to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
chorus-singer;
chorister;
dancing, appertaining to dancing;
surrounded, encircled.
Ետես զորթն եւ զպարաւորսն։ Առին կանայս ըստ թուոյ իւեանց ի պարաւորացն։ Ելին պարաւորք ընդ առաջ դաւթի։ Ո՞չ սմա նուագէին պարաւորք. (Ել. ՟Լ՟Բ. 19։ Դտ. ՟Ի՟Ա. 23։ ՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Ը. 6։ ՟Ի՟Ա. 11։)
առընթեր կալորապէս զպարաւորս ի պարու. (Նիւս. բն.։)
to dance in company.
Յերգ հոգեւոր պարաւորեալ, նդ նախնի հարցըն հանգուցեալ. (Շ. վիպ.։)
skilled in almanac-making.
Ստեփաննոսի երիցու տումարագիտի՝ որդւոյ յոհաննիսի քահանայի՝ ասացեալ յաղագս ընթացութեան արեգական իը ամաց, եւ շրջագայութեան լուսնին իննեւտասներեակ ամաց. որ լինի միահամուռ ընդ ամենայն ամք շլբ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
cf. Տոմսակ.
Նոյն ընդ Տօմար. յն. դօ՛մօս. τόμος . ըստ որում թուղթ. քարտէս. թերթ թղթոյ. մագաղաթ. տետրակ.
cf. Տուգան;
damage, loss, disadvantage, prejudice, injury, wrong;
տուժիւք անձին, at one's expense;
փոխարինել տուժիցն, to indemnify, to recompense.
Անզգամք ընդ առաջ ելեալ ի տոյժս անկցին. (Առակ. ՟Ի՟Է. 17։)
Բազում ինչ յընչից ի պատժոց տոյժս ծախեալ։ Ազատեալք ի պատուհասից տուժից եւ տուգանաց։ զտոյժս սպանութեան իւրեանց հատուցին մահուամբ։ Զորս ի նոցանէ բեաւ աւերումն եւ սասանումն աշխարհին, կրկին տուժիւք զնա նորոգել։ Զանվճար տանջանացն տոյժս։ տուժիւք լլկանաց։ Մեծ տոյժք են ոգւոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յճխ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 51։)
burning.
Որպէս զի մի՛ զախարհ լուցցէ տոչորական՝ սաստիկ հըրատըն բոցագոյն եւ կիզական։ Երրորդ՝ մախանք ինչ նախանձու եւ խեռական, որով մաշէ զհոգին հըրով տոչորական (մախանքն). (Երզն. ոտ. երկն.։)
to burn, to set on fire, to fire.
ՏՈՉՈՐԵՄ ՏՈՉՈՐԻՄ. ἁνάπτω, φλογίζω, συγκαίω, -ομαι accendo, incendo, inflammo, -or;
ardeo, ferveo. Չարաչար այրել, իլ. կիզուլ. վառել. լուցանել. բորբոքել. արծարծել, իլ. երել. բռընկցնել, բռընկիլ.
Բորբոքեալ մեղքն ի նմանութիւն հրոյ՝ տոչորեցան եւ բարկութիւնքն եւ սրտմտութիւնքն աստուածութեանն։ Ընդէ՞ր դուք ընդ նոսա այրեալ տոչորեցայք (կամ տոչորիք). (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։)
handle.
իբր տոռն կամ ունելիք եւ բառնալիք (տապանակին). Ելեալ երթայր չորս տոռոմով. զերդ զօձ խաղայր հանց տահելով. եմուտ ի տուն (ի տաճարն) չորս անկիւնով, յայն տունըն կայր բազում ժողով. (Շ. առակք.։)
fleet;
cf. Նաւատորմ.
ՏՈՐՄԻՂ ՆԱՒԱՑ. στολή classis, armatura navalis. Նաւատորմիղ. գումարտակ կամ բազմութիւն եւ հանդէս նաւաց. ... (իսկ ձեյնս տորմիղ, է լծ. ընդ հյ. տարմ. եւ լտ. դու՛րմա, դուրմի՛լլա. այսինքն գունդ. խումբ. տող. շարք)
cf. Տուգանք.
- ՏՈՒԳԱՆ կամ ՏՈՒԳԱՆՔ. ζημία mulcta, paena, damnum καταλλαγή permutatio. իբր Տուժանք. Նոյն ընդ Տոյժ. տոյժք։ Փոխարէնն վնասուն, պատիժ.
cf. Տուժեմ.
cf. Տուժիմ.
