Definitions containing the research րամ : 2963 Results

Նախակրթական, ի, աց

See full entry →

adj.

elementary, primary.

NBHL (1)

Նաախկրթօղ. տրամադրօղ. եւ Տրամադրութիւն.


Նախակրթեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

NBHL (1)

Որ վարդապետք եղիցին ըստ իրաւանց. նախակրթեալք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ կանոնական հրամանաց յերկուց եւ յերից վարդապետաց. (Մխ. դտ.։)


Նախամեծար

See full entry →

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

NBHL (1)

Ի յայսքան տագնապի նախամեծար զքեզ արարեալ, աշակերտին սիրեցելոյ՝ սպասաւորել (քեզ) հրամանատրեալ. (Սկեւռ. աղ.։)


Նախայօժար

See full entry →

adj.

predisposed, willing.

NBHL (1)

προαιρετός, προαιρετικός spontis, spontaneus, volens, lubens. Յօժար. յօժարական. նախայորդոր. ինքնայորդոր. յօժարամիտ. նախահոգակ. ընտրողական.


Նախապատուեմ, եցի

See full entry →

va.

to respect, to honour most, to pay the highest honour to.

NBHL (1)

Բարի բազում քաղաքաց եւ հրամանքս այս, զի նախապատուիցին զառ ի բազմաց բարեփառութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Նախատ

See full entry →

s. adj.

insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.

NBHL (1)

Արածօղս զերամակս ... նախատ վարձկանութեանց. կա՛մ է նախատինք, եւ կամ նախատական։


Նախատես

See full entry →

adj.

foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.

NBHL (1)

Ըստ նախատես հրամանի քո. (Մաշկ.։)


Նախատեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

foresight, prevision;
prophecy.

NBHL (1)

Հասանէ նմա առաջիկայիցս յայտնութիւն ի ձեռն անրջական իմն նախատեսութեանց։ Յառաջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 85։)


Նախընտել

See full entry →

adj.

very familiar, intimate.

NBHL (1)

Յակոբոս իբրեւ զնախընտել պաշտօնեայ ի տանն Յովսեփայ։ Յակոբոս տեառնեղբայր իբր նախընդել սպասաւոր (տիրամօր կուսի). (Լմբ. վերափոխ.։)


Նախիղձիկք

See full entry →

adj.

pagan oracle;
—կս բարբառել, to forebode, to presage.

NBHL (1)

Հնազա՛նդ լերուք ամենայնի, զոր ինչ իղձքն ձեզ հրաման տացեն. եւ հեղիացւոցն այսպիսի ինչ նախիղձիկս բարբառեալ. թէ հեղիացիք եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա.) յն. προαγορεύω praenuncio, denuncio.


Նախկին

See full entry →

cf. Առաջին.

NBHL (1)

Պա՛րտ է մեղուցելոյն՝ նախկին արդարանալ ապաշխարութեամբ. եւ ապա եւ այլն։ Գոհացաւ նախկին, եւ դարձեալ այլ եւս գոհանալ հրաման տայ. (Յհ. իմ. ատ.։ Խոսր.։)


Նահապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchate;
principality;
family house.

NBHL (1)

(Թագաւոր) եթէ դուստր իցէ նորա, նահապետութեան տուն կարգեսցէ. հանդերձ արամբ՝ կէս եղբօր մասն առցէ. (Մխ. դտ.։)


Նահատակ, աց

See full entry →

s.

the first to begin a combat, champion, hero, martyr.

NBHL (1)

Նախ զգունդն նահատակաց բեկանէր։ Նահատակքն յառաջագոյն խաղացեալ էին։ Սուր ի վերայ նահատակաց նոցա։ Ոչ է ձայն նահատակաց զօրութեան։ Հրամայեաց զնահատակն յառաջ կացուցանել.եւ այլն։


Նահատակակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

companion in arms or in martyrdom.

NBHL (1)

Խորհրդակից բարի, եւ նահատակակից յօժարամիտ. (Առ որս. ՟Գ։)


Նամակ, աց

See full entry →

s.

letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.

NBHL (1)

պ. նամէ. ἑπιστολή epistola, litterae, literae χειρόγραφον chirographum γράμμα, γραπτόν scriptum. Թուղթ գրեալ առ ոք. գիր ողջունի կամ պատուոյ կամ հրամանատրութեան, ամբաստանութեան եւ այլն. հրովարտակ. ձեռագիր. գրուած. բարեւագիր. ...


Նամականի, նւոյ

See full entry →

s. pl.

letter, epistles;
— առնել, to write letters.

NBHL (1)

Հրամայէր նամականի առնել ... եւ կնքել նամականին իւրաքանչիւր մատանեաւ ... եւ տուեալ ցնոսա զամենայն նամականին։ Զքաջն վարդան եւ զընկերակիցս նորա խաբեցեր նամականիւ առ կայսր եւ առ նորին սպարապետն. (Փարպ.։)


Նայեցած, ի

See full entry →

cf. Նայեցուած.

