cf. Տիրապէս.
Դու հրամայեա՛ տիրաբար, եւ ես առնեմ ծառայաբար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Տիրաբար արարեալ՝ զսպանեալսն թաղել հրամայեաց։ Տիրաբար հրամա՛ն տուր։ Եւ ոչ երկուց կամլ երից պատանեաց իշխեմ տիրաբար. (Խոր. ՟Բ. 43։ Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ.։)
strengthened by God.
Տերամբ զօրացեալ. կամ Տիրապէս զօրեղ. քաջազօր. տոկուն.
gathered together in the Lord's name.
Ի տեառնէ կամ տիրամբ հաւաքեալ.
ordained by God.
Տիրապատուէր հրամանաւն։ Ըստ տիրապատուէր հրամնին. (Ուռպ.։)
cf. Տիրասպան.
Կայիափա թէպէտեւ տիրասպանու եւ անարժան էր, մարգարէացաւ։ Մի՛ լինիք տիրասպանուք։ Ի բերանոյ տիրադրուժն՝ տիրասպանուն՝ տիրամատնիչն փիսակայ. (Ոսկ. կողոս.։ Բուզ. ՟Ե. 37։ եւ ՟Ա. 20։)
the blessed Virgin;
mistress or lady;
քաղաք —, capital.
δεσποτίς, δέσποινα, κυρία domina. Սեպհականեալ անուն Տիրամօր կուսի. որպէս միակ տիկին ամենայն տիկնաց. աշխարհատիկին. թագուհի. դշխոյ երկնի եւ երկրի.
sad, sorrowful, vexatious.
Տրամցուցիչ. տխրարար.
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
ՏԿԱՐ. որպէս Տկարամիտ. տխմար. միամիտ. պարզամիտ. դիւրագլոր. դիւրագայթ։
to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.
ՏԿԱՐԱՆԱԼ. Տկարամիտ լինել. գայթակղիլ.
like a child, childishly, girlishly.
Խորամանկ խաբէութենէն, եւ տղայաբար անուսումնութենէն. (Մագ. ՟Ա.։)
child-slaying.
(գրի եւ Տղակոտոր) Մանկակոտոր. տղայասպան. տղայախողխող (թագաւոր կամ հրաման նորա)
Ի կշտամբութիւն տղայակոտոր հրամանին. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Տղայակոտոր հարուածովքն կամ հրամանօքն. (Արշ. Համամ.։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
Յետսամիտ խորհրդովք, եւ տնկակից խորամանկութեամբք. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 15։)
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
Տնգեցին հերձուած ի մէջ հաւատացելոց։ Ի ջուրն տնկեաց հրամանն տեառն զգնալոյն բնութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Վրդն. ծն.։)
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
Կարապետն յանապատի՝ սակս տնտեսական հրամանին յեզերս գետոյ. (Մագ. ձ։)
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
ՏՆՏԵՍԵԼ. ըստ յն. ոճոյ, Հոգալ. ճարտարել, հայթայթել. եւ Ակնարկել. յուշ առնել. տրամադրել.
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
οἱκονομῶν, οἱκονόμος procurans, procurator domus, dispensator, administrator . Տան օրէնսդիր, կարգաւորիչ տան մեծի՝ կամ տան աշխարհիս. որպէս տնտես, եւ տեսուչ. հազարապետ. մատակարար. հրամանատար. վարիչ. ուղղիչ. բաշխիչ. հոգացօղ. կոնոմոս. իկոնոմոս. որպէս յն. իգօնօ՛մօ, իգօնօմօ՛ն.
cf. Տնտեսաբար.
Որ ոչն մակաւասար ենթակային տրամախոհի, զիա՞րդ տնօրինաբար բաժանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
to pant for;
cf. Տոգորիմ.
Եւ դու այսմ ցանկացար տոգեալ։ Տողեալ տոգեալ. տիրապէս տրամադրութեան տորբանականդ ի քեզ տոգեալ. (Մագ. ՟Ե. ՟Խ՟Ա։)
persistence, resistance, patience;
duration;
resisting, persisting, durable, lasting;
ի — or —ս, long, a long time;
ի — անկանել, ձգել, to be prolonged, protracted, to last;
— ունել, to have duration;
ի — կտտել or տանջել, to subject to lingering torture.
Խնայեա՛ ի մանկահաս աղջիկդ, եւ ի տոկ հրամայեա՛ տանջել. (այսինքն չափով զթեթեւ տանջանս). (Ճ. ՟Ա. վրք. փեբրոն.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
Այլ առաւել՝ τόκος foenus, usura. Չար նունդ փոխոյ. անիրաւ պտուղ կամ վարձ դրամոյ ի փոխ տուելոյ. վաշխ. շարիատ.