Բայց ի յունաց մասէն, որք ընդ ձեռնադրութեանն տուգանեցան՝ վիճակեալ յաթոռն կեսարու, վարել յունական դպրութեամբ, եւ ոչ ասորւով. (այսինքն պարտ յանձին կալան. հարկեցան). (Խոր. ՟Գ. 54։)
to pay a fine, to indemnify, to make amends, to recompense.
Զաշխարհս ամենայն շահեսցի, եւ զանձն իւրոյ տուժեսցի։ Որ ինչ իցէ մարդոյ, ընդ անձին իւրոյ տուժեսցի։ Զգազանաբեկ ես յանձնէ տուժէի։ Ինչ՝ զոր ոչ յափշտակեալն էր (իմ) տուժէի նոցա։ Զամենայն պատմուճան տուգանօք տուժեսցին։ Զխափանածոյ նորա եւ զբժշկութեանն տուժեսցի։ Տէր հորոյն տուժեսցի արծաթ։ Տուժելով տուժեսցի ցուլ ընդ ցլուն։ Տուժելով տուժեսցի.եւ այլն։
giver, donor.
Զարմանամք ընդ շնորհս պարգեւաց տըւչին. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 1։)
Զի ի ճշմարիտ տըւչէ անտի ընկալցին զամենայն բարութիւնս։ Եթէ տըւչին սահակայ (տեառն աստուծոյ) վկայութեամբ իւրով զբանն սառայի ոչ հաստատեալ էր. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
day, day-time.
Եղեւ ասէ՝ երեկոյ, եւ եղեւ տուընջեան, օր մի. (Վեցօր. ՟Բ։)
day's, belonging to the day, diurnal.
Իբր Տուընջեան, այսինքն Տուընջենային.
gift, donation;
collation;
tradition;
giving in, delivery, surrender;
— օրինաց, legislation, forming laws;
— եօթանասնից, the Septuagint.
Վասն պետրոսի այսպիսի տըւչութիւն եղեւ. ընթերցի՛ր, տեսչութիւն (աստուծոյ)։
heap, mass, pile;
— —, in heaps.
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Տուրեւառ վաճառաց։ Տուեւառ առնել, գնել, վաճառել։ Որ ի կըշիռ տուրեւառին՝ վաճառականքըն խաբեցին. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Յիսուս որդի.։)
Գալով ի վաճառուց տուրեւառից։ Մարդկան սովորութիւն է ի տուրեւառն ընդ միմեանս հաշիւ առնել. (Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ.։)
cf. Տուժիմ.
Տուրժիցի ընչիւք եւ անարգանօք։ Տուրժեցի ամի ամի այսչափ։ Տուրժեցի աւուր աւուր դամ մի. (Պղատ. օրին. ՟Դ. ՟Զ։)
cf. Տպաւորեմ.
τυπόω formo, imprimo, exprimo. Ձեւացուցանել որպէս տիպ նմանութեան. նմանեցուցանել. ձեւացընել.
more or very like, precise, genuine, true;
—ս, precisely;
— ասացից, properly speaking;
կամ — ասել, or more correctly to say.
Որ քան զամենայն օրինակս տպաւորագոյն է։ Պատարագ ընդունելի, եւ տպաւորագոյն քան զզոհ օրինացն։ (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.
τυπόω figuro, signo, fingo, formo, pingo ἁποτυπόω transformo. Տպացուցանել. ձեւացուցանել. նկարագրել. գծագրել. նմանեցուցանել. օրինակել. եւ Կերպարանել, իլ. ձեւացնել, նմանցընել.
amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.
Անթառամ կենացն տռփանք։ Ողջախոհ տռփանօք հոգւոյ։ Աղաչանացն ընթացակից է տռփանքն եւ բաղձանքն հոգւոյն. (Լմբ. իմ.։)
libidinous, luxurious;
Cupid.
cf. Տռփանք.
cf. Տոմսակ.
Եւ ընդ խուն ողջունակ տրակիս ծանիցէ վեհիմաստ հարազատութիւնդ քո. (Ոսկիփոր.։)
granting or according together.
συνδοτήρ qui una largitur. Զոյգ ընդ այլում տուօղ.
cf. Տրամաչափ.
ՏՐԱՄԱԳԻԾ. գ. διάγραμμα diagramma. Գիծ անցեալ ընդ միջակէտ բոլորակի կամ քառանկեան յանկեանէ յանկիւն.
dispositio;
class of verbs.
Դիտեա՛ արդ զհիւրընկալութեան քո տրամադրութիւն ո՛վ սոկրատ, ըստ որոյ եւ մեք տրամակայեալ եմք. (Պղատ. տիմ.։)
Ուր (Երզն. եւ Նչ.) ըստ նախընթաց առման մեկնեն, ասելով.
judicious, reasonable.
