Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Աւերանք, նաց

See full entry →

s. pl.

ruin, desolation, ravage, devastation.

NBHL (1)

Աւերումն. աւերմունք. կործանմունք.


Ափիբերանեմ, եցի

See full entry →

va.

to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.

NBHL (2)

Զսուստն զայն նկուն առնեն եւ ափիբերան. (Լմբ. սղ.։)

Զորս ափիբերանէ (կամ ափիբերան առնէ) ոմն իմաստուն։ Զնոցա ափիբերանէր զմոլորութիւնն։ Ոսկ. (յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 14։)


Ափշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ապշիմ.

NBHL (2)

Ի բարձրութենէ խոնարհեցայ, եւ ափշեցայ։ Լցան տունք ափշելոց յերկրի անիրաւութեամբ. (Սղ. ՟Ձ՟Է. 16։ ՟Հ՟Գ. 20։)

Ափշեալ զայն սովոր եմք կոչել, որ զկենդանութիւն ունի, եւ զգայարանքն խափանեալ ի ներգործելոյ. կամ որոյ յիմարեալ է միտքն. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Գ. ՟Ձ՟Է։)


Աքեացք

See full entry →

cf. Աքացիք.

NBHL (1)

σκέλος crus, pes, femur Աք աքացանք. այսինքն ոտք կենդանոյ հանդերձ սրունիւք.


Աքսոտեմ, եցի

See full entry →

va.

to leap, to skip, to bounce;
cf. Աքացեմ.

NBHL (1)

Իբրեւ զայսահարս յափրին, ծռին, գելուն, աքսոտեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)


Բա

See full entry →

conj. adv. int.

that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!

NBHL (1)

ԲԱ որ եւ ԲԱՅ, ԲԱՄ. Թէ. եթէ թարմատար. որ. փի, պա, պէ. Սովորաբար յարի ի բայն Ասել. իբր յունարէն. էբա՝ օդի. եւ յօդ յունարէն. τό, ὄτι, τό quod, quia զոր օրինակ.


Բաբախեմ, եցի

See full entry →

va.

to strike;
to palpitate, to heat;
— զձեռս, to clap the hands;
— սրտի, to palpitate.

NBHL (1)

Ծունկք նորա զմիմեանս բաբախէին. (Դան. է. 6։)


Բաբախիւն

See full entry →

s.

pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.

NBHL (1)

Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)


Բաբախումն, ման

See full entry →

s.

cf. Բաբախիւն.

NBHL (2)

Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։

Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

See full entry →

cf. Բաբելական.


Բաբէական, ի, աց

See full entry →

adj.

admirable, surprising, astonishing.

NBHL (1)

Ո՛վ խաչ բաբէական ... Վերակացու, նորոգիչ, եւ բաբէական. (Եպիփ. խչ.։) (իբր βαβαῖος որ է անսովոր ի յն. թերեւս բնագիրն իցէ βέβαιος , այսինքն հաստատուն. ամրութիւն)։


Բագին, գնաց

See full entry →

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

NBHL (5)

βωμός ara, altare եբր. պամա. յորմէ՝ Բամա (գաբաւոնի). βαμά (լծ. հյ. բեմ) Սեղան զոհից, մանաւանդ՝ հեթանոսաց. զոհարան՝ ցած, կամ բարձր, (ուստի եւ Բարձունք) կանգնեալ ի քարանց, յորոյ վերայ լինէր սովորաբար առ հեթանոսս եւ պատկեր կռոց. կուռքի սեղան.

Այրեցին եւ զծնունդս իւրեանց ի վերայ բագնեաց առաջի դիւաց. (Իգն.։)

Հայրն ժողովէր քարինս, զի շինեսցէ բագին (զոհել զԻսահակ). զոր դին դնէ ի վերայ բագնին։ Այն՝ որ զենու զոհս, բաժանելով՝ զարիւնն ընդ բագնովն հեղու, եւ զմիսն ի տուն տանի։ Ընդէ՞ր սեղան կոչէ զբագինն։ Յաղագս բագնին իրաց։ Ճշմարիտ Աստուծոյ բագին է, որ երախտաւոր են Աստուծոյ ոգիք։ Միայն այս բագին ոչ ծախէ զենլիս, այլ պահէ. (Փիլ. ստէպ։)

ԲԱԳԻՆ. որպէս Մեհեան, տաճար կռոց. կռատուն. εἱδωλεῖον delubrum

Այս յարկ չքնաղ ... ո՛չ կռապաշտութեանն կապաւ բագին, այլ՝ տէրունի բարերարութեանն պարգեւարան. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Բագձաձական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

collective.

