book or treatise on feast-days.
Գիրք ի շիրակացւոյն՝ որպէս ասեն ոմանք՝ շարագրեալ, յորում զպատճառս տօնից դնէ. իմա՛ զերկուս ճառս նորա՝ վասն տօնի զատկաց, եւ յայտնութեան։
cf. Արահետ.
Րահետ սլացմամբ՝ լուսաթռիչ գնացիւք (խաչն վարագայ՝) դիմեալ յաշխարհ վասպուրական. (Գանձ.։)
to lower, to put or bring down, to stoop;
to reduce, to abate, to diminish, to lessen;
to abase, to debase, to disparage, to humiliate;
to soften, to assuage, to calm, to moderate, to appease, to allay, to tranquillize;
ցածոյց Տէր շուրջ զինեւ, the Lord has given me peace on all sides.
Զհակառակութիւնս ցածուցանէ (այլ. ձ. դադարեցուցանէ) լուռ լուռն։ Ցածոյց զսրտմտութիւն իմ։ Զխռովութիւն ալեաց նորա դու ցածուցանես։ Զձայն ալեաց նորա ցածուցանէ։ Ցածուցանես դու նմա զաւուրս չարութեան։ Ցածոյց տէր Աստուած իմ շուրջ զինեւ։ Ցածուցից զերեսս նորա պատարագօքդ։ Ելից առ Աստուած, զի ցածուցից վասն մեղաց ձերոց։ Սրտմտութիւն թագաւորի՝ հրեշտակ մահու, եւ այր իմաստուն ցածուցանէ զնա։ Հազիւ հազ ցածուցանէին զամբոխն։ Ապա թագաւորն զդառնութիւն գազանութեանն ցածուցանէր։ Կակղացաւ Շմաւոն, եւ ցածոյց զպատերազմն, եւ այլն։
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
Ամի ամի զնոյն պատարագս մատուցանեն ցանգ. (Եբր. ՟Ժ. 1։)
to frequent, to haunt;
to continue, to persevere, to perpetuate, to last.
եւ չ. ՑԱՆԿՈՐԴԵՄ ՑԱՆԿՈՐԴԻՄ. ἑνδελεχίζω, διημερεύω, διαμένω continuo, continuus sum, persevero. Հանապազորդել. ցանգ պահել կամ վարել. շարունակել. կալ մնալ միշտ. անընդհատ պարագել. յաճախել.
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
Զատեաց որոշեաց զվաւաշոտ ցանկութիւնն յայլոց ցանկութեանց. որ արդարեւ չարագոյն է քան զամենայն ցանկութիւնս մարմնականս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
cf. Ցելում.
Ցելէ զերկինս, ի հօրէ վկայի։ Զվարագոյր տաճարին ցելեաց, զվէմս պատառեաց. (Սարգ. յհ. ՟Ը։ Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)
Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)
to rend, to break, to split, to cleave, to cut, to divide lengthways.
Ցելէ զերկինս, ի հօրէ վկայի։ Զվարագոյր տաճարին ցելեաց, զվէմս պատառեաց. (Սարգ. յհ. ՟Ը։ Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)
Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)
to be torn, rent;
tobe split, cloven;
ցելաւ յերկուս, it was rent in twain.
Ցելէ զերկինս, ի հօրէ վկայի։ Զվարագոյր տաճարին ցելեաց, զվէմս պատառեաց. (Սարգ. յհ. ՟Ը։ Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)
Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)
superexcellent, supreme, eminent.
Վեհագոյնքն իշխեսցեն, եւ վատթարագոյնքն ընդ իշխանութեամբ իցեն։ Ծնօղք վեհագոյնք են ծննդոցն, եւ արք իսկ քան զկանայս եւ զմանկունս. եւ իշխանք քան զայն որ ընդ իշխանութեամբ են. (Պղատ. օրին.։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
Յաբրահամ վեր ի վայր պանծացեալ պարծէին։ Եթէ սակաւ ինչ աղքատին տայցեմք, ստէպ վեր ի վայր զայն յեղյեղումք։ Զոր մարգարէքն վեր ի վայր ասէին, եթէ զողորմութիւն կամիմ, եւ ոչ զպատարագ։ Վասն որոյ եւ պօղոս զնոյն վեր ի վայր յեղյեղու. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Վերնագիր.
