tormented by the devil, possessed.
Ընդ դիւատանջըս մոլեգին, ի գերեզմանսըն բնակողին. (Յիսուս որդի.։)
triduan, of three days.
Երեքօրեայ ճանապարհն զեռօրեայ յարութիւնն քրիստոսի գուշակէր։ Եռօրեայ կացեալ ի կենսաբեր գերեզմանին. (Կիւրղ. ղկ.։)
plastered.
Տունն գերեզման էր բռածեփ, եւ հոգին անդնդալից աղջամղջով լի. (Ոսկ. ղկ.։)
to plaster;
to whitewash;
to roughcast.
Ի բռեալս անիրաւութեամբ։ Գրէին ի վերայ բռելոյ որմոյ։ Որմ բռեալ (իբր կեղծաւոր)։ Նման էք գերեզմանաց բռելոց. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 9։ Դան. ՟Է. 5։ Գծ. ՟Ի՟Բ. 3։ Մտթ. ՟Ի՟Գ. 27։)
Որմ բռեալ՝ զմարմնաւոր փոյթն ասէ, զոր եւ ինքն իսկ Քրիստոս գերեզմանս բռեալս ասէ զնոսա, զի զարտաքինն ասէ սրբէք, եւ այլն. (Ոսկ. գծ.։)
tyrant, despot, usurper;
բռնակալ լինիմ, cf. Բռնակալեմ.
Եհան զկապեալսն քաջութեամբ իւրով, զբռնակալեալսն ի գերեզմանս. (Ոսկ. համբ.։)
to tyrannize.
Եհան զկապեալսն քաջութեամբ իւրով, զբռնակալեալսն ի գերեզմանս. (Ոսկ. համբ.։)
to dig, to hoe, to dig with a mattock, to hollow, to trench, to sink, to undermine;
to scratch.
Մինչեւ զոսկերս անգամ հարցն բրեաց ի գերեզմանացն. (Խոր. ՟Գ. 29։)
cf. Բանդագուշիմ.
Գիւտ գագաշեալ, եւ գերեզմանի գարշապար, եւ մահու մերձաւոր. (Գիւտ թղթ. առ անյաղթ.։)
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
Ի վերայ այսքանեաց գերութեանց ամենաթշուառ վտանգաւորիս։ Ողորմութեամբ քո լցցի գուբն իմ գերութեան (գերեզմանն). (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
miner;
thief, a body snatcher.
Գերեզմանակրկիտ. τυμβωρύχος. effossor sepulcri, busta eruens գող՝ գերեզման բացօղ.
eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;
Մինչեւ ի գերեզմանին յուղարկեմք ակն. (Պիտ.։)
precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.
Մինչեւ ի գերեզմանին յուղարկեմք ակն. (Պիտ.։)
inhuman;
unkind, uncivil, brutal;
desert, uninhabited;
— կացուցանել, յ— դնել, to unman, to divest of humanity;
to depopulate.
Անմարդի զերուսաղէմ հրէից կացուցանել. յն. գերեզմանատեղի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 4. 14։)
not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.
Մուտ անյայտ։ Իբրեւ զգերեզմանս անյայտս։ Զանյայտս եւ զծածկեալս. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ժ. 8։)
to be annihilated, to vanish, to disappear.
Քան զպղպջակս անձրեւի արագագոյնս պատառին եւ անյայտին։ Դնի ի գերեզմանի, եւ անյայտի. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
immovable, fixed, stable, firm;
not commutable;
real, not personal.
Յառնէ ի գերեզմանէ անշարժ կնքովք. (Սարկ. մարդեղ.։)
fallen;
abject, vile, despicable;
booty, spoil.
Ինքն Տէրն զմարմինն ի գէշ առակեաց վասն չարչարանաց խաչին, եւ ի գերեզմանի դնելոյն. այլ եւ անկած ասի ըստ այլոց, զի անկաւ նա ի բնութիւնս մեր խոնարհագունիւքն. (Տօնակ.։)
without vestige, untraced;
— առնել, to annihilate;
— լինել, to be annihilated.
