to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.
cf. Կակղացուցանեմ.
to prepare, to fit up, to provide with, to furnish, to stock.
Կահեմ զկարգս կահաւորելոց. (Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից. իններորդ հոյիւ, զոր օրինակ կահեմ. (Երզն. քեր.։)
cf. Կահաւորեմ.
Կահեմ զկարգս կահաւորելոց. (Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից. իններորդ հոյիւ, զոր օրինակ կահեմ. (Երզն. քեր.։)
to give a new-years gift;
cf. Կալանդեմ.
to model, to mould, to shape.
to lame, to make lame.
to remain torpid.
to yelp, to whine, to howl.
to gnaw, to nibble;
to corrode, to canker;
to eat, to consume, to destroy;
to take or carry away.
to say again, to repeat, to twaddle, to say over & over again.
Եւ կրկնաբանէ՝ յաղագս կրկնակի դերութեան նոցա. (Մխ. երեմ.։)
to write again, to copy, to transcribe.
to reckon again.
to double, to redouble, to fold.
to hoe a second time;
to re-examine, to examine more minutely or thoroughly.
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
to chuck, to churr;
cf. Կաքաւ.
to seek, to search, to rummage;
to sift, to dive into, to examine, to explore.
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
to gnash, to grind, to grate, to snap, to chatter;
— ատամանց, gnashing, grinding of the teeth;
— զատամունս, to gnash one's teeth.
Հեծիցեմք, եւ զատամունս կրճիցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
cf. Կրճեմ;
— զատամունս ի վերայ ուրուք, to gnash the teeth at, to threaten.
cf. Կցացեմ.
to kick, to kick out, to fling out the heels;
to be refractory, to kick against the pricks.
cf. Կցատեմ.
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
Առաջնորդէր յովնաթան իբրեւ ի բերանոյ նէեմեայ, եւ այլքն զկնի կցէին. յն. վերաձայնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 23։)
to conjoin, to bind together, to tie up;
to affect, to invent, to forge, to shuffle, to quibble, to quirk, to trump up, to borrow.
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
Կցորդեմ սմին զընթերցուածն, թէ օր տեառն ի վերայ հպարտից. (Նար.։)
Եթէ չարչարանացն կցորդեմք յերկրի. (Յճխ. ՟Է։)
to be stingy, miserly, covetous;
— զատամունս, to grind the teeth at, to threaten.
to curve, to bend, to bow.
cf. Կքեմ.
to roar.
cf. Հալածական առնեմ.
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
to illuminate or adorn with festal lamps;
to kindle, to inflame.
to be steersman, to hold the helm, to steer a vessel;
to govern, to direct, to manage.
to hide;
to hide or conceal oneself.
Եւ ոչ մի ի բանից քոց ղուղակեմք, եւ զկամս քո եւ զթագաւորինոչ առնեմք. այսինքն ծածկել, կամ խորշիլ. (Ճ. ՟Բ.։)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
to hide;
to smooth or level with a roller.
Զիա՞րդ պաշտիցեմք զարեգակն, որ մերթ երթայ ղօղէ իբրեւ զարհուրեալ. (Եզնիկ.։)
to hide, to conceal.
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Բոլորակօք ճախարակեցին զձեւ։ Ճշգրտապէս ճախարակեալ։ Ոչ ճախարակեալ ասեմ բանիւք. (Փիլ.։)
cf. Ճախրիմ.
to predestine, to destine, to doom, to fate;
յանմահութիւն —գրեալ, born or destined to immortality.
cf. Ճակատեցուցանեմ.
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
cf. Ճահեցուցանեմ.
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
to glitter, to sparkle, to shine, to gleam, to glisten.
to brag, to boast, to swagger, to bluster.
եւ չ. Գումարտակ բանից կազմել. ճոխաբանել. մեծաբանել. եւ Սիգաքայլ ճեմել.
to adorn, to decorate, to deck, to embellish;
to embroider, to work.
thrown into a river;
գետընկէց առնեմ, to throw into a river.
reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
Սանդղոց այնմիկ՝ զոր ետես երբեմն երանելին Յակովբ, որոյ էր ոմն առ երկիր եւ գետնանախանձ, եւ ոմն ի վեր քան զնա յերկիր ահա ձգեալ. (Բրս. սղ.։)
prostration;
the lying down on the ground.
Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրեմ։)
hollowed;
subterraneous.
Գետնափոր տուն. (Երեմ. ՟Ը. 11։ Ճ. ՟Զ.։ Զենոբ.։)
superlative.
ὐπερθετικός superlativus, excellens Գեր ի վերոյ եդեալ. գերաստիճան. վսեմ. վերին. գերապանծ. եւ Յայտարար գերազանցութեան.
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՄԱՍՆԻԿ ասի առ քերականս ըստ յն. դադօս կամ սդօս, եւ լտ. սիմուս կամ իմուս, յանգ ածականաց. որ չիք ի մեզ, այլ վարեմք զբաղդատականն, գոյն, կամ յառաջոյ դնեմք, եւ՛ս, ամենա. գեր. եւ այլն. (ռմկ. է՛ն մէնծը, էն պզտիկը) (Թր. քեր.։)
excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.
