eagerness, diligence, goodwill, cheerfulness;
մտադիւրութեամբ, cf. Մտադիւր.
Մտադիւրութեամբ ծառայել, կամ խոստովանել, ունկն դնել, հայել, ուսանել. (Սկեւռ. ես.։ Կոչ. ՟Զ։ Փարպ.։ Իսիւք.։) cf. ՄՏԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. (ընդ որում շփոթի ի գրչաց։)
to commit a fault, error or crime;
to transgress, to trespass, to sin;
to fall in error, to fail, to do amiss, to stumble, to go astray;
to abuse, to offend, to give offence, to wrong, to injure;
cf. Թեթեւ.
Իսկ եղբայրն յանցեաւ ղամանսն. այսինքն շփոթեաց եւ սխալեաց. (Վրք. հց. ՟Ե։)
cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.
Առ մեր խոնարհութիւնս միացեալ անշփոթ, ամենակատար ունակութեամբ».
swelled out, puffed up, bloated, turgent;
swelling, puffing;
proud, fastuous, pompous;
— հողմն, tempestuous or stormy wind, gust;
— ոճ, turgid, inflated or fustian style;
— հերք, wavy hair.
Իբրեւ զուռուցիկ փքոյ (կամ բքոյ) շփոթեալ. (Յհ. կթ.։)
shoulder;
back;
— շինուածոց, wing of a building;
ելանել ի յ— երիվարի, to ride, to mount, on horse-back;
զուսովք արկանել, to put on one's back;
— դնել, to become stiff-necked, obstinate;
բարձր ուսովք չափ ի վեր, taller by a head and shoulders;
cf. Ընդոստ.
Ուս եդեալ ընդ ամենայն քաւարանս աղօթից՝ խոկային կործանել եւ շփոթել զսրբութիւն եկեղեցեաց քրիստոսի. (Ղեւոնդ.։)
much, several, considerable, abundant, plentiful, copious, in great quantity;
"much, too much, very, most;
enough, sufficiently, as much as necessary;
— անգամ, often, frequently, cf. Բազում անգամ;
— իսկ, sufficiently;
— կամ սակաւ, more or less;
ընդ — եւ ընդ սակաւ, in all about;
փոքր ի —է, somewhat, partly, a little;
more or less;
ոչ ընդ — եւ ընդ փոքր, in no wise, in no way;
"
"— է, enough, it is enough, sufficient, no more, cf. Բաւական է;
— է այդ, that is enough;
— է զի, it suffices that;
provided that;
— ասել, to be content;
— համարիլ, to content oneself with;
—ք յայնցանէ, most of them, the greatest part of them;
դեռ աւուր — կայ, much time still remains;
ո՞չ իցէ քեզ — զի..., does it seem to you a little thing that."
Յարդ եւ խոտ շատ է մեր։ Կայ եւ իմ շատ՝ ե՛ղբայր։ Ժողովեցին՝ որ շատ, եւ որ սակաւ։ Դեռ աւուր (կամ աւր) շատ կայ. (յն. օր, կամ տիւ)։ Շատ զոք ընդ միմեանս շփոթեաց։ Շատից յաչաց ելանէին։ Շատ եւս այն են՝ որ եւ ննջեցեալք իսկ իցեն։ Ոչ լցաւ ասել շատ. եւ այլն։
compound, combined, united.
Հոգի բանական շարախառն բանին հօր՝ վասն ոչ շփոթելոյ բնութեանցն. վասն զի անապական է խառնուած միաւորութեանն։ Հօր տեսակ որդի է՝ շարախառն մարմնով, եւ որդւոյ տեսակ՝հ հոգին սուրբ. (Քեր. քերթ.։)
cf. Շարախառնումն.
Կցորդութեամբքն հակառակիցն, շարախառնութիւնքն) միացելոյն։ Զամենայն առ միմեանս շարախառնութիւն՝ ըստ անշփոթ նոցա միութեանն. (Դիոն.։)
cf. Շիկնիմ.
dim-sightedness, squinting, blindness;
dazzling, hallucination;
հարկանել շլացութեամբ, to strike blind;
հարկանել շլացութեամբ զմիտս, to beguile, dazzle, seduce or fascinate the imagination.
