi, Dict. Kurde էջ 395), Կիւրին. mark'w (Schiefner, էջ 232բ). թրք. գւռ. Կր. merek (Բիւր. 1898, 627), Եւդ. ❇ [arabic word] mārāk «յարդանոց» (Յու-շարձան, էջ 330 ա), Իմերխեվի լեզւով me-regi «մարագ» (Մառ, Teксть VII, էջ 82) և մինգր. მარაკა մարակա «այծի փարախ» (վերջինը դնում է Kипաидзе, Гpaм. ммигр. яa. CII. 1914, էջ 276)։-Թուրքերէն բառի հայերէնից փոխառեալ լինելուն ապացոյց է այն, որ գործածական է միայն Փոքր-Ասիոյ բարբառներում և չկայ ո՛չ Օսմանեան գրա-կան լեզուի մէջ (չի յիշում Աբիկեան, Ըն-դարձակ բառարան տաճկ.-հայ. Պոլիս 1892, էջ 542բ) և ո՛չ էլ որևիցէ արևելեան թուրք կամ թաթար բարբառում (չի յիշում Будa։ говъ, Cpaвнительныи cловарь турецко-та-тарcк. нарвчιи, էջ 224, 414)։
locust;
grass-hopper;
մարախ քաղցր —, cf. Մատուտակ.
• «հրձիգ». ունի մի-այն Բառ. երեմ. էջ 202 և 206. երկու ձևե-րից մին կամ միւսը սխալ է։
• , ռ հլ. (յետնաբար նաև ի-ա հլ.) «մորեխ» ՍԳր. Վեցօր. 174. ռամկական ձևով գրուած է մորեխ Լաստ. Վրդ. պտմ. մորեախ Կիր. պտմ. էջ 241. ուրիշ է գւռ. մարախ կամ մարուխ «մատուտակ», որ տե՛ս առան-ձին. ուստի ոմանք շփոթելով նախորդի հետ՝ կարծում են թէ Յովհաննէս Մկրտչի կերած մարախը ո՛չ թէ «մորեխ» էր, այլ «մատու-տակ».-«ոմանք ի Մշեցւոց կամ ի Տառօ-նացւոց համարին՝ թէ կերակուր սրբոյ Մր-կըրտչին յանապատի էր մատուտակ» (ՆՀԲ)։
• = Հիւս. պհլ. *maδax «մորեխ» բառիցմ Պարսկականում «մորեխ» բառը երեք ձև ու-նի. 1) հիւսիսային պարսկերէն *maδax, որի հետ նոյն են զնդ. [arabic word] maδaxa, բե-բելուճ. maδax. maδaγ, օսս. mat'ix. 2) հա-ռաւ-արևմտ. maig<*maδaka, maδika, կազմուած -ka մասնիկով, մինչդեռ առաջի-նը ունի -xa մասնիկը (MSL 17, 245), որից պրս. meig=պհլ. maig (Horn § 1010). 3) կենտրոնական malax<*maδakha, որից պազենդ. malax (գրուած malak), պրս. [arabic word] malax, որ և [arabic word] malāx, աֆ-ռան. mlax, քրդ. maló, վախի milax. այս ձևը փոխառեալ է սոգդիականից, որովհետև այս լեզուի մէջ է որ δ դառնում է l (Gaut. hiot, Gram. sogd. էջ II)։-Հիւբշ. 192։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ՝ համեմատե-լով պրս. մէլէխ ձևի հետ։-Böttich. Arica 67, 92 և Lag. Ges. Abhd 72 պրս. malax։-Lag. Urgesch. 787 պրս. malax, իբրև սանս. mar, լտ. molere արմատից։ Müller SWAW 38. 582 պրս. marax, որ գոյութիւն չունի։ Նոյն, SWAW 40, 9 սրա հետ նաև աֆղան. malax։ Հիւբշ. ZDMG 36 (1882), էջ 133 maδaxa։ Եազրճեան, Մասիս 1884, 202 տալիս է բառիս մեկնութիւնը, ինչպէս և ենթադրում է մի նոր մարախ «բազէ» բառ. ահա իր խօսքերը. «Ոսկեփորիկ մը Նէեսայի վրայ խօսելով կ'ըսէ թէ Ակիւ-ղա զնէեսա բառը, զոր գիտեմք թէ
• «ջայլամն» կը նշանակէ, թարգմանած է «մարախ»։ Չունիմ ես հոս դիւրութիւն քննելու թէ Ակիւղասայ օրինակագրին մէջ ի՛նչ ձայնով գրուած է այս. եթէ մարախ ձայնն ունի, կ'երևի թէ պէտք չէ զայն շփոթել սովորական մարախի հետ, որ «մորեխ կամ չէքիրկէ» կը նը-շանակէ, զի կրնայ այն յառաջ եկած ըլ-լալ սանս. մարաքա բառէն՝ որ «բազէ» կը նշանակէ։ Ըսել թէ «Ակիւղաս զնէեսա մարախ թարգմանեց» կը նշանակէ Ա-կիւղաս զնէեսայն բազէ հասկացաւ ու թարգմանեց։ Մարաքա ստուգաբանօրէն «սպանիչ, կորուսիչ» նշանակելովը, կրր-նայ յարմարիլ թէ՛ բազէի բնութեան և թէ ապականիչ մարախ միջատին»։ Մա-րախ բառի նշանակութեան վրայ ուրիշ-ներ էլ են կասկած յայտնած, յատկա-պէս տարօրինակ գտնելով որ Յովհ, Մկրտիչը մարախ միջատը կերած լի-նի. այս մասին տե՛ս Աւգերեան, Լիակ, վրք. սրբոց Ա. 33։ Բ. էքսէրճեան էլ ունի մի առանձին տետրակ «Մարա՞խ թէ մարուխ» վերնագրով (Պօլիս 1887), ուր ցոյց տալով թէ Յովհ. Մկըրտ-չի կերածը մարուխ էր, ասում է թէ Ա-ւետարանի մարախ բառը նշանակում է նաև «մատուտակ»։ Սրան է պատաս-խանում Տէրվ. Լեզու, 1887, էջ 62 և ցոյց է տալիս որ Աւետարանի մարախ բառը միայն «մորեխ» կարող է նշանակել, քանի որ դրուած է յոյն բնագրի ἀϰρίς բառի դէմ, որ միայն «մորեխ» նշանա-կութիւնն ունի։ Նման մի թիւրիմացու-թիւն տեղի է ունեցած հին սլաւերէնում, ուր Մտթ. գ. 4 յառաջացել է հսլ. brēdu «մորեխ» անգոյ բառը, փոխանակ ab-rèdi «կանաչեղէն» (տե՛ս Berneker 84)։ Պատահական նմանութիւն ունի յն. βροσϰος «անթև մորեխ» (Boisacq 135)։ *ԻՌ.-Ասլ. մարախ, Ախց. Գոր. Երև. Ղրբ.