ὐπερέχων, διάφορος excellens, praestans, eximius Գեր ի վեր զանցեալ. բարձրագոյն. վերագոյն. գերագոյն. վեհագոյն. վսեմագոյն, առաւելեալ. ի վեր քան.
Խոշոր (ասի), վասն ումեմն ( ի մասանցն) գերազանցն լինելոյն, եւ ումեմն՝ որ պակաս. (Արիստ. որակ.։)
Գերազանց յուսոյ՝ շնորհ։ Գերազանց ելանեմք երկիւղին. (Լմբ.։)
powerful.
Զգերազօրն աստուած արհնաբանեմք որպէս ամենազօր, որպէս զերանելի եւ միայն հզօր. (Դիոն.։)
very bitter;
—, —ս, bitterly.
Դառնագոյն ողբայ զնոսա. (Մխ. երեմ.։)
full of bitterness.
Որպէս երբեմն սուրբն շուշան ի դառնալի ծերոց. (Յհ. կթ.։)
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
Զճշմարիտ դարձն ոչ դարձաւ. այսինքն ճշմարիտ դարձմամբ. (Մխ. երեմ.։)
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
Դառնացաւ ի նոսա մավսէս. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 20։ Տե՛ս եւ Հռութ. ՟Ա. 13։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 9։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 9։ Ողբ. ՟Ա. 4։)
chorister, master of the choir.
Դասագլուխ ունելով զնա՝ զնորայսն ասեմք (երգով) ուղղութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
to be in the same class or society, to enrol one's self.
Ընդ հրեշտակս՝ օրհնեմք զաստուած, ընդ սրբոցն դասակցեմք յերգս. (Ոսկ. ննջ.։)
school-house.
Տուն դասու ուսմանց. վարժարան. ճեմարան.
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
ԴԱՏ ՏԱԼ կամ ՀԱՏՈՒՑԱՆԵԼ. Վրէժս լուծանել. համար տալ։ (Խոսր.։ Մխ. երեմ.։ Կանոն.։ Փիլ. յովն.։)
judgement, discernment, criticism;
sentence, condemnation;
act, arbitration, judgement;
justice;
cause, lawsuit, proceedings;
-աւ, judicially;
կոչել ի —, to summon, to cite before a judge;
— տալ, to be condemned;
— առնել, cf. Դատապարտեմ, cf. Մեղադրեմ.
cf. Դատաստանարան.
δικαστήριον tribunal, forum judiciale, judicium, magistratus Տեղի դատի. ատեան. բեմ. հանդիսարան. դատաստանոց. դատաստան. տիվան.
Իսկ դատաւորդ ի մեծ բեմբին՝ նստիս յաթոռ դատարանին. (Յիսուս որդի.։)
empty, void;
hollow;
vain, useless;
idle, indolent, unoccupied, lazy;
— ինչ, in vain.
Դատարկ են յիմաստութենէ. (Մխ. երեմ.։)
judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.
Լայնաբար՝ ἠγεμών յորմէ Հիգեմոն. Իշխան. առաջնորդ. զօրավար. լտ. dux, praeses
summoned;
ill-treated;
— առնել, to condemn, to blame, to reprobate, to ill-treat, to offend in words, cf. Դատափետեմ, cf. Հարստահարեմ, cf. Նեղեմ, cf. Ատեմ.
completion of a century.
Առնես զողորմութիւն ի հազար դար. յն. ի հազարս. (Երեմ. ԼԲ. 18։)
Զի են դարքն այսպէս. ադամ, կայէն, ենովք ... յոբէլ, եւ յոբաղ. որդիք նոցա ութերորդք ... սկայազունքն տասներորդք։ Եւ գտանեմք մեք զայս յերկրորդել ազգացն ղուկայ աւետանագրի, զի յեօթանասուն եւ եօթն դարու ծնաւ տէր մեր քաւիչ ծննդոց ադամայ. (Եփր. ծն.։)
cf. Դաժան.
Ի հոտ դարժան մարմնոցն այրեցելոց. (Մխ. երեմ.։)
turned, returned;
converted.
again, anew;
moreover, besides, otherwise, even, likewise;
bis;
also.
Դարձեալ կրկնէ։ Վերստին դարձեալ թախանձ արկանեմ։ Դարձեալ անդրէն ի յետս նահանջես։ Յետ նոցա դաւիթ, դարձեալ եւ պետրոս. (Նար.։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
Զի այլ զի՞նչ եւս կարիցեմք առնել դարձուածս՝ փոխարէն բարեացն որ ի քէն. (Ագաթ.։)
Ըստ աւետեաց պայմանի առնեմք զդարձուած բանին. (Խոսր.։)
confession or declaration of faith.