Եղիցին գերեզմանք մեր անհետ ի ներքոյ ոտից նոցա. (Լաստ.։)
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
ԱՆԱՊԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆ ասի Քրիստոսի՝ ի սուրբ խորհրդեան եւ յերկինս, զի է այժմ ի փառաւորեալ վիճակի. իսկ ըստ նախկին վիճակի յերկրի՝ որպէս անփուտ ի գերեզմանին, որպէս անախտ, կամ հեռի յանգոսնելի կամ ի հարկեցուցիչ կրից. զի զամենայն կամաւ կրեաց։
stupidity, irrationality, brutality.
Մի յանդգնաբար խօսելով՝ անբանութեան մատնեցայց։ Դժոխական անբանութիւն ( ի գերեզմանի). (Նար. ԼԵ. ՂԲ։)
shut, closed, covered.
Անբաց՝ գերեզմանին կնիքն եղեւ. (ՃՃ.։)
once, at one time;
even, notwithstanding;
այս —, this once;
այլ —, another time;
առաջին —, the first time;
մի —, only once;
բազում —, many times, often;
միւսանգամ, once more, over again;
առ — մի, at once, this time;
քանիցս —, every time;
how many times?
Եւ ոչ գերեզման անգամ զնա ընկալաւ. (Յհ. կթ.։)
not sentenced, not condemned.
Դատաւորն անդատ զդատաւորաց դատաւորն ի գերեզմանի թողու. (ՃՃ.։)
abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.
րպէս գերեզման.
Լո՛ւր ի խորոց անդնդոց մահուն գերեզմանի. (Նար.։)
unburied.
ἅταφος. insepultus. Ոչ թաղեալ. առանց թաղման կամ գերեզմանի. չթաղուած. կէօմիւլմէմիշ.
Եւ ոչ գերեզմանի արժանի առնել, անթաղ բառնալ ընկենուլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Կայան;
station, rail-way station;
terminus;
wharf;
landing place;
— կառաց, coach-stand;
— ելից, մտից, departure;
arrival.
Բացաւ կայարան շիրմին՝ դիր գերեզմանին. (Գանձ.։)
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
Եթէ գլորիցի մին, կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր։ Ձեռն ձգեալ առ իս՝ կանգնեաց զիս ի ծունգս իմ, եւ ի թաթս ձեռաց իմոց։ Կանգնել զգլորեալս. զմենքենայս առ պարիսպն. զնիզակն ի վերայ վիրաւորաց։ Կանգնել արձան, նշան, զխորան. եւ այլն։ Կանգնել յերկրէ զտնանկն, կամ զաւերակս։ Կանգնեցէ՛ք զնովաւ նետակալս։ Յարիցեն մեռեալք, եւ կանգնեսցին՝ որ իցեն ի գերեզմանս։ Կանգնեցաւ որայն իմ, եկաց ուղղորդ։ Կանգնեցաւ, եւ նստաւ մեռեալն. եւ այլն։
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
Չեւ էր եկեալ ի գերեզմանն, կանխեն նոքա զհակառակութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
side;
party;
cf. Կողմն;
towards, in the direction of;
ընդ ո՞ր կոյս, which way ? where ? ի կուսէ անտի, on that side or part;
յամենայն կուսաց, on all sides;
յոր եւ — կամիցի, wherever he pleases;
յայս — յայն —, from one side to another, on one side the other, here & there;
զգնալ յայս — եւ յայն —, to take a walk & thither, to & fro;
յայս —՝ յայն — զետոյն, on this side & on that of the river, here & there;
յայն — ծովուն, beyond the sea;
ի թիկունս —, յետ —, behind one's back, behind, from behind;
յարեւելից կուսէ, from the East;
յարեւմուտս —, towards the West;
ի մէնջ կուսէ, for us, for our part, as for us;
ի մեր — է, he is on our side, he is favourable to us;
ի կատարածն — թղթիս, towards the end of my letter;
ելանել ի բացեայ —, to retire aside;
ի չորս — վիմաց, of hewn stone.