• մ. Տփ. մօրէխ, Ագլ. մա՛րահ, Ոզմ. Ջղ. Սլմ. մուրեխ, Երև. Մկ. մուրէխ, Զթ մը՝յրխ, մը'րէխ, Սվեդ. միրիխ.-նոր բառեր են մո-րեխակոռ, մորեխատեղ։
• «զմուռ». ունի միայն Բառ. երեմ. էջ 206։
Maran-atha, it signifies the Lord comes, or, the Lord is come;
(it was a form of threatening, cursing or anathematizing among the Jews).
• . նզովքի մի բանաձև, որ մէկ անգամ գործածուած է Ա. կոր. ժզ. 22։ «Եթէ ոք ոչ սիրէ զտէր Յիսուս, եղիցի նզով-եալ. մարանաթայ». յոյնն ունի εί τις օῦ φι-λεῖ τὸν Kკριον Γησοῦν жριστὸν, ήτω ανάϑεμα, μαραν άϑά։
marshal.
• = ՀՖղանս. *mareschalt բառից փոխա-ռեալ է Ռուբինեանց ժամանակ. այս բառը իր հերթին փոխառել է հգերմ. marahscale «ձիապան» բառից, որ կազմուած է հբգ. marah. «ձի» (հմմտ. իռլ. marc, կիմր. march, անգսք. mearh, նբգ. Mähre, հիսլ. marr «ձի») և հբգ. scale (>նբգ. schalk) «ծառայ» բառերից. գերմանականից են փոխ առնուած նաև հիտալ. marescaldo, հֆրանս. mareschalc, իտալ. maresciallo, ֆրանս maréchal. որից յետ դառնալով՝ գերմ. Mar-scball (Pokorny 2, 235, Kluge 320)։ Նախ-կին հասարակ ձիապանի նշանակութիւնը հետզհետէ բարձրանալով՝ դարձել է «զօրա-վար». այսպէս ֆրանս. marêchal de Fran-ce՝ զօրավարներից բարձր մի աստիճան է, որ 1870 թուին վերացուեց, բայց 1916 թ. նո-րից վերահաստատուեց։-Հիւբշ. 390։
cf. Մարգագետին.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «խոտաւէտ տեղ» Ա. մակ. թ. 42, Վեցօր. Ոսկ. մ. ա. 2. որից մարգագե-տին ՍԳր. մարգճախին Զենոբ. Յայսմ. փետ. 12 մարգճակ Յայսմ. (Նոր վկ. էջ 20), Ճառ-ոնտ. Պտմ. ամաս. 60. ջրամարգք Ոսկ. ես. մարգաւէտ, մարգագոյն ԱԲ։
• = Պհլ. *marg «մարգագետին» բառից փո-խառեալ. հմմտ. զնդ. ❇ marəγā «մարգագետին», պրս. [arabic word] marγ «տեսակ ինչ դալարւոյ, զոր ուտեն անասունք կարի ախորժանօք. 2. մարգագետին վայը՝ ուր առատութեամբ բուսեալ է խոտն. Յ. տեղի խոտաւէտ և դալարազուարճ», [arabic word] marγzār «մարգաստան» Շահն. Ա. 435, 34. քրդ. mirk, merk, merγa, méreg «մարգա-գետին»։ Իրանեանից փռխառեալ են նաև ասոր. [syriac word] marga «մարգագետին», արաբ. [arabic word] marγ «մարգագետեն». ❇ ︎ tamarruə «մարգի մէջ արածիլ», նաև -marǰ «մարգ», ցախ. marž «մարգագետին»։ -Հիւբշ. 193։
• ՆՀԲ պրս. և արաբ. մէրճ։ Neumann ZKM 1, 242 գերմ. Mark, պրս. marz «գաւառ» ձևերի հետ։ Նոյնը նաև Gō-sche 6. Müller SWAW 41, 13 յիշելով արաբ. և արամ. ձևերը, սեմականից փոխառեալ է համարում։ Justi, Dict, Kurde, էջ 395 պրս. քրդ. արաբ. ձևերի հետ։ Հիւնք. պրս. մէրղ։ Մ. Ս. Դաւիթ Բէկ, Յուշարձան, էջ 398 գալլ. brō, հբրըտ. brool «երկիր, գետին», գոթ. marka «սահման», հիռլ. mrug, լտ. margo «եզերք» բառերի հետ։
• «թռչուն». բառ առանձին անգոր-ծածական. գտնւում է լորամարգ կամ լորա-մարգի «լոր թռչունը» (ՍԳր. Փիլ.) բարդի մէջ հմմտ. նաև սիրամարգ։
• = Պհլ. *marg «թռչուն» բառից փոխա-ռեալ.. հմմտ. զնդ. ❇ mərəγa-, պհլ. murγ, murv, սանս. [other alphabet] mrgá-, պրս. [arabic word] murγ, բելուճ. տurg «թռչուն, հաւ». մեր ա ձայնաւորին համապատասխան են գալիս աֆղան. marγa, օսս. marγ, մազանդ. marγ «թռչուն» հոմանիշները (Horn § 975)։ Իրա-նեանից փոխառեալ է կարծւում նաև յն. μελεαγρίς անունով թռչունը (լտ. numida meleagris. ֆր. pintade), որ Յունաց մէջ ժոռոմոռական ստուգաբանութեամբ ստացել է այս ձևը (Boicasq 623)։-Աճ.