Մերթ երեւի շփոթիլ ընդ Սլացութիւն, սլացումն, ի գիրս. (Պիտ. եւ Յհ. կթ.։)
to leave in doubt, to create suspicion, to make suspicious, to embarrass, to perplex.
որ եւ ՇՄՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ի վարանս արկանել։ շուարեցուցանել. շփոթել.
to suspect, to doubt, to be uneasy, embarrassed, perplexed.
որ եւ ՇՄՈՐԻԼ. Վարանիլ, շուարիլ, խուճապիլ, շփոթիլ.
to banish, to exile, to drive away.
Ըշկօթակ առնել, խորասոյզ առնել. շփոթելով արդեօք ընդ յն. խաւար։
to trouble, to perturb, to upset.
Խառնակել. շփոթել. խռովեցուցանել. կամ ըստ Հին բռ. մոլորեցուցանել. (cf. ՇԼՄՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ, թերեւս փոխանակ գրելոյ Շըմորեցուցանել)
to be troubled, upset, agitated.
cf. Շնորհալից.
ՇՆՈՐՀԱԼԻ՝ մականուն տուաւ իրաւամբք սրբոյն Ներսեսի կլայեցւոյ ի բազում դարուց հետէ. իսկ մխիթար ապարանցի՝ անխտիր Շնորհալի կամ Շնորհալից կամ Ներսէս Շնորհաց կոչէ զկլայեցին եւ զլամբրոնացին՝ շփոթելով եւ զգրուածս ինչ նոցա։
diligence, haste, hurry, promptitude, urgency;
urgent, pressing;
— տագնապի, too great haste, hurry, great urgency, hasty eagerness, precipitation;
constraint, imperious or urgent obligation;
pain, anguish, affliction, trouble;
—, — —, առ —, —աւ, hastily, in haste, expeditiously, speedily, diligently;
— տագնապաւ, with all possible speed or despatch, in a hurry, precipitately, post-haste;
առանց —ոյ, without hurry;
— տագնապի հասուցանել, ի վերայ դնել or ի վերայ հասուցանել, to urge, to press, to force, to compel, to oblige, to constrain;
to grieve, to pain, to agonize, to harass;
— քան զասելն, no sooner said than done.
ἁνάγκη, σπουδή necessitas urgens, augor, festinatio եւ այլն. (լծ. հյ. շութափ. ստէպ, ճեպ. եւ Շոյտ ափ յափոյ. պ. շիթապ թ. շաբըգ ). Ստիպումն հարկեցուցիչ. հարկ ստիպօղ. խուճապ. ճեպումն, աճապարումն. վաղվաղումն. փոյթ. որ եւ ՇՏԱՊ ՏԱԳՆԱՊԻ. վարանք. շփոթ. աղմուկ. վտանգ. տառապանք.
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
σύγχυσις confusio. ռմկ. շըշընկոց. Շչումն եւ հնչումն շփոթ եւ աղետաւոր ձայնից. լուր խառնակ. խառնակութիւն. շփոթ. յոյզք. աղմուկ. իրար անցում.
Եղեւ շշուկ եւ շփոթ ի մէջ վանացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)
cf. Պոտագրոս.
Պատագրոսն՝ ոմանք զգոդին ասեն. բայց բոր է, եւ ի մէջն խաղաւարտ ցամաք եւ քոս. որ է շփոթութեամբ առեալ ի պատմութենէն Աբգարու բժշկելոյ ի բորոտութենէ։
convenience, suitableness, decency.
Անշփոթ սէրք եւ պատկանաւորութիւնք ամենայնի՝ անլոյծ շարունակութիւնք էիցս։ Անլոյծ պատկանաւորութեան եւ կարգի ամենայնի պատճառ. (Դիոն. ածայ.։)
high value, elevated price;
excellence, pre-eminence, rarity;
nobleness.
Պատուականութեամբ եւ գոռոզութեամբ խոնարհել ջանայ (զայլս)։ Որ պատուականութեամբն է՝ բարկութեամբ եւ շփոթիւ լինի. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Զ։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
Ոչ յեղեալ շփոթին կամ պարաբառնան զմիմնեանս (աստուածութիւնն եւ մարդկութիւն քրիստոսի)։ Ոչ շփոթեալ պարաբարձաւ բնութեանց՝ սահման. (Ժող. շիրակ.։)
whole, total, all together.
