Entries' title containing գործ : 459 Results

Թիթեղնագործ, աց

See full entry →

s.

tinman;
goldbeater.


Թիթեղնագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

tin wares.


Թղթագործ, աց

See full entry →

s.

paper-maker, seller.


Թղթագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

paper-making.


Խառնագործ

See full entry →

adj.

wicked, villanous.

NBHL (2)

Պղնձագործ. չարագործ. եղեռնագործ.

Աստուած յանիրաւացն վրէժ խադրէ, եւ ի խառնագործաց. (Լմբ. առակ.։)


Խազմագործ

See full entry →

adj.

warlike, martial, brave, valiant;
troubling, perturbing, seditious, factious.

NBHL (1)

Որ էր անդոտին ի նոյն խազմագործ նենգութենէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Խակագործ, աց

See full entry →

adj.

seditious, factious, turbulent;
— ստահակութիւն, cf. Խակագործութիւն.

NBHL (4)

Որ գործէ զխակութիւն, այսինքն ստահակ, չարագործ, անողորմ, խեռ, եւ ապստամբ։

Զանուն ամաղեկայ ջնջել ասէ, յահ եւ յերկիւղ խակագործաց. (Նախ. օրին.։)

Անողորմից եւ խաակգործից դատաստան անողորմ լինելոց է. (Վրդն. օրին.։)

Յապստամբութիւն, եւ ի խակագործ ստահակութիւն. յն. նորաձեւութիւն, իբր յուզումն խռովութեան։


Խակագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sedition, revolt, rebellion.

NBHL (3)

Պիղատոս յետ խակագործութեան (հրէից)... կրկին կռուոյ նոցա եղեւ պատճառք. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Սկսցի զ՝Ի մանկութենէն զփոյթ եւ զդժնդակ խակագործութիւնն թողեալ՝ առ լաւ եւ ծերունի կարգն փոխել. (Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)

Տեառն եղիայի (կաթողիկոսի) խակագործութիւնն յերիցու վանս. (Կաղանկտ.։)


Խահագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to cook.

NBHL (3)

Առեալ զորդին՝ խոհագործեաց, եւ եփեալ եդ առաջի առնն. (Նոննոս.։)

Զայսպիսի խոհագործել կերակուր՝ արանց է բարեաց. (Սարկ. քհ.։)

Ըստ իմում զօրութեան խահագործեցից (կամ խոհագործեյիյ) զբանն. (Առ որս. ՟Դ։)


Ինքնագործ

See full entry →

adj.

self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.

NBHL (15)

αὑτουργός qui per se facit. իբր ն. Ինքնին եւ տիրաբար գործող. ինքնիշխան՝ ինքնազօր. որպիսզի է աստուած միայն.

Չկարէ մին սպասաւոր՝ եւ ինքնագործ լնել. (Սեբեր. ՟Ե։ Տեսնե՞ս) (ասէ արիանոսն), զի սպասաւոր էորդի, եւ ոչ ինքնագործ, (Աթ. ՟Ը։)

Որ յանէից գոյացոյց զբոլոր եղեալքս ամենայն, ինքնագործ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

ԻՆՔՆԱԳՈՐԾ. αὑτουργός qui per se operatur, sibi operans. Որ գործէ ձեռօք իւրովք զգործ պաշտաման, կամ զպէտս կարեւորս աշխատասէր. փոյթ. անձանձրոյթ.

Ամենայն ժողովուղդն քահանայութեամբ է պատուեալ (ի պասեքն հրէից). քանզի ամենեքին ինքնագործ լինին ի պատարագագործութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)

Խրատէ զմեզ ինքնագործ լինել. եւ առանց աւելորդաց, եւ ոչ բազում իրաց կարօտանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)

Դատաւոր ակնառու, ռազմիկ ինքնագործ. (Նար. ՟Ծ՟Ղ։)

պոռինկք խառնին ինքնագործսն ի պղծութիւն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

ԻՆՔՆԱԳՈՐԾ. αὑτοποιός, αὑτοποιητός a se ipso factus, sua sponte factus. Յինքենէ գործեալ. ինքնահնար. յանձնէ պատճառեալ.

Կամեցաւ ինքնագործ չարեօքնշիջուցանել զճրագն իսրայէլի. (Պիտ.։)

կործանեալ ի քումդ ինքնագործ հակամիտութեանց. (Նար. ՟Խ՟Դ։)

Ինքնագործ գիջութիւն. (Ոսկ. գաղ.։)

Արդ եւ զմովաբացւոցն ճառէ, զի մի ինքնագործ ինչ յառաջասաց իրքն կարծիցին. (Ոսկ. ես.։)

Գաղթէին մարդիկ յամրոցս ինքնագործս, եւ ապա սկսան շինել բերդքն. (Վրդն. պտմ.։)

Որպէս համակարգ եւ ինքնագործ ժողովոյն նուիրագործութեան. պարտի լինելհամագործ կամ նոյնագործ. որպէս յն. ταυτουργός ejusdem operationis.


Ինքնագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to make by himself, to produce.

NBHL (5)

αὑτουργέω per me, vel manu mea facio. Ինքնին գործել. անձամբ կամ ձեռամբ իւրով առնել զոր ինչ եւ է.

Զիա՞րդ ինքնագործէ. (պխ). զօրութեամբ իւրով առնէ զամենայն. (Աթ. ՟Ը։)

Զինագործեալն ի մեզ բարեվայելչապէս նախախնամութիւն ոչ մերժէր. (Դիոն. եկեղ.։)

Ինքնագործողն լինել ի մեզ նախախնամութեան որդւոյն յայտ էր. (Մաքս. ի դիոն.։)

Նախամուտ ինքնագործել ըզմեղս. (Մաշկ.։)


Ինքնագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

own work, sole agency, own action, own composition.

NBHL (11)

Ոչ եթէ տկարացել ինչ էր հայր առ արարածոց ինքնագործութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)

Զի թէ տարաւ որդի՝ ստացուած գոլով ըստ ձեզ՝ զհօր ինքնագործութիւնն, տարցին եւ այլ ստացուածք. (Կիւրղ. գանձ.։)

Որ ինչ եւ իցէ յաշխարհիս յայսմիկ՝ ի նմանէ կատարեալ լինի յաստուծոյ. սակայն ոչ ինքնագործութեամբ ըստ աշխատաւոր կենդանւոյս վաստակելով, այլ զօրութեամբ վարէ անաշխատ. (Արիստ. աշխ.։)

Շնորհեալ ազգին ամենայնի ըստ ամենայն տարւոյ (ի պասեքի՝) ինքնագործութիւն զենլի պատարագացն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Յինքնագործութեան վատթարիցն մեկուսիլ. (Մեկն. ղեւտ.։)

Խափանեն զկամս մարնոյ՝ զինքնագործութեան շօշափելեօք զաղտեղի շարժմանցն զհոսմունս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Որպէս սովորական գոլ գօտւոյն պետք, իբրեւ զհանդերձեալ յինքնագործւթիւն հարկ է զսպեալ լինել. (Բրս. հց.։)

Նմա իւր լաւագոյն քան զամենայն սրբազանս կարգս՝ զինքնագործութիւնն տայ բաժին աստուածայինն օրինադրութիւնս զաստուածագոյնս սրբազանագործութիւնս. (Դիոն. եկեղ. իմա՛ իբր բու՛ն գործ, եւ պաշտօն անձին. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)

ԻՆՔՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. ἱδιοπραγία propria actio. Սեպհական եւ յատուկ գործ եւ գործողութիւն.

