natural disposition;
conception, thought.
cf. Նորուսումն.
Իբրեւ զյաւանակ մի անվարժ նորուսումն. (Նախ. գծ.։)
new-student or scholar.
Իբրեւ զյաւանակ մի անվարժ նորուսումն. (Նախ. գծ.։)
cf. Առոյգանամ.
Ոռոգացեալ իմաստութեամբ։ Ուսումնասիրութեանն վարժիւք ոռոգացեալ. (Արծր. ՟Գ. 19։ ՟Դ. 8։)
cf. Որպէս.
Է պարսաւն ի ձեռն ներբողական գլխոցն. ո՛րզան, յազդէ, ի վարժից, ի գործոց, ի բաղդատութենէ։ Ամենայն քաղաք ըստ առաւելութեան ունի ինչ եւ յատկութիւն. ո՛րզան, թետաղացւոցն գաւառ ունի զերիվարսն. (Նոննոս.։)
of good comprehension, intelligent.
Ի միտ առօղ. ուշիմ. մտավարժ. մտացի. եւ Մտառական.
reasonable, rational, sensible, intelligent, wise, judicious.
νοῦν ἕχων, νοήμων mentis compos, intelligens, prudens, sollers, acutus. Միտս ունօղ. տիրապէս մտաւոր. մտավարժ. հանճարեղ. բանիբուն. ուշեղ. ուշիմ. խելք ունեցօղ, խելացի.
intelligence, good sense, judgment.
Մտաւոր, եւ մտացի գոլն. ուշիմութիւն. իմաստութիւն. խոհականութիւն, եւ մտադրութիւն. մտավարժութիւն. խելք, խելացութիւն.
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Ուր Կաւկաս յարեւմտեանն յանգի ծով։ Ոչ անկատար վարժմամբ յանգեալ արուեստից՝ ինքնացաք. (Խոր. ՟Ա. 7։ ՟Գ. 62։)
orthodox, catholic.
to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
μανθάνω disco, didici. ի յն. διδάσκομαι . որ եւ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻԼ. Ուշիւ առնուլ ի միտ. զուշն լնուլ. սերտել ի միտ. իրագէտ՝ հմուտ՝ փորձ լինել. վարժիլ ի գիրս. կրթիլ. յարուեստ. սորվիլ, սովրիլ.
Ի լեզուս նոցա ուսեալք (տպ. վարժեալք). (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
to utter, to pronounce, to say;
to sing.
Էր վարժեալ կրթութեամբ, զճարտասանացն ոգեմ արհեստ, ի մանկութենէ. (Պիտ.։)
singing plaintively;
singer of laments;
tragedian, tragic author.
Զողբերգակացն դաս։ Եւրիպիդէս ճանաչի ողբերգակ։ Զողբերգակսն յողբերգութեան շահս, եւ զիմաստասէրս ի վարժապետութեան. (Պիտ.։)
adventure, accident, contingency, casualty, occurrence, incident, chance, hazard, fortuitous or unforeseen event;
— ըստ —ի or —իցն, accidentally, by chance.
Մինչ զի կարել ասել ինձ զ՝յայն ժամու պատահիցն՝ իբրեւ զայլմէ պատմելով, մանուկ էի մտավարժ. (Յհ. իմ. ատեն.։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Որոց այսպէսն ոչ պատահեսցի մանկավարժն. (Պիտ.։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
Պարապեցին մոլորական վարդապետութեան։ Ոչ զինուորականին պարապեաց վարժից, եւ ոչ իմաստասիրական ինչ կրթութեանց. (Պիտ.։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
ἁσχολέω, προσασχολέω negotia facesso, occupo, in opero detineo. Տալ պարապել յիրս ինչ. զբաղեցուցանել. կրթել. զբաղեցնել, վարժեցնել.
Զարշակունեացն տոհմ որեարս ի վարժս վարդապետութեան պարապեցուցանէր. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
inexperience.
ἁπειρία imperitia. Տրմուղ եւ անփորձն գոլ. անվարժութիւն.
my master, my lord;
master, doctor.
Կամ Վարդապետ. վարժապետ. ուսուցիչ. դասապետ.
cf. Վերելեակ.