Իբր Երամիկ, երամական. բոլորական. միահամուռ. համօրէն. (չէ՛ շփոթելի ընդ Ռամկական)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
Առաւել ի վիճաբանութենէն՝ ամբարտաւանութեան երեւումն։ Վիճաբանութիւն տան (այսինքն ընտանեաց) աստուածային գործոցն շփոթումն բերէ։ Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն (այսինքն դիմախօսութեամբ) զհարազատ սիրոյն ցուցանել զօրինակ. (Բրս. հց.։ Շ. ՟ա. պետ. ՟Խ՟Է։ Պիտ.։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
Զիա՞րդ բանն մարմին եղեւ. արդեօք որպէս բանին փոփոխո՞ւմն կրեալ՝ ի մարմնոյ փոխադրութիւ, եւ յոդւոյ նմանութիւն։ Ո՛չ Աստուածութեան փոխադրութիւն ցուցեալ, այլ մարդկութեանս նորոգումն գործեալ. ո՛չ մարդ ի փոխադրութենէ Աստուածութեան երեւեալ։ Ոչ կրեալ շփոթումն կամ փոխադրութիւն յոր ինչ ոչն էր. եղեւ մարմին բանն, ո՛չ ըստ փոխադրութեան կամ յեղման. (միթէ ) այլայլութիւն ինչ եւ փոխադրութիւն եղեւ ի նմա. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Ի տարաժամու եւ ի հասարակ գիշերի առ քեզ դիմեցի։ Ոչ ի տարաժամէն (երեկորի) շփոթեցան։ Ներողութիւն ընկալեալ յինէն՝ ի ժամու եւ ի տարաժամու ասա՛. (Խոսր.։ Ոսկ.։ Ճ. ՟Ա.։)
casual.
Այլ ի Հյ. քեր. թր. շփոթ իմն գրի.
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
Պահելով եւ յետ միութեան անշփոթ զտարբերութիւն բնութեանցն յատկութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Ս. Առ հին գրիչս՝ լույս գաւառական հնչման երբեմն շփոթի ընդ զ. գրելով՝ Զգալ, իբր Սգալ (Սըգալ, սուգ առնուլ). կամ գրելով Սգալ, եւ իմանալով Զգալ (ըմբռնել զգայութեամբ)։
indigestible.
Զի եւ մի՛ տհալ կերակրովք գեղեցիկ շինուած մարմնոյն շփոթեալ խանգարիցի. (Եղիշ. միանձն.։)
cf. Վրդովումն.
θόρυβος tumultus. Խռովութիւն ամբոխի. աղմուկ. խառնակութիւն. շփոթ. յոյզք.
to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
συνέχομαι obtineor, comprehendor κινδυνεύομαι periclitor ἑξίσταμαι obstupefio եւ σπεύδω, σπουδάζω, κατασπουδάζω studeo, propero pavide եւ այլն. եւ այլն. Ի տագնապ անկանիլ. պաշարիլ ի վիշտ վտանգի. վարանօք փութեալ ճեպիլ. խուճապիլ. շփոթիլ՝ ստիպիլ եւ շտապիլ. պաշարուիլ, տակնուվրայ ըլլալ, արտորալ, նեղը ինկնալ, չարչրկիլ.
cosmical, universal, general, oecumenical.
to syllable.
Կամ թէ ըստ Երզնկացւոյն՝ իբր պարփակել կամ վանգակելով պատել տառիւք եւ յանգիւք. զի կարծի նշանակել երբեմն եւ Պաշարել, վտանգել. կամ շփոթի եւ ընդ Վանգել.
cf. Վաներայք.
cf. Վաներայք.
ill-starred, luckless, unfortunate;
— առնել, to render unhappy, to oppress, cf. Թշուառացուցանեմ, cf. Վատթարեմ;
to discomfit, to overcome.
(Իսկ Հին բռ. հայելով ի նախընթաց բառսդ՝ անձուկ լաշկար, շփոթ իմն գրէ.)
Վատախտարակ. որ ի քմէ (այսինքն ի դարանի) կացեալ՝ ընդ կրուկն դարձուցեալ շփոթէ։
additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.