NBHL (2)

Զյայրատ նայեցածսն ի տանջանս հրաւիրէ։ Զյայրատ նայեցածսն յառաջ քան զգործսն հրամայէ խափանել, զի մի՛ երբէք եւ ի գործսն եւս գայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Նայեցողութիւն՝ մեր հոգւոյ ակամբ յայնոսիկ կայցէ վերամբարձեալ. (Սիսիան.։)


Նայեցողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նայեցուած.

NBHL (2)

Զյայրատ նայեցածսն ի տանջանս հրաւիրէ։ Զյայրատ նայեցածսն յառաջ քան զգործսն հրամայէ խափանել, զի մի՛ երբէք եւ ի գործսն եւս գայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Նայեցողութիւն՝ մեր հոգւոյ ակամբ յայնոսիկ կայցէ վերամբարձեալ. (Սիսիան.։)


Նայեցուած, ոյ

See full entry →

s.

look, sight, aspect.

NBHL (2)

Զյայրատ նայեցածսն ի տանջանս հրաւիրէ։ Զյայրատ նայեցածսն յառաջ քան զգործսն հրամայէ խափանել, զի մի՛ երբէք եւ ի գործսն եւս գայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Նայեցողութիւն՝ մեր հոգւոյ ակամբ յայնոսիկ կայցէ վերամբարձեալ. (Սիսիան.։)


Նայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn. fig.

to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.

NBHL (1)

Նայեցան նոքա յերեսս (կամ ընդ երեսս) նորա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցա։ Զարթո՛ զաչս իմ, եւ նայեցայց ի սքանչելիս օրինաց քոց։ Ի կային եւ ի զոհս նորա ոչ նայեցաւ։ Նայեցարու՛ք երկինք, եւ խօսեցայց։ Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛։ Որ հովուեսդ Իսրայէլի՝ նայեա՛ց։ Նայեա՛ց ի ձեայն աղօթից իմոց։ Իսրայէլ յիս ինչ ոչ նայեցաւ.եւ այլն։


Նանրալեզու

See full entry →

adj.

talking uselessly;
speaking unjustly, slanderous, biting, satirical.

NBHL (1)

Չարամահ սատըմամբ կորեան նանրալեզուքն. (Սամ. երէց.։)


Նաւախումբ

See full entry →

s.

squadron, navy;
հրամանատար —խմբի, commodore.


Նաւահանգիստ, գստից, գստաց

See full entry →

s. fig.

port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.


Նաւաստի, տւոյ, տեաց

See full entry →

s.

sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.

NBHL (1)

Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)


Նաւավար, աց

See full entry →

s.

navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.

NBHL (1)

Գտաւ անդ նաւավար մի։ Ասէ նաւավարն, կամիմ առագաստ վերացուցանել։ իբրեւ լուաւ նաւավարն զհրամանն թագաւորական, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Նաւորդ, աց

See full entry →

s.

navigator;
passenger;
cf. Նաւաստ;
—ք արգեայ, the Argonauts.

NBHL (1)

Առաքեաց քիրամ ընդ նաւսն ի ծառայից իւրոց նաւորդս հմուտս նաւարկութեան ծովու. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 27։)


Նեարդ, ներդից

See full entry →

s.

fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.

NBHL (1)

Նեարդք, մազք, եղնգունք։ Կարթք շարադրութեամբ են ի շարկապաց, եւ ի ջղուտ նիարդաց։ Մկունքն շարակային ի մարմնոյ եւ ի ջղուտ նիարդից շարամանեցելոց. (Նիւս. բն.։)


Յապաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to defer, to put off, to procrastinate, to prorogue;
to retard, to hinder, to stop, to protract, to delay;
to prolong, to lengthen;
to temporize;
cf. Յապաղիմ.

NBHL (1)

Յապաղել ինչ ի հրամայեալ արժանաւորացն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)


Յապաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.

NBHL (1)

Հրաման ետ վաղվաղակի յապաւել զնա, եւ ընդ եղբարսն կարգել. (Կլիմաք.։)


Յաջողումն, ման

See full entry →

s.

cf. Յաջողութիւն;
— տալ, to ensure the success of.

NBHL (1)

Աջողմամբն եւ բարեկամօքն մի՛ վստահանալ եւ բարձրամտել. (Պիտառ.։)


Յառաջագոյն

See full entry →

adj. adv.

anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.

NBHL (1)

Ասէ. Հայկ, Արամենակ, եւ զայլսն ի կարգի. զորոյ յառաջագոյն ասասցուք. (Խոր. ՟Ա. 8։)


Յառաջամիտ

See full entry →

adj.

generous, liberal;
voluntary;
— լինել, to offer, to give freely or spontaneously;
to be full of good-will, ardour or eagerness.

NBHL (1)

ՅԱՌԱՋԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. προθυμέομαι prompto sum animo. Յառաջել յօժար մտօք ի լաւ անդր. յօժարամիտ՝ դիւրապատրաստ եւ զուարթառատ գտանիլ ի տուրս.