Սա է հեծեալն, իսկ նա վերելակն. քանզի հեծելոյ գործ է մղելն եւ վարժելն զձի. իսկ վերելակին բերիլ՝ ու՛ր ուրեք կենդանին ածիցէ։ Եւ ի ծովու՝ նաւասաւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն եւ ուղիղ վարել. իսկ վերելակին՝ կիրս կրել, որ ինչ միանգամ ընդ նաւն անցանէ. (Փիլ. այլաբ.։)
(Ձի անվարժ) զվերելակին տխմարութիւն յանհրահանգն յանդիման ելոյ կացուցանէ։ Գահավիժութիւն հանդերձ վերելակաւն. (Պիտ.։)
Ձի ոք նորավարժ ոչ կարացեալ յինքենէ զվերելակն իւր ի բաց ոստուցանել. (Յհ. իմ. ատեն.։)
philosophical.
Սողոմոն կաթուղիկոս՝ վարժեալ եւս էր ի փիլիսոփայական արուեստս։ Ի վարդապետս փիլիոսփայական արհեստիցն։ Պորփիւրի՝ յառաջին փիլիսոփայական պատմութենէն. (Յհ. կթ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Եւս. քր.։)
philosophy.
Յորոց մի ոմն ի նոցանէ վարժեալ փիլիսոփայութեամբ ասէր այսպէս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
to be nourished, fed, maintained;
to be brought up, reared, educated, instructed.
(ի բառէս Սան). τρέφομαι, ἁνατρέφομαι nutrior, educor, alor. Բուծանիլ. կերակրիլ. դարմանիլ. աճել. դաստիրակիլ. վարժիլ.
to make water;
to be of age, to attain puberty, to be pubescent, marriageable.
Ծնաւ ուստր մի. եւ իբրեւ ջրթափեաց, եւ եղեւ հուժկու, մի. եւ իբրեւ ջրթափեաց, եւ եղեւ հուժկու, եւ այլն։ Կրթեալ վարժեցաւ, եւ ջրթափեալ՝ եհաս ի գիտութիւն բարւոյ եւ չարի. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Հ. յնվր. ՟Գ.։)
inured to war;
martial.
Մտեալն ի ռազմ. վարժ ի պատերազմ.
cf. Տղմակերպ.
մեղօք տղմատիպ կենցաղոյս։ Ի թանձրագոյն մարմնոյս տղմատիպ ոչ գարշիցին։ Տղմատիպ տաղտկալի։ Տղմատիպ անվարժիցն. Ի փոփոխական եւ ի դառն տղմատիպ (աշխարհիս) մեղկեալ։ Մեղկումն եւ տղմատիպ ստորաքարշումն. (Մագ.։)
to imbibe, to impregnate, to saturate;
to penetrate, to dive into.
Տախտակ տոգորեալ վարժ խուզման. (Մագ. առ Լեհ.։)
doctoral, doctrinal, magisterial, preceptorial;
didactic;
dogmatical;
— աստիճան, Doctor's degree.
διδασκαλικός ad doctrinam pertinens, doctoralis, magistralis. Սեպհական վարդապետաց՝ վարժապետաց, կամ վարդապետութեան՝ ուսման. րաբունական. ուսումնական.
cf. Վարդապետարան.
ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՆՈՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՐԱՆ. διδασκαλεῖον, σχολή magisterium, schola, gymnasium. Տուն ուսուցչի կամ ուսման. ուսումնարան. դպրոց. վարժանոց. վարժարան կրթարան, ճեմարան.
Եւ Ընդունարան վարդապետութեան. քաջ վարժապետ.
Զսոկրատէս սպանիք զվարժապետանոցն զգեղեցիկ ուսմանց ելլադայ. (Պտմ. աղեքս.։)
school;
very erudite, learned, versed.
ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՆՈՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՐԱՆ. διδασκαλεῖον, σχολή magisterium, schola, gymnasium. Տուն ուսուցչի կամ ուսման. ուսումնարան. դպրոց. վարժանոց. վարժարան կրթարան, ճեմարան.
Եւ Ընդունարան վարդապետութեան. քաջ վարժապետ.
Զսոկրատէս սպանիք զվարժապետանոցն զգեղեցիկ ուսմանց ելլադայ. (Պտմ. աղեքս.։)
to indoctrinate, to lecture, to dogmatize;
to teach, to instruct in, to catechise.
διδάσκω doceo. Խօսել որպէս զվարդապետ. աւանդել աշակերտելոց զվարդապետութիւն, ուսուցանել զուսանելիս, քարոզել. եւ ուսուցանել զաշակերտսն. աշակերտել. վարժել. կրթել. սորվեցնել.
school.
