Definitions containing the research վարժ : 233 Results

Միայօդ

See full entry →

adj.

conjoined, connected, united, linked.

NBHL (1)

Տաղաբանութիւնք արաբացւոց վարժաբանութեամբ մրցեալք միայօդ աւարտեալ վծի, զոր դուք կաձայ (գաֆիյէ) անուանէք. (Մագ. յիշ. ոտ.։)


Միջածեր, ոց

See full entry →

s.

middle-aged man.

NBHL (1)

Քաջածեր առաքինին ել ասի ... այրն, վասն զի արութեան վարժող է, եւ աթոռակցաց նորա առաքինութեանցն՝ միջածերն արժանապատիւ. (Փիլ. լին. ՟Դ։)


Պերճանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.

NBHL (1)

Ընդունայն եւ ձիավարժն պերճանայ, յորժամ ոչ վարէ զձիսն. (Իսիւք.։)


Սոսկական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.

NBHL (1)

Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ։ Սոսկականօք եւ քաղաքայնօք։ Սոսկականաց ... Քաղաքայնոց. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ա. Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. գանձ խչ.։)


Սովորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.

NBHL (1)

եւ հ. ՍՈՎՈՐԻՄ որ եւ ՍՈՎՈՐԵՄ. ἕθω, εἱώθε, συνεθίζομαι consuevit. Սովորեմ, է. սովորութիւն առնել կամ ունել. բնաւորիլ. վարժիլ. ընտելանալ. ուսանիլ. սովրիլ, սորվիլ.


Սովորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.

NBHL (1)

ἑθίζω, συνεθίζω assuefacio. Տալ սովորիլ. ունակացուցանել. ընտելացուցանել. կրթել. վարժել. սովրեցնել, սորվեցնել.


Սուրիմաց

See full entry →

adj.

sharp-witted, acute, penetrating.

NBHL (1)

Մտավարժ եւ սուրիմաց. (Ճ. ՟Գ.։)


Սպասահարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

service, office, function;
administration;
վարժել ի —, to inure or accustom to service.


Ուսուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.

NBHL (1)

διδάσκω, ἑκδιδάσκω doceo, edoceo. Տալ ուսանել եւ գիտել. վարդապետել. վարժել. կրթել. սորվեցնել.


Ուսուցանողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

professorship.

NBHL (1)

Պաշտօն ուսուցչի. վարժապետութիւն.


Ուսուցիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

cf. Ուսուցող.

NBHL (1)

διδάσκων, διδάσκαλος docens, magister. Ուսուցանօղ, ուսուցօղ. վարժապետ. վարդապետ. կրթիչ. մանկավարժ. դաստիարակ. եւ Առաջնորդ. ուղեցոյց. վարպետ, սորվեցնօղ.


Չարաձայնութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

disagreeable or harsh voice;
ill sound;
cacophony.

NBHL (1)

Սոցա քննութիւնս վասն չարաձայնութեան եղեւ. զի խոշորութիւն ինչ ծանեան լինել ի նոսա վարժասէրքն։ Առ ի գեղեցկաձայնութիւն ինչ կամ ի չարաձայնութիւն. (Քեր. քերթ.։ Նիւս. բն.։)


Չափաբերական, ի, աց

See full entry →

adj.

measured, proportioned, symmetrical;
rhythmical, metrical.

NBHL (1)

Եւ էր անարգանքն ասացեալք՝ տաղ չափաբերական։ Ոտանաւորս եւ չափաբերականս գերակայ գրել տաղս։ Քերթութիւն է առասպելավարժութիւն, եւ չափաբերական բանիւք պատմութիւն զանազան իրաց. (Նոննոս.։ Մագ. ՟Ժ՟Ա։ Երզն. քեր.։)


Սանձակոտոր

See full entry →

adj.

breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.

NBHL (1)

Իբրեւ ձի թերավարժ խիստ բերանով սանձակոտոր։ Այլ ոմնձիս խօսնական՝ կարծրերախ սանձակոտոր արձակերասան։ Զօրէն տրմըղին սանձակոտորին՝ ի վախից մղին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ Նար. ՟Ի՟Բ։ Գանձ.։)


Վախ, ից

See full entry →

s. adj.

steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.

NBHL (1)

Թուի թէ ի վախից մղնցէ։ Երիվար ճնշեալ սանձիւք ձեռին վարժողին ոչ ի վախից վերամղեսցէ զնստեալն։ Մի՛ մղիլ ի վախից (կամ ի վազից) յառժամանակեայ մահուանէս։ Ի վախից ընդ գեհենս վտարեալ անկանիմք. (Աստուածաբան յայտն։ Նեղոս.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)


Վախ

See full entry →

cf. Երկիւղ.

NBHL (1)

Թուի թէ ի վախից մղնցէ։ Երիվար ճնշեալ սանձիւք ձեռին վարժողին ոչ ի վախից վերամղեսցէ զնստեալն։ Մի՛ մղիլ ի վախից (կամ ի վազից) յառժամանակեայ մահուանէս։ Ի վախից ընդ գեհենս վտարեալ անկանիմք. (Աստուածաբան յայտն։ Նեղոս.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)


Պռոտոֆրօնդէս

See full entry →

s.

