Entries' title containing իմ : 2260 Results

Ցրուիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to disperse, to spread;
to be scattered or dispersed;
— մտաց, to divert one's attention or mind from;
— ընդ երեսս երկրի, to spread all over the world.


Ցցուիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ցցուեմ.


Ւիւծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Հիւծիմ.


Փաթերակիմ

See full entry →

vn.

to be fascinated.


Փախչիմ, եայ, խուցեալ

See full entry →

vn.

to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.

NBHL (3)

չ. ՓԱԽՉԻՄ կամ ՓԱԽՆՈՒՄ. (լծ. եւ յն. լտ. ֆէ՛ւղօ, ֆուճիօ ). φεύγω, καταφεύγω, διαφεύγω, ἁποδιδράσκω aufugio ἑκπηδάω exsilio. Վախելով իմն խոյս տալ. ի փախուստ դառնալ. հալածիլ. վանիլ. սրանալ. ի բաց վազել. խուսել. խորշիլ. զգոյշ լինել. եւ Ապաստան լինել, անկանիլ այլուր. զերծանիլ. փախչիլ.

Փախեաւ ել արտաքս։ Փախիցո՛ւք յերեսաց իսրայէլի։ Փախեան յերեսաց ջրոյն։ Փախիցեն՝ որպէս փախչիցին ի պատերազմէ։ Փախչել ի քաղաքն ապաստանի։ Այլիմ կեանք թեթեւագոյն են քան զսուրհանդակ. փախեան, եւ ոչ երեւեցան։ Յերեսաց Սարայի տիկնոջ իմոյ փախուցեալ եմ ես։ Վասն որո՞յ ես դու փախուցեալ ի նոցանէն, եւ եկեալ ես առ մեզ։ Նա փախուցելոյ ի բարկութենէ եղբօրն առաջնորդեաց. եւ այլն։

Մի՛ միայն փախչիր, այլեւ զչար ժողովարանն բարեպաշտութեամբ քակեա՛. (Կլիմաք.։)


Փածանիմ

See full entry →

vn.

cf. Սփածանիմ.

NBHL (1)

ՓԱԾԱՆԵԼԻ ՓԱԾԱՆԻՄ. cf. Սփածանելի. Սփածանիմ.


Փաղփաղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to shine, to glitter, to gleam.


Փաղփիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Փաղփաղիմ.

NBHL (2)

Հասակագեղն փաղփեալ (կամ փաղփաղեալ) դիմօք։ Յոլովագոյն զգունոցն ունի զանազանութիւն՝ քաջագեղեցիկն փաղփեալ ձեւով. (Պիտ.։)

Տեսին զժառագաւորսն ի կանայս դիջութեամբ փաղփեալ. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ վառեալ. կամ ընթերցի՛ր, փաղաղեալ, կամ փաղղեալ. (որպէս եւ ռմկ. պլպլալ՝ պէսպէս առեալ լինի)։


Փայլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Փայլեմ.


Փանաքիմաց

See full entry →

adj.

weak-minded or poor-minded, of slender parts.

NBHL (2)

Աղքատիմաց, տկար իմաստիւք. նուաստախոհ.

Փանաքիմաց բայիւք մերովք։ Փանաքիմաց խօսիցս։ Ըստ մերումս փանաքիմաց մտածութեանց։ Այսքան ետ բան՝ փանաքիմաց մտաց մեր՝ հոգին Աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Երզն. ՟Ժ. խոր։ Մագ. ՟Ծ։ Լմբ. պտրգ.։)


Փանաքիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

slender wit, mediocrity, weakness or poverty of mind.

NBHL (1)

Առ ի ձերոյ սրբոյ ձեռնադրութենէդ, եւ ի մեր փանաքիմացութենէս. (Զենոբ.։ եւ ՃՃ.։)


Փապարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become callous, to harden.


Փառամոլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to thirst for glory.

NBHL (1)

Ոչ ձեռինդ ամենակարի, այլ իմոյ անզգամութեան տալով՝ փառամոլիմ. (Սկեւռ. աղ.։)


Օդավարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to fly in the air.


Օթագայիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Օթագայանամ.


Օթակից լինիմ

See full entry →

sv.

to lodge, to dwell together, to live under the same roof.


Օթեվանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to take up ones lodgings, to stay, to sojourn.

NBHL (1)

Զտաճար հոգւոյ իմոյ մաքրեա՛, եւ առ իս օթեվանեա՛. (Եփր. աղ.։)


Օթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Օթեվանիմ.


Օտարամահ լինիմ

See full entry →

sv.

to die in a foreign land or country, to die abroad.


Օրաբնակ լինիմ

See full entry →

sv.

to sojourn for a day.


Օրախնդիր լինիմ

See full entry →

sv.

to note lucky & unlucky days.


Քաջալերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to take courage, to be inspirited;
—լերեա՛ց, courage ! be courageous, take heart, don't be disheartened, cheer up !.


Քաջասրտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to take courage, to be animated.


Քաջիմաց

See full entry →

adj.

sharp-witted, acute.

NBHL (3)

Որ քաջ իմանայ. նրբիմաց.

Արտասուք զաչս հոգւոյն սրատես եւ քաջիմաց առնեն. (Անան. զղջ.։)

Հոգին (ելեալ ի մարմնոյ) սրատեսիկ եւ քաջիմաց եւ առաւել զգայուն լինի. (Կաղանկտ.։)


Քառադիմակ, ի, աց

See full entry →

adj. s.

cf. Քառադիմի.