Զոր օրինակ զթղթոյ վերագիր ոք դրոշմէ, եւ առաջին գիրն բովանդակեալ արտայայտէ զբաղախորհուրդ թղթոյ բանիցն ի ներքս շարագրեալ. (Զքր. կթ.։)
cf. Վերածումն.
Աստուածայնովն (այսինքն սրբազանիւք) վարագուրօք ըստ վերածութեան ծածկել։ Սրբազանիցն կարողութեանց, եւ աստուածատեսակաց վերածութեանց արմատակից արար. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
aloud, loudly.
Յետ այսր ասէ եպիսկոպոսն վերաձայն։ Եւ երգեն վերաձայն սկիզբն պատարագին. (Մաշտ.։)
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
Ի գիրկս իւր վերառեալ զանպարագրելին՝ ի յերկինս ընծայէր հօր. (Գանձ.։)
director;
bishop.
Տարագիր է յաստուածաբանութենէ օտար վերատեսուչ (իբր օտարատեսուչ, այսինքն որ խառնի յայլոյ տեսչութիւն). եւ իւրաքանչիւրոք ի կարգի պաշտաման իւրոյ կացցէ. (Դիոն. թղթ.։)
appearance;
superficies, surface.
Երկու ուղիղ գիծ ոչ պարագրեն զվերերեկութիւն. (Եւկղիդ.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Խաչն յիրաւի սեղան, սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունական մարմնոյ ճշմարիտ պատարագին։ Սա է փայտ կենաց, եւ սեղան վերընկալ տէրունւոյ մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին. (Շար.։ Ագաթ.։ Մաշտ.։)
cf. Երկնակրօն.
Վարագայ վերնակրօն սուրբ եղբարցն. (Թղթ. դաշ.։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
Վարագոյրս կախել ի վերնատունս եկեղեցւոյն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
Եւ վարագոյր հին օրինին՝ վերուստ ի վայր պատառէին. (Շար.։)
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
Ոչ ազգ լինի ընկերին (յաւուր յարութենա)՝ վասն արագ վերտառութեան. (Երզն. մտթ.։)
hollowed in the rock;
cf. Քարահատ.
Եւ Փորօղ վիմի. քարագործ. քարակոփ.
cf. Փերեւերտեմ.
Թէպէտեւ յազգէն իցեն ծնեալ, եւ նորին յորջորջմամբ փերեւեթիցեն, յամենայնէ իսկ տարագիր լինին. (Ոսկ. գաղ.։ Զի ոչ եթէ իբրեւ ի թշնամեաց երկիր երթայցեն ի պատերազմ, այլ իբրեւ յիւրեանց երկրի փերեւետիցին համարձակ. Ոսկ. ես.։)
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
Թէպէտեւ յազգէն իցեն ծնեալ, եւ նորին յորջորջմամբ փերեւեթիցեն, յամենայնէ իսկ տարագիր լինին. (Ոսկ. գաղ.։)
particle, fragment, grain.
Ի ժամ սոսալի պատարագին փթրանքն, եւ ի բաժակէն նոյնպէս անկանելն. (Պիտառ.։)
philosophical.
Տրդատիոս՝ էր տեղեակ փիլիսոփայական մտաց հանճարագիտութեան. (Ագաթ.։)
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
Իբրեւ զփխրան ինչ զանց արարեալ անարդագոյն։ Զնոյն զփխրանն ասէ, որ ի շնչափողն խոտորի, եւ արագահաս հեղձուցանէ. (Լծ. ածաբ.։)
Պատուելով փխրան դուզնաքեայ ինչ հող ի պատկեր աննկարագրելի բնութեանդ. (Ճ. ՟Բ.։)
taking a copy, copying.