• Մառ ИАН 1918, էջ 2086 վրաց. მარ-ხილ մարխիլ «լոր» բառի հետ։
margaret, pearl;
daisy;
margarine;
շարք —րտաց, string of pearls;
pearl necklace;
ծածկեալ —րտօք, pied with daisies;
մի՛ արկանէք զ—ս առաջի խոզաց, don't cast pearls to swine;
cf. Ընդելուզանեմ.
• , ո հլ. (կայ նաև ի-ա հլ.) «մարգարիտ» ՍԳր. Փարպ. որից մարգար-տեայ Ոսկ. եբր. մարգարտազարդ Բուզ. մարգարտատող Յհ. կթ. մարգարտահուռն Վրք. հց. ոսկեմարգարտեայ Կաղանկտ. մարգարտանման (նոր բառ). ամենահին վը-կայութիւնը տալիս է Խոր. վիպասանական մի երկտողի մէջ.
• = Լտ. margarita բառից, որ փոխառեալ է ինքն էլ յն. μαργαρίτης հոմանիշից. (աս-ւում է նաև μάργαρον, μαργαρίς, μάργαρος) սրանց հետ նոյն են պրս. [arabic word] mar-vārīd, murvārīd, ասոր. [syriac word] mar-gānīϑā, գոթ. marikreitus ևն. բոլորի սկիզ-բը համարւում է սանս. [other alphabet] manǰarə «ծաղիկների փունջ, ծաղկի կոկոն, մարգա-րիտ» (Boisacq 610)։ Հայերէն բառը առ-հասարակ դնում են յունարէնից. բայց ո-ռովհետև նա աւանդուած է այնքան հին ժա-մանակից, երբ դեռ յունարէն փոխառութիւն-ներ չէին կարող լինել հայերէնում, ուստի աւելի յարմար եմ կարծում դնել հռովմէա-կան փոխառութիւն, քանի որ լտ. margari-ta, margaritum ձևերը դեռ Կիկերոնի և Տա-կիտոսի ժամանակից գործածական են։-Աճ.
marquis, marquess;
marquee.
• «իշխանական մի աստիճան է» Սմբ. դտ. 15, Վահր. 193, Մին. համդ. 37, Պատմ. սուբ. 214, որ և մարքէզ Հեթ. ժմնկ. էջ 79.-նոր գրականում ունինք այս բառից մարգիզուի, մարգիզութիւն (արևմ. բար-բառ)։
• = Հֆրանս. marchis բառից, որ իշխանա-կան մի աստիճան է՝ դուքսի և կոմսի մէջ-տեղ. ծագում է գերմ. Marka, ֆրանս. mar-che բառից, որով նշանակւում էին «կայսրու-թեան սահմանակից զինւորական ցաւառնե-րը»։ Նոյն են ֆրանս. marquis, իտալ. mar-chese. յն. μαρϰήσιος։-Հիւբշ. 390։
joists and beams of a house;
ceiling, roof.
• , ի-ա հլ. «գերան, հեծան» Փիլ. լին. 274 և լիւս. 133. Վարք և վկ. Ա. էօ 48 Ճառընտ. Տաղ. նոյնը սխալ գրուած ման-դակ, որ գտնում եմ Նորագիւտ երգ երգո-ցի մէջ՝ Բ. 16 (հրտր. ՀԱ 1924, էջ 304). «Գերանք տանց մերոց մայրք, դարաւանդք մեր նոճք». այստեղ դարաւանդք բառի տեղ՝ որ նշանակում է «առաստաղի գերաններ», մի ձեռ. ունի մանդակք։
• ՆՀԲ և Հիւնք. թրք. մէրթէք բառի հետ. որ տե՛ս տակը.-Կայ ֆինն. malta «տա-նիքը պահող գերանը», որ համարւում է հնդևրոպականներից փոխառեալ բառ՝ ըստ Les langues du monde, էջ 177։ Յայտնի չէ ինձ սոյն հնդևրոպական ձևը, որի հետ թերևս կապ ունենալ հա-յերէնը։
litharge of silver, yellow, white litharge.
• = Պրս. [arabic word] ❇ murdāsang հո-մանեշիս փոխառեալ. սրանից են նաև թրք. muirdeseng, արաբ. [arabic word] murdā-sanj, mardāsan), murtuk, քրդ. merdasenj, նոյն նշանակութեամբ։ Հյ. քարմարցանկ կազմուած է քար (իբր թրգմ. պրս. sang «քար» բառի) և -մարցանկ<*մարտսանկ <մարտասանկ ձևերից (հմմտ. արցունք< արտասուք)։-Հիւբշ. 270։
chief guardian of the harem, chief of the eunuchs, kislar agasi.
• = Կառմուած է մարդ+պետ բառերից. այս մարդ բառով պէտք է հասկանալ իրանական մի առանձին ցեղ, որ Պարսկաստանից Հա-յաստան անցնելով, պարապում էր աւազա-կութեամբ։ Մարդերը յիշուած են Քսենոփո-նի ժամանակից, աւելի յետոյ Տիգրանի ժա-մանակ՝ իբրև առանձին կռւող ցեղ։ Յոյն և լատին պատմագիրները (Ստրաբոն, Պլու-տարքոս, Քսենոփոն, Տակիտոս) կոչում են սրանց Κάρδοι, *Ἀμορδοι, Mardi. Հայոց մէջ սրանց բնակած գաւառը կոչուեց Մար-դաստան, ժողովուրդը Մարդացիք, իսկ ի-րենց գլխաւորը (որ է Մարդոց ցեղապետը) անցնելով պալատական ներքինապետու-թեան պաշտօնին, մարդպետ բառն էլ դար-ձաւ հոմանիշ «ներքինապետ» բառին։
cf. Մարզանոն.
• = Պրս. ❇ ︎ marzanղos «ռե-հան ինչ կանաչագոյն և յոյժ անուշահոտ, որոյ տերևքն նման են ականջացն մկան. origanum majorana L., majoran», կազ-մուած է պրս. ❇ [arabic word] marzan «մուկ» և ❇ [arabic word] gōš «ականջ» բառերից և ըստ այսմ հայերէն թարգմանաբար շինուած է նաև մկնականջ։ Պարսկերէնից են նոյնպէս ա-րաբ. ❇ marzanǰūs (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 351), քրդ. bezerangus, թրք. merǰangul, որ ժողովրդական ստուգաբա-նութեամբ ձևացած է merǰan «մարջան. բուստ» և gul «վարդ» բառերից։ Այս բոյսը այժմ Պարսկաստանում (Ատրպատական) marzá կոչուած կանաչին է կարծեմ։-Հիւբշ. 193.