NBHL (2)

Քեւանայ ումեմն քառադիմակի՝ նախանձարկու պատկերի (ռեմփայ). (Նար. ՟Ծ՟Ա ըստ Ամովսայ. ՟Ե. 26։)

Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)


Քառադիմի, մւոյ, եաց

See full entry →

adj. s.

four-faced, square;
tetrahedron.

NBHL (2)

Քեւանայ ումեմն քառադիմակի՝ նախանձարկու պատկերի (ռեմփայ). (Նար. ՟Ծ՟Ա ըստ Ամովսայ. ՟Ե. 26։)

Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)


Քասքնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be afraid greatly, to shudder with fear, to thrill with horror, to be horrorstruck.


Քատակիմ

See full entry →

vn.

to resemble, to be conformable.


Քարասրտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a heart of flint, to be stony-hearted, cruel, obdurate.


Քարավիժիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Քարավէժ լինիմ.


Քարշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be led, drawn, dragged, trailed;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground, to creep;
— ընդ փոշի, to be dragged along in the dust.


Քացախիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to taste acid, to turn sour, acid, sharp.


Քիմեռ

See full entry →

s.

chimera.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. (որ և քեմեռ, քիմառ) «եղջերուաքաղ, առասպելական կենդանի» Ոսկ. պաւղ. Ա. 602-4. Փիլ. շն. 279. Նոնն 20. գրուած քեմեռ Նոնն. 45։

NBHL (2)

(կամ քեմեռ) - Բառ յն. խիմէռա. cf. ԵՂՋԵՐՈՒԱՔԱՂ.

Ձիացլուցն եւ քիմեռացն։ Սպանցէ զքեմեռն ... այնու երիվարաւն սպան զքիմեռն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Նոննոս.։)


Քիմեռոն

See full entry →

s.

frigid zone.

Etymologies (1)

«հիւսիսային սառուցեալ գօ-տի» Խոր. աշխ. (որ և գրուած քիմիւռոն)։

NBHL (2)

Բառ յն. խիմէռինօն. χειμερινός, -όν . Ձմեռնային կամ ցրտային գօտի երկրի ի հիւսիսային կողման.

Ի յայրեցածէն մինչեւ ցքիմեռոն. (Խոր. աշխարհ.։)


Քիմիա

See full entry →

s.

chemistry;
alchymy;
cf. Տարրաբանութիւն.

Etymologies (1)

«բնալուծութիւն, տարրաբանու-թիւն» Ոսկիփ. որ և քիմեայ «առասպելական նիւթ՝ որ մետաղների վրայ լցնելով ոսկու պիտի վերածէին անրանք» Միխ. աս. 367. «ոսկեգործութեան արուեստը» Միխ. աս. 442. քեմիայ Սամ. անեց. 131. ալքիմիտ Գիրք առաք. 233 բ. որից քիմիարար «բնա-ւոյծ, տարրագէտ, դրամահատ, ոսկի շինող» Վրդ. աշխ. 535 (տպ. քիմեայտար), քիմիաս-տան կամ քիմիա ծաղիկ «ոսկեխոտ բոյսը, Alchimille» Բժշ. (տե՛ս Նորայր ՀԱ 1924, 73), նոր գրականում՝ քիմիագէտ, քիմիագի-

NBHL (1)

Բառ յն. χυμική chymica. կամ արաբ. ալքիմիա. Փորձ ի քուրայս վասն խառնելոյ եւ վերլուծանելոյ կամ ելուզանելոյ զհոյզս բնական իրաց. որ է պիտանի ի բժշկականս. իսկ փորձ փոխելոյ զայլնիւթս յոսկի է յիմարական՝ մերժեալ յամենայն դարս յամենայն իմաստնոց։ (Ոսկիփոր.։)


Քիմք, քմաց

See full entry →

s. fig.

palate;
liking, caprice, fancy;
ընդ քմաց, by whim, humorously, capriciously, fantastically;
ի քմաց, according to one's fancy, liking;
ընդ քիմս ժպտիլ, to laugh constrainedly, from the teeth outward;
լեզու նորա ի քիմս իւր կցեցաւ, his tongue clove to his palate.

Etymologies (4)

. ի-ա հլ. (միայն անեզաբար գոր-ծածուած) «բերնի առաստաղը» ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 41. Եփր. աղ. որից ի քմաց «ըստ հաճոյս» Բուզ. ե. 38. Ոսկ. լհ. ա. I. քմա-զարդ Ագաթ. Արծր. քմազարդութիւն Մագ. քմակից Երզն. և Թր. քեր. օձաքիմ Մանդ. էջ 217. քմծաղրել «քթի տակից խնդալ» Վրք. իլար. 92. Սմբ. պտմ. 82. քմական, քմահաճ, քմահաճոյք, քմծիծաղ (նոր բառեր).