Վարդապետանոց. վարժանոց. կրթարան.
Transfiguration of our Lord.
cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.
the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.
Փիւրըն՝ փառաց է քեզ քարոզ, այս խրատականի բանից տալոյս։ Փիւրն, Փութա՛ ասէ վարժել անդուլ, ի՛ շնորհաց չլինիս ամուլ. (Շ. այբուբ.։)
blamable;
causal.
Փաստբանականք, այսինքն պատճառաբանականք։ Եւ վարժեսցուք զփաստբանականդ այսպէս։ Իսկ զկնի փաստբանականին՝ է տարակուսեալ, որ է ընդդէմ փաստբանականին. (Երզն. քեր.։)
professor of jurisprudence, legist, lawyer;
legislative, instructive.
νομοδιδάσκαλος legis doctor. Ուսուցիչ եւ վարժապետ օրինաց. օրինաց վարդապետ. Գամազիէլ՝ օրէնսուսոյց վարդապետացն մատնեցաւ։ Զքահանայապետսն եւ զօրէնսուսոյցսն. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
well disciplined, educated, instructed, versed or exercised.
Քաջ կրթեալ. վարժ. փոյթ.
dexterity.
εὑδεξία dexteritas եւ այլն. Աջողակութիւն. քաջավարժութիւն.
great learning, vast erudition, well grounded knowledge;
fondness for science, learning well.
որ եւ ՔԱՋՈՒՍՄՆՈՒԹԻՒՆ. Քաջուսումն լինել. բարիոք կրթութիւն յուսման. քաջավարժութիւն. խելամտութիւն. քաջուշեղութիւն, ուսումնասիրութիւն.
magic;
astrology.
Վասն յովսեփայ չէ՛ ասել ումեք վարժ զնա գոլ քաւդէութեան, յորմէ երազոցն լինել ասեն տեղեակս եւ մեկնիչս. (Սարկ. մարդեղ.։)
poetry, poem, verse;
grammar.
Վերածանեսցուք զքնարական քերթուըիւն ներդաշնակապէս։ Քերթութիւն է առասպելավարժութիւն, եւ շափաբերական բանիւք պատմութիւն զանազան իրաց։ Զանազանութիւն քերականութեան եւ քերթութեան. (Քեր. Թր. Երզն. Մագ.։)
purse, little bag, satchel;
pack, packet;
— արծաթոյ, purse, flat-purse, money-bag, billcase, portfolio;
— հասարակաց ունել, to have the same, or a common purse.
Իբրեւ զհին արուեստի վարժիւք զքսակ մտաց սրտի մաքրեցին. (Նար. խչ.։)
christian.
Կամ իբր Քրիստոսական. քիստոնէական. Զոր քրիստոնեայ կրօնիւք վարժեալ. (Շ. վիպ.։)
to interest, to give an interest, to advantage, to profit, to benefit, to improve.
Վարդապետք վարժեալ, զգիրըս թարգմանեալ, զայիս օգտեցուցեալ. (Գանձ.։)
more than, more, under, beneath, over;
as, as well as, as much as;
or;
—եթէ, —թէ, that;
more, than;
անդր —, further, beyond;
ոչ ոք — զնա, no one but he;
առաւել -զե րեսուն եւ հինգ ամք են իմ, I am more than thirty five years old;
զքեզ ըն տրեաց -զազգս ամենայն, he chosed thee before all the nations;
պատրաստ եմք մեռանել —անցանել ընդ օրէնս հայրենիս, we are ready to die, rather than violate our country's laws;
հասաւ — զամենայն սուր, much keener than any other sword;
ո՛րքան քաղաղութիւն է ի տունս շինականաց — ի տունս թագաւորաց, when will peace reign alike in the cottage and in the palace !.
Ըզդազանս սիրով քան բռնութեամբ սովոր են մարդիկ վարժել. (Շ. թղթ.։)
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
Զի ի փոքուստն վարժեալք՝ դիւրաւ կարիցեն ի մեծագունիցն ելանել պահպանութիւն. (Մխ. երեմ.։)
Անիմաստաբար վարժմամբ իբրեւ զիմաստունս գոլ կարծէք զձեզ. (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
Ցուցաւ ոչ ամենեցուն իմանալ, այլ՝ իմաստնոց եւ մակացողաց, որք յայնոսիկ վարժեցան հոգւովն. (Շ. բարձր.։)