Ենթակայ՝ նիւթ մակագրեալ, տրամախոհիցըն զարհուրեալ. (Մագ. խչ.։)
judgment, reasoning.
Ընդհանուրքն ենթակայացեալ են ո՛չ ըստ ինքեան, այլ ի մերում տրամախոհութեանս։ Կարծիք զընդհանուրսն գիտեն՝ առանց գիտելոյ զպատճառսն, իսկ տրամախոհութիւնն ըստ պատճառացն։ Կարծիք զեզրակացութիւն միայն գիտէ. բայց միայն տրամախոհութիւն է, որ հաւաքէ (այսինքն հաւաքաբանէ). (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
diagonal.
Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)
diagonal.
Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)
to go round about, to travel over, to wander here and there.
diameter.
διάμετρος, -ον diametrus, -um. Որ ինչ չափէ զմիջոց իբր զտրամագիծ. յար եւ նման ինչ. դէմընդդէմ ուղղակի ի հանդիպոյ.
Բայց ոչ նմանապէս զըստ տրամաչափսն ընկալցի շարաճշմարտել. (Պերիարմ. ՟Ժ՟Է։)
diametrical.
διαμετριτός, διαμετρικός diametricus, dimensus. Ճշդիւ չափեալ. հանդիպակաց, եւ դէմընդդէմ.
money-changer;
table-companion, messmate.
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. եւ զի՛նչ թագաւորական էր սպտս, զամենայն նմա հրամայեաց տալ. ընդ որ տրապիզիտքն ամենայն սոսկացան. (Կաղանկտ.։)
to put on sandals.
Եւ ինքն իսկ ընդ նոսին տրեխաւորեալ։ Ծառայք ըստ ոսղոմոնի հնարէին, զի զտեարս տրեխաւորեալ ի գետնի գնացուսցեն. (Յհ. կթ.։)
reward, recompense, retribution, requital.
Զի՞նչ տրիտուր հատուսցուք։ Առաջի ընծայէր տրիտուր նմա զպարգեւսն։ Տալ տան զպարտապանութիւն տրիտուր . (Խոսր. Յհ. կթ.։ Մաշկ.։)
inexperienced, inexpert, raw, unpracticed, new;
untamed, wild.
ոչ ուսայ իբրեւ զընջուղ տրմուղ. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 18. (այն է երինջ, որթ. որթուկ. մոզի. յն))
ՏՐՄՈՒՂ ԿՐՄՈՒՂ, տրմղի կրմղի. Նոյն ընդ վերնոյն՝ կրկնութեամբ ըստ հայկական ոճոյ.
disjunctive;
adversative.
Յաշտարակին՝ մին սա եղեալ ... ի տրոհական լեզուացըն լեալ. (Շ. վիպ.։)
to divide, to sort.
Մի՛ տրոհեսցես ի բազմականացդ։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից տրոհես եւ ժողովես։ Տրոհեալ ի դիմաց՝ ուրոյն զատուցմամբ։ Թէ ընդ հրեշտակսն պարակցութեան, յորմէ տրոհեցայ. (Նար.։)
Զքաղցունսն տրոհել, եւ զդառինսն ողջունել։ Զաղնիւսն եւ զյոռիսն տրոհէ ի միմեանց ... Խոտան ի պիտանեաց տրոհի։ յայնժամ զուտ ընտրութեամբ տրոհէ ոչ միայն զմարդ ի մարդոյ, այլեւ զխորհուրդ ի խորհրդոյ. (Մաշկ.։ Վրդն.։ Երզն.։)
cf. Տրոհումն.
Տրոհութիւն ասէ զփեռեկումն եւ զորոշում բանից եւ տանց յընթերցողութեան. (Երզն. քեր.։)
Գետոյն ընդ ամենայն հոսելով՝ տրոհմամբ երկոտասանից վտակաց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.
Տրոհութիւն ասէ զփեռեկումն եւ զորոշում բանից եւ տանց յընթերցողութեան. (Երզն. քեր.։)
Գետոյն ընդ ամենայն հոսելով՝ տրոհմամբ երկոտասանից վտակաց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.
Տրորեսցի՛ ձեռն, զի համարձակութիւն ընկալցի առ տէրն համբառնալ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to stamp on the ground;
to trample or tread under foot;
ոտս or զոտս — ի վերայ, to despise, to insult, to outrage.
Զպատկերն ընկեցեալ յերկիր, եւ տրոփեալ ոտիւքն ի վերայ՝ խորտակէ. (Յհ. կթ.։)
sadly, sorrowfully.
Հոգայր ըզկրիցըն տրտմաբար. (Գանձ.։)