Պատճառ մաքուր գոլով որոց ի բոլորս ինքնագործութեան. (Դիոն. ածայ.։)

Սահման արդարութեանէ՝ առաքինութիւն բաշխման ըստ արժանաւորութեան, կամ ինքնագործունեութեան հոգւոյն մասանց. (Մաքս. ի դիոն.։)


Առաքելագործ

See full entry →

adj.

who does or lives after the manner of the apostles;
— մատեան, the Acts of the Apostles.

NBHL (4)

Առաքելագործ եպիսկոպոսաց. (Ժմ.։)

ԱՌԱՔԵԼԱԳՈՐԾ. Ուր ճառին գործք առաքելոց.

Յառաքելոց գործեալ, այսինքն ձեռնադրեալ. կամ Գործող իբրեւ զառաքեալս. առաքելաշնորհ.

Որպէս եւ պետրոս յառաքելագործ մատենին ասէ։ Սկիզբն դնէ առաքելագործ գրոցն. (Ագաթ.։)


Առաքինագործ

See full entry →

adj.

who acts virtuously or bravely;
virtuous;
courageous.

NBHL (3)

Ուր իցէ գործ առաքինի. եւ Առաքինական.

Առաքինագործ աշխատութեամբ երթալ անդր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)

Որովայնամոլութիւն խափանեալ՝ տեսութիւն ծնաւ առաքինագործ. (Նեղոս. յն. գործնական։)


Ասղնագործ, աց

See full entry →

s. adj.

embroiderer;
embroidered;
—ք, embroidery;
lace;
vellum lace.

NBHL (2)

Վարագոյր նկարէն յասղնագործաց։ Պարգօտք ասղնագործ. (Եւ. ՟Ի՟Է 16։ թգ. ՟Ժ՟Գ 18։)

Խորան նկարակերտ ասեղնագործ. (Ճ. ՟Թ.։)


Ասղնագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to embroider;
to purfle or purflew.


Ասղնագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

embroidery.

NBHL (2)

Եործելն ասղամբ. գործ ասղնագործ. τὸ ῤαφιδευτόν.

Որ ճարտարապետէր զոստայնանկութիւն եւ զասղնագործութիւն. (Եւ. ՟Լ՟Ը 23։)


Ասղնեգործ

See full entry →

cf. Ասղնագործ.


Աստուածագործ

See full entry →

adj.

made by God;
that consecrates, that causes God to descend;
divine, sacred.

NBHL (12)

θεόκτιστος a deo creatus, traditus ՅԱտուածոյ գործեալ. որ ինչ է գործ այսինքն, եւ աստուածային.

Ըստ աստուածագործ սրբութեան օրինագիր կրօնից. (՟Բ. Մակ. ՟Զ 23։)

Աստուածագործ մարմին, կամ մարմնաւորութիւն որդւոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)

Ճառէ զպէսպէս նշանացն աստուածագործաց. (Տօնակ.։)

Աստուածագործ յարութիւն, կամ սքանչելիք, կամ զօրութիւն, կամ աւանդութիւն խորհրդոյն. (Ագաթ.։)

Աստուածագործ ներգործ ներգործութիւնք. (Կամրջ.։)

Աստուածագործ խաչ, կամ պատուաստ. (Նար. խչ.։)

Կամ Ատուածով գործեցեալ ի գործեցեալ ի մարդկանէ.

Աստուածագործ սպասաւորութիւն, կամ մշակութիւն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)

θεουργός deificus իբր Աստուածացուցիչ. սրբարար. աստուածագործական.

Որոց յոլովակի հաղորդք եղեն արք սրբազանք՝ աստուածագործից գալստեանց աստուածայնոցն լուսափայլութեանց. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)

Քահանայագործն աստուածագործ է. (Ոսկիփոր.։)


Աստուածագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to render godlike;
to consecrate.

NBHL (7)

Աստուածացուցանել. եւ Աստուածանման գործել. սրբազանել. քահանայագործել.

Ետես ասէ զՅիսուս գերապատուեալ ընդ աջմէ հօրն լուսոյ, աստուածագործեալ զլուսոյն տաճար. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

Լինի մշտնջենաւորն աստուածամարդ վասն մեր, զի զմեզ աստուածագոծեալ՝ հրաշափառս արտսցէ։ Սակս աստուածագործելոյ զմեզ. (Զքր. կթ.։ Թէոդոր. խչ.։)

Հոգւովն սրբով զեղականքս բանն աստուածագործէ, որով աստուածագործին ստացուածքս. (Աթ.։)

Աստուածագործել զմկրտեալսն հոգւոյն պարգեւօք։ Աստուածագործիլն մեր, որ հանդերձեալ է խորհրդածութեամբ պատարագին սրբոյ երեւել. (Լմբ. պտրգ.։)

Լուսատեսակք եւ աստուածագործօղք, կատարեալք եւ կատարելագործօղք լինել կարասցուք. (Դիոն. եկեղ. ՟Ա։)

Աստուածագործողացն եւ կատարողացն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Աստուածագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

resemblance, conformity with God;
consecration.

NBHL (10)

θεουργία divina operatio, actum divinitus Աստուածապէս գործելն այսինքն մարդացելոյ.

Երեւեցելոյն աշխարհի, այրականին Յիսուսի աստուածագործութիւն աստուածագործութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Դ։)

Երեւեցելոյն ի փրկութիւն աշխարհի՝ մարդացելոյն Յիսուսի աստուածագործութեան. (Շ. հրեշտ.։)

Ասելովն այրական, յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստոածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)

Յիսուս զյաղագս մեր աստուածագործութեանցն՝ նոցա (հրեշտակաց՝) հանճար ուսուցեալ. (Դիոն. եկեղ. ՟Է։)

Բարւոք աստուածագործութիւնս կոչեաց զյաղագս մեր տնօրէնութիւնն. քանզի ճշմարտապես Ատուածոյ գործք են. Մաքս. (ի դիոն.։)

ἰερουργία sacrificatio, consecratio Որպէս Սրբազնագործութիւն. քահանայագործութիւն.

Օրհնեալ՝ ի նշանակականն (այսինքն ի խորհրդականն) իւրեանց աստուածագործութիւն գայ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)

Ո՛րեւէ գործ աստուածային կամ հոգեւոր.

Արժանի գտաք զաստուածագործութենէն բուռն հարկանել. (Ժող. հռոմեկլ։)


Զոհագործ, աց

See full entry →

s.

that immolates, sacrificer.


Զոհագործեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Զոհեմ.

NBHL (1)

Իբրու միով բարուք եւ միով ոգւովք հանդերձեալք զոհագործել. (Փիլ. ել.։)


Զոհագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

immolation, sacrifice.

NBHL (4)

θυσία sacrificium Մատուցանելն զզոհ. քահանայագործութիւն. պատարագ.