NBHL (2)

ԲԱԳՁԱՁԱԿԱՆ կամ ԲԱԿՁԱՁԱԿԱՆ. Պարունակական. բովանդակիչ. բոլորական. հանրական. եւ Հաւաքական. կամ ըստ Հին բռ. Շրջաբերական. որ շուրջ առնու. περιληπτικός comprehensivus, συλληπτικός collectivus

Բակձաձական (անուն) է, որ եզական թուով բազում՝ ինչ ցուցանէ. ո՛րգոն, տոհմ, պար, ամբոխ, հոյլ. (Թր. քեր.։)


Բագձաձումն, ման

See full entry →

s.

collection.

NBHL (1)

Գեր քան զամենեցուն ընդարձակել զսիրտ ի բագձաձումն (կամ ի բագձածումն) հանճարոյ. (Սկեւռ. լմբ.։)


Բագնաձեւ

See full entry →

adj.

in the shape of idolatrous temples.

NBHL (1)

Որ ինչ ունի զձեւ բագնի. նման մեհենի.


Բագորդ

See full entry →

cf. Հաղորդ.

NBHL (1)

κληρονόμος haeres, particeps Բաժանորդ, ժառանգորդ. հաղորդ, կցորդ. մասն ու բաժին ունեցօղ.


Բադրոն

See full entry →

s.

bench;
bedstead;
sofa.

NBHL (1)

Ահա փայտ, եւ հիւսունք, որ գործեն մահիճ, բադրոնս, եւ աթոռս.


Բադրոնակ

See full entry →

cf. Բադրոն.

NBHL (1)

Ահա փայտ, եւ հիւսունք, որ գործեն մահիճ, բադրոնս, եւ աթոռս.


Բազայ

See full entry →

s.

falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.

NBHL (1)

ԲԱԶԱՅ ԲԱԶԷ. ἰέραξ accipiter Թռչուն գիշատիչ եւ որսորդ մագլաւոր՝ խայտափետուր, զոր եւ վարժեն յորսորդութիւն թռչնոց. տօղան, շահին, աթմաճա, պազ, պազէ, շագըր, ավ գուշու.


Բազէակալ

See full entry →

adj.

that fowls with, carries or has a falcon, falconer.

NBHL (2)

ԲԱԶԷԱԿԱԼ ԲԱԶԷԿԻՐ. Որ կալեալ ունի, կամ կրէ տանի յորսս զբազէ ի վերայ բազկի կամ ուսոց.

Ասեմ եւ զհաւնունիսդ՝ բազէակիրս եւ բազէակալս՝ յաղագս ի մայրիս բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Բազկակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

helper, coadjutor.

NBHL (2)

Աջակից, ձեռնտու. օգնական. թեւ թիկունք.

Զանշունչ տարերս առնուն բազկակից եւ ջատագով հաւատոցն. (Լմբ. ատ.։)


Բազկաձիգ

See full entry →

adj.

that stretches out the arm;
received with open arms.

NBHL (1)

Ձդօղ, կամ ձգելով զբազուկն՝ առ ի ունել զիմն.


Բազկաստածու

See full entry →

adj.

that puts forth branches, ramous (tree), branchy.

NBHL (1)

Ստածեալ, այսինքն սնեալ բազկօք. որպիսի է ընտանի ծառ՝ ի ձեռաց մարդկան դարմանեալ. եւ կամ ծառ՝ որոյ բազուկք, այսինքն ոստք են ստածեալք, աճեցունք.


Բազկարձակ

See full entry →

cf. Բազկաստածու.

NBHL (1)

Ի բուսոցն՝ աճեցունք, բազկարձակք, տերեւալիցք. (Ագաթ.։)


Բազմաբան

See full entry →

adj.

verbose;
talker.