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
Շուն ես դու, եւ երամակ շանց՝ որ զկնի քո տողեալ սահին։ Խորդք տողին ի գնալն իւրեանց. (Արծր. ՟Բ. 19։ Մխ. առակ.։)
to relate, to narrate;
to write romance.
Ոչ զիւր քաջութիւն սուտ ինչ հրամայեաց մեզ վիպասանել. (Ագաթ.։)
club, staff;
pebble, stone.
Առեալ վիրգս ի ձեռն՝ կամէին արկանել ի վերայ առաքելոյն. եւ հարեալ քարամբք զմիմենաս սատակէին. (Ճ. ՟Բ.։)
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
Լոյս կոչէ զինքն՝ վասն վճարելոյն զմեզ ի խաւարէն մոլորութեան։ Ի փաղաքշանաց ի բաց վճարէր զվարդապետութիւն։ Յօտարոտի եւ երկրաւոր իրաց ի բա՛ց վճարեցէ՛ք զանձինս ձեր։ Որպէս զի յանառակութենէ ի բաց վճարեցից զձեզ։ Յանձնասիրութենէ ի բաց վճարեալ են։ Զլոյսն ընկալայք, եւ ի հրէական մոլորութենէն վճարեցայք։ Ի բաց վճարի հոգւոյն յերկրէ (ամենայն ի սիրոյ երկրաւորաց)։ Վճարեսցու՛ք այսուհետեւ ի դժնդակ ժառայութենէս յայսմանէ, եւ եղիցուք ազատք։ Ոչ կամէր հարկաւորութեամբ, այլ յօժարութեամբ վճարիլ նմա ի խորամանկութենէն. (Ոսկ. յհ.։)
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
Չորեքպատիկ հատուցանել յօրէնսն հրամայեցաւ զգողութեան վճարումն. (Շ. ընդհանր.։)
to accuse, to find fault with, to blame, to lay the fault on.
Ոչ զսոսա ամբաստանելով եւ սրամտութեամբ յիշէ, եւ ոչ վնասաբանէ ինչ։ Պարզաբար յափշտակել ամաչէին՝ ոչինչ ունելով վնասաբանել։ Ասէին՝ թէ ի մովսէս վնասաբանէ (կամ վնասաբան է)։ Սովորական բարուքն իւրեանց՝ յիրսն որ յաղագս կայսեր էին, զնա վնասաբանէին։ Այս իսկ վայել էր պօղոսիս մաքրութեան, ոչ ունելով դատաւորին՝ թէ զի՛նչ վնասաբանեսցէ վասն նորա. (Ոսկ. գծ.։)
herd, drove, flock of animals.
ՎՈՀՄԱԿ որ եւ ՈՀՄԱԿ. պ. պէհմ, պէհէմ, պիւհէմ. Ջոկ անբանից. երամակ անասնոց եւ գազանաց. սիւրիւ.
Orosmades, god of the ancient Persians, inextinguishable fire.
Յորջորջեալն յանուն վռամայ պարսկի. (հուր անշէջ վառելի ըստ պարսից դենի). որ եւ Որմզդական ասի յանուն որմզդի կամ արամազդայ.
of high or illustrious lineage.
Տու՛ր թեւս կոճոպեալ անդամոցս՝ վերանալ ի վսեմազարմիցն երամս. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
confiding, trusty, unsuspicious;
— լինել, to be sure, reassured;
to trust;
— առնել, to strengthen, to reassure, to remove one's fears, to give one's word for;
— եմ զի, I am sure, I am convinced that, I do not doubt that;
— լերուք յիս, rely, reckon on me;
ոչ էր — յերեւելիսս, he had not placed his hopes in wordily things.
Վստահ է ի նա սիրտ առն իւրոյ։ Յայդ ինչ մի՛ վստահ լինիցիս։ Վստահ էին, զի արարեալ էին ընդ սեղանովն մուտ անյայտ։ Վստահ ես յանձն քո։ Եթէ ոք վստահ յանձն իցէ։ Վստահ եմ յայդ։ Վստահ եմ կապանօքս իմովք։ Վստահ եմք ի ձեզ տերամբ.եւ այլն։
cf. Վստահանամ.
Զաճումն յառաջադիմութեան, զոր ոչ ի տեսչութենէ մարդոյ վստահեալ յանձինս ունէին, այլ օգնութեամբ վերին խնամակալութենա։ Դու՝ որ սոսկ մարդ ես, հրամանաւ եւ բանիւ վստահես (տպ. վստահիս) առաւել քան զհրեշտակն գործել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
Մինչեւ ցայժմ քո իշխանութիւնդ առանց իմ հրամանի կալեալ է, եւ ոչ ինչ յինէն ունիս վստահութիւն. (Փարպ.։)
herd, herdsman, herdsman;
porter, door-keeper.