Այսուիկ ուրախարար զոհագործութեամբ ապրեցուսցես զիս յորոգայթէ յայսմանէ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Աշխատէին ի շաբաթսն, ի թլփատութիւնն, ի զոհագործութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)

Պէսպէս զոհագործութեամբքն. (Երզն. մտթ.։)


Զուգագործ

See full entry →

adj.

that works or labours together, that does the same thing.

NBHL (2)

Նոյնպէս գործող. յար եւ նման գործով.

Թէ հաւասար գոյր, ես գրէի. թէ զուգագործ գոյր, ես ցուցանէի. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)


Զրահագործ

See full entry →

s.

cuirass-maker.

NBHL (1)

Զրահագործք ասեն, թէ քանի՛ հազար օղ պիտոյ է ի բովանդակութիւն զրէհի. (Յկ. ղրիմ.։)


Թամբագործ, աց

See full entry →

s.

saddle-maker, saddler.


Թաւագործ

See full entry →

adj.

who makes or sews coarse articles.


Երկաթագործ, աց

See full entry →

s.

blacksmith, forger;
cf. Երկաթագամ.

NBHL (2)

Առաւել պատուիցի երկաթագործ, եւ փայտագործ. (Մխ. դտ.։)

Սանձեալ թիակօքն զերիվարս տախտակագործացն՝ բեւեռակապ երկաթագործացն. (Ագաթ.։)


Երկաթագործի, ծեաց

See full entry →

s.

instrument of iron.

NBHL (1)

Մի՛ ճօճեսցես զձեռն քո երկաթագործւով ի վերայ քարանց. (Եփր. ել.։)


Երկրագործ, աց

See full entry →

adj. s.

agriculturist;
planter, husbandman, labourer.

NBHL (13)

Իբր Երկրագործական, աշխատողական ի վերայ երկրի.

γεωργής, γεωπόνος agricola ἁροτήρ arator եւ այլն. Որ գործէ զերկիր. հողագործ. արդիւնարար. հերկագործ՝ մարդ, կամ եզն. երկիր բանօղ, վարօղ.

Երկրագործ մշակ. (Մամբր.։)

Երկրագործ մարդկանդ երկաթն է կենաց պատճառ. (Եղիշ. յես.։)

Հարց. Ո՞վ է մակացող առ երկրաւ բաշխել զսերմանիս. Երկրագործն. (Պղատ. մինովս.։)

Երկրագործ եզն ակօս պատառելով ի ժամանակի սերմանահանութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ի վերայ երկրագործացն որ գործէինն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 26։)

Որպէս իմաստուն երկրագործք. (Վրք. ածաբ.։)

Եհաս ժամանակ իմաստուն երկրագործացդ յատելոյ զայգի եկեղեցւոյ. (Լմբ. ատ.։)

Մարդկային կեանք առաջին է յորովայնի մօրն ... եւ երկրորդ կեանք երկրագործ, որ յաշխարհիս քաղաքավարի ... իսկ երրորդ՝ կենդանեաց աշխարհն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

Եւ Յերկրէ գործեալ, ի հողոյ եղեալ.

Որ յանապատին պատրաստէր քեզ սեղան երկրագործ. (Ճ. ՟Բ.։)

Զընդհանուր երկրագործացն ազգս». այսինքն հողածնելոց. (Պիտ.։)


Երկրագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to till, to cultivate, to plough.

NBHL (6)

Ումեմն շինելով ինչ՝ մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է, եւ ումեմն երկրագործելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)

Մի՛ կարծել՝ թէ աստուած երկրագործէ, եւ տնկէ դրախտ. (Փիլ. այլաբ.։)

Երկրագործեալ զկորդացեալսն. (Ոսկ. լուս.։)

Զանդաստանս իւրեանց թողուն, եւ զօտարսն երկագործեն. (Ոսկիփոր.։)

Թզենի երկրագործեալ. (Բրս. արբեց.։)

Երկրագործեալ անձն։ Որ երկրագործէ զբնութիւնս մեր. (եւ այլն. Նիւս. երգ.։)


Երկրագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

agriculture, tillage, culture.

NBHL (10)

γεωργία, γεώργιον, γεώργημα, γεωπονία agricultura, agricolatio Հողագործութիւն. մշակութիւն.

Սիրէր զերկրագործութիւն. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)

Թռչունքս փողք են երկրագործութեան. (Ագաթ.։)

Ընդ երկրագործութեան ցորենոյն՝ որոմն սերմանեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Ոչ յամենայն տեղիս երկրագործութիւն, այլ դոյզն ուրեք. (Խոր. ՟Բ. 56։)

Զգործիս երկրագործութեանն հրամայէ պատերազմական գործիս առնել. (Կամրջ.։)

Մերթ՝ Արդիւնք եւ բերք երկրի գործելոյ. արմտիք.

Չար սերմանցն չա՛ր եւ երկրագործութիւնն. (Ածաբ. ծն.։)

Բարիոք երկրագործութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Եւ զի՞նչ որ զնորայն կարասցէ պատմել ... զհիւրընկալութեանն, զերկրագործութեանն, զմարտիցն յաղթութիւնն. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)


Զազրագործ, աց

See full entry →

adj.

unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.

NBHL (8)

αἱσχροποιός turpia perpretrans, foedus Որ գործէ զգարշելիս. պղծագործ. որոյ գործն է զազիր եւ զզուելի.

Սատակմամբ մարդկան զազրագործաց դարուն երկրորդի. (Խոր. ՟Ա. 3։)

Ջրողողն զազրագործաց. (Նար. կ.։)

Զազրագործ են ի մարմնական ցանկութիւնս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Զազրագործ եւ ժանտապաշտօն եգիպտական ազգին. (Աթ. խչ.։)

Ուսումնատեացք եւ զազրագործք ի մի տեղ գումարեալք. (Վրք. ոսկ.։)

Իբր Զազրագործական. զազիր, զզուելի. զոր օրինակ,

Զազրագործ օրէնք, կամ աղտեղութիւն, կենցաղ. (Մագ. ՟Բ։ Շ. հրեշտ.։ Ոսկ. յանառակն.։)


Զազրագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to be lewd, dissolute.


Զազրագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lewdness, turpitude in actions.

NBHL (6)

Զի մի՛ երբէք դարձցի յառաջին զազրագործութիւնն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)

αἱσχροποιΐα foeda actio, turpe et flagitiosum facinus Պղծագործութիւն. գործ անարժանութեան մարմնասիրաց, եւ կռապաշտից. գեշութիւն, գարշելի գործք.

Ամաչես ընդ զազրագործութեանն յայտնութիւն. (Եւագր. ՟Ժ։)

Որք առնեն զկամս ձեր զազրագործութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)

Յանասնայինսն եւ ի գազանայինսն խոտորին զազրագործութիւնս. (Գր. հր.։)

Զզազրագործութիւն նիկոլայեցեացն ունէին. (Լմբ. յայտն.։)


Զարմանագործ, աց

See full entry →

adj. s.

charming, admirable;
wonder-working;
—ք, miracles, wonders, prodigies.