NBHL (1)

Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)


Բազմաբարբառ

See full entry →

adj.

that speaks, contains many languages;
polyglot;
— քնար, an harmonious lyre.


Բազմաբեղ

See full entry →

adj.

very fertile, very abundant, fruitful.

NBHL (2)

Իբր Բազմաբեղուն, վարի յոտանաւորս.

բազմաբեղ. Անուն խազիս իրիք։ (Ոսկիփոր.։)


Բազմաբերանեան

See full entry →

adj.

that has many mouths or branches;
ճրագ —, chandelier.

NBHL (1)

Ունօղ զբերան բազում, եւ նմանութեամբ՝ բազում ստեղունս, կամ առաջս.


Բազմաբերձ

See full entry →

adj.

very high.

NBHL (1)

Յայտնելով նմա զգերադունիցն իմացութեանց զբազմաբերձ զօրութիւնն. (Դիոն. երկն.։)


Բազմաբիծ

See full entry →

adj.

that has many stains.


Բազմաբիւրաւոր

See full entry →

cf. Բազմաբիւր.


Բազմաբնակ

See full entry →

adj.

very populous.

NBHL (1)

Երագեալ ի բուն բնակութիւն բազմաբնակ քաղաքին՝ սքանչելւոյն Կոստանդնուպօլսի. (Նար. խչ.։)


Աղաղակ, ի, աւ

See full entry →

s.

cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.

NBHL (4)

Լուիցէ գոյժ ընդ առաւօտս, եւ աղաղակ ի միջօրեայ ժամանակի։ Աղաղակ խոյոցն մաքեաց։ Աղաղակեաց ամենայն ժողովուրդն առ հասարակ մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ամբոխ յոյժ եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ։ Աղաղակ սոդոմացւոց եւ գոմորացւոց յաճախեաց։ Եւ եղեւ աղաղակ մեծ։ Սրտմտութիւն, եւ աղաղակ, եւ հայհոյութիւն։ Ոչ սուգ, եւ ոչ աղաղակ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց, եւ աղաղակ իմ առ քեզ եկեսցէ։ Լուաւ աղաղակի իմում։ Ել ել աղաղակ նոցա առաջի Աստուծոյ ի գործոյ անտի։ Զի՞նչ է ձայն աղաղակին այնորիկ։ Աղաղակ ի բանակին այլազգեաց։ Լցցին տունք նոցա աղաղակաւ. եւ այլն։

Աղաղակն ցնծութեան է ծնունդ. (Լմբ. պտրգ.։)

Յերկոցունց աղաղակէ գոչմանն (Իսրայէլի եւ լերանց). (Գ. Մակ. ՟Զ. 13։)

Գուժեա՛, եւ ի բասան տաջի՛ր զձայն քո, աղաղա՛կ բարձ յայնկոյս ծովուն, զաղաղա՛կ բարձէք, գոգէ՛ք։ Զաղաղակ բարձեալ՝ կարդային առ Շմաւոն։ Զաղաղակ բարձին։ Կացի ի մէջ եկեղեցւոյ աղաղակ բարձեալ։ Աղաղակ արասցէ վասն նոցա յաւուր յայնմիկ իբրեւ զձայն ծովու ամբոխելոյ ալեօք։ Փող հարկանէին, զաղաղակ դնէին. եւ այլն։


Աղաղակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.

NBHL (1)

Բերանն ծիծաղի, լեզուն աղաղակէ։ Աղաղակել հրամայեաց ցնծացելոցս. (Լմբ. պտրգ.։)


Աղամ, ացի, ացայ

See full entry →

va.

to grind;
to pound, to reduce to powder.

NBHL (2)

Ա՛ռ դու քեզ խունկս անուշունս, եւ աղայցես ի նմանէ մանր։ Խնկով հանդերձանաց մանր աղացելով. (Ել. ՟Լ. 34. 36։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 12։)

Մտին ջուրքն աղացեալ որթուն առ սիրտ նոցա. (Եփր. ել.։)


Աղամողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to stray, to dissipate.

