vervain.
կամ ԱՂՈՒԵՆԱՐՕՏ. (զոր Ստեփ. լեհ. կամի ընթեռնուլ որպէս ռմկ. ԱՂԱՒՆԻՃ) Խոտ՝ որ լինի արօտ կամ ճարակ աղաւնեաց. ըստ յն. աղաւնական։ περιστερέων peristereon, verbenaca, verbeneca erba colombina կեօյէրճին օթը, ռայըլհամամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
Նստէր յաղբիւս (կամ յաղբեւս) արտաքոյ քաղաքին. (Յովբ. ՟Բ. 8։)
Ստրուկ արդարեւ որովայնի լինելով՝ զաղբիս (կամ զաղբիսս կամ զաղբիւսս) մեծացուցանէր. (Խոր. ՟Բ. 21։)
Ուտելեաց եւ ըմպելեաց պարապեալ՝ զաղբեւս մեծացուցանէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
sweepings, filth;
cf. Աղբեւք.
Տկարացեալ դնէր յաղբիսն. (Ճ. ՟Ժ.։)
fountain, source, spring, brook;
origin.
Աղբիւր ելանէր յերկրէ, եւ ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Պատառեցան ամենայն աղբիւրք անդնդոց բազմաց։ Բաց յաղբերաց ջրոց եւ ի ջրհորոց եւ ի ջրակուտաց։ Հասեալ կամ ի վերայ աղբեր ջրոյս։ Առ աղբերն։ Շրջեսցուք առ ամենայն աղբերբք ջրոց։ Զամենայն աղբերս ջրոց խցջիք։ Աղբիւր կնքեալ. եւ այլն։
cf. Աղբերանամ.
ԱՂԲԻՒՐԱՆԱՄ որ եւ գրի ԱՂԲԻՒՐԱՆԱԼ, ԱՂԲԵՐԱՆԱԼ. Բղխել եւ յորդել իբրեւ զաղբիւր. աղբիւրի պէս առատ վազել. ճարի օլմագ. ճէրեան էթմէք.
cf. Յեղակարծ.
Աղեկարծ եղեւ նա նոցա, յորժամ եկն տէրն նմանութեանց. (Եփր. համաբ.։) cf. ԱՂԷԿԱՐԾ, cf. ՅԱՂԱԿԱՐԾ.
quiver.
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
archer;
Sagittarius.
Աղեղնաւորք կորովեաց, եւ տիգաւորք նիզակաց։ Սրիկայս պատրաստէր աղեղնաւորս. (Յհ. կթ.։)
Վիրաւորեալ սիրով եմ ես. սէր է Որդի Աստուծոյ, աղեղնաւոր է Հայր, եւ զՄիածին իւր իբրեւ զնետ առաքեաց ի մարդկային բնութիւնս. (Նիւս. երգ.։)
suppliant;
flattering, adulator.
Ունէր սեղան ամենաբոյծ, (բուծանէր) աղերսաբանս, շոգմոգս. (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Աղերսալից.
Աղերսալի պաղատանօք ի Քրիստոսէ հայցէր։ Յաղերսալի գոհութիւնս ծախէր։ Աղերսալի եւ հեշտալի բանս առաջի դնէին. (Յհ. կթ.։)
Պաղատանս աղերսալից անդր առ Աստուած մատուցանէին։ Մեղմով եւ աղերսալից բարբառով ասէր ցյանցուցեալն. (Յհ. կթ.։ Եզնիկ.։)
full of supplication, suppliant.
Աղերսալի պաղատանօք ի Քրիստոսէ հայցէր։ Յաղերսալի գոհութիւնս ծախէր։ Աղերսալի եւ հեշտալի բանս առաջի դնէին. (Յհ. կթ.։)
Պաղատանս աղերսալից անդր առ Աստուած մատուցանէին։ Մեղմով եւ աղերսալից բարբառով ասէր ցյանցուցեալն. (Յհ. կթ.։ Եզնիկ.։)
supplication, petition;
գիր աղեբսանաց cf. Աղերսագիր.
Անառակ որդին աղերսանօք աղաչէր զքեզ. (Շար.։)
cf. Աղերսանք.
Երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն։ Աղօթանուէր աղերսարկութիւն։ Մաղթողական աղերսարկութեամբ մեծին ի ծնունդս կանանց. (Նար.։)
to supplicate, to implore, to entreat, to petition.
Բերան իմ աղաչէր, եւ աղերսէի զկին իմ։ Աղաչիցէ զքեզ թշնամին քո, եւ ի ձայն բարձր աղերսիցէ։ Աղերսեա՛ առաջի նորա. (Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 28։ Սիր. ՟Ժ՟Է. 22։)
Պիղատոսի աղերսէր։ Գերեալն աղերսէ գերողին ... Աղերսեն առ նա. (Շար.։ Լմբ. սղ.։)
Բժշկութիւն հոգւոյս աղերսեմ։ Գրեթէ զսոյն աղերսեալ խնդրէր. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
pitiable;
afflicted with grief.
pitiable, that excites compassion.
Առաջի դնելով նմա զեղուկ աւազումն այրութեան իւրոյ՝ յայտ ածէր զաղէկոտոր խնամսն։ Ոչ յիշեցան նոցա աղէկոտոր խնամք ծնողականաց. (Յհ. կթ.։)
misfortune, misery, evil, calamity, disaster;
ո՜վ աղետիցս, alas! oh how unfortunate I am !
Մանուկն տանջէր բրօք, եւ մայրն առաւելապէս աղէտօք գորովոյն. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Այնչափ աղէտ տարակուսի էր ի վերայ վշտացն։ Անհնարին վերջին աղէտքն (յն. ատելութիւնն) քան զառաջին սէրն. (Գ. Մակ. ՟Դ. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
miserable, pitiable, unfortunate, calamitous, grievous.
Ձայն աղիողորմ՝ ուժգին գոչմամբ յերկինս բարձրացուցանէր. (Վրք. ածաբ.։)
the employment, the art of making bricks.
Չարչարէր զմեզ փարաւոնն սատանայ ի մեղաց աղիւսագործութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
little brick;
tablet;
draught-board;
arithmetical table, logarithm.
Քառասուն եւ հինգն ծննդական թիւ է՝ բաղկացեալ յաղիւսակէ երեքկնացն. եւ է աղիւսակն, ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. շարադրութիւնն ՟Խ՟Ե։ Զամենայն երկին ընդ ոտիւք գոլ էին. քանզի եւ գոյնն՝ շափիղայի առաւել նմանեալ էր. եւ աղիւս՝ միահամուռ աստեղաց է աղիւսակ, դասիւ թուոց՝ բանից եւ համեմատութեանց յարմարեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։ Փիլ. ել. ՟Բ. 37։)
cf. Աղիւսագործութիւն.
ԱՂԻՒՍԱՐԿ ԱՂԻՒՍԱՐԿՈՒԹԻՒՆ πλινθεία, πλινθουργία laterum confectio, laterificium Աղիւսարկութիւն. աղիւս արկանելն. քէրփիջճիլիք. թուզլաճըլըգ.
bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.
Աբեսողոմ ապստամբեաց ի Դաւթայ, իբրու որդի աղեաց էր նորա. (Եփր. ել.։)
ԱՂԻՔ, կամ ՈՐԴԻ ԱՂԵԱՑ. Սիրելի զաւակ. գթով սիրելի. ճան ճիյէր. σπλάγχνον viscera
Զաղիս որովայնի իւրոյ (Ղովտ զդստերս) դնէր առաջի նոցա։ Աղիք իմ էք, եւ իբրեւ յորդւոց վերայ գթամ ի ձեզ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
to join together, to chain, to fasten, to buckle;
to button;
to lock.
Զհետեւակն եւ զհեծելազօրն եւ զփիղսն աղխաղխեալ տանէր. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 4։)
to lock, to fasten, to enclose, to shut up;
to stop or close up;
to button.
Զդրունս քաղաքին աղխեալ էր. (Ագաթ.։)
Վահանօք հոգւոյն աղխէր զզգայարանսն իւր. (ՃՃ.։)
unchaste, lascivious.