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. kxm-«ներս քա-շելով կուլ տալ» արմատից, որի այլ ժա-ռանգորդներն են սանս. cāmati, čámati «կուլ տալ», čamasá-«բաժակ», camu «սկաւառակ», պրս. čam «ուտելիք», čami-dan «խմել», kām (*kšom-) «քիմք», աֆ-ղան. kūmai «քիմք», օսս. cumun «կուլ տալ», յն. τέμνοντα «քամել, ծծել»? ն. իսլ» hvoma (*k'ēmō) «կուլ տալ», hvama «որ-կոր, կոկորդ» (Pokorny 1, 514, Boisacq 954)։ Հյ. քիմք-քմաց ենթադրում է հնխ. ktēma-։

ԳԴ պրս. [arabic word] kām «քիմք» բառի հետ։ ՆՀԲ նպև տճկ. խըմխըմ «ռնգախօս»։ Böttich. Arica 35, 29, Տէրվ. Altarm. 31 և Հիւնօ. պրտ. kā̄m «քիմք»։ Peder-šen, Հայ. դր. լեզ. 10 հնխ. ghema ձե-ւից. հմմտ. լիթ. gomurys, հբգ. gou-mo, գերմ. Gaumen, հանգլ. góma, հհիւս. gómr «քիմք», թերևս նաև յն. χήμη «յօրանջ». հյ. սպասելի էր *գիմք, որ յետոյ վերջաձայնի ազդեցութեամբ և կամ ըստ Patrubány ՀԱ 1906, 347 քիթ բառից ազդուելով՝ դարձել է քիմք։ (Յիշում է կասկածով Pokorny 1, 565)։ Վերի մեկնութիւնը տուաւ Lidén, Arm. Stud. 20։ Մառ 1) ЗВО 22, 92 ելամ. kik «երկինք», kamra «երկնակամար». վրաց. կիմկիմելի «երկինք» բառերի

ԳՒՌ (dialectal) Զթ. Սեբ. Տփ. քիմք, Մրղ. քիմք, Մշ. քիմք, կմունք, նոր բառեր են քմէն Բլ. «ըստ քմաց», քմօք Զթ. «ըստ քմաց», քմքա-ծիծաղ Ղրբ. «քմծիծաղ», քնձղտալ Մշ.= քմցխտալ Ախք. Շիր. «քմծիծաղ տալ», քըմ-ծռել Մն. «մէկին ծաղրելու համար քիթը բերանը ծռմռել»։

NBHL (7)

Միտք զբանս քննեն, եւ քիմք զկերակուրս ճաշակեն։ Լեզուք նոցա ի քիմս իւրեանց կցեցան։ Կցեցան լեզուք գիեցիկ մանկանց ի քիմս իւրեանց ի ծարաւս իւրեանց։ Քաղցր են ի քիմս իմ բանք քո քան բերանոյ իմոյ.եւ այլն։

Քաղցր եւ դառն ասի, որ համահամ քմացն ճանաչի։ Հիշտութիւնք աչաց եւ քիմք հոտելեաց. (Յճխ. ՟Է։ Խոսր.։ Նար. երգ.։)

Զլեզի ի քիմս առեր, եւ ապտակ ի ծնօտս ընկալար. (Եփր. աղ.։)

Զի հարցէ հոտ նեխոյն ի քիմս ձեր. (Եփր. համաբ.։)

Իբրեւ զգառհահոտ ծծումբ ի քիմս քո ծանրանան. (Կլիմաք.։)

Իմանալի վիշապին առ ի կորուստնմա կարթ ի քիմս եղէց. (Անյաղթ բարձր.։)

Լինի նոցա իբրեւ կեր ի քիմս կարթի (յն լինի նոցա խայծ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)


Քծնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to endeavour to please, to affect, to caress, to flatter, to fondle;
to court, to woo, to pay one's court to.


Քնակից լինիմ

See full entry →

sv.

to sleep together.


Քննայոյզ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Քննայոյզ խնդրեմ.


Քննիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be examined, to undergo an examen.


Քնքշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Քնքշեմ.


Քոշքոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to scratch oneself, to stretch and yawn.

NBHL (1)

Ձգտիմք, յորանջեմք, քոշքոտիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)


Քոսոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be infected with the itch.


*Քուչորիմ

See full entry →

vn.

to squat, to sit as fowls.


Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Բաղադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

compound, composition, synthesis, combination, condition, confection, formation, mixture.

NBHL (1)

Բաղադրութիւն է՝ պարզիցն առ միմեանս դրութիւն. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Բաղազան

See full entry →

adj.

suitable.

NBHL (2)

(ի բաղ, եւ զան, իբր Ազն). συγγενής cognatus, proximus, adfinis, cohaerens, concivus որ եւ ԲԱՂԱԶԱՆԵԱԼ. որպէս թէ Ազգակից իմն ըստ իմիք, միաբան, ընդակից, յարմար. հանգէտ. քաջադէպ բաղարկոցեալ. յերիւրեալ.

Են սոքա այնոցիկ բաղազանք, խառնեալք ընդ անխառնելիսն։ Բաղազան դառնութեան՝ մասամբ վարելով. (Պղատ. տիմ.։)


Բաղազանեմ, եցի

See full entry →

va.

to conform, to make conformable.

NBHL (2)

Ազդակից իմն կացուցեալ. յարել. յարմարել. միաւորել. կցորդել. համեմատել. բաղդատել.

Զայսոսիկ բաղազանէ ընդ միմեանս, եւ օտարացելոցն բնութեամբ եւ պատահմամբ՝ համեմատութիւն առնէ բարոյից. (Լմբ. առակ.։)


Բաղազանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fitness, relation, conformity, connection;
alliance.

NBHL (1)

Զի՞նչ են բաղազանութիւնքն. կրկնապատիկն առ կէսն, եւ կիսոյն առ կրկնապատիկն։ Ունի երիս բաղազանութիւնս. ի հերակլեայ առ բազմութիւն հերակլեանց, եւ ի բազմութենէ հերակլեանց առ հերակլէս, եւ ի հերակլեանց առ միմեանս. (Անյաղթ պորփ.։)


Բաղաձայն, ից

See full entry →

adj.

consonant;
unanimous.

