cf. Անպակաս.
Որ ոչ երբէք կամ ոչ իւիք պակասի. անսպառ. յաւէժական.
disobedience.
Մի թէ ոք ի մէնջ տրտմեցո՞յց զնա անլսողութեամբ իւիք։ Ի պատրանս բանսարկուին, որ է անհնազանդութիւնն եւ անլսողութիւնն. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)
indivisible, infrangible.
Բնաւորականաւ իւիք եւ անխզելեաւ կապով. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անկեղծ.
Ազատ ի կեղոյ եւ ի կեղեքեալ գոլոյ իւիք. պէրէսիզ.
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
Այլայլին. այլազգ իմն լինելն իւիք օրինակաւ. փոփոխումն. յեղումն. այլութիւն. այլայլումն. եւ ըստ իմաստասիրաց՝ փոփոխութիւն որակի. ἁλλοίωσις. mutatio. փոխուիլը. թէզայիւր.
cleanliness, purity, neatness.
Եթէ միով իւիք աղտեղեսցի, ոչ եւս կարէ ունել այնուհետեւ զանաղտութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
dumb, speechless, mute, silent.
ἅφθογγος, ἅφθεγκτος. voe carens, mutus. Որոյ, կամ ուր չիք բարբառ կամ ձայն յօդական, ի բնէ կամ իւիք օրինակաւ. լեզու չունեցօղ, մունջ. տիլսիզ, սէսսիզ.
uncreated state.
Յաղագս անեղութեան, եւ լինելութեան։ Բազում իւիք նշանակելով առեալ լինի անեղութիւն։ Անեղութիւն է՝ որ չեւ եւս եղեալ. իսկ հնարաւոր լինել, եւ դարձեալ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ լինել կարող է. ասի դարձեալ անեղ, որ էն եւ գոյր, սակայն ոչ եղեալ յումեքէ. (այն է բո՛ւն անեղն՝ Աստուած). ապա ուրեմն եղիցի ամենայն իրօք անեղութեանն՝ անեղութիւն պատկեր (այս ինքն անեղին՝ անեղ պատկեր). (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
transformed, transfigured;
changed, metamorphosed;
different, unlike;
disguised, masked;
յայլակերպս, incognito, in disguise;
յայլակերպս լինել, to be masked, to be in disguise, to disguise ones self;
to be transfigured;
to be metamorphosed, to be transformed;
— յորջորջումն, allegory, metaphor.
Յունարէն թարգմանութեանս տուչութիւն ի հրէականէն իւիք իւիք կարի իսկ այլակերպ է։ Պէսպէս երէս այլակերպս ի միմեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
inadmissible.
Անընդունելի է ի բարւոյն բնակութենէ՝ չարութեամբ իւիք ըմբռնեալ հոգի. (Նիւս. կուս.։)
unformed.
Կամ չեւ եւս ձեւացեալ. ձեւանալի այլով իւիք. կամ անձեւ ըստ ինքեան. ἁσχήματος. nonfiguratus.
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
Կատարելութեան անուն ասի ի վերայ այնոցիկ, որք բնաւին իւիք ոչ են պակաս. (Երզն. մտթ.։)
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
Ոչ իւիք կարօտեցար (կամ կարօտացար). (Օր. ՟Բ. 7։)
Ոչ միով իւիք յայսցանէ կարօտեալք էիք. (Եփր. եբր.։)
to be covered, hidden, concealed;
to remain unknown;
— զմեղս ուրուք, to hide, to overlook or pardon anothers faults;
— զոք իւիք, to surpass, to excel.
extreme, utmost, in the highest degree;
— խոտորմունք, extremes, excess;
— իշխանութիւն, abuse of authority;
— զառածանել իւիք, to carry to excess, to abuse;
ի— խոտորմունս զառածանել, to proceed to extremities, to commit excesses;
— լինել ի սէր՝ յատելութիւն, to love, to hate to excess.
known, evident, manifest.
Զնոցա պատիւն ծանօթաւոր իւիքն յայտ առնէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
to become purple;
to be dyed purple.
Ոչ կարմրութեամբ իւիք շառագունեալք (ի հաղորդիլն), այլ արեամբ քրիստոսի ծիրանացեալք. (Ոսկ. ի չար.։ Նանայ. վերջբ։)
lime;
calx.
Ի ԿԻՐ ԱՌՆՈՒԼ. Ի ԿԻՐ ԱՐԿԱՆԵԼ. χράομαι utor, usurpo. Վարել ի պէտս ի վար արկանել. ի գործ արկանել. վարիլ իւիք. ի մէջ բերել. յիշել. գործածել, բանեցընել.
wooden bowl, vat, trongh;
albura, morphew (a malignant itch).
the suffering, passion, any exterior influence;
—, ի — արկումն, use, usage, common practice;
ի — ածել՝ առնուլ՝ արկանել, to put to use, to make use of, to employ, to use;
to practise, to put into practice;
to exercise;
չարաչաբ ի — արկանել, to abuse, to misuse.