Եղծ եւ պիղծ, զերծ. անմաքրասէր. գարշ, եւ աղտեղի, կամ սոդոմական. (է՛ որ գրէ ԵՂԾԱՊԻՂԾ, կամ ՊՂԾԱՊԻՂԾ)
salted.
Յաղեալ, կամ աղիւ աղճատեալ. աղկէր կամ աղկեր. աղած.
destitute, indigent, poor, necessitous.
Յաղագս թշուառութեան աղքատին, եւ հեծութեանց աղկաղկին այժմ յարեայց ասէ տէր։ Յաղագս զրկեցելոցն եւ աղկաղկաց. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Իբրեւ զտնանկ եւ զաղկաղկ՝ որբոց եւ տարակուսանաց ձայն արձակէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.
λῆρος, λήρημα delirium, nugae, ἁηδία taedium, molestia (որ թարգմանի եւ ԱՂՄՈՒԿ) Ցնորք մտաց եւ բանից. զառանցանք. բանդագուշանք. շաղփաղփութիւն. անմիտ եւ անհամ զրոյցք եւ իրք. յիմարութիւն. փճախօսութիւն, պառւու խօսքեր. հէրզէ. թիւրրէհաթ. սաֆուր՝ սուֆուր՝ տէլի սէօհպէթի.
Զյաճախութիւն աղճատանացն՝ որք յաղագս աստուածոցն։ Զգոդոնեայ զկաղնւոյն զաղճատանսն։ Ըստ մանիքեցւոց աղճատանաց։ Շատխօսութեամբ եւ աղճատանօք։ Ոչ ինչ այսպիսի խորհուրդ ածեն հեթանոսք, որոց՝ աղճատանք են ինձ ամենայն նուէրքն եւ խորհուրդքն. (Ածաբ.։)
cf. Աշմկասէր.
to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.
Աղմկէր զերկիրն. (Խոր. ՟Բ. 81։)
Աղմկել զմիտս նոցա։ Աղմկէին զամենայն՝ ի վեր եւ ի վայր յեղյեղլով։ Երկիւղիւ եւ խռովութեամբ բազմաւ ըմբռնեալք աղմկէին։ Մի՛ աղմկեսցիս, քանզի զիջման էր եղեալ իրքն. (Ոսկ. յհ.։)
alarm, noise, uproar, tumult, bustle;
squabble, fray, scuffle, broil, quarrel, contest;
disorder, confusion;
clamour, riot, rising, sedition, revolt, revolution;
plot, intrigue;
— առնել՝ յարուցանել, յարուցանել աղմուկս շփոթից, աղմուկս յուզել, to trouble, to disturb, to alarm, to embroil, to excite to mutiny or sedition;
զաղմկաւ լինել, to be troubled, in confusion, agitated, embroiled.
Պատճառք յուզմանց շփոթից եւ աղմկից։ Գոյժ աղմկի աղաղակին ընդ ոլորտս սփռէր. (Յհ. կթ.։)
soft, sweet, agreeable, affable;
delicious, tender, delicate;
knavish, dodge.
Յաղագս յոլովագին հրահանգելոյ զինքն՝ աղու ցուցանէր խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)
Որ յոյժ դժոխախեռ՝ աղու եւ դագ բանիւքն վարէր։ Զոր ի վաղնջուցն աղուն որսացեալ խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Աղուաշիկ.
ԱՂՈՒԱՇ որ եւ ԱՂԱՒԱՇ. (գրի եւ ԱՂՎԱՇ, ԱՂԱՇ, ԱՒԱՂԱՇ) ասի եւ սալոն. այն է ըստ յն. σάλος Յիմար (ձեւացեալն). բախած. բախուկ, խենդուկ. ահմագ. ուզուշ. խաշմէր.
skin of a fox, fox-case.
Մորթ աղուեսու թաւ ի պէտս մաշկեկի. թիլքի տէրիսի՝ քիւրքիւ, նաֆէ.
maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.
Էր նորա աղջիկ մի եգիպտացի։ Եկն երկու աղջկամբք ... ասէ ցաղջկունսն։ Աղջիկն՝ որ դռնապանն էր. եւ այլն։
salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.