NBHL (10)

θαυματουργός, θαυματοποιός qui miracula edit, vel agit mira, mirabilis Սքանչելագործ. հրաշագործօղ.

Մեծ է, բայց ո՛չ ըստ զարմանագործին. (Սեբեր. ՟Ը։)

Տէր Յիսուս Քրիստոս՝ հրաշափառ զարմանագործ։ Հրաշափառագոյն եւ զարմանագործ արարիչ. (Մարաթ.։)

Համեմատել ... ընդ զարմանագործ արարչութեանն, որ է հաստիչ ամենայնի. (Վեցօր. ՟Բ։)

Կամ Որ արուեստիւ ցուցանէ զգործս զարմանալիս.

Զարմանագործ արուեստական վայրապար ոչ մտանիցէ ի հանդիսական հրապարակն (առանց բազմութեան տեսողաց). (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։ Բրսղ. մրկ.։)

ԶԱՐՄԱՆԱԳՈՐԾ գործք. ա.գ. θαυμαστότερος, -ρα mirus, mira, mirificus, -ca, -cum Զարմանս բերօղ. հիացուցիչ. սքանչելի. եւ Սքանչելիք. զարմանալի գործք.

Պսակս ... զարմանագործ տեսութեամբ. (Սիսիան.։)

Կարօղ եղեր զօրութեամբ՝ զարմանագործ նշանիւք. (Շար.։)

Ոչ այնպէս մեծամեծք եւ զարմանագործք կատարէին։ Որ՞չափ եւս առաւել զզարմանագործս հոգւոյն չիցէ ոք բաւական ճառել։ Կարօղ է եւ այնպէս եւ այլազգ այսպիսի ինչ առնել զարմանագործս. (յն. զարմանագործել). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 4. ՟Բ. 18։)


Զարմանագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to do admirably;
to perform miracles or wonders.

NBHL (2)

θαυματουργέω, θαυματοποιέω miar facio, mirabiliter ago Հրաշագործել. զարմանալի օրինակաւ գործել.

Զսաղարթ սեւութեան վարսից ի ձեան կերպարան զարմանագործես։ Ի զարդ պաճուճանաց զարմանագործես. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)


Զարմանագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

wonderful action;
miracle

NBHL (8)

θαυματουργία, θαυματούργημα, θαυματοποιΐα mirifica opera, miraculum, praestigiae Գործելն զզարմանալիս, կամ գործ զարմանալի. սքանչելագործութիւն, եւ սքանչելիք.

Սովոր են մարդիկ ճեպիլ, յորժամ նորաձեւ զարմանագործութիւնս ինչ լսիցեն ուրեք լինել. (Նանայ.։)

Ոչ այսուհետեւ յերկրէ, այլ յերկնից են զարմանագործութիւնքն. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)

Զնորին ժուժկալութեան համբերութեանն նշանաւոր զարմանագործութեանցն. (Ագաթ.։)

Զերկաքանչիւրոցն (աւուրց) զարմանագործութիւնս հանդիսայայտել. (Մամբր.։)

Զքոյդ տպաւորեալ զարմանագործութիւն. (Նար. խչ.։)

Եւ այլք այսպիսիք զարմանգործութիւնք անբաւք՝ միայն կամելով Աստուծոյ կատարեալ լինին. (Սարկ. մարդեղ.։)

Փառաւոր լինէր անուն Տեառն ի վերայ զարմանագործութեանցն. (ՃՃ.։)


Զաւակագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to bring forth children

NBHL (2)

Ո՛չ արար արժանի զաւակագործել զծունդսն առաջին դարուցն զխառնուածս չարին՝ բաց ի սակաւուց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)

Ի ձեռն որոց ծնունդք զաւակագործիցին. այսպէս առաւել ուղիղ թուի՝ քան զգրեալն, աւագագործիցին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 17։)


Զեղխագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

licentiousness, luxury, wantonness.

NBHL (2)

Անառակութիւն. զազրագործութիւն.

Զմին՝ զրադաշտ ոմն զեղխագործութեան դնէ (ընծայէ). (Եզնիկ.։)


Զեղծագործ

See full entry →

adj.

destroying, injurious;
badly done, wicked.

NBHL (2)

Խանգարիչ. ապականարար. վատթար. ոչ բարւոք գործեալ.

Զգուշացուցանէ ի զեղծագործ իրէ, որ զվարձս նոցին խանգարէ. (Երզն. մտթ.։)


Զենագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Զոհագործութիւն.

NBHL (2)

ἰερουργία sacrificium Զոհագործութիւն զենմամբ. պատարագ. քահանայագործութիւն.

Իսկ սա իբրու ինքն քահանայ սկսանէր զենագործութիւն ի վերայ որդւոյն. (Փիլ. իմաստն.։)


Զինագործ, աց

See full entry →

s.

armourer.


Զինագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

trade of making arms;
arming, armament.

NBHL (2)

Զամրութիւն զրահիցն, զսուսերացն եւ զտիգացն ընդ նոսին պատրաստութիւն, եւ որ ինչ սոցին նմանք փոքունք զինագործութիւնք, բարձեալ բերէին. (Պիտ.։)

Այս եղեւ պատճառ եւ սկիզբն զինագործութեան ... տարածեցաւ զինագործութիւն. (Միխ. աս.։)


Թեթեւագործ

See full entry →

adj.

slightly made, slight, light.

NBHL (2)

Թեթեւ իրօք գործեալ (որպէս բոյն թռչնոց).

Ի գործ արկեալ զթեթեւագործ ... փայտակերտիկն. (Ագաթ.։)


Գործադիր

See full entry →

s.

actor, executor.


Գործադրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to execute;
to practise.


Գործադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

execution;
practice.


Գործած, ոյ

See full entry →

s.

work, manufacture;
web, weaving.

NBHL (4)

Եւ ընդ ոտիւք նորա իբրեւ զգործած աղիւսոյ շափիղայ. (Ել. ՟Ի՟Դ. 10։)

Եւ գործ անուոցն իբրեւ զգործած անուոց կառաց. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 35։)

Շինեաց ի նմա բիւրազգի գործած ապարանից. յն. բնակութիւն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 48։)

Արար նա կապ քանդակածոյս ի պէսպէս գունակ գործած ճարտարաց. (Եփր. մնաց.։)


Definitions containing the research գործ : 4939 Results

Ծանրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.

NBHL (1)

Մեծացաւ բարկութեամբ՝ լի նախանձու՝ ծանրացեալ տրտմէր ի վերայ գործոցն եղելոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 1։)


Հնչողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հնչիւն;
պղնձագործ հնչողութեամբ, with the tinkling of bells and the clash of cymbals.

NBHL (1)

Պղնձագործ հնչողութեամբ. (Մաշտ.։)


Հողավաստակ

See full entry →

cf. Հողագործ.

NBHL (1)

Որ վաստակի ի հող. հողագործ. երկրագործ.


Ճարտարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.

NBHL (2)

τέχνη ars ἁρχιτεκτονία fabricatio μηχάνευμα machinatio. Ճարտար գոլն, եւ գործ ճարտարութեան. արուեստ. գիւտ. հնարք. հայթայթանք. աջողակութիւն. արհեստ, վարպետութիւն.

