Definitions containing the research բան : 7153 Results

Գերազանցեմ, եցի

See full entry →

vn.

to surpass, to surmount, to excel, to exceed.

NBHL (2)

Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)

Սքանչելի է խորհուրդ փրկագործութեանս՝ ամենայն մտաց եւ բանի գերազանցեալ. (իբր գերազանց). (Սկեւռ. ես.։)


Գերազօր

See full entry →

adj.

powerful.

NBHL (1)

Զգերազօրն աստուած արհնաբանեմք որպէս ամենազօր, որպէս զերանելի եւ միայն հզօր. (Դիոն.։)


Դառնալի

See full entry →

adj.

full of bitterness.

NBHL (1)

Սոքա են քաղցրաբանք, եւ դառնալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Դառնահայեաց

See full entry →

adj.

sullen, grim.

NBHL (1)

Ի դառնահայեաց եւ ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)


Դառնահաւ

See full entry →

adj.

thoroughly bitter, or bitter indeed.

NBHL (1)

Իբր ի սկզբանէ անտի դառնացեալ. դառն ընդ սկզբանն. կամ միշտ դառն վարուք.


Դառնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.

NBHL (2)

Զճաշակելիս մտացն դառնացուցանելով ի ձեռն սաստկական բանիցն յանդիմանութեան. (Սարկ. քհ.։)

Դառնացուցանէին զիսահակ եւ զռեբեկա. Փորձեցին դառնացուցին զաստուած բարձրեալ։ Դառնացուցանել զիս գործովք ձեռաց իւրոց։ Դառնացուցեր զբանն տեառն (այսինքն հեստեցեր ի բանէն). եւ այլն։


Դառնիճ, նճի

See full entry →

s. bot. adj.

endive;
wild lettuce;
bitter.


Դաս, ուց

See full entry →

s.

order, rank, division, body, class;
choir;
place;
lesson, precept, dictate, instruction;
— ասել ումեք, to lecture, to read, to teach.


Դասակ, աց

See full entry →

s.

troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).

NBHL (1)

Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.


Դասակարգեմ, եցի

See full entry →

va.

to put in order, to associate, to enrol.

NBHL (1)

Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)


Դասակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

admission, company.

NBHL (3)

Ի կուսական դասակցութեանց փառաբանիս. (Շար.։)

Կցորդք դասակցութեանցն վեհից։ Միախումբ դասակցութեամբ։ Առ դասակցութեան հարանցն հրաշալիք։ Ընդդիմաբանիցն դասակցութիւնք։ Դասակցութեան դժնէից մարդոց համաբան. (Նար.։)

Խաչն է ճշմարիտ հաւատոց դասակցութիւն. (Եպիփ. խչ.) այսինքն միաբանօղ ի ճշմարիտ հաւատս, կամ ի մի զինուորութիւն հոգեւոր։


Դասապետ, աց

See full entry →

s.

the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.

NBHL (1)

Զինուորք ընդ դասապետսն։ Հաճոյ եղեալք դասապետին. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դաստիարակարան

See full entry →

s.

place of educa-tion;
preceptor.

NBHL (1)

Զքեզ (զխաչդ) եդ առաջի բանալիք բացարան, իբրեւ զընդակից դաստիարակարան. եւ այլն. (Նար. խչ.։)


Դատակնիք, կնքի, կնքաւ

See full entry →

s.

sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.

NBHL (1)

Դատակնիք հատուցման, կամ մահու, կամ յանդիմանութեան։ (եւ ի լաւ անդր,) Շնորհեա՛ ինձ, որպէս դատակնիք բանին քո վճռեաց, եւ այլն. (Նար.։)


Դատավճիռ, ճռաց

See full entry →

cf. Դատակնիք.

NBHL (1)

Անսուտ բանն քրիստոսի զդատավճիռն առնէ, երթիցեն արդարքն ի կեանսն յաւիտենից, եւ մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ե։)


Դատարկախոյզ

See full entry →

adj.

very inquisitive.

NBHL (1)

Զդատարկախոյզս արգելուցու սակաւ բանիւս. (Սամ. երէց.։)


Դատարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.

NBHL (2)

Ո՛չ դատարկութեամբ ինչ փրկութեան բանի վարդապետութեանն զյիշատակ ժամանակացն առնել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք իրս ի նոցանէ դատարկութիւն է գրել. (Եւս. քր. ՟Ա։)

ἁργία, ἁγρεία, ὁκνηρία otium, otiositas Պարապորդութիւն. անգործութիւն. ծուլութիւն. դադարումն. պօշ պարապ կենալը, չբանիլը.


Դատափետ

See full entry →

adj.

summoned;
ill-treated;
— առնել, to condemn, to blame, to reprobate, to ill-treat, to offend in words, cf. Դատափետեմ, cf. Հարստահարեմ, cf. Նեղեմ, cf. Ատեմ.