Յաստուածուստ

See full entry →

adv.

from God, of God.

NBHL (1)

Յաստուածուստ առեալ հրաման. (Նիւս. ի սքանչ.։)


Յատակաւոր

See full entry →

adj.

solidly bottomed;
paved.

NBHL (1)

Իբր Յատակացեալ, եւ տրամ գետին կարծեցեալ.


Յատկապատում

See full entry →

adj.

precise, narrated in detail, detailed, particularized.

NBHL (1)

Ուրոյն ուրոյն մանրամասնաբար պատմեալ կամ պատմօղ.


Յարակայ

See full entry →

adj. adv. s. gr. ast.

ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.

NBHL (1)

Առ կենօքն յարակայ մնան. յն. յարամնան. (Արիստ. որակ.։)


Յարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to continue, to last, to remain, to persevere, to be perpetuated;
to join, to unite, to be added.

NBHL (1)

Յար գտանիլ. որպէս յարամնալ. եւ յարիլ, կամ շարունակիլ.


Յարանուանեմ, եցի

See full entry →

va.

to denominate, to name, to call.

NBHL (1)

Դպիր ի դպրութենէ յարանուանեցաւ, եւ արդար յարդարութենէն. (Դամասկ.) (իմա՛ զայս ըստ տրամաբանից. ուր ըստ քերականաց՝ ի դպիր բառէն ածանցմամբ յարանուն լինի դպրութիւն, որպէս եւ յարդարոյ արդարութիւն)։


Յարանուն

See full entry →

adj.

denominative;
concrete.

NBHL (1)

Եւ ըստ տրամաբանից Նմանաւոր անուն ենթակայի ունակութեան կամ որակութեան իրիք.


Յարատեւ

See full entry →

cf. Յարատեւակ.

NBHL (2)

ՅԱՐԱՏԵՒ ՅԱՐԱՏԵՒԱԿ ՅԱՐԱՏԵՒԱԿԱՆ. ἕμμονος, παράμονος perseverans, permanens. Յար տեւօղ. յերկարատեւ. մշտատեւ. յարամնայ.

Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)


Յարատեւակ

See full entry →

adj.

persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.

NBHL (2)

ՅԱՐԱՏԵՒ ՅԱՐԱՏԵՒԱԿ ՅԱՐԱՏԵՒԱԿԱՆ. ἕμμονος, παράμονος perseverans, permanens. Յար տեւօղ. յերկարատեւ. մշտատեւ. յարամնայ.

Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)


Յարատեւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.

NBHL (2)

ՅԱՐԱՏԵՒՈՂՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՏԵՒՈՒԹԻՒՆ. παραμονή permanentia, perseverantia, assiduitas եւ այլն. Հանապազորդութիւն. մշտնջենաւորութիւն. եւ ի սպառատոկունութիւն կամ համբերութիւն. յարամնայութիւն.

Արեգակն եւ լուսին ի սահմանեալ ժամանակս ընթացից՝ ըստ հրամանի արարչին, որ է սիւն եւ նեցուկ յարատեւութեան. (Վանակ. յոբ.։)


Յարգ, ի

See full entry →

s.

price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.


Յարգանք, նաց

See full entry →

s.

respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.

NBHL (1)

Մեծ են յարգանք հրամանաց Տեառն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)


Յարդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become straw.

NBHL (1)

Ի յարդ տրամակայեալ, միտեալ յարդեալ. (Մագ. ՟Ի։)


Յարկանեմ, յարկի

See full entry →

va.

cf. Յարկեմ.

NBHL (2)

Յարկեար զհաստատութիւն ջրամած կամարիդ. (Գանձ.։)

Ի սենեակն մտի հրամայեաց յարկանել (զյատակն) տախտակօք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Յարմար, աց

See full entry →

adj. adv.

befitting, suitable, fit, proper, congruous, decorous;
commodious, easy;
competent, sufficient;
capable, clever, apt, fit, qualified;
cf. Յարմարապէս.

NBHL (1)

Ըստ ինքեանց թանձրամտութեանց եւ տկարութեանցն՝ եւ զպատճառսն յարմար իմն կարկատեն, որոտումն ասեն լինել. (Նանայ.։)


Յարութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.

NBHL (1)

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ասի անսովոր առմամբ՝ եւ Յար գոլն. եւ Յարիլն, եւ Յարումն. յարակցութիւն. զօդ. յարմարութիւն. եւ Յարատեւութիւն. յարամնայութիւն.


Յաւէժանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be perpetual, to last for ever.

NBHL (1)

διαιωνίζω permaneo. Յաւերժանալ. մշտնջենաւորել. յարանալ. յարամնալ. յարատեւել. հանապազորդել.


Յափշտակեմ, եցի

See full entry →

va.

to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.

NBHL (1)

Յափշտակելով արար զհրամանն։ Յօժարագոյնս արար՝ յափշտակելով զհրամանն. (Ոսկ. ես.։)