NBHL (1)

Զանբանականն ի բաղաձայնս թողլով զգիր՝ որբասցուք զհօրն զվտանգ. իմա՛ զանձայն տառդ մ (մարդ), կամ բ (բանական). կամ այլ ինչ այսպիսի։


Բաղաձայնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consonance.

NBHL (1)

Լսօղ լինել աղերսալի իմոցս բանից, եւ բաղաձայնութեան խրատու. (Յհ. կթ.։)


Բաղայք, այից, այց

See full entry →

s. adv.

pretext, excuse, subterfuge;
suspicion;
stain, fault;
cause, reason;
բաղայս ի վերոյ դնել, զբաղայցն յօգել պատճառս, to seek excuses or pretexts;
բաղայս ստութեան կարկատել ի վերայ, to slander;
առանց բաղայց, innocent, inculpable, blameless;
inexcusably.

NBHL (2)

Սկսան դնել բաղայս իմն ճշմարիտ վարդապետութեան երանելոյն. (Կաղանկտ.։)

Յանդիմանութիւն (խղճի մտաց) ոչինչ սովորեալ ընդունել ի պատճառաց ի բաղայց։ Առանց բաղայց (այսինքն անպատճառ) պարտապան է կամաւոր մեղաց։ Առանց բաղայից (այսինքն անմեղադրելի) են։ Առանց բաղայց եւ անբիծ ե՛րթ գնա՛. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 77։)


Բաղանունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Փաղանունութիւն.

NBHL (1)

Առաջին, եւ սկիզբն՝ ըստ բաղանունութեան է ասացեալ, նոցունց ի միմեանց զեկուցելոց. (Փիլ. ել.։)


Բաղարջ, ից

See full entry →

adj. s.

unleavened, azymous;
unleavened bread, azyme.

NBHL (1)

Բաղարջի՝ առանց հպարտութեան խորհուրդք հոգւոյ քո՝ յարմարի. (Կլիմաք.։)


Բաղբաղանք

See full entry →

s.

cf. Բաղբաղայք.

NBHL (2)

Այնուհետեւ այլ իմն բարուրս եւ բաղբաղանս ի մէջ բերէին. (Նանայ.։)

Իբրու զհոգին ամենայն բաղբաղանօք անմաքուր ունելով. (Պղատ. տիմ. յն. յանցանք, ստգտանք։)


Բաղբաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to pretend, to conceal under a pretext;
to calumniate;
to accuse, to impeach.

NBHL (1)

Բառս իմն եւ քնոււթիւն ընդդէմ միմեանց ուսոյց բաղբաղել։ Յամօթ լիցին նոքա, որք արարած բաղբաղեցին (այսինքն յօդեցին) զբանն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. առակ.։)


Բաղդատական, ի, աց

See full entry →

adj.

comparative.

NBHL (2)

Զայն՝ որ բաղդատական է աչաց՝ սպիտակ, եւ զներհակ նորին սեաւ. (Պղատ. տիմ.։)

Գոյն իմ, աչաց տեսողութեան բաղդատական. (Շ. իմ. եղակ.։)


Բաղդատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Համեմատեմ.

NBHL (3)

Մի՛ բաղդատեր զյոյժ ի միմեանց տարբերեալսն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Արուեստ իմ գոյն է բաղդատօղ, սրատեսողաց եմ ես խնդրօղ. (Կրպտ. ոտ.։)

Որք անհանգչելի ձայնիւ առ միմեանս բաղդատելով՝ զերեքսրբեանդ դրուատեն զիշխանական զփառս. (Մաշտ.։)


Բաղդատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Համեմատութիւն.

NBHL (1)

Կատարեալ էր յազգի իւրում, ըստ բաղդատութեան՝ ըստ այնց ժամանակաց բարի էր։ Որ մաքուր մտօք յԱստուած հպին, զգան մանաւանդ զիւրեանց տկարութիւնն առ բաղդատութիւն նորայն մեծութեան. (Փիլ. իմաստն.։)


Բաղեղն, եղանց

See full entry →

s. bot.

ivy.

NBHL (1)

Իբր սիրական համբուրիւք ողջունի զմիմեամբք պատատի, որպէս զձիթենեօքդ բաղեղն. (Փիլ. լիւս.։)


Բաղխեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

cf. Բախեմ.

NBHL (1)

Ուր դրանն բաղխել ոչինչ ազդիցէ։ Իբր ընդ վիմեղէն լերին պնդութեան բաղխեցեալ ցնդին. (Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Լ՟Է։)


Բաղկակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

conjoined.

NBHL (1)

Ցանկութիւն ազդոյ յաղթահարիչ բնութեան մարմնոյս, այն զի բաղկակից է նորին։ Զղջումն եւ ամօթն բաղկակից են միմեանց։ Օրէնք հաստատեցին բնաւոր գիտութեամբն բաղկակից եւ յոյժ համեմատ ճշմարիտ օրինացն. (Լմբ. սղ.։)


Բաղկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to consist;
to be composed, constructed, constituted.

NBHL (2)

Բոլորն ի մասանց բաղկանայ, եւ զբաղկացեալն ի մասանց քակտէ ապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ներհակքն ոչ կարեն համանգամայն ի միում (ենթակայի), եւ ի նոյն ժամանակի բաղկանալ։ (Ապականութիւն) ոչ կարէր ի միասին ընդ գոլոյն բաղկանալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Բաղկացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consistency, composition, conjunction.