Ի ԿԻՐ ԱՌՆՈՒԼ. Ի ԿԻՐ ԱՐԿԱՆԵԼ. χράομαι utor, usurpo. Վարել ի պէտս ի վար արկանել. ի գործ արկանել. վարիլ իւիք. ի մէջ բերել. յիշել. գործածել, բանեցընել.
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
Որ ամենայնիւ ստեմ, եւ ոչ միով իւիք ճշմարտեմ. (Նար. ՟Ե։)
cf. Հետեւիմ.
ἁκολουθέω, ἔπομαι, ἕπειμι sequor, consequor, subsequor, imitor . Զհետ երթալ ուրուք. գնալ զկնի հետոց կամ ընթացից ուրուք. եւ Զհետ լինել. հետամուտ լինել իմիք. վարիլ իւիք. նմանիլ. անսալ. ետեւէն երթալ.
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.
ՀԵՏԵՒԵՄ ՀԵՏԵՒԻՄ ἁκολουθέω, ἔπομαι , ἕπειμι sequor, consequor, subsequor, imitor. Զհետ երթալ ուրուք. գնալ զկնի հետոց կամ ընթացից ուրուք. եւ Զհետ լինել. հետամուտ լինել իմիք. վարիլ իւիք. նմանիլ. անսալ. ետեւէն երթալ.
cf. Համագոյակից.
ՀԱՄԱԳՈՅ. ὀμοφυής ejusdem naturae, connaturalis Բնութենակից ըստ տեսակի կամ ըստ սեռի. ազգակից ի բնէ իւիք օրինակաւ. տնկակից.
equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.
Համապատիւ հօր եւ որդւոյ (սուրբ հոգին)։ Համապատիւ էութեամբ՝ ծնողիդ եւ ծնիցելոյդ։ Համապատիւն կցորդութեանց։ Առ համապատիւդ քո հայր։ Ոչ իբր գործեաւ իւիք, այլ իբրեւ համապատուաւ եւ էակցաւ։ Նստելն՝ համապատուի է եւ փառակցի. (Շար.։ Նար. ՟Խ՟Դ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Ե։ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
participating, partaking, having part or share in;
party, companion, associate;
partaker, partner, consort;
cf. Կցուրդ;
կենաց —, living together;
consort, husband, wife;
կարեաց —, compassionate;
assisting, helping, relieving;
արեան —, consanguineous, related;
— չարեաց, accomplice, accessory;
— առնել, to impart, to acquaint with, to inform, to oommunicate;
— լինել, cf. Կցորդիմ.
κοινωνός, συγκοινωνός particeps, consors, socius. իսկ Կենաց կցորդ, συμβιωτής conviva. Որ կից գտանի իւիք ընդ այլում. մասնակից. հաղորդ. հաւասարորդ, գործակից. ձայնակից. կենակից, եւ այլն.
rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.
Վասն մերձաւորութեան ձայնին կարծի յոմանց, թէ ճագար կոչիցի նաեւ չագալ բազմահաջ կենդանին, նման իւիք իրօք աղուիսու, գայլոյ եւ շան։ Իսկ ի բառս Գաղիանոսի դնի նաեւ որպէս Բորենի։
cf. Ճայթումն.
Յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն ճայթմամբ իւիք. (Բրս. գորդ.։)
cf. Ճայթումն.
Յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն ճայթմամբ իւիք. (Բրս. գորդ.։)
great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.
Յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն ճայթմամբ իւիք. (Բրս. գորդ.։)
to attract all eyes;
— ինչ չառնեմ, to refuse to look at.
ՄԻԱՊԻՇ ԱՌՆԵԼ. Տալ պշնուլ առհասարակ։ Իսկ Միապիշ ինչ առնել՝ է Պշնուլ իւիք.
insects.
τὰ ἕντομα insecta. Կենդանիք մանունք՝ առաւել թռչականք, որոց մարմինք ունին զկազմութիւն միջատութեամբ իւիք աղխաղխից ընդ հաստ եւ ընդ բարակ.