Գործ ճարտարութեան ակնագործաց, կամ նկարակերտաց. (Ել. ՟Ի՟Ը. 11։ ՟Լ՟Ե. 35։)


Հետեւանք, նաց

See full entry →

s. geom.

consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.

NBHL (1)

Փառք բարեգործութեանն են հետեւանք. (Սկեւռ. աղ.։)


Կազմարան, ի

See full entry →

s.

book-binders shop;
cf. Գործարան.


Կախաղան, աց

See full entry →

s.

gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.

NBHL (2)

ξύλον, σταυρός, ἰππάριον lignum, crux, patibulus, equulus, equuleus (իբրու Կախարան. գրի եւ ԿԱԽԱՆ) Տանջանարան կախման. տեղի կամ գործի կախելոյ. որպէս ծառ, փայտ, խաչ. մեքենայ քերանաց եւ լլկանաց. պրկոց. եւ Կախումն.

Արար երկուս եւս վանդակս՝ ծածկել զերկրորդ խոյակն, գործ կախաղանաւ։ Նռնաձեւ պղինձս ի վանդակապատսն՝ գործ կախաղանաւ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 17. 18։)


Ճախարակաւոր

See full entry →

adj.

furnished with pulleys;
cf. Ճախարակագործ.


Ճահ

See full entry →

adj. s. adv. v. imp.

fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.

NBHL (2)

Ի ճահ եւ ի դէպ յառաջիկայն ունելով։ Իբրու անօթ իմն՝ թագաւորական գործոյ ի ճահ եւ ի դէպ զբնութիւնս մեր արար. (Նիւս. կազմ. ՟Դ. եւ ՟Ե։)

Մեր է ժամանակ ի ճահ՝ խորհել եւ գործել. (Խոր. ՟Բ. 81։)


Միջամուխ

See full entry →

adj.

entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.

NBHL (2)

Զերանելին ղուկաս, որ իրագէտ եւ միջամուխ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)

Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանաց հանգամանս։ Որ եւ սկսան իսկ սիւնք եկեղեցւոյ միջամուխ ձեռամբ զգործս աւետարանչացն քրիստոսի գործել. (Կորիւն.։)


Համեմատ, ից

See full entry →

adj. adv.

proportionate, equal, conformable, corresponding, analogous, regular, symmetrical, adequate;
— գործել, to proportion;
դնել —, to compare;
եթէ իցեն ի քեզ առաքինութիունք —ք վեհ ճակատագրիդ, if your virtues correspond with your high destiny;
"ըստ համեմատի համեմատաբար, cf. Համեմատութեամբ."

NBHL (1)

Չի՛ք ինչ համեմատ ի կենցաղումս գործոց առաքինութեան. (Խոսր.։)


Հասուն

See full entry →

adj.

ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.

NBHL (1)

Զի հասարակաց կազմեցեալ բուսոց ... ի ստեղծօղդ վերաբերեալ առ նոյն նիւթս կենաց հասուն ներգործէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Հաց, ից

See full entry →

s.

bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.

NBHL (2)

Հաց մեծ գործեալ էր ... եւ սեղան յօրինեալ. (Ճ. ՟Ա.։)

Մշակքն մեծավաստակք ի գործել զանդաստանս քո հաց ի բերան վարձու. (Եփր. պհ.։)


Սպասաւոր, աց

See full entry →

s.

attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.


Չարիք, րեաց

See full entry →

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.

NBHL (3)

κακόν, κακά, πονηρόν, κακία, κάκωσις, πονηρία malum, mala, malitia, malignitas եւ molestia. Չարութիւն. չար գործք. մեղք. յանցանք. գէշ բան. գէշութիւն.

Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Գուցէ հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք ընդ նա։ Մի՛ յօժարեսցիս ընդ բազումս ի չարիս։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեաց հերովդէս։ Ի դառնալ ձեզ իւրաքանչիւր ի չարեաց ձերոց.եւ այլն։

Յետ գործելոյ զչարիսն՝ յայնժամ բազումք հային ի չարիսն։ Ոչ ոք վաղվաղակի եւ յանկարծակի ի չարիսն դիմէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32. 33։)


Սքանչելարար

See full entry →

cf. Սքանչելագործ.

NBHL (2)

θαυμαστοποιός, θαυμαστά ποίων miracula edens, miracula faciens παραδοξοποιός inopinata agens, vel mirabilis. Որ առնէ սքանչելիս միայն. սքանչելագործ (աստուած, եւ զօրութիւն եւ շնորհք եւ ողորմութիւն նորա). եւ Սքանչացուցիչ. ի վեր քան զամենայն միտս.

Ո՛վ տէր սքանչելարար եւ փրկագործ։ Իսկ եթէ սքանչելի է, թողցուք զբան սքանչելարարին՝ տեառնն։ Գովեսցէ զսքանչելարար տէրն։ Թողին զսքանչելարարն աստուած. (Զքր. կթ.։ Ճ. ՟Գ. Ը։ Գէ. ես.։)


Վաղագոյն

See full entry →

adj.

sooner;
prior, before;
քան զբանն — եղեւ գործն, no sooner said than done.

NBHL (1)

Իբրեւ ասաց զայս թագաւորն, քան զբանն վաղագոյն եղեւ գործն. (Պտմ. աղեքս.։)


Նախճիրք

See full entry →

s.

slaughter, carnage, blood;
great loss, prejudice, waste;
—րս արեան գործել, to slaughter;
—րս գործեցին դժնդակս ընդդեմ թշնամեաց, they made a dreadful slaughter of the enemy.

NBHL (3)

Իսկ կորովին վարդան իւրովք քաջ նիզակակցօքն ոչ սակաւ նախճիրս գործէր ի տեղւոջն։ Յանխնայ կոտորելով՝ նախճիրս արեան գործէին. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Է։)

Ոչ սակաւ ինչ գործէր նախճիրս ընդդէմ նորա. (Յհ. կթ.։)

Բազում նախճիր ի տեղւոջն գործեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)


Նաւակառոյց, ռուցի

See full entry →

cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.

NBHL (1)

ՆԱՒԱԿԱՌՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Նաւ գործել. եւ Վարել զնաւ.


Նաւակառու

See full entry →

cf. Նաւագործ.

NBHL (1)

Նոյն ընդ Նաւակառոյց. նաւագործ.


Նաւարար

See full entry →

cf. Նաւագործ.

NBHL (1)

ναυπηγός fabricator navium. Նաւագործ. նաւակառոյց. նաւ շինօղ.


Մեծահաց

See full entry →

s. adj.

grand dinner, magnificent repast;
sumptuous, splendid;
— գործել, to give a grand dinner-party.

NBHL (1)

Պատրաստիցէ առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց, մեծահաց գործիցէ. յն. լոկ, կոչունք, կամ գիներբուք. συμπόσιον. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 28։)


Մեղու, աց

See full entry →

s.

bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.

NBHL (2)

(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.

Անգործ մեղու. այսինքն պիծակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։) յն. κηφήν fucus


Հրաշք, շից

See full entry →

s. fig.

miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.