NBHL (2)

Այս իսկ բաղկացութիւնս ամենայն երկրի. (Պղատ. տիմ.։)

Զիմանալի ներգործութիւն հոգւոյն բաղկացութեամբ մարմնական ընթացից երեւելի առնէ. (Լմբ. սղ.։)


Բաղկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to constitute, to compose.

NBHL (3)

συνίστημι, συνιστάνω constituo, compono, creo , συνάπτω coapto, jungo Տալ բաղկանալ. կացուցանել զիմն համօրէն. գոյաւորել. առնել. կազմել. յօրինել. հաստել. հաստատել. բաղադրել. զուգայարմարել.

Որ զիմանալի աշխարհն բաղկացոյց. (Մովս. քերթ. եկեղ.։)

՟Ա, ՟Բ, ՟Գ, ՟Դ. որոց շարադրութիւնն բաղկացուցանէ զտասն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բաղկացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

constituent.

NBHL (1)

Որ զայս ամենայն՝ բաղկեցուցիչն՝ բաղկացոյց, բարի էր։ Զոսկին բաղկացոյց այսպէս. (Պղատ. տիմ.։)


Բաղհիւսական, ի, աց

See full entry →

adj.

copulative.

NBHL (1)

Ընդ միմեանս կամ ի մի հիւսիչ. շարամանօղ. իսկ ըստ որում անուն շաղկապի առ մեօք, տես ըստ հն. ՋՈԿԱՄԱՆ.


Բաղձալի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Փափաքելի.

NBHL (1)

Հեշտ եւ բաղձալի թուեսցին բանքս իմ ի լսելիս մեծամեծաց եւ փոքունց. (Եղիշ. ՟Է։)


Բաղձամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Փափաքեմ.

NBHL (2)

Ոչ բաւոք է գոլ միայնում, քանզի բաղձայ կերպարանին։ Որ յուսայն, բաղձացեալ է միշտ բարւոյն։ Ոչ իմիք բաղձանալ առաւել քան զզօրութիւնն։ Յորժամ ոչ է ի միջի, բաղձանայցէ հասանել նմա։ Էին տեսման բաղձասցի. (Փիլ.։)

Մեծարել բաղձացան. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բաղձանք

See full entry →

cf. Փափաք.

NBHL (1)

Դու ես իմ սրտիս բաղձանս. (Խոսր. (տպ. բաղձանք։))


Բամ

See full entry →

conj.

that;
ասացի —, I said that.

NBHL (2)

Պատմեցին, եւ ասեն, բայ հուր ինչ մեք անդր ոչ գտաք։ Զի ասէր, բայ բազմաց ի ձէնջ են ընտանիք առ մեզ։ Ասաց անձն իմ, բայ բաժին իմ է նա։ Եւ ասացէք, բայ ընդէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 20։ ՟Ժ՟Բ. 24։ Ողբ. ՟Գ. 24։ Մաղ. ՟Բ. 14։ (ուր չիք շաղկապ ըստ յն. այլ միայն բայդ՝ ասել)։)

Գրեաց ... զի բայ թերեւս յանդիմանեսցին, եւ եկեսցեն ի խոնարհութիւն հեզութեան. (Եփր. ՟ա. կոր.։)


Բամբակ, ի

See full entry →

s.

coton;
— ազնիւ, wadding

NBHL (2)

Որպէս ակն արական է, կարող էաք եւ ունիմք սովում առնել զբամբակ (կամ զբամբակ) արական. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)

Առաջի նորա (մեքենայի րաբանին) պարիսպ կանգնեցին բամբակի բեռաց, եւ յայլ բազում կարասւոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ. (եդաւ ի մէնջ ըստ այլ ձ. Բազմակի, որ երեւի սխալ իմաստակ գրչի։))


Բամբակենի, ենեաց

See full entry →

s.

cotton-plant.

NBHL (1)

Առոգանէին երկրագործք զբամբակենիսն, եւ միմեանց պատուիրէին զգուշանալ, զի մի՛ զծառսն կոխեսցեն զբամբակենիս ... պատասխանեալ բամբակենի, եւ այլն. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Թ։)


Բամբասանք, նաց

See full entry →

s. pl.

detraction, slander, defamation.

NBHL (1)

(ի բամ, բա, կամ բամբ, եւ ասել). καταλαλία, ἁντιλογία , λοιδορία, μέμψις, ψόγος oblocutio, obtrectatio, detractio, delatio, convitium, incusatio, vituperium, reprehensio Մեղադրութիւն, պարսաւ, չարախօսութիւն, տրտնուջ, լուտանք, թշնամանք՝ եթէ ի դէմս ուրուք, եւ եթէ ի բացակայութեան նորա յանդիման այլոց.


Բամբասասէր

See full entry →

adj.

that loves slander.

NBHL (1)

Խաբեցան բամբասասէրքն՝ ծուխ փոխանակ արեգական ունել. (Կլիմաք.։)


Բամբասեմ, եցի

See full entry →

va.

to detract, to slander, to speak ill of, to calumniate, to defame, to backbite.

NBHL (3)

καταλαλέω, καταλογέω, λοιδορέω , μέμφομαι, ψογέω, διαγογγύζω obloquor, attracto, maledico, convito, probro afficio, quaeror եւ այլն. Չարիս խօսել զայլմէ. ընդ վայր հարկանել, պարսաւել, ամբաստանել. տրտնջել. քրթմնջել. մեղ դնել. լուտալ. թշնամանել. դիմախօսել.