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
զմանուկն ետ մահուան գովէ, եւ բիւր գուութեմբ պարկեշտացուցանէ։ Ճարտասանի ուրուք եւ կամ բանագրի դժնէի յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն՝ ճայթմամբ իւիք պարկեշտացուցանելով. (Բրս. բարկ. եւ Բրս. գորդ.։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Արագիլ ոչ փոխանակ կերակրելով զծնօղն (որպէս սովոր է առնել ի բնէ). պարտօղ ոչ իւիք լիցի (այսինքն պարտական)։ Յաղագս երկոցունց պարտեցայց քեզ զգովութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. յովն.։)
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Արագիլ ոչ փոխանակ կերակրելով զծնօղն (որպէս սովոր է առնել ի բնէ). պարտօղ ոչ իւիք լիցի (այսինքն պարտական)։ Յաղագս երկոցունց պարտեցայց քեզ զգովութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. յովն.։)
to want, to be wanting.
Կամ վարել ի պէտս. վարիլ իւիք.
Մեք ասեն որպէս նիւթով իւիք ի մարմնական ի բնութենէ բաշխմամբք պիտաւորեալք՝ ծնանիմք ի մէջ զծնունդսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
flat-nosed or snub-nosed;
noseless.
σιμός simus. Որոյ հատեալ են պինչք, այսինքն, ունչք, կամ պակասին իւիք ի ծնէ. որպէս տափակաքիթն.
to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.
Ընդ օրինակաց իւիք ոչ համեմատի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
Հանդիսանալ ի բարի վարս, կամ ի բարեպաշտութեան վարս, ի պահել զպատուիրանս, կամ ի կեանս կենցաղօգուտս. ի բոլոր բարեկարգութիւնս կամ յոչ ախորժելիսն աստուծոյ, կամ ի տեսութիւն բանիս։ Հանդիսացայց ըստ կարուղութեան իմում։ Հանդիսացայց օրինակաւ իւիք յայտնի կացուցանել. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Նչ. եզեկ.։ Առ որս.։ Սարգ.։)
cf. Հաշմանդամ.
πεπληγώς percussus pedibus, manibus ἁνάπηρος caecus. որ եւ ՀԱՇՄՈՏ. Հաշեալ մաշեալ մասամբ իւիք մարմնոյն. գօսացեալ կամ լուծեալ անդամօք. խեղ. կաղ. փեցի. ըստ յն. նաեւ կոյր. սախտած.
money-changer.
κολλυβιστής nummularius, trapezita Լոմայափոխ, որ վաճառէ զհատս դրամոց, այսինքն փոխէ հանդերձ շահու իւիք. որ եւ սեղանաւոր ասի.
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Որով իւիք ես հարկանեմ զանձն իմ, եւ նուաստանամ. (Յհ. իմ. ատ. այսինքն ստգտանեմ զանձն ի, կամ ընդ անձին ոգորիմ։)
to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
ՍՈՂՈՒՆ. ա. ἐρπιστικός reptilis, humi serpens, repens χόλος claudus. Որ սողի, կամ զեռայ, կամ սպրդի իւիք օրինակաւ, եւ Կաղ.
sponge;
սուտ —, bastard —, alcyonium;
— լսնոսկւոյ, spongy platina;
սրբել, ջնջել սպնգաւ, to sponge, to clean or wipe off with a sponge;
ընդ սպնգով ծածկել զերկաթ, զնետ, to admonish kindly, to warn gently.
Իբրեւ սպունկաւ իւիք յինքն հաւաքեալ ժողովէր. (Սանահն.։)
bottom, the under or lower part;
ի —, under, underneath, below;
ի —է, from under, from below or beneath;
downwards;
ի ստորեւ, ի ստորէ, cf. Ստոր.
նխ. (իբր ըստ որմէ. այսինքն յետ որոյ ըստ կարգի. ի ներքոյ. ի վայր. լծ. յն. κατά քադա՛, ըստ. եւ κάτω , ի ստոր) Ներքին, եւ ներքին վայր. վայրագոյն. ի վայր. ի ներքոյ. ընդ իւիք. առընթեր. ենթ. եւ Հուպ. որպէս յն. լտ. ὐπό sub, post, juxta. վար, վարը, տակը.
to be subdued, subject to.
ὐπόκειμαι subjicior, subsum. Ստորակայ կամ ենթակայ լինել. ի ներքոյ դնիլ. արկանիլ ընդ իւիք. ստորին կայս ունել. վայրաբերիլ.
cf. Պալատն.
Գայ ի պաղատէ անտի բազում իւիք զբաղեալ։ Նստաւ անդէն ի պաղատին. (Ճ. Ժ։)
palace, hall;
court;
hotel.
Գայ ի պաղատէ անտի բազում իւիք զբաղեալ։ Նստաւ անդէն ի պաղատին. (Ճ. Ժ։)
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
Եւ նախ ի գաւառէն պախարակեսցի ... Զպախարակելին հակառակ գովելւոյն բնաւորեցոյց յինքեան պակասութիւն ... Որո՞վ իւիք կարասցէ ոք պախարակել զսա (զարժանիս ամենայն գովութեան). (Պիտ.։)