Ծնեալն ի կուսէդ՝ այսօր վերստին յարութեամբ ծնաւ ի կոյս գերեզմանէն. (Շար.։)
born of a virgin;
Holy Virgin.
Ի նոր եւ կոյս գերեզմանին՝ յարեար մարմնով քո կուսածին. (Յիսուս որդի.։)
well carved or sculptured;
smooth, polished;
— քար, freestone.
Ի կոփածոյ գերեզմանի անդ եդին զյիսուս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
cut, carved, sculptured;
laminated, forged;
engraved;
coined;
վարսք —ք, thick, curly hair.
Փողս կռածոյս։ Դրուագս կռածոյս։ Վահան կամ ինզակ ոսկի կռածոյ։ Ի ձայն օրհնութեան կռածոյ փողոյ։ Եդ ի կռածոյ գերեզմանի.եւ այլն։
Վասն կռածոյ գերեզմանաց. (Մաշկ.։)
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
Կարօտիմ գերեզմանի, եւ ոչ հասանեմ. (Յոբ. ՟Ժ՟Է. 1։)
tomb grave.
cf. Կենագործեմ.
Ղազարու ... կենդանագործիլն ի գերեզմանէն. (Մամբր.։)
containing life.
Ի կնքելն զշիրիմին փականս կենդանակիր քո գերեզմանին. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
cf. Կենդանատու.
Կենսատու խաչ. մահ, գերեզման, աւազան, երանութիւնք, օրէնք. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Նար.։ Շար.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Յճխ. ՟Ժ։ Նչ. եզեկ.։)
life containing.
Զսրբագոյն մատուռն կենսունակ գերեզմանին քրիստոսի. (Հ. կիլիկ.։)
adorned with flowers, flowery;
palm-sunday;
— բոլորք, garland, wreath of flowers.
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Կնքել մատանեաւ զհրովարտակ, զդիր՝ զմուրհակ, զթուղթ. Կամ զվէմ գերեզմանի, եւ գբոյ, եւ զգիրս. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 8։ Եսթ. ՟Ը. 8։ Տոբ. ՟Է. 16։ Ես. ՟Ի՟Թ. 11։ Նեեմ. ՟Թ. 38։ ՟Ժ. 11։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 66։ Դան. ՟Զ. 17։ Յայտ. ՟Է. 1։)
obelisk.
Դարձոյց զաչս իւր ի գերեզման առնն աստուծոյ, եւ ասէ. Զի՞նչ է կոթողն այն, զոր ես տեսանեմ. (՟Դ. Թագ. 17։)
burial-tax;
land-tax.
Դրամ տուեալ քահանայից վասն (օրհնութեան) հողոյ գերեզմանաց, որպէս եւ տէրութեան ի գն տեղւոյ շիրմաց.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
cemetery.
Բառ ռմկ. որպէս հողային վայրք գերեզմանաց.
master workman, skilled artisan;
artificer;
artist;
well made, executed with great skill.
Զգերեզման սանատրկոյ ոչ կարացին բանալ վասն հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Ի՟Դ. 20։)
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
Սրտից ճանապարհ ահեղինաճեմ, ճեմ ցոփինընթաց գերեզմանի դուռն. այսինքն յիսուս գայ սիրով ի գերեզման ղազարու. (Նար. տաղ.։)
seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.
Բացան գերեզմանք մարգարէիցն, եւ համբարձին զգլուխս իւրեանց ճշմարտատեսքն. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Հետեւիմ.
Արտաքս ի գերեզմանէն հետեւանալ. (Սհկ. կթ. արմաւ. (իբր ելանել եւ հետեւակել)։)
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.
Ճանապարհ է կենցաղոյս ընթացքն, ընդ որ հետեւիմք ի գերեզմանն։ Ընդ որ այսօր հետեւիմք. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատ.։)
dishevelled;
with — hair or locks.
Երթեալ հերարձակ անկաւ առաջի գերեզմանին. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Բ.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Ծնեալն ի կուսէդ այսօր վերստին յարութեամբ ծնաւ ի կոյս գերեզմանէն. (Շար.։)
Ծնանիմք յարութեամբն ի գերեզմանաց. (Վրդն. ծն.։)