ὀμολογία confessio, professio Խոստովանութիւն հաւատոյ. եւ Հաստատելն բանիւ բերանոյ՝ զոր ունի ի սրտի. իգրար. Տե՛ս (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 12. 13։ Երեմ. ՟Խ՟Դ. 25։)
poisoned;
դեղակուր առնեմ, to poison, to give poison, to infect with poisoned;
դեղակուր լինիմ, to be poisoned.
yellow;
fallow;
wan, pale, palid.
ὡχρός pallidus, ζακθός, χλωρός flavus, fulvus, fuscus Իբր Լեմոնի, եւ բացագոյն սալորի, եւ ծիրանի. բաց քան զկարմիր, որ խառնեալ ընդ կապոյտ՝ առնէ կանաչ. լաւն է յոսկին, եւ յոռին ի մեռեալն եւ ի դալուկն. շէկ.
yellow colour;
jaundice;
paleness.
Ցաւ, դեղնութիւն երեսաց, եւ այլոց անդամոց. (Մխ. երեմ.։)
still, yet, to this hour;
newly, recently.
Համարեսցուք, թէ առաջի նորա կամք եւ լսեմք դեռ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
antichrist.
Վասն ժողովելոյ ձեզ յերուսաղէմ վկայեմ եւ ես. քանզի ժողովեսժիք առ դերաքրիստոսն, որ է նեռնն. (Պիտառ.։)
rough, stiff, rude;
scabrous place.
Ընտրեմք ի միմեանց զհարթն եւ զդերբուկն. (Սեբեր. ՟Բ։)
eluded, vain, useless, frustrated;
—, ի —, ի —ս առնել, կացուցանել, հանել, to frustrate, to deceive, to deprive, to elude, to avoid, to render vain, to render abortive, to make useless;
to annul, to invalidate;
—, —ս լինել, ելանել, to deceive one's self, to be frustrated, to deprive one's self, to be vain, useless, to miscarry, to escape.
Դերեւս արար զհակառակութիւն հակառակողաց։ Ի դերեւս առնեմք զփրկագործութիւնն։ Մի՛ դարձուցաներ զերեսս քո առ ի դերեւ առնել զխնդրուածս մեր։ Ի դերեւս արար զմահն քրիստոսի. (Լմբ.։)
cf. Իդերեւ ելանեմ.
straight, directly.
Դէպուղիղ իմանայցեմք զմիտս գրելոցս։ Դէպուղիղ մտանել ի սկիզբն ճառիցս. (Սարգ. յկ. ՟Դ. Սարգ. ՟բ. պետ. յռջբ։)
cf. Դժգոհեմ.
cf. Դժխեմութիւն.
cf. Դժկամ.
Եւ թէ ո՛րպիսի դժկամակ եղեն առ սիրելին. (Մխ. երեմ.։)
Դժկամակ լինիմ ընդ ասելս. այսինքն ակամայ ասեմ. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Յորժամ յայլոց լսիցեմք (զչարիս, եւ) դժկամակից լինիցիմք, չէ՛ այնուհետեւ խոնարհութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Է։)
cf. Դժկամակեմ.
malignant.
Դժմիտ դաժանին, եւ վատին եւ յոռւոյն։ Դժմիտ ասեմք զմարմնոյս սողոսկուտ բնութիւնս։ Դժմիտքն կրաբերին ի չարէն. (Երզն. քեր.։)
painful, troublesome, uneasy, tiresome, bitter, odious, cruel;
haughty, austere, grievous, vexatious, mortal, terrible.
Դժնդակ ազգ կամ ժողովուրդ, աղէտք, վարք, տեղի, ժամանակ. (Եսթ. ՟Ժ՟Գ. 4։ Փիլ.։ Յճխ.։ Եղիշ.։ Մխ. երեմ.։)
line, stroke, dash, trace;
notch, incision, cut;
flourish;
hyphen.
Նաւեմ, եւ ի գիծն թուլանամ. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
cf. Գինեբեր.
Այգի տաշտաւոր եւ ողկուզաբեր՝ գինէբուղխ, եւ սաղարթաճեմ բարունակեալ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
coriander.
ռմկ. քիշնիշ. κόριον, κορίανον coriandrum Համեմ. բոյսն եւ սերմն նորա բոլորակ իբրեւ զբիբ.
nocturnal.
Նիկոդեմոս գիշերային աստուածապաշտն. (Ածաբ. պասէք։)
Venus, the evening star;
cf. Գիշերագնաց.
Երբեմն՝ որ գիշերավարն է, առաւօտին աստղ լինի. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Արուսեակն՝ Յովհաննէս, գիշերավարն (սօղոս, որ եղեւ) Պօղոս. (Վանակ. տարեմտ.։)
cf. Գիշերեմ.
fur-coat, pelisse.
Եւ հագնիմ գիշտ. որպէս հաղբատայ եպիսկոպոսն։ Եւ մտանեմք առաջի աստուծոյ գշտով. (Լմբ. առ լեւոն.։)
conscious, acquainted, confident.
Գիտակից եմք ամենայն խորհրդոց ձերոց. (Լծ. ածաբ.։)
conscience;
knowledge.
Աղաչեմ, հանդերձ գիտակցութեամբ ընդունել. (Պրպմ.։)