• Ուղիղ մեկնեց նախ Lag. Ges. Abhd. 64. նոյնը նաև Պատկան. Խոր. աշխ. 1887, էջ 57։ Խ. Ուղուրիկեան, ծանօթ չլինելով այս մեկնութեանց և զիտենա-լով միայն թրք. merǰangul ձևը, հյ. մարզանգոշ ուղղում է *մարզանգոլ։ Հ. Բուս. § 116 տալիս է բառիս բազմա-թիւ գրչութիւնները և ուղիղ է մեկնում։
governor of a march, of a county or province, exarch.
• , ի-ա հլ. «կուսակալ» Փարպ. Եղիշ. Խոր. Յհ. կթ. որիշ մարզպանութիւն Եւս. քր. Փարպ. Եղիշ . աւանդուած է նաև մարզուան Վրդն. պտմ. մարզաւան Ուռպ. մίարծտան Արձ. ՆՂԹ=1050 թուից (Կոստան-եան, Վիմական տարեգիր, էջ 23), մարծուան Օրբել. 260 (Հրամայէր քննել գԲուպայն և զմարծուան, զԻւան դպէլն) ձևերով (Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 39 ունի մարսպան, որի դէմ նանհազ. դնում է մարզպան), բայց ըստ Լ. Մելիքսեթբէկ (նամակ 1933 մայիս 12) յա-տուկ անուն է և ոչ թէ «մարզպան»։
• = Պհլ. [other alphabet] marzəpān հոմս նիշից, որ կազմուած է [arabic word] marz «մարզ, գաւառ» բառից՝ -pān մասնիկով (տե՛ս մարզ բառի տակ). հմմտ. պրս. [arabic word] mārz, bān «սահմանակալ, կուսակալ», որի [arabic word] marzwān ձևին համապատան-խան են գալիս հյ. նորագոյն մարզաւան, մարօուան ձևերը։ Իրանեանից են փոխառեալ նաև ասոր. [syriac word] marzbānā, արաբ. [arabic word] marzubān (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 142), վրաց. მაზრაბანი մազրապանի, მარზაბანი մարզապանի, յն. μαρζαπάνος լտ. marzapanus։-Հիւբշ. 193։
• Աւգերեան, Լիակ. վրք. սրբոց ը. 39 յն. մարզաբանաս, որ դնում է պարս-կերէնից։ Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ, Neumann ZKM 1, 442, Bötticn. Horae Aram. 38, 82 ևն։
• «հեղուկների կամ ընդեղէնի մի չափ է, ըստ ՀՀԲ վեց քոռ պարունակու-թեամբ» Վստկ. 19, 107, Վրդ. առակ. 92. որ և մարզման Սիմ. ապար. 118, մարծ-պան Անսիզք 79. մարազպան Վրդ. ար. 92 մազմէն Վրդ. առ. 93, մազման Վրդ. առ. 93, մարզան Վրդ. առ. 94. Բառ. երեմ. էջ 156 (յիշուած կապին և սօմար բառերի հետ), Առաք. լծ. սահմ. 152-153. մարզ ՆՀԲ (ա-ռանց վկայութեան)։
• = Անշուշտ պհլ. *marzpān ձևով մի հո-մանիշից, որից փոխառեալ է նոյնպէս ասոր. [syriac word] marzbānā «մոթ, modius (չափ)» Brockelm. Lex. syr. 194ա, «գրիւ, Scheffel» ZDMG 40, 445։ Արդէն Brockelm. ասորի բառը դրած է իբրև նախորդի երկ-րորդ նշանակութիւնը։-Աճ.
• նախ միացնում է մաղզմայ բառի հետ! և յետոյ ասորի բառին է կցում։
cf. Մարզպան.
• -Պհլ. [other alphabet] *marzpat հոմանիշ ձևից, որ կազմուած է [arabic word] marz «մարզ, գաւառ» և [other alphabet] pat «պետ» բառերից. նոյ-նից փոխառեալ է նաև վրաց. მაზრაჭეტი մազրապետի «զօրավար, փոխարքայ, նա-հանգապետ, շրջանի կառավարիչ» (Չուբին. 2, էջ 660)։-Աճ.
means;
possible;
it is fitting or proper.
• «հնարաւոր, կարելի» ՍԳր. (միշտ մա՛րթ է ձևով). որից մարթել «կարենալ մի բան յարմարեցնել» Կորիւն. Ագաթ. Բուզ. «կարենալ, ձեռնհաս լինել» ՍԳր. Կոչ. Սե-բեր. Ոսկ. Եզն. Բուզ. Եւս. քր. մարթանալ «կարենալ» Կոչ. մարթական «հանճարաւոր» Նիւս. կազմ. Տօնակ. մարթանք «վարպետու-թիւն, հնարագիտութիւն» Բ. մակ. ժդ. 29. Մծբ. անմարթ «անկարելի» Գծ. ժ. 28. չը-մարթուն «անփորձ, անճարակ» Եսթ. ժզ. 4. Մծբ. Սեբեր. մարթուչ Ոսկ. ա. տիմ. էջ 119 Փիլ. նխ. 21, 53։
• Հիւնք. ճշմարիտ բառից։ ostir ՀԱ 1912, 357 յն. μάρπτω «բռնել» բառի հետ՝ հնխ. mərgntō-ձևից. նշանակու-թեան տարբերութեան համար հմմտ. լտ. potior «գրաւել», possum «կարող եմ»։ Lidén IF 44, 191 գոթ. magan «կարենալ», յն. μαχανά «հնարք ևն» բառերի հետ. հայերէնը իբր հնխ. magh-tro-ձևից։ Պատահական նմանութիւն ունին վրաց. მართება մարթեբ «պարտիլ, պէտք լինել, ստիպուիլ, պարտք կամ պարտականութիւն ունե-նալ», მართებული մարթեբուլի «պատ-շաճ, կրթեալ, քաղաքավար», მართვა մարթվա «ճշտել, սրբագրել, կառավա-
• րել, յարդարել», მართ մարթ «ճիշտ, ճշմարիտ», որոնք իմաստով համապա-տասխան չեն մեր բառին։
• ԳՒՌ.-Բառս մարդ'իլ «կարենալ» ձևով պահած են Բ. Խրբ. Չրս.։
resinous pine.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Ասլ. Կր. Տփ. (ոստ Ամատ. Հալ. բար ու բան, էջ 469 նաև Շիր Լ. Ղզ.) մարխ, Հմշ. մախրը, Սեբ. մառխ, Հճ. մօխրը, Զթ. մօ՛խռը, մոխռը, Սվեդ. միւ-խըր.-Ղրդ. կայ մա՛խէ ծառը, որ է մարխի
hoe.