Գումարեցան ի ձորն աղի, որ է ծով աղտից։ Քաղաքք աղտիցն։ Գնաց ի հովիտս աղտիցն։ Բաժ աղտից, կամ տարազ պսակաց։ Հարկանէր Յովաբ զձորն աղտից. (Ծն. ԺԴ. 3։ Յես. ԺԵ. 62։ Բ. Մնաց. ԻԵ. 11։ Ա. Մակ. ԺԱ. 35։ Սղ. ԾԹ. վերնագր։)
Սաստկացեալ աղտով եներկ զիս։ Լուասցէ տէր զաղտն ուստերաց եւ դստերաց Սիոնի։ Ոչ զմարմնոյ աղտն ի բաց ընկենլով. (Յոբ. Թ. 31։ ԺԴ. 4։ Ես. Դ. 4։ Ա. Պետ. Գ. 21։)
salt, saline, brackish.
Աղտաղտուկ ջուր։ Աղտաղտուկ՝ ծովային։ Աղտաղտկով խառնեալ ըմպելին։ Կինն փոխեալ լինէր յաղի բնութիւն. քանզի հրակէզ եղելոյ գաւառին՝ աղտաղտուկն ոչինչ նուազ (քան զայն) անպտուղ է. (Փիլ.։)
Աղի եւ ծովային վայր. երկիր աղի եւ խոնաւ. շօռ տեղ. շօրիսթան. չօրագ եէր. չօրագլըգ. Wgrec salsugo, salsilago, marina vel salsa loca
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
Զգեցեալ էր հանդերձս աղտեղիս։ Մտանիցէ անդր եւ աղքատ ոք ի հանդերձս աղտեղիս. (Զքր. ՟Գ. 3։ Յկ. ՟Բ. 2։)
Սէր աղտեղի. (Շ. այբուբ.։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
Յօժարութեամբ լսէր աղտեղութեան բանիցն սուրմակայ. (Խոր. ՟Գ. 6։)
Զսէր յեղաշրջեալ փոխէ ի յաղտեղութիւն։ Ցանկականիս բնական ներգործութիւնն՝ առ Աստուած սէրն է, եւ ո՛չ աղտեղութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.
πτωχός, πένης, πενιχρός pauper, inops, mendicus Չքաւոր յաղխից կամ յաղցից. անինչ. տնանկ. ցականեալ. կարօտեալ. տառապեալ. մուրող. ախքատ, մուրացկան. ֆագըր. ֆուգարէ. տիլէնճի. տէրպետէր.
to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.
Եթէ աղքատասցի եղբայր քո։ Մի՛ երկնչիցիս որդեակ, զի աղքատացաք յոյժ։ Վասն ձեր աղքատացաւ, որ մեծատունն էր. եւ այլն։
poor-house, almshouse, hospital for the poor.
Այրին զոր ինչ ունէր՝ զայն էարկ ի յաղքատանոցն, եւ ժառանգեաց զարքայութիւնն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
poverty.
Աղքատանաց եւ տառապանաց եւ անշքութեան էր կենցաղն Յիսուսի. (Սկեւռ. յեսայ.։)
that hates the poor, uncharitable.
Յերեւելիս աղքատասէր, եւ ի ծածուկ աղքատատեաց. (Ոսկիփոր.։)
to impoverish.
Տէր աղքատացուցանէ, եւ մեծացուցանէ։ Թէ աղքատացուցանե՞լ (յն. աղքատանալ) կոչեցեր զմեզ այսր. (Ա. Թագ. ՟Ա. 7։ Դտ. ՟Ժ՟Դ. 15։)
poverty, indigence, beggary, want, necessity, penury;
meanness.
Ունէի եւ զաղքատութիւն մատենից, յորոց զնիւթս հաւաքել ի դէպ էր. (Մխ. դտ.։)
cf. Աղքատասիրութիւն.
ԱՂՔԱՏԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλοπτωχία pauperum amor Սէր աղքատաց. գութ եւ խնամ առ աղքատս.
of or belonging to prayers;
that prays to God.
Հոգի աղօթական ունէր եւ Աննա մարգարէուհի. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Աղօթկեր.
որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus
Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
that prays to God;
suppliant.
Բազում աղօթկերօք աղաչէր թագաւորն. (Բուզ. ՟Դ. 13։)