Այց առնելի է ո՛չ վարկպարազի։ Ի կիր առնուլ ոչ վարկպարազի։ Ոչ պղերգութեամբ. եւ ո՛չ վարկպարազի՝ գրոց հանդիպին։ Մի՛ վարկպարազի, այլ յօժարութեամբ ընկալարու՛ք։ Մի՛ վարկպարազի շփոթել զսրբազանսն նշանակս։ Այսպէս գոռոզութեամբ վարկպարազի համարձակել ի պատասխանիսն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. առ որս. ՟Զ. եւ մկրտ։ Դիոն. թղթ.։ Բրս. հց.։)
demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun
ՑՈՒՑԱԿԱՆ ՀՈԼՈՎ՝ ասի ի Հին քեր. տրականն, որ եւ պատուիրական, առաքական, եւ թղթական, պէսպէս թարգմանութեամբ յն. ձայնիս. ἑπισταλτική. վասն որոյ շփոթ իմն է դրեալն անդ ի հյ.
dispersion, diffusion, scattering;
— մտաց, distraction;
— ուխտի, violation, transgression.
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
Իսկ յոյնք զի՛փսիլօն իւրեանց որպէս բաղաձայն շփոթեն ընդ վի՛դա տառի իւրեանց ի սկզբան բառից, որպէս եւ ընդ ու. զոր օրինակ, որ առ հինս գրի վասիլիոս, ուաղէս, յետինք գրեն ւասիլիոս, ւաղէս, եւ այլն.
Առաջադիրք ասին, վասն զնախադասելով զինիւն եւ զհւնիւն (այսինքն զինի տառիւ, եւ զհիւն տառիւ), շաղաշար կատարեն. որպէս աւ, աի։ Եւ ստորադասք ն ի նոցանէ երկու, ի, ւ. եւ ինդ է՛ ուրեք, ուր վաղդասական է, քան զհեւնդ (այսինքն զհիւնդ). որպէս յիմաստութիւնդ եւ յարդիւն. ուր յայտ է թէ գործիականն բառիս յարդ, յարդիւն, ոչ է շփոթելի ընդ ձայնդ յարդիւնս, յարդւնս։ Իսկ յարդիւք յոքնակ՛՛. ո՛չ է հնչելի յարդիվք, այլ՝ այլ՝ յարդեուք։
nephew.
Որդի կամ զաւակ քեռ ուրուք. քրոջորդի, քրոջը զաւակը (ի յն. ասի կրկին բառիւք, որդի քեռ. այլ ի դնիլն մի բառ, շփոթի ընդ Եղբօրորդի. զոր տեսցես. որպէս եւ ի լտ. nepos է երկդիմի. վասն որոյ բացատրելի՝ nepos ex sorore. որպէս թէ թոռն ի քեռէ իւրմէ. լաւ եւս՝ sororis filius)
sleep, slumber, nap, rest, repose, pause;
— մահու, sleep of death;
քաղցր, ախորժ, հան գիստ, խաղաղ, փրկաւէտ, կենսանորոգ, —, soft, agreeable, tranquil, calm, healthy, refreshing slumber;
— թեթեւ, ընդհատ, անհանգիստ, յուղեալ or խռովեալ, դժնդակ, ծանր, վնասակար, մահացու —, light, broken, agitated, troubled, hard, heavy, dangerous, mortal sleep;
ի — լինել, երթալ, քնոյ տալ զանձն, to sleep, to go to sleep, to lie down, to repose;
զքնով անկանիլ, ի — մտանել, to be overcome with sleep, to fall asleep;
ննջել — յաւիտենից, to sleep the sleep that knows no waking;
ի — առնուլ, to send to sleep;
(յորորանի ) to lull or rock to sleep;
խոր — ի լինել, to be in a sound sleep, to sleep soundly;
ճաշակել զքաղցրութիւնս քնոյ, to enjoy sleep;
ի — գտանել զոք, to find a person asleep;
խռովել, ընդհատել, խափանել, զ—, to trouble, to disturb or break one's sleep, to awake, to rouse;
իբրեւ — ընդ արթունս լինել, to be half asleep;
հատանիլ քնոյ յաչաց, to lose one's sleep;
— քաղցրանինջ հատեալ էր յարտեւանաց նորա, calm sleep was unknown to him;
փախեաւ յինէն —, sleep fled far from me;
այս ի — տանի, that causes sleep;
ընկղմեալ ի — թանձրութեան, buried in sleep, fast asleep;
— հատեալ է յաչաց իմոց զցայգ եւ զցերեկ, I sleep neither night nor day, I am sleepless.