• = Յն. μαϰελη, μάϰελλα «բրիչ, փայտատ» բառից, որի ծագումը մութ է (Boisacq, էչ 602)։-Հիւբշ. 364։
• ԳՒՌ-Աևն. մարգղէլ «մանը մանը փորել բանջարեղէնի սերմը սերմանելու և հողի տակ անց կացնելու համար. սերմը հողով ծածկել»։
• ՆՀԲ նոյն է դնում յն. μὸρμης, պրս. mūr, murča «մրջիւն անասունը» ձևերի հետ։ Հիւնք. մարմաջ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 8 արմատը ռնում է հնխ. mer-«տրորել, շփել», որից յն. μαραίνω «սպառել», μάρναμαι «մար-տընչիլ», նորվ. merja «ջարդել», հբգ. marawi «փափուկ, փխրուն», իսլ. mor «փոշի», կրկնութեամբ՝ հսլ. iz--mrúmirati «կրծել», սլով. mramor «ոսկորի փտութիւն» և հյ. մարմառ և կրճատ կրկնութեամբ՝ մարմաջել, մար-մանջել։
• «մատուտակ բոյսը» Մխ. բժշ. ե︎ 119. ռրուած նաև մարախ Եպիփ. ծն. էֆիմ. էջ 286. մարոխ Տիրացուեան, Contri-buto § 269 (լտ. glycyrrhiza glabra L. var. glandulifera). իսկ Միխ. աս. 508 համա-րում է մատուտակ բառի աշխարհառար ձևը. «Եգիտ նա տուն լցեալ մատուտակով՝ զոր կոչեն ըստ աշխարհաց մարուխս»։-Տե՛ս մարախ բառը։
would to Heaven that! if it might be !.
• Համամ. օեր. 272 (ըստ ՆՀԲ Երզն. և Նչ. քեր.) կարդալով բառս մարտն, ըստ այսմ ստուգաբանում է մարտ «կռիւ» բառով։ ՆՀԲ յիշում է պրս. մար-տէն «գայ ուրախալի, ահա գայցէ, իցէ՞՝ թէ գայցէ» ձևը, որ չգիտէ ԳԴ։
martyr.
• Հներից Երզն. լս. մեկնում է մարտ բառով. «Մարտիրոս, զի մարտեաւ ընդ երևելի և աներևոյթ թշնամւոյն. վկայ՝ զի վկայեաց բազում չարչարանօք»։ Նո-րերից ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ, յետոյ, ՆՀԲ։
thick, bushy;
cf. Մացառք.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «անտառանման ծառոտ՝ թը-փոտ տեղ» Կոչ. Խոր. «ծառի արմատ» Երզն. մտթ. 487. «փխբ. աչքի խիտ արտևանունք. թարթիչներ» Մծբ. Եփր. թգ. «անտառի պէս խիտ» ԱԲ. որից մացառաղօղ Փարպ. մացա-ռաձև Ոսկ. կողոս. մացառախիտ Յհ. կթ. մացառուտ Պիտ. ևն։-Իմաստի ճշտման հա-մար հմմտ. Մտթ. եւագր. 56 «Թէ զմի ճիւղքն հատանես՝ ո՛չ չորանայ ծառն, մինչև յար-մատու խւեսզես զամենայն մացառսն»։
• ԳՒՌ.-Կր. Մկ. մացառ «մացառ», ՆՀԲ ու-նի ռմկ. մոցառ «բազմութիւն շառաւիղաց առ արմին ծառոց», Երև. մօցէռ «արմատի կողքերից ծլած ճիւղ», Հմշ. մացառ և Զթ. միցեռ «տախտակի բարակ փուշ՝ որ մար-դու միսն է խրւում», Կ. Սարաֆեան, Բանալի գիտութեան, 1788, էջ 85 դնում է մոզառ «кустъ, թուփ».-իսկ Ջղ. մացակ «ծառի կամ բոյսի արմատ»։
• Տէրվ. Altarm. 74 մագիւ եամ ման-գաղ բառից։ Իրօք որ բառս գործածուած է բնագրի δρεπανίς ձևի դէմ, որ ծա-գում է δρέπανον «մանգաղ» բառից։ ըստ այսմ արդեօք հայ բառն էլ պէտք է հասկանալ մանգաղո՛ւկ։
combat, fight;
wrestling;
contest, strife, litigation, quarrel, dispute.
• ՆՀԲ լծ. յն. μαχή «մարտ, կռիւ»։ Տէրվ. Altarm. 74 յն. μάχ-εεϑαι «ևռո-ուիլ», μάχαιρα «դանակ» կամ սանս. marǰ «քերել, քերթել»։ Karolides, Iλ ουγϰρ. 92 վերջինիս աւելացնում է նաև կապադովկ. μαρϰαόνω «կռուիլ»։ Հիւնք. յն. μάχομαι։ Բ. Խալաթեանց ՀԱ 1902, 398 ասուր. mahāru «դէմ, ընդ ա-ռաջ»։-Յոյն բառի ծագումը անստոյգ է. տրուած զանազան մեկնութիւնները տե՛ս Boisacq 616։
ewe, sheep.