NBHL (1)

Այն լեզուք են, որով մարգարէք դատափետ եղեալ թոպեցան։ Դատափետ աղաղակն զիս պաշարեալ (ի բանտի). (Յհ. կթ.։)


Դատողական, ի, աց

See full entry →

adj.

judicial;
critical.

NBHL (1)

Մտանելոց էր ի բանակն, այսինքն ուր դատողական կայանքն էր. (Ոսկ. գծ.։)


Դատողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

judgement.

NBHL (1)

Առ ի յիմոյ դատողութենէս յաղագս այսոցիկ ասասցէ բանս. (Պղատ. տիմ.։)


Դարագլուխ, գլխոյ

See full entry →

s.

completion of a century.

NBHL (1)

Ի բանս աստուածաշունչ գրոց ո՛չ գտանի հատակոտոր ինչ, եւ դար եւ կոճատ. այսինքն անմիաբան. (Գր. տղ. առ հաղբատ.։)


Դարակոճատ

See full entry →

adj. s.

even and odd (number).

NBHL (1)

Տասնեկաւ, որ ունի զամենայն թուոց զանազանութիւնս, դարից եւ կոճատաց եւ դարակոճատաց. դարից, ՟Բ. եւ կոճատաց, ՟Գ. եւ դարակոճատաց, ՟Ե։ Վեցեակն՝ առաջին դարակոճատ, եւ այլն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 38. եւ 49։ Վրդն. ծն.։)


Դարանակեմ, եցի

See full entry →

va.

to dilucidate.

NBHL (1)

Ընդ ծածուկ դարանակապեսցէ ընդ ձեռին իւրում։ Սկսանի դարանակել զբանս յոբայ. (Վանակ. յոբ.։)


Դարանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to lie in ambuscade, to be on the watch, to suborn, to circumvent;
to hide one's self.

NBHL (1)

Դարանելն ստուգաբանի՝ առընթեր մերձակայ եղելոյն թաքչել, եւ ի բացուստ զնոյնն դիտել. (Լմբ. իմ.։)


Դարմանիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

careful of;
who nourishes.

NBHL (1)

Արեգակունք բանական բուսոց դարմանիչք. (Նար. առաք.։)


Դաւաճան, աց

See full entry →

adj. s.

fraudulent, fallacious, disloyal;
impostor;
felon, cheat, prevaricator, sycophant, traitor.

NBHL (1)

Մի՛ լիցի դաւաճան բանակին։ Վիճակ դաւաճանաց։ Զարթիցեն դաւաճանք նորա։ Առաքեցին դաւաճանս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 16։ Ամբ. ՟Բ. 7։ Ղկ. ՟Ի. 20։)


Դաւանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

confession or declaration of faith.

NBHL (2)

ὀμολογία confessio, professio Խոստովանութիւն հաւատոյ. եւ Հաստատելն բանիւ բերանոյ՝ զոր ունի ի սրտի. իգրար. Տե՛ս (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 12. 13։ Երեմ. ՟Խ՟Դ. 25։)

Քրիստոսաւանդ, կամ խոստովանողական դաւանութիւն։ Դաւանութեան բարեաց ուսուցիչք։ Ըստ բանի աստուածազգացիկ քում դաւանութեան։ Զհերձուածողականն խիստ դաւանութիւն. (եւ այլն. Նար.։)


Դաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to defraud, to cheat, to contrive.

NBHL (1)

Դաւող ամպարհաւաճութիւն, կամ ցանկութիւն, կամ կարծիք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)


Դաւումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դաւողութիւն.

NBHL (1)

Շրջեալ զդաւումնն՝ ի վնաս նոցա յառնէր։ Որ եղբարց թերեւս լինելոց է դաւումն. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դափիւն

See full entry →

s.

the sound of a tabour;
uproar, noise, rumour.

NBHL (1)

ԴԱՓԻՒՆ ԴԱՓՈՒՄՆ. χορός strepitus Շչիւն շառաչիւն իբրեւ զձայն թմբաց. եւ Դոփիւն. դրնդիւն. ձայն ամբոխի. եւ Մեծաբանութիւն.


Դափումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դափիւն.

NBHL (1)

ԴԱՓԻՒՆ ԴԱՓՈՒՄՆ. χορός strepitus Շչիւն շառաչիւն իբրեւ զձայն թմբաց. եւ Դոփիւն. դրնդիւն. ձայն ամբոխի. եւ Մեծաբանութիւն.


Դդըչումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դդըչիւն.

NBHL (1)

Ձայն հոսանաց ջուրց, խոխոջիւն. ... եւ Շչիւն անհեթեթ ձայնից եւ բանից. ... եւ Ծածանումն. կամ շարժլումն աչաց .


Դըդընչումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դդըչիւն.

NBHL (1)

Ձայն հոսանաց ջուրց, խոխոջիւն. ... եւ Շչիւն անհեթեթ ձայնից եւ բանից. ... եւ Ծածանումն. կամ շարժլումն աչաց.


Դեգերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.

NBHL (3)

διατρίβω, ἑνδιατρίβω moror, commoror, incumbo, studeo Թարթափիլ. կալ մնալ ուրեք, եւ պարապիլ կամ կրթիլ յիրս ինչ. պատաղիլ. յամել առ ժամանակ մի. եւ Տատանիլ. բանի մը հետ ըլլալ, ատէն անցընել, տիտիկ ընել, զբաղիլ, կենալ, մնալ.

Որ յուսումնականին դեգերեալ է։ Որ դեգերեալ են յուսմունս իմաստասիրութեան օրինաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Դեգերեցան ի բանս ինչ։ Դեգերիլ ի ներբողումն, կամ ի բանս գովեստից, կամ ի նմին պատմութեան. (Յհ. կթ.։)


Դեդեւեմ, եցի

See full entry →

va.

to vacillate, to stagger, to totter.

NBHL (1)

Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն։ Ամենայն ախտ հոգւոց չար են, որք շարժեն եւ դեդեւացուցանեն զնա. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դեդեւումն, ման

See full entry →

s.

vacillation, unsteadiness, uncertainty, irresolution.

NBHL (1)

Նշանակ արբեցութեան՝ դեդեւումն մարմնոյ եւ բանի է. (Մխ. դտ.։)


Դեղախունկ

See full entry →

s.

spice, aromatic or medicinal drug.

NBHL (1)

Զցօղն յիւղ դարձուցանէ ... եւ այլովք բանջարօք ի դեղախունկս. (Սեբեր. ՟Ը։)


Դեղահունդ

See full entry →

s.

seed;
dried fruit fortable.


Դեռ, — եւս

See full entry →

adv.

still, yet, to this hour;
newly, recently.

NBHL (1)

Դեռ վասն ծննդեանն են բանք ասել ձեզ։ Բայց մեզ դեռ կայ պատմել ձեզ. (Ագաթ.։)


Դեռաբոյս

See full entry →

cf. Դեռաբողբոջ.


Դեռավարժ

See full entry →

cf. Դեռակիրթ.

NBHL (1)

Կրկնեսցուք զդեռավարժ բանից մերոց ընթացս. (Տօնակ.։)


Դերանուն, նուանց

See full entry →

s.

pronoun.

NBHL (1)

Դերանուամբն վարեցաւ (ինքն, կամ նա ասելով), նազաբանելով ըստ պիթագորականացն. (Վրդն. ծն.։)


Դերանունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

antonomasia.

NBHL (1)

Ոչինչ են պէտք դերանունութեամբ զայնոսիկ, յաղագս որոց բանս ընթանայր, նշանակել (այսինքն զթոնդրակեցի աղանդաւորս՝ պաւլիկեանս կոչել). զի համագործութիւն իրի յանդիմանակաց եղեալ՝ ոչ կարօտանայ անուանակոչութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.)


Դերեւացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

"cf. Դերեւ առնեմ."

NBHL (1)

Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դերեւեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

"cf. Դերեւ առնեմ."

NBHL (1)

Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դէպ, դիպի, դիպում

See full entry →

adj. prep. adv.

fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.

NBHL (8)

Որ սկզբան ցաւոյն դէպ իցէ։ Որ մարդկութեանն է դէպ. (Եզնիկ.։ Շ. թղթ.։)

Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)

դիմազ. Ի ԴԷՊ Է, ԷՐ. դիմազ. εἵκος, κατὰ λόγον consentaneum est, licet Պատշա՛ճ է. ա՛նկ է. արժա՛ն է. յարմար է. օրէ՛ն է. բանաւոր է.

Ի դէպ է անցանել (բանիւ), համարել (ի կարգիս). (Եւս. քր. ՟Ա։)

Եւ զի՞նչ ի դէպ իցէ այս առաջնոց բանիցն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)

Ասացեալ բանս ի փրկչէն՝ առ երկոսին ի դէպ գայ. (Բրսղ. մրկ.։)

Իմաստասիրականին եւեթ պարապեալ բանի, եւ այնու դէպ վերոյ ամենայնց լինել մարդկան. (Պիտ.։)

Առ իւրաքանչիւր բանիցն դէպ եւ դէպ զվճիռ դատաստանին մատուցանել. (Կոչ. ՟Բ։)


Դէտակն ունիմ

See full entry →

sv.

to regard, to look attentively;
to be on the watch, to lie in wait;
— ի վեր ունել, ամբառնալ, to look with attention, to raise the eyes.

NBHL (1)

Դէտա՛կն կալ ի վերայ բանիցդ ասացելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Դժկամակ

See full entry →

cf. Դժկամ.

NBHL (2)

Եթէ տայցէք, մի՛ դժկամակ բանիւք. (Շ. ընդհանր.։)

Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)


Դժկամակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be angry, displeased, tired, to dislike, to grieve;
to disobey, to oppose.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)


Դժկամակից լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Դժկամակեմ.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)