Չունիմք իշխանութիւն բամբասել զիշխանս. (Եղիշ. ՟Բ։)

Զի մի՛ դարձեալ բամբասիցիմք, յԱստուծոյ, որպէս հրէայքն. (Խոսր.։)


Բամբիշն, բշան

See full entry →

cf. Բամբիշ.

NBHL (1)

Զսա (զաչս) Աստուած՝ բամբիշն այլոց երեւեցոյց (զգայութեանց), ի վերայ եդեալ ամենեցուն։ Իւրաքանչիւր յառաքինութեանցն բամբիշն ճշմարտութեամբ է. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Բայ

See full entry →

cf. Բա;
cf. Բամ.

NBHL (8)

Բայ է բառ անհոլով՝ ընդունական ամանակաց, դիմաց, եւ թուոց, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ. (Թր. քեր.։ )

Զներկայն անուանէ բայ, իսկ զանցեալն եւ զապառնին ոչ բայ, այլ՝ հոլով բայի։ Իւրաքանչիւր ոք ի բայիցն նշանակէ իմն։ (Անյաղթ պերիարմ.։)

Այս բայ՝ Ո՛վ, ըստ երկուց տարազաց լսի. Քաղցր եւ բարին հանգոյն բայք են միմեանց։ Քննութիւնս բայից ուսոյց։ Սակս բայից եւ բառից քննութեան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։ )

Փանաքիմաց բայիւք՝ մերոյ փրկութեանս գովասանութիւն հատուսցուք. (Անյաղթ բարձր.։ )

Մի՛, որպէս մեքս իմանամք եւ ասեմք փանաքիմաց բայիւք մերովք. (Սարգ. բ. պ. Զ։)

Ի բայ բանից եւ անոճ իմն յաղագս հայկայ եւ նմանեացն կակազէ. (Խոր. Ա. 21։)

Պատմեցին, եւ ասեն, բայ հուր ինչ մեք անդր ոչ գտաք։ Զի ասէր, բայ բազմաց ի ձէնջ են ընտանիք առ մեզ։ Ասաց անձն իմ, բայ բաժին իմ է նա։ Եւ ասացէք, բայ ընդէր. (Բ. Մակ. Ա. 20։ ԺԲ. 24։ Ողբ. Գ. 24։ Մաղ. Բ. 14։) (ուր չիք շաղկապ ըստ յն. այլ միայն բայդ՝ ասել)։

Գրեաց ... զի բայ թերեւս յանդիմանեսցին, եւ եկեսցեն ի խոնարհութիւն հեզութեան. (Եփր. ա. կոր.։ )


Բայ, ից

See full entry →

s. gr.

verb;
word, speech, discours;
cf. Բայոց.

NBHL (8)

Բայ է բառ անհոլով՝ ընդունական ամանակաց, դիմաց, եւ թուոց, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ. (Թր. քեր.։ )

Զներկայն անուանէ բայ, իսկ զանցեալն եւ զապառնին ոչ բայ, այլ՝ հոլով բայի։ Իւրաքանչիւր ոք ի բայիցն նշանակէ իմն։ (Անյաղթ պերիարմ.։)

Այս բայ՝ Ո՛վ, ըստ երկուց տարազաց լսի. Քաղցր եւ բարին հանգոյն բայք են միմեանց։ Քննութիւնս բայից ուսոյց։ Սակս բայից եւ բառից քննութեան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։ )

Փանաքիմաց բայիւք՝ մերոյ փրկութեանս գովասանութիւն հատուսցուք. (Անյաղթ բարձր.։ )

Մի՛, որպէս մեքս իմանամք եւ ասեմք փանաքիմաց բայիւք մերովք. (Սարգ. բ. պ. Զ։)

Ի բայ բանից եւ անոճ իմն յաղագս հայկայ եւ նմանեացն կակազէ. (Խոր. Ա. 21։)

Պատմեցին, եւ ասեն, բայ հուր ինչ մեք անդր ոչ գտաք։ Զի ասէր, բայ բազմաց ի ձէնջ են ընտանիք առ մեզ։ Ասաց անձն իմ, բայ բաժին իմ է նա։ Եւ ասացէք, բայ ընդէր. (Բ. Մակ. Ա. 20։ ԺԲ. 24։ Ողբ. Գ. 24։ Մաղ. Բ. 14։) (ուր չիք շաղկապ ըստ յն. այլ միայն բայդ՝ ասել)։

Գրեաց ... զի բայ թերեւս յանդիմանեսցին, եւ եկեսցեն ի խոնարհութիւն հեզութեան. (Եփր. ա. կոր.։ )


Բայածական, ի, աց

See full entry →

adj.

derived from the verb.

NBHL (1)

Բայածական է, որ յըմբայէ ածանցոցեալ է. հիբար, սիրուն, իմաստուն, մարթուն. (Թր. քեր. (յն. սիրիչ, յիշատակիչ)։)


Բայանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be clayed, to hide one's self in a den.


Բայց

See full entry →

conj.

but, yet, notwithstanding, however, nevertheless, though, still;
save, except, without;
— եթէ, except;
unless;
— միայն, if, provided, with the exception of, excepted, but, hesides;
if not;
— ասկայն, yet, however, nevertheless.