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. mak-բնաձայն արմատից. հմմտ. սանս. [other alphabet] makaka «մայող», [other alphabet] makamakā-yatē «կռկռալ (գորտի)», [other alphabet] méka-«ու-լիկ», յն. μηϰάς «մայող (այծ, մաքի)», μηϰάομαι (հոմեր. μεμηϰώς, μεμαωῖα, μαϰών) «մայել», լտ. miccio «մկկալ», գերմ. mec-kern, մբգ. mêchzen, «մկկալ», mēcke «ուլ», սերբ. չեխ. mekati, ուկր. mékaty, սլով. meketati «մայել», լիթ. mekénti «մայել, կակազել» (Pokorny 2, 256, Boisacq 631, Walde 483, Trautmann 177, Kluge 325)։
• ՆՀԲ յիշում է արաբ. մաշիահ և թրք. qoуun «ոչխար»։ Uiefenbach, Berl. Jahrb. 1843, 449 ուղիղ մեկնեց առաջին անգամ՝ համեմատելով յն. μηϰάς «այծ» բառի հետ։ Gosche 24 համարում է բը-նաձայն և կցում փռիւգ. μα, աֆղ. mikh, պրս. mīs, քրդ. mišin, սանս. mē-ša հոմանիշների հետ։ Justi, Zendsp. 221 զնդ. maēša, սանս. mešá, պրսք ოας ևն։ Տէով. Altarmen. 34 և Նախալ. 46, 97 հնխ. ma «մայել» արմատից է ռնում հյ. մայել, մաքի, սանս. mā «մա-յել», makaka «մայող», յն. μηϰάομαρ «մայել»։ Meillet, Բանաս. 1900, 110 ունի Diefenbach-ի ուղիղ մեկնու-թիւնը։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 222 պրս. makiyān (իմա՛ [arabic word] mākī «հաւ»)։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Երև. Զթ. Կր. Մկ. Մշ. մաքի, Սլմ. Վն. մաքի, Տիգ. մmքի, Մրղ. մաքը, Ոզմ. մաք'է, Սվեդ. մագ'ա սովորաբար նշա-նակում են «էգ ոչխար», իսկ Զթ. Մկ. Սվեդ. Տիգ. ստացել են ընդհանրապէս «ոչխար» նշանակութիւնը։
handkerchief;
thick cloth.
• = Եբր. [hebrew word] makbār, որ գործածուած է Ս. Գրքի նոյն տեղում. բառիս իմաստը անստուռ է, սովորաբար հասկացւում է «ան-կողնի ծածկոց, վերմակ», յունարէն թարգ-մանութեան մէջ բառը տառադարձուած է յն. μαχβαρ ձևով (այլ ձեռ. ναβρα). պետք է ենթադրել անշուշտ որ մեր թարգմանիչները ունեցել են յն. *μαχμαν ընթերցուածը, որից և տառադարձրել հայերէնը։
• Հին բռ. մեկնում է «անկողին կամ պաստառակ կամ դաստառակ բարակ»։
cf. Սեւամաղձ.
• = Յն. μελαγχολία «սև մաղձ» բառից կիսովին թարգմանուած. (μέλαν «սև» պահ-ուած է, իսկ χίλοςς. «մաղձ» թարգմանուած է)։ Նոյն բառն է՝ որ թրք. եղել է malixulia, որից էլ հյ. մախուլիայ. հմմտ. «Յաւ ինչ տնկի ի նա, զոր մախուլիայ կոչեն կամ սավտայի՝ այլազգիքն». Մտթ. և ագր. 80։-Հին բժշկութեան կարծիքով մաղձը սևանա-լուց յառաջանում էր ընդհանուր տխրութիւն։
clove-tree;
pink, carnation.
• = Պոս. [arabic word] mεxak «մեխակ». բուն իմաստն է «փոքր գամ» և գալիս է [arabic word] mēx «գամ, բևեռ, մեխ» բառից. այսպէս է ստուգաբանւում մեխակը նաև ուրիշ լեզունե-րում. հմմտ. գերմ. Nägelein, ֆրանս. clou de girofle, ռուս. гвоздика «մեխակ» (< гвоадикъ «գամ» բառից)։ Պարսիկ բառը փոխառութեամբ տարածուած է նաև ուրիշ շատ կովկասեան լեզուներում. ինչ. վրաց. մինգ. խին. բուդ. mixaki, ուտ. mixak, ջէք. mixagi, թուշ. mixak, ավար. mexak, բոլորն էլ նոյն նշ։-Հիւբշ. 270։
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
• Canini տե՛ս մուղ, մղել բառի տակ։
cf. Մեկոնիոն.
• = Յն. μήϰων «խաշխաշ», μηϰώνιον «ա-փիոն, խաշխաշի հիւթը» բառերից։ Սրանց ծագումը անյայտ է. թերևս միջերկրեան բար լինի, որովհետև բոյսը միջերկրական ծագու-մից է (Boisacq 632)։ Յունարէնից են փո-խառեալ նաև հբգ. māgo, մբգ. māge, mān, māhen, գերմ. mohn, հսլ. mañu, լեհ. mak, ռուս. макъ, լեթթ. magone, հպրուս. moke հոմանիշները (Kluge 334)։
• ԳՒՌ.-ՆՀԲ և ՋԲ դնում են ռմկ. մաք, մագ, մեգ հոմանիշ ձևերը. սրանք անշուշտ Լեհահայոց մէջ գործածական ձևերն են և փոխառեալ լեհ. mak բառից. այսպէս նաև Կովկասում տեղ տեղ գործածական մակ ձևը. որ փոխառեալ է ռուս. мажъ բառից։
fane, heathen temple;
ara, altar;
idol, image.