Փոխադրեալ զպատկերն զայն՝ ետ եւ նմա ի փոխագործութիւն, որք կամեցան նկարագրել։ Վասն զի քաջութիւն է՝ զբնաւորականսն փոխագործութեամբ՝ պարտել զայն, որ իւր կամաւորութեամբ ընդ բարւոյն բնացաւ. (Ճ. ՟Ա.։ Թէոդոր. մայրագ.։)
to transcribe, to copy.
Են՝ որք փոխագրեցին զայլոց շարագրածս, եւ զիւրեանց անունն մակագրեցին. (Պիտ. առ Լեհ.։)
to recompense, to reward;
to return like for like.
Ազգի ազգի երախտեացն Աստուծոյ. (. . փոխադարձեալ նմա զսուրբ պատարագին Քրիստոսի ընծայումն. Խոսր. պտրգ.։)
anthem.
Փոխաձայնք Աստուածոյին պատարագին իցեն մարգարէից նախասացութիւնքն. (Բրս. կանոն.։)
cf. Փոխակերպեմ.
cf. ՓՈԽԱԿԵՐՊԵՄ. μετασχηματίζω . Զծերացեալ եղէգն փոխաձեւել առ դալարազգեաց ձեւս։ Զմարդկային նորա կերպարանս ի վատթարագոյն անասնոյ փոխաձեւ է։ Սուսերք սատակողին. . . մեղ փոխաձեւեալ ի խոփս եւ ի մանկաղս. (Ոսկ. յաւետիս.։ Սարկ. լուս։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
Մեր փոխան միշտ պատարագի (գլուխն մեր ). (Լմբ. պտրգ.։)
commerce.
Արբէք գինի առանց գնոց. ո՛վ արագ մարդասիրութեանս, ո՛վ դիւրին փոխավաճառութեանս. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Փոխորդի.
Հանգանակել՝ չարին փոխորդոյն չարագոյն է. (Բրս. բարկ.։)
interest, fruit of loans.
Հանգանակել՝ չարին փոխորդոյն չարագոյն է. (Բրս. բարկ.։)
quick, swift, rapid.
մ. Փոյթ յընթացս, եւ փոյթ ընթացիւք. արագընթաց. Փոյթընթաց արագ սլացմամբ բերի։ Ճեպիւր փոյթընթաց ի գերեզման. (Գանձ.։)
experimental;
empiric;
tried, proved.
Բով փորձնական է։ Առ ի պատարագել զփորձնական զոհն զիսահակ. (Ճ. ՟Ա.։ Ագաթ.։)
speedy in speech, quick speaking.
Փոյթ եւ արագ ի բանս. շուտ շուտ խօսօղ, լփըրտացող.
to speak too fast, and too indistinctly.
չ. Փութալ ի բանս. արագ խօսել. լփրտալ.
hastening death, causing death quickly.
Փութացուցիչ մահու. արագավախճան.
cf. Փութապէս.
written;
copyist.
Որոց կեանց վարուք զարդարեալ նկարագիծ է տառատիպ օրինացն աստուծոյ. (Յիշատ. փիլ.։)
unnatural, contrary to nature;
far from one's country or home, abroad.
ՏԱՐԱԲՈՒՆ. որպէս Տարաբնակ. տարագիր.
the travelling abroad.
ἁποδημία peregrinatio. Տարադէմ գնալն. տարագնացութիւն. տարաբնակութիւն.
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
Մարմնոյն նկարագրութեան, եւ տարազոյն գրութեան։ Այսու տարազու զանց առնէր զնոքօք։ Զգեցաւ աշխարհական տարազ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ ՟Դ։)
dissolved, disjoined, spoiled.
Իսկ որք միանգամ ի դիւրին տարալուծելոցն, եւ յարագ անդրէն հաստատելոց լինին, ախտք ասին. (Արիստ. որակ.։)
cf. Տարածումն.
Վասն տարածութեաննզ միայնզ եւ արագութեան։ Վասն արագութեանն եւ տարածութեանն. (Եզնիկ.։)
to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.
ἑξωθέω, ἑκβάλλω expello, rejicio. Ի բաց մերժել. հերքել. հեռի առնել. որոշել. տարագրել. վռընտել, հեռացնել, զատել, դուրս հանել, երեսէ ձգել.