NBHL (3)

cf. ՀՐԱՇ. θαῦμα miraculum, res mira, admiratio τέρας prodigium . Սքանչելիք. գործ զարմացուցիչ՝ որպէս գեր ի վեր քան զբնութիւն կամ զկարծիս. նշան կամարհեստ աստուածային, ահաւոր եւ հիանալի. որպէս եւ հրաշալի գոլն. ահաւորութիւն, եւ հիացումն. հրաշանալն. զարմանք.

Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)

Դեւք ահաւոր հրաշիւք արհաւիրս գործէին. (Խոր. առ արծր.։)


Ձայնական, ի, աց

See full entry →

adj.

vocal;
tonic;
— գործիք, wind instruments.

NBHL (2)

Ձայնական գործարան, կա գործիք (լեզու, շնչերակք). (Նիւս. բն.։ Աթ. ՟Ը։ Նոննոս.։ Վրդն. ծն.։ Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)

Ի ձեռն լեզուիս գործարանի ձայնականացս բախելով զօդս խօսիւք. (Մաքս. ի դիոն.։)


Ձեռակերտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ձեռագործեմ.


Ձեռն, ռին, ռամբ, ձերբ, ձեռք, ռաց

See full entry →

s. fig. adv.

hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.

NBHL (5)

χείρ manus. Եզր բազկի ի դաստակէ ցծայրս մատանց. թաթ ձեռաց. ափ. բուռն. գործարան շօշափելոյ՝ ըմբռնելոյ, եւ գործելոյ։ Նմանութեամբ, Գործի, միջնորդ. գործ. կար. զօրութիւն. իշխանութիւն. բաւականութիւն. անձն, եւ այլն. ձեռք, ձառք. (լծ. յն. խիր, սանս. քառա ).

Ձգել զձեռն, եւ առնուլ։ Մխել զձեռն յոք կամ ի գործ։ Հնազանդ լինել ընդ ձեռամբ։ Ձեռք նորա յամենեսին, եւ ձեռք ամենեցուն ի նա։ Հանեալ զմատանին իւր ի ձեռանէ իւրմէ՝ եդ ի ձեռին յովսեփայ։ Երկուս ապարանջանս ի ձեռս նորա։ Վաստակք կամ արդարութիւն ձեռաց։ Գործել ձեռօք։ Ահաւանիկ աղախին քո ի ձեռս քո։ Ի գործոց մերոց եւ ի տրտմութեանց ձեռաց մերոց։ Միթէ ձեռն տեառն չիցէ՞ բաւական։ Լինէր ձեռն տեառն ի վերայ քաղաքին.եւ այլն։

Զձեռին գործին քո մերձեցուցեր ի նա. (Ել. ՟Ի. 25.) իմա՛ դանակ, դուր, եւ այլն։

Զի թէ նախ ձեռն ի գործ արարեալ է նորա անիրաւ գործոց. (Փիլ. իմաստն.։)

Ի ՁԵՌՆ. διά, δι’ per. Որպէս թէ Ձեռամբ, այսինքն միջնորդութեամբ, կամ գործականութեամբ. եւ պարզապէս ի նշանակ գործիական հոլովոյ՝ որ պակասի ի յն. եւ լտ. մէկին ձեռքովը, տնով.


Ղակիշ, կշի, կիշի, աց

See full entry →

s.

intrenchment;
encampment;
camp;
army;
— ածել, գործել, to intrench, to throw up intrenchments, to pitch a camp.

NBHL (1)

Ղակի՞շ գործիցեն արդեօք, եթէ արձակ բանակիցեն. (Եղիշ. ՟Դ։)


Նիւթեմ, եցի

See full entry →

va.

to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.

NBHL (1)

νήθω, νέω, νηέω neo, necto. Որպէս Նիւթագործել. մանել. ոլորել. հիւսել. հենուլ. (լծ. յն. լտ. նի՛թօ, նիէ՛օ, նէ՛օշ նէգդօ ). ռմկ. մանել, ոլրել, հուսել, փաթթել, փաթութել.


Նշանազգեաց

See full entry →

cf. Նշանագործ.

NBHL (2)

Որ զգեցեալ ունի զշնորհ նշանաց. նշանագործ. եւ խաչազգեաց.

Նշանազգեաց եւ սքանչելագործ հարցն։ Վասն նշանազգեաց եւ սքանչելագործ հարցն. (Վրք. հց. ՟Ա. ՟Ի։)


Նշխար, աց

See full entry →

s.

bit, piece, particle, fragment;
rest, residue;
remains, mortal coil;
consecrated bread, eulogia;
—ք սրբոց, relic;
տուփ —աց, reliquary, shrine;
— պատարագի, host, wafer;
— կնքոյ, wafer;
— գործել or կազմել, to make wafers;
—ք եւ նշմարք հայաստանի, the antiquities of Armenia (Picturesque Armenia).

NBHL (1)

Նշխար գործել. (Տօնաց.։)


Նորակերտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Նորագործեմ.

NBHL (2)

Նորագործել. (նորաստեղծել. նորոգ շինել. նորոգել.)

Զերկինս ինձ լուսաւորօքդ հրաշագործ խորան նորակերտեր։ Երկնից երկինք յերկիր նորակերտեալ (զեկեղեցի). (Պիտ.։ Անան. ի պետր.։)


Ողորմածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

mercy, charity, clemency, pity, compassion;
charity, alms, almsgiving, goodness;
գործք ողորմածութեան, good deed.

NBHL (2)

Զբարեգործիդ ողորմածութեան զկենդանարար ոտս համբուրեմ. (Նար. ՟Հ՟Ը։)

Ողորմածութիւն՝ աստուծոյ բարեկամութեան առիթ լինի. ողորմածութիւն՝ մեղաց թողութիւն գործէ. ողորմածութիւն ի մահուանէ փրկէ. (Սեբեր. ՟Թ։)


Որ, ոյ, ով

See full entry →

pron.

who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.

NBHL (2)

Որ գործ զանձն եւ զարեաց աշխարհ վատանուն առնէ։ Որ մատեանքն ի մծբնայ էին փոխեալ անդր։ Որ վարք՝ օրէնք ամենայն հայաստանեայց տուաւ։ Զոր փրկութիւն։ Զոր բանս իբրեւ լսէր սպարապետն։ Զոր կատարումն ոչ ունէր օրէնն։ Զոր զկերպարանս անցիցն։ Յոր կերպարան օրինակութեան։ Յոր խունկ հաճութեան։ Յոր աղաչանս նայեցեալ. (Փարպ.։ Խոր.։ Մագ.։ Պիտ.։ Բուզ.։ Նար. ստէպ։)

Ընդէ՞ր դատես դու զմարդասպանս, կամ զո՛րս ոմն (այս ինքն զո՛ ոք իցէ) ի չարագործաց. (Վրք. հց. ՟Ժ։)


Շաքար, ի, աւ

See full entry →

s.

sugar;
մաքուր, սպիտակ, refined or lump -;
խակ —, moist, brown or raw -;
— վանի —, candy;
գործատուն —ի, sugar-mill;
զտարան —ի, rugar-refinery;
համեմել —աւ, to —, to sweeten, to strew or sprinkle with -.