Քուն բազում՝ կենակից անիրաւ։ Եթէ քունն ոչ գայ առ մեզ, մեք մի՛ ընթասցուք առ նա։ Իսկ զքուն այնչափ առնոյր, որպէս զի մի միտքն ի բազում տքնութենէն շփոթեսցին (Կլիմաք.։)
distraction, upsetting, confusion, agitation, emotion;
groaning, complaint, outcry.
σύγχυσις confusio, turbatio. որ եւ ՔՈՒՔ, ՔՔՈՒՄՆ. ծուփք. ամբոխումն. շփոթ. հեծութիւն. վիշտ եւ նեղութիւն.
to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.
Զոմանս ի փոխուստ ցրուեալ քայքայեցին։ Զբազում խաւարն ցրեալ քայքայէ։ Քայքայի եւ ցրուի։ Ոչ տայ բաժանել եւ քայքայել զհասարակաց բարին։ Զարեգականն եւս ճառագայթս խախատէր եւ քաքայէր (յն. յաղթէր)։ Ոչ ախտն քայքայեաց (յն. շփոթեաց) զմիտս նորա. (Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 1։)
breath, wind;
intestinal gas, fart, wind, flatulency, windiness;
swelling, puffiness;
turgidness, bombast;
— հպարտութեան, gust or fit of pride;
անձայն —, noiseless fart, fizzle, foist;
—ս արձակել, հանել —ս, to fart, to let a fart, to break wind;
(անձայն) to fizzle, to foist;
— արձակող, farter;
fizzler, foister.
Իբրեւ զուռուցիկ փքոյ շփոթեալ։ Հպարտութիւն է ախտ զայրացեալ, եւ ուռուցեալ փքով. (Յհ. կթ.։ Վրք. հց. ՟Ժ։)
որ եւ ԱՆԶԲԱՂԱԲԱՐ, ԱՆԶԲԱՂ. ἁμετεωρίστως, ἁπερισπάστως. sine ulla distractione, cura, constaner. Առանց զբաղանաց. անցնդելի մտօք. անշփոթ. հանդարտիկ. տաղտաղասըզ հուզուր իլէ.
Օդ՝ անհատ հատիւք, եւ անշփոթ հոսիւք. (Պիսիդ.։)
dawn, daybreak, twilight, aurora;
cf. Արշալուրշք.
արշ 2 և լոյս բառերից։ Տէրվ. Altarm. 5Ո համարում է արշա և լոյս բառերից կազմուած. արշա՝ իբրև նախաւոր վաշ-րա կամ աւշրա «երեկոյ» =լիթ. vaska-ras, հիռլ. fescor, յն. ἔ́σπερος, ւտ vesper, նոյն վաշրա-ից է դնում նաև աշուն, իբր «մութ, տխուր եղանակ»։ Նոյն, Նախալ. 103 դնում է արշա+լուրջ, որի մէջ արշա թողնում է առանց մեկ-նութեան, իսկ լուրշ՝ արմատակից է դնում լուրջ, լոյս բառերին։ Ալիշան, Հին հաւ. 145 զնդ. ուշահինա կամ օշէն «առաջին պահ աւուր»։ Հիւնք. հանում է արջ և լոյս բառերից. հին հայերը յն. λνϰαυγή։ «արշալոյս» բառի առաջին մասը λύϰη «աւգ» շփոթելով λύϰος «գայլ» բառի հետ, նրա տեղ դրել են արջ և թարգմա-Պաւտմ. ռեր. 213 առաջին և լոյս բառե-րից։ Patrubány ՀԱ 1908, 214 արշ-կը-ցում է արգել բառին։ Karst, Յուշարձան 406 սումեր. ruš, rus «փայլուն» բառի հիյր է համեմատում։
steril, barren.
ԳՒՌ (dialectal) Կր. Մշ. ամուլ, Սեբ. ամուր՝ (ան-շուշտ շփոթուելով ամուր «պինդ, կարծր» բառի հետ)։