• , ի, ի-ա հլ. «կռատուն, կուռքի տաճար», լայնաբար «բագին, զոհարան» ՍԳը. որից մեհենագիրք Եւս. քր. մեհենա-զարդ Գծ. ժթ. 35. մեհենական Եւս. քր. մե-հենակապուտ Գծ. ժթ. 37. մեհենաշէն Ագաթ. մեհենապետ Պիոն. 379, 388. մեհենասէր, Բուզ. մեհենատեղի Բուզ. յոգնակի ձևով կայ մեհենանի Մագ. մեծ են. էջ 66. սեռ. մեհեն-եաց Խոսր. 94։
• = Հիւս. պհլ. *meh բառից փոխառեալ, որ է Միհր աստուած (հյ. -եան մասնիկով). հմմտ. պրս. [arabic word] dar-ī-Mīnr «Միհրի դուռը կամ մեհեան, տաճար (փարսիների)». ենթառրում է իրան. *māiϑryāna նախաձևո. որի ձայնական փոփոխութիւնը ճիշտ այն-պէս է, ինչպէս մեհեկան բառի մէջ։
• ՆՀԲ լծ. թրք. մեքեան, մէսքեան (ի մա՛ արաբ. makān, maskan «տեղի, բնակարան»). Միհր բառից են հանում Էմին, Ист. Bарданa 85, Հայ. հեթ. կրօնը (թրգմ. Յոյս 1875, 414), Սէր 1862, թ. 24, էջ 183, Lag. Gesam. Abhd. 9 և Beitr. baktr. Lex. 49, և Թի-րեաքեան, Կարնամ. էջ 44։-Կ. Վ. Ս., Արրտ. 1879, էջ 224 պրս. (իմա՛ արաբ. makān «տեղ»։ Հիւնք. պրս. մէյ «գինի» բառից։ Ալիշան, Հին հաւ. 103 և 429 լծ. է դնում մահիկ և մեհեկան բառերի հետ։ Հիւբշ. Arm. Gram. էջ 194 անա-պահով է համարում դնել Միհր բառից։ Ուղիղ մեկնեց վերի ձևով Meillet MSL 17, 246, JAs. 1907, էջ 158 և KВA 1, 234։
the seventh month of the ancient Armenian calendar, February.
• = Հպհլ. *mihrakān հոմանիշից փոխառ-եալ. սրա հետ հմմտ. հպրս. Νιϑράϰανα (այսպէս պէտք է ուղղել Ստրաբոնի τοίς Νιϑραϰινοις) «Միհրի տօնը», պհլ. mihra-gān (գրուած է mitrugān), պրս. [arabic word] mihrgān (կամ արաբացեալ [arabic word] ︎ mihriiān) «պարսից եօթներորդ ամիսը, սեպտեմբեր, աշնանամուտ կամ աշուն, սեպ-տեմբեր 16-ին կատարուած մեծ տօն ի պա-տիւ Միհր աստուծոյ»։ Այս բոլորը ծագում է պհլ. Mihr (գրուած է [other alphabet] Mitru), պրս. [arabic word] mihr բառից, որ Միհր աստու-ծոյ անունն է և նշանակում է նաև «պարս-կական եօթներորդ ամիսը», որ նուիրուած էր Միհրին. հմմտ. պրս. [arabic word] mihri-Gāh, mihrmāh «սեպտեմբեր ամիսը»։-Չայնական փոփոխութեանց համար հմմտ. մեհեան (Միհր բառից) և ահեկան<պհլ. *aϑrakān, *ahrakān։-Իրանականից է փո-խառեալ նոյնպէս վրաց. მიჭრაკნი միհրակ-նի ամսանունը (Մառ, Փизiолотъ 1904, էջ xxxVII)։-Հիւբշ. 194։
• Հներից Վանակ. տարեմ. և Տաթև հարց. 201 ստուգաբանում են. «Մահե-կի, զի տունկք և բոյսք որպէս զմեռեալ լինին եղեմնապատ և ձիւնաթաղ. մահ եկի, այսինքն ածի»։ Տաթև. ձմ. ա. մեկ-նում է «Մեհեկի՝ զմոլորութիւն հրէիցն ասէ, զի հրէայքն մոլորութեամբ կու-ոացան»։ Միհր բառից է դնում Bottich ZDMG 1850, 365։-Lag. Ges Abba Չ և Beitr. baktr. lex. 48 իբր պրս. mihrigān։ -Կոստանեան, Հայ. հեթ. կրօնը, Վղրշպտ. 1879, էջ 27 դնում է միհրական, Միհր աստուծոյ անունից, «որի ընդարձակ ժողովրդականութիւնը երևում է և այն տօնից, որ կատարւում է փետրվ. 13-ին (Մեհեկան ամիս) Տէ-րընտազ անունով»։ Ալիշան, Հին հաւ. էջ 103 պրս. māh «լուսին» բառի հետ. իսկ էջ 141 նաև Մահեան, Մեհնդակ յա-տուկ անունները, Խաչկոնց, Բիւր. 1898 թ. 4 կցում է հաթ. ma «լուսին աստ-ուածուհե»։ Benyeniste REA IK։ (1929), էջ 10 աւելի լաւ ճշտելով բառիս ձևը՝ դնում է մեհե(կան)<իրան. māiϑ-rya-։ է Մագ. գամագտ. ժե. «Ջի մի՛ մախիզ մնաս ցէ մթերեալ մեհենջանք՝ ձանձեալ աստուստ յՌեստոփանէ»։
• Նորագիւտ բառս գտաւ ու մեկնեց (ըստ Հին բառ.) Մէնէվիշեան ՀԱ 1911. 219, միանգամայն մատնանիշ անելով մեհևանդ և ապարանջանք բառերը։
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
• «աստուստ». ունի միայն Բառ. ե-րեմ. էջ 208։
melody;
canticle, song.
• = Յն, μελφδια «երգ, մեղեդի» բառից, որ ծագած է μέλος «երգ» (ծագումը տես Boi-šacq 625) և ἀδω «երգել» բառերից։ Փո-խառութեամբ անցած է նաև ուրիշ լեզունե-րի. ինչ. գերմ. Melodie, ֆրանս. mélodie, իտալ. melodia ևն։-Հիւբշ. 364։
handle;
haft;
— արկանել, to put a handle to, to set in a handle;
to haft;
հանել զ—, to take off the handle, to take out of the handle;
to unhaft.