NBHL (1)

Ելիմացիք, յորոց մին է գունդիշապուհ, յորում զազնիւ շաքարն գործեն. (Խոր. աշխարհ.։)


Շղթայատող

See full entry →

adj.

cf. Շղթայագործ.


Շնչաւոր

See full entry →

adj. fig.

respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.

NBHL (1)

Երաժշտականութիւն. ի ձեռն որոյ ամենայն պատկանաւորն նուագ ձայնի կենդանեաց, եւ շնչաւոր գործեաց կազմին հնարիւք հանճարոյ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Փոս, ոյ, ոց, ի, ից

See full entry →

s.

ditch, pit, foss;
trench, hollow;
grave;
— or — հատանել, գործել, փորել, to dig a ditch, to ditch, to trench;
— հատանել քաղաքին, to intrench, to circumvallate.

NBHL (1)

Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոս գործելով։ Պեղեալ արկու հորս.. . ցրուեալք առ եզերբ փոսոյն. . . թաղեցին ի նոյն հորս. (Խոր. ՟Բ. 74։ ՟Գ. 32։)


Ռահ

See full entry →

s.

way, road;
— գործել, հորդել, to travel, to go on a journey.

NBHL (2)

Ռահս յոլովս առաքինութան։ Ռահ գործեալ երկնաւորաց. (Շար.։)

Ռահիւք յաշխարհէ հալածանօքն զձեզ՝ յաշխարհն վերին բարձրացուցեք զմեզ։ Ջուրք սրբին յորդանանու, ռահ գործեն մարդկան յերկինս։ Ռահ հորդեալ յերկինս որդւոց ադամայ. (Շ. տաղ.։)


Վիպասան, աց

See full entry →

s.

romancer;
novelist;
cf. Վիպագործ.

NBHL (1)

συγγραφεύς, ἰστορικός conscriptor, historicus ἑποποιός versificator. Վիպագիր. պատմաբան. եւ Վիպագործ. քերթող պատմաբան.


Վճարեմ, եցի

See full entry →

va.

to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.

NBHL (1)

Իջեալ տեսից, եթէ ըստ աղաղակին նոցա՝ որ յիսն հասանէ, վճարիցեն։ Որ ոչինչ վճարեն։ Ոչինչ վճարեսցէ։ Ձեռօք ձերովք վճարեցէք։ Երկնչէր զիրս դատաստանի արեամբ վճարել։ Որք վճարէին զիրս գործոյն։ Այն արշաւան ասպատակի թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ։ Եւ ոչ այնպէս վճարիցի։ Վճարեալ է ընդ իս եւ ընդ հայր քո մինչեւ ցմահ։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ.եւ այլն։


Վնաս, ուց

See full entry →

s.

wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.

NBHL (1)

Զայդպիսի իրս վնասից իշխեցեր ձեռնարկել եւ գործել. (Փարպ.։)


Տախտակամած, ից

See full entry →

adj. s.

covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.

NBHL (1)

σανιδωτός tabulatus, asseribus tectus ἑξυλώμενος ligno tectus, contignatus. Տախտակօք մածեալ, պատեալ, զօդեալ. Խոր տախտակամածս արասցես զնա (զսեղանն)։ Բովանդակ տախտակամած գործեաց զնա։ Շինեցեր քեզ տուն ... տախտակամածս ի մայրից։ Տունն եւ որ զնովաւ յարկքն ... տախտակամած. (Ել. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Լ՟Ը. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 18։)


Տիկտեսակ

See full entry →

adj.

skin-like;
— գործել, to inflate or blow out as a goat's skin.

NBHL (1)

Տիկտեսակ գործեալ ուռուցմամբ. (Խոր. ՟Գ. 50։)


Օր, աւուր, աւուրք, աւուրց

See full entry →

s. fig. adj. adv.

day, daytime;
time, days, life;
— գործոյ, work-day;
— տօնի, feast-day, holiday;
օր ծննդոց, birth-day;
ուտիք օր, flesh-day;
օր պահոց, fast day;
օր մոխրոց, ash-wednesday;
տօն աւուրց յաւուրս, universary solemnity;
գեղեցիկ or գեղածիծաղ օր, fine, splendid day;
բարենշան՝ երջանիկ or երանաւէտ օր, fortunate, happy, lucky day;
չարագուշակ օր, unlucky day;
այս or զայս օր, today;
օր ընդ մէջ օր ընդ օրն, every other;
օր յօրէ, from day to day;
օր ըստ օրէ, quotidian;
day by day, daily, every day, more & more;
օր աւուր, աւուր աւուր, աւուրց յաւուրս, daily, every day;
առ օրին, նոյն օրին, the same day, in the same day, presently, soon;
զօրն ցերեկ, զօրն իբուն, all day, all day long, during the livelong day, from morning till night;
զօր ամենայն, every day, diurnal;
all day long;
մինչեւ ցօր հասարակ, till noon;
աւուրն, a day;
յաւուր միում, ի միում աւուրց, one day, a day, one fine day, some fine day;
յերկրորդում աւուր, the day after, next day;
ի միուսում աւուր, the day after, tomorrow;
հետեւեալ օրն, the following day;
յետ երկուց աւուրց, two days after;
յերիր աւուր, in three days;
ի նմին աւուր, the same day;
ի նմին իսկ աւուր, the very same day;
յօրէ յառաջնմէ, from the first day;
զամենայն աւուրս, every day, for ever;
յաւուրս մեր, in our days, in these days, in our time;
յաւուրս յետինս, in the latter days, latterly;
յաւուրսն յայնոսիկ, in those times or days;
յաւուրս նորա, under him, during his time;
որ օր, the day that;
զաւուրս, many days, long time;
միով օրով, of a day;
օր ի յօր or օր յօր առնել, to put off from day to day, to procrastinate, to defer, to delay;
օր սահմանել, to fix a day;
կալ զօրս զերեկ դատարկ, to waste the day, to remain idle all day;
համարել զաւուրս, to count the days;
մեռանել լի աւուրք, to die full of days;
շրջել աւուրն, the passing of the day;
բառնալ զծանրութիւն աւուրն, to bear the burden of the day;
դեռ աւուր շատ կայ, it is not yet late, it is yet early;
մինչ աւուր կայ, while it is day;
զամենայն աւուրս կենաց իւրոց, for his whole lifetime;
երկայնին, կարճին աւուրք, the days grow or are growing longer, shorter;
երեք ժամ է աւուրն, it is three o' clock a. m.;
ոչ յետ բազում ինչ աւուրց, in a few days, soon, shortly;
տային նմա աւուրն նկանակ մի, they gave him a loaf daily;
մանուկ ծնեալ առ օրին, new-born babe;
օրն խոնարհեցաւ յոյժ, the day gave place to evening;
շատ է աւուրն, sufficient for the day is the evil thereof.

NBHL (3)

Դեռ աւուր շատ կայ։ Պարտ է գործել, մինչ աւուր կայ, եւ այլն. ըստ յն. ասի՝ օր կայ։ Գնացէք ասէ, ի լոյս, մինչդեռ աւր (օր) կայ. (Կիւրղ. ղկ.։)

Օր զաւուրն հացն ձեռօքն գործէր. (Վրք. հց. ձ։)

Ծուլացուցանելով եւ օր յօր առնելով։ Օր ի յօր առնելով, եւ ժամէ ի ժամ սահմանելով զմեզ գործել զբարի. (Մանդ. ՟Բ։ Եփր. խոստով.։)


Քանդակածոյ, ից

See full entry →

adj.

cf. Քանդակագործ.