φυλάσσων τὴν αὑλήν custos aulae vel caulae, ovilis. (ի ձայնէս Վտառ ըստ ա նշ) Պահապան վտառաց՝ երամակաց՝ հօտից. եւ Պահ՝ բակ եւ փարախ նոցա.
cf. Վտարանդիկ.
Համօրէն զբոլոր երկիրս հայոց արկանէր ընդ անհանդուրժելի վտարանդիւք. զի վախճանեաց զգիւտ արծաթոյ ի յերկրէս. (վասն որոյ զմարդիկ առնոյր ի տեղի դրամոյ) (Ղեւոնդ.։)
cf. Վտարանդումն.
Առանց վտարանդութեան սահմանադրութիւն հրամանադրութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11.) յն. աներկբայ. ἁναμφισβήτητος indubius, non controversus.
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
Առիւծն մերկացեալ ի ճիրանացն եւ ի ժանեացն՝ ջարդեալ լինէր քարամբք, վասն զի ոչ ունէր զվրիժակսն. (Ոսկիփոր.։)
erroneous.
Մոլորամիտ, վրիպական մտօք.
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
cf. Բաղաձայն տառ՝ անուանեալ Տիւն (կամ տի-ուն), ի կարգէ անձայնից՝ իբր նուրբ կամ լերկ քան զլծորդ իւր, որ է դ. որ եւ մեղմի երբեմն որպէս տ. վասն որոյ անխտիր գրի՝ բանտ, բանդ. արգանդ. արգանտ. ընտել, ընդել. դոփել, տոփել. որպէս եւ դրամն է տրամ։
cf. Տագնապեցուցանեմ.
Ստիպել տագնապել զհրէայսն՝ անցանել զհարցն օրինօք։ Արքունի հրամանաւն տագնապէր։ Ի խոշտանգանս գանի տագնապէին ուտել խոզենի։ Տագնապեաց զքեզ պատերազմ անհնարին։ Ամենակալն տագնապեաց զիս։ Նեղութիւն տագնապեաց զնա։ Տեսիլ գլխոյ իմոյ տագնապեաց զիս.եւ այլն։
cf. Տաժանք.
Տաժանմամբ կրից։ Մեծաւ տաժանմամբ։ Տեսի զտաժանմունսն։ Այնչափ տաժանումն եւ քրտունս կրեցին։ Ի բաց հատանելով զխորամանկացն տաժանմունս. (Նար. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ածաբ. ժղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 37։)
cf. Տաժանք.
Տաժանմամբ կրից։ Մեծաւ տաժանմամբ։ Տեսի զտաժանմունսն։ Այնչափ տաժանումն եւ քրտունս կրեցին։ Ի բաց հատանելով զխորամանկացն տաժանմունս. (Նար. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ածաբ. ժղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 37։)
cf. Տաժանք.
Տաժանմամբ կրից։ Մեծաւ տաժանմամբ։ Տեսի զտաժանմունսն։ Այնչափ տաժանումն եւ քրտունս կրեցին։ Ի բաց հատանելով զխորամանկացն տաժանմունս. (Նար. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ածաբ. ժղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 37։)
cf. Տաժանք;
great fatigue, much labour, trouble, toil, weariness, pain, hard work, drudgery.
Տաժանմամբ կրից։ Մեծաւ տաժանմամբ։ Տեսի զտաժանմունսն։ Այնչափ տաժանումն եւ քրտունս կրեցին։ Ի բաց հատանելով զխորամանկացն տաժանմունս. (Նար. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ածաբ. ժղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 37։)
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
Իմանալի բանաւոր տախտակ՝ անտրամադրելի տառիցն մովսիսական օրինաց։ Ո՛վ աստուածածին՝ տախտակ եւ մելան եղելութեան անեղն բանի։ Բանն որպէս ի դիր մարմին եղեալ ի տախտակ կուսական յորովայնին, մելանաւ արեամբն. (Շար.։ Լմբ. վերափոխ.։ Վանակ. յուրախացիրն.։)
wooden.
Տախտակեայ պատկեր տիրամօրն սրբոյ. (Պիտառ.։)
stretched on the earth;
ի տախտապար արկանել, cf. Տախտապարեմ.
Հրամայեաց արկանել զնա ի տախտապար, եւ գտնել զնա. (ՃՃ.։)
to stretch on the earth;
to beat down, to overthrow.
Հրամայեաց արկանել զնա ի տախտապար, եւ գտնել զնա. (ՃՃ.։)
cf. Տեղատարափ.
Որպէս թանձրամած տաղատարափս այնպէս յարձակեալք ի վերայ բազմութեանն. (Զենոբ.։)