• ՆՀԲ մխիլ բայի՞ց։ Հիւնք. մաղմաղ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 102 -եխ դնում է մասնիկ (առանց որևէ պատճառաբանութեան), ինչ. կեռնեխ և գոռէխ բառերի մէջ։
soot, smut;
• . անստոյգ բառ. ՀՀԲ և ՋԲ մեևնամ են «ձանձախարիթ, մուր». ՆՀԲ չունի. իսկ ԱԲ մեկնում է «անառակ». որից յոլովա-մեղծ «մրոտ» Նար. խը, էջ 121 (տպ. լոլո-վամեղձ. այսպէս նաև տպ. Պօլիս 1850, էլ 137. իսկ Աւետիքեան, Մեկն. Նար. Վենետ. 1859, էջ 241 ունի յոլովամեղծ)։
• Scheftelowitz BВ 29, 16 հհեւս. myrkr «մութ», հսաքս. mirki «խա-ւար» բառերի հետ՝ հնխ. merkg*e ձևից։ Մերժում է Charpentier BВ 1905. I66 և միացնում է գալլ. marga «կրախառն կաւային հող, արտի աղբ» և թերևս յն. ἄμόργη «ձիթապտուղի չեչ» բառերին. Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 135 հնխ. smel-«խարկել, այրել» արմատից հմմտ. հոլլ. smeulen «անբոց այրիլ». անգլ. smoulder, մ. անգլ. smolder «ծուխը», լիթ. smilkyti «ծխել», ռուս-cмалить «բոցավառիլ», լեհ. smalic «սև ծուխ արձակելով վառիլ, մրով սե-ւացնել» ևն։ Pokorny, 2, 275 հակառա-կելով Scheftelowitz-ի համեմատու-թեան, գտնում է որ հյ. մեղծ իր ղ-ով պատկանում է հնխ. mel-«սև» արմա-տին, ինչպէս է նաև մուղջ. (հմմտ սանս. maliná-, յն. μέλας, լեթթ. melns ևն, որոնք նշանակում են «սև»)։
soft, loose, slack, flabby;
weak, faint, nerveless, indolent, effeminate, languid, cowardly;
slothful, sluggish.
• , ի հլ. «կակուղ, փափուկ, մեղմ. 2. կնատ, թոյլ, թուլամորթ» Սեբեր. Եզն. (նիւթական իմաստի համար հմմտ. Տիկ ջը-րով թրջեալ մեղկի. Վրդն. սղ. էջ 405). որից մեղկագոյն Ոսկ. մ. ա. 12, մեղկանալ Երեմ. դ. 31, Փարպ. մեղկացուցանել Ոսկ. ես. Եփր. թգ. մեղկել Ոսկ. ես. մեղկութիւն Եզն. մեղկիչ Ոսկ. մ. ա. 10. մեղկախորհուրդ Ոսկ. ես.։ Սաստկականն է զմեղկիլ կամ սմեղկիլ Վրդն դան.։ Նշանակութեան փոփոխութեամբ ո.-նինք մեղկիլ «ցաւ քաշել. ցաւ կրել», մեղ-կութիւն «ցաւ» Տիմոթ. կուզ, էջ 24, 29, 79, 275, 286, իբր հետևողութիւն յունարէնի (տե՛ս Աճառ. Հայ. նոր բառեր Տիմոթ. կուզի մէջ, էջ 87)։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. mel-արմատից. որից աճել է կ աճականով. բուն արմատի ժառանգները տե՛ս մալ «մանրել, փշրել» ձևի տակ. աճականի համար հմմտ. յն. μαλαϰός «կակուղ, փափուկ, քաղցր, անոյժ»։ Նոյն արմատից d, dh, t և այլ աճականներով ու-նինք յն. μέλδω «մեղմել, հալել», μαλϑαϰός «կակուղ, փափուկ, քնքոյշ, թոյլ, մեղկ», հիռլ. meldach «կակուղ, փափկիկ», անգսք, milde, հբգ. milti, հհիւս. mildr, գերմ. mile «քաղցրիկ, հեզ, փափուկ», գոթ. mildiϑa «քաղցրութիւն», լտ. mollis (<*moldvis) «կակուղ, թոյլ», հպրուս. maldūniu «երի-տասարդութիւն», maldenikis «երախայ», հսլ. mladū «մատղաշ, փափկիկ», լեհ. mto dy, ռուս. молодой «մատղաշ, երիտասարդ», млодщiи «կրտսերագոյն», սանս. mrdu-«կակուղ, փափկիկ, քաղցր, տկար», mra-dīvams. mrad-istha «կակուղ» և հյ. մեղմ, մատաղ, մատղաշ (Pokorny 2, 288, Boisacq д9 603-5, Trautmann 167, Ernout-Meillet 594, որ հյ. մեղկ դնում է հնխ. meldwi ձևից, Walde 491)։-Հիւբշ. 473։
• ՆՀԲ լծ. յն. μαλαϰός, լտ. mollis։-Նոյնը նաև Windisch. 17. Lag. Urgesch. 219 լտ. marcidus «թառամած, թոյլ, տկար» բառի հետ հնխ. mar արմատից, Lag. Arm. Stud. § 1475 յն. μάλϰη «ցրտից քցմիլ»։ Հիւբշ. Arm. Stud. § 193 յն. μαλαxίς և լտ. mollis? Տէրվ. Նախալ. 52 համեմատում է յն. և գոթ. ձևերը և հյ. մեղ-կ ու մեղ-մ բառերից հետևցնում է հնխ. mar պարզական արմատը։ Նոյն, էջ 99 mark արմատի տակ շարում է հյ. մորմոքիլ, մեղկա-նալ, սանս. marč, յն. μαλϰίω, լտ. mar-cere և murcus «մեղկ»։ Meillet, Rev. crit. թրգմ. Բազմ. 1898, 120 և MSL 11. 394 և Esquisse 28 հայերէն բառի կ ձայնը դնում է dw-ից, որով լատինի
• նման հլ. մեղկ<*meldwi (հմմտ. եր-կու)։ Գազանճեան, Արև. մամուլ 1902, zz մ մասնիկով եղկ բառից։ Scheftelo-witz BВ 29, 23 և 46 սանս. marāla «փափուկ», ko-mala «խիստ փափուկ» ւատ. maltas. լիթ. malonus «շնորհալի» ևն։ Թիրեաքեան, Բազմ. 1913, 340 թրք. ələq «գաղջ» և հյ. եղկ, հեղգ բառերի հեւտ։