NBHL (2)

ԱՂԱՄՈՂԻՄ ԱՂԱՄՈՂԵՄ։ իբր ποικίλλομαι variegor Այլայլիլ. այլափոխիլ. այլագունիլ. ծածանիլ. խառնակիլ.

Զուղղորդ ճանապարհն գնայցեն, եւ չաղամողիցեն առ անտեղեկութեան։ Մի՛ ոք այսուհետեւ լիցի յարդ, եւ մի՛ այսր անդր աղամողեալ իբրեւ զունգ։ Աչք սխալեն յերկայնութենէ, եւ յօդոյ, եւ ի մտաց այլուր աղամողելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 11. 13։)


Աղանդաւոր, ի, աց

See full entry →

s.

sectary;
magician, enchanter, sorcerer.


Աղանդեր

See full entry →

s.

dessert.

NBHL (1)

Եւ ի ժամ աղանդեր մատուցանելոյ եդին առաջի նորա միրգ, խնձոր եւ վարունգ եւ ամիճ, զի կերիցէ. (Բուզ. ՟Ե. 7։)


Աղանդիք

See full entry →

s.

formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.


Աղաչանք, նաց

See full entry →

s. pl.

supplication, prayer, orison, entreaty, humble request;
— or նամակ աղաչանաց, petition.

NBHL (1)

Աղաչանք իմ եւ խնդրուածք իմ այս են։ Բան աղաչանացս իմոյ ընդունելի քեզ լիցի։ Զի՞նչ են աղանչանքդ քո. (Եսթ. ՟Ե. ՟Է. ՟Ժ՟Ե։)


Աղաչելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

suppliant, petitionary.

NBHL (1)

Ամենայն ուրեք կամաց աղաչելեացն ուշ ունէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)


Աղաչեմ, եցի

See full entry →

va.

to supplicate, to pray, to conjure.

NBHL (3)

Արհամարհեցաք, յորժամ աղաչէրն զմեզ։ Աղաչեցի զՏէր Աստուած։ Աղաչեցէ՛ք առ Տէր Աստուած ձեր։ Զերեսս Տեառն չէր աղաչեալ։ Աղաչեա՛ զերեսս Տեառն Աստուծոյ քո։ Աղաչեաց այրն Աստուծոյ առաջի Տեառն։ Ժողովրդովքն հանդերձ աղաչէին զԱստուած։ Աղաչեմ զձեզ՝ յիշել ձեզ զերախտիսն։ Աղաչեսցէ զքեզ եղբայր քո։ Աղաչեաց զերեսս արքային Մովաբայ։ Անկեալ աղաչէիք զկուռսն ձեր։ Աղաչէ, եւ ոչ ամաչէ։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ։ Մո՛ւտ, եւ աղաչեա՛ զարքայ։ Մի՛ աղաչեր վասն դոցա։ Աղաչել սկսան նոքա զնա, զի դաշինս արասցէ։ Աղաչէին ձեռն տալ նոցա։ Յաղաչել քում առ նա՝ լուիցէ քեզ։ Յաղաչել իւրում առ Տէր՝ ընդունելի եղիցի նմա։ Աղաչել ի խաղաղութիւն, եւ այլն։

Աղաչելն քան զխնդրելն առաւել ունի զկամացն բաղձանս։ Աղաչեսցո՛ւք ասէ. այս ինքն ի սրտէ պաղատեսցուք. (Խոսր.։)

գուն ուրեք.


Աղաչողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աղաչանք.

NBHL (1)

Երկրորդ ձայն զխմբական աղաչողութիւն ունի. երրորդ ձայն զիգական աղաչողութիւնսն. (Մովս. քերթ. եկեղ.։)


Աղարտեմ, եցի

See full entry →

va.

to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.