NBHL (1)

Քանդակեալ. քանդակագործեալ.


Փուռն, փռան

See full entry →

s.

oven;
bake-house;
kiln;
ծակ փռան, kiln-hole;
— հացագործի, baking-oven;
— խորովածոյ, Dutch oven;
— հասարակաց, common, parish oven;
— խոհակերոցի, kitchen-range;
— խնայողական, economical stove, soup-kitchen;
— կղմինտրի, brick-kiln;
— կրելի, portable oven;
portable air furnace;
ի — or փռան, in the oven;
ջեռուցանել զ—, to heat the oven, to charge, to fill;
արկանել ի —ն, to put in the oven;
cf. Թի.

NBHL (2)

κάμινος fornax, caminus. Հնոց հրոյ. հնոց հացագործաց.

Եկն ի տուն հացագործին.. . առեալ զսա՝ ձգեսցես ի ջեռեալ այն փուռն. . . ի ցօղ փոխեցաւ բոց փռանն. . . Հանեալ զմանուկն ի փռանէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)


Արկղ, կեղաց

See full entry →

s.

chest;
caisson;
trunk, box;
դնել յարկեղ, to pack up, to put in a chest;
հանել յարկեղէ, to unpack.

Etymologies (1)

(-կեղ, -ղաց) «սնտուկ, պահա-րան. 2. դրամի գանձանակ. 3. մեռելների ոսկորները պահելու սնդուկ» ՍԳր. Ագաթ. Կորիւն. որից արկղակերտ Եւս. քր. արկղա-գործ Ագաթ. արկղիկ Պտմ. աղէքս. դրա-մարկղ, արկղակալ (նոր բառեր)։

NBHL (1)

Հրամայեաց արկղ գործել երկաթակապ. (Խոր. ՟Գ 45։)


Արձոյլ, ձուլաց

See full entry →

s.

hoop-net, net, snare, toils.

Etymologies (1)

(սեռ. -ի, իսկ ՆՀԲ դնում է ի-ա հլ.), գրուած նաև արձուղ, արձող «ձկնորսի ուռկան, ցանց» Սեբեր. 59 (երեք անգամ), Ոսև. լհ. ա. 1. նոյն բառն է և արծուի «ծո-վու գործի կամ ցանկ» (իմա՛ ցանց) Բառ. երեմ. էջ 37։

NBHL (1)

Որպէս ձկնորսն սփռէ զարձոյլ, արկանէ զուռկանն։ Արձոյլն Աստուածեղէն բանին ի ծածուկ ոգիսն ձգիցի։ նայի ընդ գործս նրձոյլին. (Սեբեր. ՟Գ։)


Արմ, մի

See full entry →

s.

stump, root;
stem, set, block, chump;
առ արմամբ խլել, to eradicate;
առ արմին դնել, to place near the root.

Etymologies (1)

(սեռ.-ի) «արմատ» Լծ. նար. Տօնակ։ Բրս. ապաշխ. ոսկեդարեան հայերէնի մէջ գործածւում է արմն ձևով (սեռ. -մին, գրծ. -մամբ) Մտթ. գ. 10. Ղուկ. գ. 9. Կոչ. ածանց-ման մէջ մտնում է հետևեալ ձևերով. 1. Փրմ, Արմճ ձևից՝ արմնիլ «արմատ բռնել, հաս-տատուիլ» Ոսկ. ես. արմախարիսխ «հաս-տարմատ» Նար. խչ. յարմնիլ «հաստատուիլ մնաւ» Եփր. մն. 493. արմոջ «դեռ չհըն-ձուած, թարմ, արմատը վրան (խոտ)» Նար. երգ. 330 (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատեն. Ա. էջ 144)։-2. Արմաչ (ևառմուած -ատ մասնիկով), ո հլ. «ծառի արմատ. 2. ցեղ, զարմ. 3. հիմ, խարիսխ» ՍԳր. Սեբեր. Ագաթ. (այժմ նաև բառի արմատը, այսինքն պարզագոյն սկզբնական ձևը). որից արմա-տեւ «արմատ բռնել» Ճառընտ. արմատագէտ Վեցօր. արմատախիլ Ոսկ. արմատակեր Բուզ. Ագաթ. արմատանալ ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. յհ. բ. 8. արմատաքի ՍԳր. Ոսկ. Ագաթ. եր-կարմատեան Եզն. հաստարմատ Սղ. խէ. 2 խորարմատ Վեցօր. արմտիք ՍԳր. Եւս. ատմ կամ արմատիք Եփր. համաբ. իբր եզակի՝ արմտի Եփր. աւետ. որից արմտաժողով Մծբ. ժթ. նոր բառեր են արմատական, բա-յարմատ, արմատացեալ ևն. գաւառաևան-ների մէջ հետաքրքրական է կնիկարմատ կամ կինարմատ, որի հին վկայութիւնն ունի Վրք. հց. Ա. 694 կին արմատ։-3. Ջmւմ (կազմուած զնախդիրով), ի, ի-ա հլ2 «ցեղ, սերունդ» Սիր. խ. 15. Ես. ծդ. 22. Խոր. Կա-նռն. Պիտ. որից անզարմ «անզաւակ» Մագ. քաσացարմ Սկևռ. բարեզարմ Շնորհ. լուսա-զարմ Նար. կայսերազարմ Գնձ. զարմուհի «սերունդի համար պահուած էգ ձի» Վստկ. 197. (ցեղ ցուցնող բառերը առհասարակ կոճ-. ղի և արմատի են նմանեցրած. հմմտ. վերի արմատ բառի երկրորդական «ցեղ, զարմ» նշանակութիւնը, ինչպէս նաև ճիւղ, շառաւիղ՝ որոնք հաւասարապէս երկու նշանակութեւն, ներն էլ ունին)։-4. Արմաճալ «զարմացած մնալ» Բուզ. Փիլ. (հմմտ. աշխ. փայտ կտրիլ «սաստիկ զարմացած մնալ»). որից զ նախ-դիրով՝ զարմանալ ՍԳր. Կոչ. Եւագր. Ոսկ, (խոնարհման մէջ տարօրինակ է զարմա-նասցի Եփր. դատաս. 164). ընդ նախդիրով՝ ընդարմանալ «թմրիլ» ՍԳր. Բուզ. այս ձևե-րից են՝ արմանալի Փիլ. նխ. արմացումն Փիլ. արմացք Մխ. բժշ. զարմանագործ Վե-ցօր Սեբեր. Ոսկ. զարմանազան Ա. եզր. ա-Եզն. զարմանք ՍԳր. Եզն. Բուզ. զարմա-ցումն ՍԳր. ընդարմացուցանել ՍԳր. ըն-ռարմ Վրդն. ևն։

NBHL (1)

Տապար՝ որ է կացին, առ արմի, ի տակն, ի յարմատոց հատանել զոչ բարի գործողսն. (Լծ. նար.։)