NBHL (8)

Յամենայն ծառոց ուտելով կերիցես, բայց ի ծառոյն գիտութեան բարւոյ եւ չարի մի՛ ուտիցէք։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ. բայց դու զուխտ իմ պահեսցես։ Սահակաւ կոչեսցի քեզ զաւակ. բայց զորդի աղախնոյդ արարից յազգ մեծ։ Ե՛րթ, բայց զգո՛յշ լինիջիր։ Ասէ, ոչ կամիմ. բայց յետոյ զղջացաւ, եւ չոգաւ յայգին։ Ասացաւ, բայց ես ասեմ ձեզ։ Այր մի ի հազարաց գտի, բայց կին ամենեւին ոչ. եւ այլն։

Դուք անձնապուրք լինիք, բայց մեք ամենեքեան կորնչիմք. (Փարպ.։)

Իմ ոչ էր լուեալ, բայց այսօր։ (Ոչ ոք), բայց քաղէբ։ (Ոչ ինչ առից), բայց որչափ կերան մանկտիդ։ Նշան մի՛ տացի նմա, բայց նշանն Յովնանու։ Ոչինիչ ունիմք աստ, բայց հինգ նկանակ.եւ այլն։

Վախճանելոյն ասել՝ երթիցե՛ս առ հարս քո՝ զի՞նչ այլ ինչ է, բայց այլ կեանս յանդիման կացուցանէ. (Փիլ. լին.։)

ԲԱՅՑ ԱՐԴ. շ. կրկին. Այլ արդ. եւ արդ. հիմա.

Ոչ իմիք ազդիցէ այնուհետեւ, բայց եթէ ի գաւառի իւրում.եւ այլն։

Բայց միայն զորդեակդ իմ մի՛ դարձուցանիցես անդր։ Բայց միայն լո՛ւր ձայնի իմում.եւ այլն։

Սա (նիւթն առաջին) ոչինչ է արդեօք, բայց միայն ի բանէ (մտաց). (Պղատ. տիմ.։)


Բան, ներ, նեար

See full entry →

s.

thing;
cf. Բան.

NBHL (18)

λόγος, ῤῆμα verbo, oratio, sermo Խօսք. ասացուած. զրոյց կարգաւոր. շարք բառից բերանով բարբառեալ յայտնիչ իմաստից մտաց, կամ ի գիր անցուցեալ. սեպհական է մարդոյ, այլ նմանութեամբ կամ տեսլեամբ ի դէպ գայ եւ հրեշտակաց, եւ Աստուծոյ գլխովին. խօսք.

Ո՛ւնկն դիք բանից իմոց։ Խօսեցաւ զամենայն բանս զայսոսիկ։ Խիստ թուեցաւ բանն։ Տէր տացէ զբան։ Բանիւք եւ արդեամբք։ Բանիւ եւ գործով։ Բանք բերանոյ։ Բանք մարդկան։ Բան տեառն։ Բան հրեշտակի.եւ այլն։

Բան ընդ բան յեռլով յաղագս նոցունց երկայնաբանել թուիցիմք. (Փիլ. նխ. բ.։)

Բան է ձայն նշանական ըստ կարգաւորութեան, որոյ մասն իմն նշանական է զատ իբր ասութիւն (այսինքն բառ), այլ ոչ իբր ստորասութիւն կամ բացասութիւն. (Պերիարմ.)

ԲԱՆ՝ ներքին կամ ներտրամադրեալ, արմատ արտաքին բանի. վարկ. կարծիք. բանականութիւն. ծնունդ մտաց. խորհուրդ. իմաստութիւն. λόγις ratio, sententia

Առ որս բանիւ են պաճուճեալ՝ բանքս. այսինքն առ բանականս են խօսք իմ. (Առ որս. Ա։)

Որ առ ի մէնջ բանիւս։ Ըստ վայելչական բանին։ Ըստ իմումս բանի։ (Պղատ.։ Ածաբ.։ Խոր.։ )

Առանց բանի պոռնկութեան. (Մտթ. Է. 32. իմա՛ իբր պատճառ։)

Արարէ՛ք բան առ բան նամակիդ պատասխանի։ Բան առ բան ելոյծ, եւ իմացոյց ձեզ զօրէնս ձեր. (Եղիշ. Բ։)

ՆՈՅՆ ԲԱՆ Է. ՆՈՅՆ ԲԱՆՔ ԵՆ. Զնոյն իմանալի է կամ ասելի է. եւ զզնոյն համեմատութիւն իմա՛։

Նոյն բան կալցի եւ ի վերայ բարերարի եւ մարդասիրի եւ աներեւութի։ Որոց բան նոյն է, այսոցիկ ամենայն իրօք եւ հոմասեռս եւ միմեանց նման գոլ բնութեամբ հարկաւոր է. (Կիւրղ. գանձ.։)

ԲԱՆ ԻՆՉ ԱՍԵԼ. Դիմախօսլ. տրտնջել. անիծանել, որ եւ հեգնելով՝ ասի օրհնել.

Բան ունիմ ընդ երանելի ծերոյն, եւ նա ընդ իս, թէ որ յառաջեսցէ ի մէնջ, աղաչեսցէ զտէր Աստուած, զի ժողովեսցէ եւ զընկերն. (Վրք. հց. ԺԵ։)

Ստուգապէս բան տացուք Աստուծոյ, թէ ոչ հանապազ սգամք. (Կլիմաք.։)

Զի մի՛ երեւեսցի ի մէջ անմտացն իբրեւ զբանիւք իմն եկեալ։ Զբանիւք եկեալ երեւէր. (Ոսկ. յհ. Ա. 7։)

ՈՐՊԷՍ ԻՄ ԲԱՆՍ Է. ԸՍՏ ԻՄՈՒՄՍ ԲԱՆԻ. Ըստ կարծեացս իմոց. որպէս ինձ թուի. իմ կարծիքս.