Doctor, Master.

NBHL (1)

Բառ յն. ի յետին դարս. πρωτοφροντίστης . որպէս թէ Առաջին խոհական խնամակալ, եւ վարժապետ, վարդապէտ, ուսումնասէր. իմաստասէր, եւ ճգնաւոր։ Զայս անուն սեպհականեաց անձին ստեփանոս ուռպելեան. Որպէս տեսանել ի գրուածս նորա. Գտանի գրեալ եւ այսպէս.


Ջլապինդ

See full entry →

adj.

nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.

NBHL (1)

Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)


Յոյն, յունի, նաց

See full entry →

s. adj.

Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.


Նախակրթեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

NBHL (1)

προγυμνάζω exerceo, praeparo. Կանխաւ կրթել. նախավարժել. յառաջագոյն փորձել, եւ հրահանգել.


Նախակրթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

primary instruction.

NBHL (2)

προγυμνασία, προγύμνασμα exercitatio praevia, praeparatio. Նախավարժութիւն. հրահանգ նախընթաց. ուսումն եւ սկզբունք իրաց կարեւորաց եւ մրցանաց. թալիմ.

Իբրեւ զնախակրթութիւն ի պատերազմ։ Որ զվարժումն ունէր զնախակրթութեան։ Վասն տղայութեան, զի նախակրթութիւն յօժարութեան ոչ ունին։ Սակաւուք ճգնողակից եղբարբք զառաջինն բնակէր՝ իբրեւ զնախակրթութիւն իմն առաջակային. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Լմբ. պտրգ.։ Լծ. ածաբ. Սկեւռ. ի լմբ.։)


Մղեմ, եցի

See full entry →

va.

to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.

NBHL (1)

ՄՂԵԼ. որպէս զտրմուղ կենդանիս. այսինքն Վարել ի գործ. վարժել. կրթել. բանեցնել, սորվեցնել.


Մղղակ

See full entry →

s.

butt, mark, aim, target.

NBHL (1)

Մուսէ այր ժանտ զմարդիկ կանգնէր փոխանակ մղղակի՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)


Մոլորապատիր

See full entry →

adj.

false, deceitful, fraudulent.

NBHL (1)

Կործանական կրթութիւն, մոլորապատիր վարժութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Մարդպետ, աց

See full entry →

s.

chief guardian of the harem, chief of the eunuchs, kislar agasi.

NBHL (1)

Պետ կնոջ մարդոյ, կամ մարց պետ, կամ մարզպետ՝ վարժապետ կանանց. այն է Ներքինապետ. որ եւ հայր կոչի կանանց յարքունիս.


Մարզարան, աց

See full entry →

s.

gymnasium.

NBHL (1)

Մրցարան. վարժարան. հանդիսարան.


Մարզեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.


Մարզիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.

NBHL (1)

Որ մարզէ, կամ ի փորձ մատուցանէ. վարժիչ. հանդիսադիր. ըստ յն. օծիչ.


Մարթանք, նաց

See full entry →

s. adv.

stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.

NBHL (1)

Իմաստասիրութիւն, եւ ամենայն առաքինի մարթանք հանճարոյ։ Ուստի՞ զառաքինի եւ զիմաստուն մարթանսդ ունիս։ Արուեստական գործ ոչ ինքնին լինել, այլ ի հանճարէ մարթանաց իմատուն գործն զկատարելութիւն ընդունիցին։ Արջք՝ որ ինչ միանգամ մանկավարժից սովորութիւն է՝ մարթանօք գիտութեանն զամենայն ինչ գործեն։ Ըստ արուեստի իմն մարթանաց հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. լիւս.։)


Մարմնատեաց

See full entry →

adj.

despising carnal pleasures.

NBHL (1)

Տեսանէին մարմնատեացքն զմարմնավարժութիւնքն, եւ ասէին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Մարտական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

of or belonging to war or battle, warlike;
warrior, combatant.

NBHL (1)

Որք զքաղաքականսն վարժին, եւ զմարտականսն աշխատին. (Բրս. պհ.։)


Մարտիրոսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

martyrdom.

NBHL (1)

Գրիգոր զառաքելութեան մերոյ աշխարհիս եւ զքահանայութեան հանդերձ մարտիրոսութեամբ վարժելով. (Խոր. ՟Բ. 76։)


Հոռոմարէն

See full entry →

cf. Հոռոմերէն.


Հոռոմերէն

See full entry →

adv.

in latin or greek.


Հռետորական, ի, աց

See full entry →

adj.

rhetorical, oratorial.


Հրահանգապետ, աց

See full entry →

s.

chief usher;
gymnasiarch.

NBHL (1)

Պետ հրահանգաց. վարժապետ. վարդապետ.


Հրահանգեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct, to teach, to exercise, to drill, to discipline, to tutor, to train up, to form, to regulate, to civilize, to polish, to fashion.

NBHL (2)

Արիստոտէլի կրթութեամբքն հրահանգեալ։ Առաւել յայնոսիկ վարժիւք հրահանգեցին։ Հրահանգել խրատուք. (Պիտ.։ Հրեշտակահանդէս կարգօք հրահանգեալ. Նար. մծբ.։)

γυμνάζω, παιδεύω, ἁσκέω exerceo, instituo, doceo, erudio. Կրթել ի հրահանգս. վարժել. մարզել. դաստիարակել. ուսուցանել. խրատել. սանձել. կարգաւորել.


Հրահանգիչ

See full entry →

adj. s.

instructive;
instructing;
instructor, teacher, tutor.

NBHL (1)

ՀՐԱՀԱՆԳԻՉ ՀՐԱՀԱՆԳՈՂ. γυμνάστης, παιδευτής gymnasta, magister. Որ հրահանգէ. կրթիչ. վարժիչ.


Մ (mèn)

See full entry →

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

NBHL (1)

Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։


Մագիստրոս, աց

See full entry →

s.

master;
master of the horse;
chief, magistrate.

NBHL (1)

Բառ լտ. մաճի՛ստէռ magister (equitum, militiae). յորմէ յն. մաղի՛ստրօս μαγίστρος . գաղղ. մաճի՛ստռ. այսինքն վարդապետ. վարժապետ. որպէս Պետ. զօրապետ. իշխանապետ. դուքս. որպիսի եղեւ եւ գրիգոր մագիստրոս. վասն որոս դնի ի վերագրի թղթոց նորա,


Մանկածու, աց

See full entry →

s.

school-master, pedagogue.

NBHL (1)

παιδαγωγός paedagogus, puerorum doctor (յն. հյ. ductor ), custos, magister. որ եւ ՄԱՆԿԱԲԵՐ. Մանկավարժ. դաստիարակ. վարժիչ եւ հոգաբարձու մանկան.


Մանկամարզ, ից

See full entry →

adj. s.

gymnastic;
gymnastic-master.


Նետաձիգ

See full entry →

adj. s.

drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.

NBHL (1)

Զմարդիկ կանգնէր՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)


Ներածական, ի, աց

See full entry →

adj.

introductory.

NBHL (1)

Յորս յարձակեցաւն, ստորադասէ յենթակայէ ներածական։ Թեւակոխեցի մերով մակստացական եւ ներածական վարժմամբ։ Զներածական քո մտածութեան տրամակայումն դիտաւորութեան ծանեայ. (Մագ. ՟Լ. ՟Խ՟Ա. ՟Կ՟Դ։)


Ներածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

introduction.

NBHL (1)

εἱσαγωγή isagoge, introductio, inductio, institutio. Ներածելն կամ մուծանելն, իլն. մուտք. նախադուռն. նախաշաւիղ. նախակրթութիւն. ներվարժութիւն. սկզբնաւորութիւն եւ սկզբունք, հմտութեանց, մտածութեանց, սովորութեանց, եւ այլն.


Ներակրթեմ

See full entry →

va.

to instruct well.

NBHL (2)

ՆԵՐԱԿՐԹԵԼ. ἑγγυμνάζω exerceo, instruo. Քաջ կրթել. ներվարժել. հրահանգել. կր. միջամուխ լինել՝ դեգերիլ յուսումն.

Եթէ ոք իմաստնագոյն խորհրդով ներակրթել զինքն կամիցի։ Յորդորեսցէ զնոսա յիմաստասիրականն ներակրթել վարժման։ Ներկրթիլ քաջուշիմն վարժիւք յիմաստս։ Ի յայս ներակրթեալ երկասիրաբար. (Պիտ.։)


Ներբողաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ներբողեմ.

NBHL (1)

Ւիւսմամբ նուէր ներբողաբանեալ, ի տկարութեան մտաց մեր վարժեալ. (Գանձ.։)


Ներկուռ

See full entry →

adj.

cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.

NBHL (2)

Առաւել նմանութեամբ, Կիրթ. քաջ կրթեալ. միջամուխ ի խորս ուսման. ներհուն. հմուտ, եւ հմտական. աղէկ վարժած սոված.

Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներկուռ բանի. (Յիսուս որդի.։)


Ներհմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հմտութիւն.

NBHL (2)

ἑμπειρία peritia, experientia. Խորին հմտութիւն՝ մանաւանդ փորձառական. վարժութիւն. կրթութիւն. տեղեկութիւն գիտութեանց. փորձ.

Յոր իմաստունք՝ ներհմտութեամբ յայս վարժեցան. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Ներհուն

See full entry →

cf. Ներկուռ.

NBHL (1)

Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն (կամ ներկուռ) բանի։ Միայն ինքեանց ներհուն եղեալ որ յայն ազգէ գոլով սերեալ. (Շ. վիպ.։)