NBHL (5)

Ո՞չ աւանիկ այն զօր է՝ զոր դուն աղարտէիր։ Զաղարտեալն յազգաց. (Դտ. ՟Թ. 38։ Ես. ՟Խ՟Թ. 7։)

Սերմն ժանտ. ո՛չ զբնութիւնն աղարտէ, այլ ցուցանէ յառաջին հասակէն բուռն հարեալ զչարեաց։ Մանկունք եւ տկար կանայք աղարտեն զմահ։ Զամենայն իսկ զհրէականսն աղարտես եւ զզոհսն։ Զգործն չաղարտէին, եւ զնշանագործն բամբասէին։ Աղարտել զսքանչելիսն, կամ զքրիստոնէութիւն։ Նաեւ քաղաքաւն եւս աղարտէին, ի Նազարեթէ է ասէին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. եբր.։)

Աղարտել զայն՝ որ ամենայն ընդունելութեան արժանի է. (Փիլ.։)

Ինքն իսկ կամքն չարութեան աղարտեալ լինի (յահեղ ատենի) յունողացն զնա յառաջ։ Այնչափ աղարտէր, եւ համբերէր ամենայնի. (Տօնակ.։) (Ոսկ. եբր.։)

Եւ աղաւաղել. վնասել. անպիտանացուցանել. ի բաց ընկենուլ. եղծանել. խանգարել. նկուն առնել. աւրել, փճացընել, վար ձգել. պօզմագ. Βλάπτω, έϰβάλλω. Officio, deludo, abjicio.


Աղացիկ

See full entry →

adj.

ground, bruised, broken.

NBHL (1)

Զիւղսն անուշունս, զխունկսն աղացիկս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։)


Աղաւաղ, աց

See full entry →

adj.

spoiled, vitiated, corrupted, adulterated, tainted, impaired;
disordered, discomposed.

NBHL (1)

Աղամող եւ աղարտեալ. այլայլեալ. խանգարեալ. աղկաղկ. տկար. փուտ. խարխուլ. աւրած, անպիտան, փտտած, վատուժ. գուվվեթսիզ. զապուն. σαθρός imbecillus, imbecillis


Աղբերակն, ական, կունք, կանք, անց

See full entry →

s.

spring of water, source, fountain.

NBHL (2)

ԱՂԲԵՐԱԿՆ գրի եւ ԱՂԲԵՒՐԱԿՆ կամ ԱՂԲԻՒՐԱԿՆ. Ակն աղբեր. եւ աղբիւր. որ եւ ԱԿՆԱՂԲԵՒՐ, կամ ԱԿՆԱՂԲԻՒՐ. ջրի ակ, աղբուր. կէօզ. չէշմէ. փունար պաշը. այն. ըստ յն. աղբիւր ջրոյ.

Ո դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց, եւ զապառաժն յաղբերակունս։ Ընդ աղբերակունս ածցէ զնոսա. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ. 8։ Ես. ՟Խ՟Թ. 10։)


Աղեհամ

See full entry →

adj.

salted, brackish, pungent, sharp.


Աղեղնաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

archery.

NBHL (1)

Հմտութիւն քաջ արհեստի աղեղնաւորութեան. հրահանգք ճարտար նետաձգութեան. քեմանքէշլիք. Յայս անուն կոչեցաւ եւ ողբն Դաւթի ի վերայ Սաւուղայ եւ Յովնաթանու քաջ աղեղնաւորաց.


Աղերս, ի, ոյ, ից

See full entry →

s.

supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.

NBHL (4)

ԱՂԵՐՍ. որ եւ ԱՂԵՐՍԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ, կամ ԱՂԵՐՍ ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. Պատասխանատուութիւն առ ի զանձն արդարացուցանելոյ. ջատագովութիւն անձին. առաջարկութիւն իրաւանց՝ խոնարհ եւ ողոք բանիւք. իրաւունք. փաստ. չքմեղութիւն. ἁπολόγημα, ἁπολογία apologia, causae defensio. բթիզար, արզ.

Դառնայ այնուհետեւ յաղերս։ Գրեթէ աղերսիւ իմն իրաւունս ցուցանէ։ Աղերսիւ ասէ. զայլս ուսուցանես, եւ զանձն քո ո՛չ ուսուցանես. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Յորժամ ասեմք, շնորհակալ եմք, յայտ առնեմք, թէ ուստի չունէաք աղերս՝ պարգեւ տուաւ. (Խոսր.։)

Օրս հանդիսի քեզ աղերս լիցի, եւ ընդունելի. (Գանձ.։)