Ամենայն մարդ սուտ է. եւ այս է, որպէս իմ բանս է, թէ ամենայն մարդ տկարանայ յանդիման կացուցանել՝ զոր իմացաւն զԱստուծոյ. (Նիւս. կուս.։)

Ոչ այլ ինչ է՝ ըստ իմում բանիս, բայց ընդ Աստուծոյ միայն լինել. (անդ։)


Բանագէտ

See full entry →

adj.

lettered, learned, wise, experienced, versed.

NBHL (1)

Որ սուտ, եւ ստոյդ բանագէտ ընկերին յանցանացն լինի, ոչ վասն իւրոց յանցանացն կատարելապէս եւ անսահելի ունի զյիշխանութիւն. (Կլիմաք.։)


Բանագիր

See full entry →

s.

writer, author.

NBHL (1)

Բանագիր լինիմք յոքնազան եւ բազմապատիկ պիտառութեամբք. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Բանագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

writing, work, composition.

NBHL (1)

Լի՛ց զնուազդ իմ բանագրութիւն։ Հաստատեսցէ ճշմարիտ լինել զասացելոցս բանագրութիւն։ Նախաճառս բանագրութիւն յապառնեացս խորհուրդ նայի. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)


Բանալի, լւոյ, լեաց

See full entry →

s.

key;
lock;
explainer, expounder;
— նուագարանաց a, tuning key;
— հասարակաց, master-key;
— ժամացուցի, watch key;
գաղտ —, false key.

NBHL (1)

Բանալիք քո բանայ զդուռն իմ. այսինքն խօսք քո առիթ լինին եւ ինձ խօսելոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)


Բանակ, աց

See full entry →

s.

camp;
army;
encampment;
castramentation;
— առնուլ, հարկանել, to encamp, to pitch a camp;
բառնալ զ—ն, to remove the camp.

NBHL (1)

Յաղագս որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն, որ բանակ կոչի։ Բանակին երկդիմի անկուածս յարդարէ։ Զի՞նչ է բանակն. որպէս եւ ինքն անունդ զեկուցանէ, բանի նշանակ. եւ բան երկդիմի է. եւ այլն. (Փիլ.։)


Բանական, ի, աց

See full entry →

adj.

reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.

NBHL (7)

λογικός rationalis, ratione et oratione praeditus Ունանկ ներքին եւ արտաքին բանի, այսինքն բանականութեան եւ խօսողութեան. բանաւոր. տրտմաբան. մտաւոր. իմացական. ասուն. խօսուն.

Բանական եւ իմանալի բնութիւն. (Աթ. ՟Դ։)

Յիմարամիտն այն ապողինար զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն Քրիստոսի զբանական հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ասին բանական արք. (Տօնակ.) իմա՛ քաջ տրամաբանօղ, նրբամիտ, բանիբուն։

ԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. իմա՛ Արուեստ կամ մակացութիւն բանական. տրամաբանութիւն. ἠ λογική logica, dialectica, ars disserendi լօճիգա.

Բանական մասն իմաստասիրութեան։ Բանականն եթէ մա՞սն է իմաստասիրութեան, եւ եթէ գործի, ի ստորոգութիւնսն Արիստոտէլի ուսցուք։ Արմատ եւ հիմն են բանականին՝ ստորոգեալն եւ ենթակայն։ Բանական՝ կատարումն ունի զապացուցականն. (Անյաղթ պորփ.։)

Բանական մակացութեանն սովաւ բովանդակին հնարք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բանականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reason, under-standing.

NBHL (1)

Իբր թանձրացեալ, Բանաւոր, իմացական.


Բանակռուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

logomachy;
disputation.

NBHL (2)

λογομαχία, φιλονεικία, ἁντιλογία rixa, controversia, contradictio Հակառակաբանութիւն. վէճ. կագ. յաղթասիրութիւն. դիմախօսութիւն.

Ոչ տայ թոյլ ընդ հակառակսն հակառակել բանակռութեամբ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Բանամ, բացի

See full entry →

va.

to open, to discover, to disclose, to develop, to explain;
to loosen;
to perforate, to pierce, to bore;
to spread, to enlarge, to extend;
to unfold, to untwist, to unlink;
to rub;
— զգլուխ, to take off one's hat;
— ումեք զսիրտ իւր, to unbosom, to open one's heart;
— զախորժակ, to excite appetite;
— զշիշ, to uncork a bottle;
ծակ —, to perforate, to pierce, to bore;
— զկնիք, to unseal;
— զմիտս, to illuminate, to enlighten the mind;
— զխցանս, to unstop;
— զծրարն, to unpack;
— ճանապարհ, to trace, to mark out a path;
to open a way, to make a road.

NBHL (2)

Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)

Բացեալ լինին դրունք. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Բանամ, բացայ

See full entry →

vp.

to open.

NBHL (2)

Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)

Բացեալ լինին դրունք. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Բանասէր

See full entry →

s.

philologist.

NBHL (2)

λογοφιλής, φιλιλόγος eloquentiae, vel litterarum studiosus, litteratus, doctus Սիրօղ բանից. ուսումնասէր. իմաստասէր. գրագէտ. բանակրկիտ. եւ Իմաստակ.

Զգտակն բանից իմաստակաց՝ Մովսէս բանասէր զնա գիտէ գոլ, բայց իմաստուն եւ ոչ միով իրօք. (Փիլ. այլաբ.։)


Բանասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

philology;
humanities;
letters.

NBHL (1)

Բանասիրութեան, եւ քննութեան իմաստից. (Վրդն. ղեւտ.։)