pine forest;
woodman, hewer down or feller.
Որպէս զկոտորումն մայրեւորաց յերկիր անկանէին. (Մեսր. երէց.։)
violet.
Իբրեւ զքրքումս եւ զմանիշակս։ Պտղաբերէ բոյս մանիշկին զմանիշակն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
wet-nurse;
nurse, nursemaid.
Էր մանկակալ եւ սնուցիչ դաւթի։ Էինսնուցիչք եւ մանկակալք թագաւորին. (Ուռհ.։ Մեսր. երէց.։)
mother, young mother.
Իբրեւ զպտուղ որովայնի ի գիրկս ըստ նմանութեան մանկամօր առեալ ընդգրկեալ բերէին. (Ագաթ.։)
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
Նենգով նուաճել, կամ երդմնեցուցանել, կամ ասել, կամ կործանել. (Փարպ.։ Մեսր. երէց.։ Եփր. աւետար.։)
knavish, roguish, cheating, crafty;
falsifying, forging;
stealing.
Չառնուլ վրէժս ի նենգչաց հօր նորա եւ եղբարց. (Սամ. երէց.։)
archer, bowman.
Ոչ տային ճապաղել նետաձգողացն. (Մեսր. երէց.։)
cf. Նետաձգող;
ազգ —աց, Scythians, Sarmatians.
Մինչեւ տիրել ազգին նետողաց։ Յարիցեն ազգն նետողաց յարեւելից աշխարհէն. (Մեսր. երէց.։)
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Տրտմեցոյց զնա (զաննա) ներն իւր (փեննա)։ Տեսցես զանարգութիւն անձին իմոյ ի ներէ անտի իմմէ ... ի ներոյ անտի իմմէ. (Եփր. թագ.։)
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Ի կռուին հրեշտակն ներէր յակոբայ, եւ ոչ եթէ նորա ինչ զօրութիւն ժուժկալէր. (Կիւրղ. ծն.։)
Զօրացան, եւ իբրեւ անմարմին ներեցին ի մարտի։ Ներեա՛ յասպարիզիդ, զի պսակեսցիս։ Մարդիկ մարմնաւորք իբրեւ անմարմինք ներէին ի տանջանս։ Ներեսցուք առ սուղ ժամանակ մի մարմնով, զի զյաւիտենական կեանս վայելեսցուք՝ հոգւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Ոչ ներեմք լսել ինչ յասացելոցն։ Ընդէ՞ր են վաստակք. քանզի զներեցաք չվաստակելոյն։ Զայս եւ աստուած կամեցաւ, բայց ոչ ներեցեր։ Իբրեւ մթնացաւ, ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 35. 42։)
Խնամքն աստուծոյ ոչ ներէ, այլ բազում անգամ փրկէ. (Լմբ. առակ.։)
present, actual;
present.
in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
Զներքսածեալն նորա զսերմն բարւոյ ո՛չ պտղաբերէ. (ա՛յլ ձ. զներգործեալն) (Շ. հրեշտ.։)
wild-turnip.
Քաղեն զնիւ լերինն, եւ թթուեցուցանեն աղիւ եւ ջրով եւ զոպայիւ. եւ որպէս ինքեանք ասեն, կարի յոյժ օգտակար է ի տապ աւուրց խորշակի. (Եղիշ. երէց.։)
matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.
Հաստատեաց զաշխարհս յանկերպարան նիւթոյ։ Ի հողեղէն նիւթոյ դիւրաբեկ անօթս եւ դրօշեալս գործէ։ Գիտասցեն՝ թէ ո՞ւր է նիւթ նոցա։ Պատրաստեցից նմա նիւթս (ի շինութիւն տաճարի)։ Բերէին նուէրս տեառն յամենայն գործս խորանին վկայութեան, եւ յամենայն նիւթս նորա։ Ականս ի նիւթ վատկասին եւ տախտակին. (եւ այլն.)
material.
Հրամայէ մովսէսի առնել օձ նիւթական, եւ զնիւթոյն անուն ի մէջ ոչ բերէ. (Եղիշ. խաչել.։)
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
Ամենայն կին իմաստուն մտօք՝ նիւթէր ձենռօք իւրովք, եւ բերէր մանեալ։ Ի կարմրոյ մանելոյ, եւ ի բեհեզոյ նիւթելոյ։ Շուշանն վայրենի՝ ո՛րպէս աճէ, ոչ ջանայ, եւ ոչ նիւթէ.եւ այլն։
to figure, to represent.
Զտիեզերաց նմանաբերէ զկոչումն. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
Երանի թէ եւ դուք ըստ բժշկական արուեստին բերէիք զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Գիրս նշանագրոց Հայաստան ազգին։ Նշանագիրս աղփաբետաց հայերէն լեզուին։ Տեղեկանայր ի Դանիէլէ նշանագրացն։ Իբրեւ ամս երկուս նովին նշանագրովք տանէր. (Կորիւն.։)
cf. Նշի.
ՆՇԵՆԻ ՆՇԻ. ἁμύγδαλος amygdalus. վր. նու՛շի. Ծառ՝ որ բերէ զնուշ (քաղցր, կամ դառն).
almond-tree.
ՆՇԵՆԻ ՆՇԻ. ἁμύγδαλος amygdalus. վր. նու՛շի. Ծառ՝ որ բերէ զնուշ (քաղցր, կամ դառն).
bit, piece, particle, fragment;
rest, residue;
remains, mortal coil;
consecrated bread, eulogia;
—ք սրբոց, relic;
տուփ —աց, reliquary, shrine;
— պատարագի, host, wafer;
— կնքոյ, wafer;
— գործել or կազմել, to make wafers;
—ք եւ նշմարք հայաստանի, the antiquities of Armenia (Picturesque Armenia).
Եկա՛յք ամփոփեսցուք զգանձս աստուածային զնշխարս սոցա։ Բերէր ընդ իւր նշխարս ինչ յոսկերաց մեծի մարգարէին եւ այլն. (Ագաթ.։)
full of almonds;
abounding in almond-trees.
Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)
mend, to do up, to repair, to restore to the first condition or state, to put in good or better condition;
to regenerate, to reform;
to renew, to renovate, to revive, to re-establish;
— զնկար, to restore a picture.
Մարգարէն աստուածեղէն հոգւով բարբառի, եւ յիւրմէ ինչ որ նորոգէ (կամ նո՛ր ոգէ. յն. առբերէ). (Ոսկ. ես.։)
their.
Նոցայիւքն ընդելացուցանէ, եւ յետոյ զիւրն ի մէջ բերէ. (Երզն. մտթ.։)
almond;
դառն —, bitter -;
իւղ նշոյ, almond-oil;
կիթ նշոյ, milk of almonds;
— շաքարապատ, sugar-plums;
բլիթ ի նշոյ, crisp almond, almond-paste.
ԴԱՌՆ ՆՈՒՇ. ըստ Գաղիանոսի ՝ պտուղ վայրի տնկոց. βάλανος glans. վայրի կաղին. բալամուտ . Այլ բուն դառն նուշ՝ է կրկին. մին է թուփ՝ որ բերէ մանր նուշ ի բնէ դառն. եւ միւսն ծառ որպէս զտունկ քաղցր նշի, այլ պտուղ նորա դառն, աճըպատէմ։
pomegranate-tree;
—ք, դրախտ նռնենեաց, pomegranate-grove.
ῤοά, ῤοιά malus punica (ծառ), malum punicum (պտուղն). Ծառ նռան. տունկ՝ որ բերէ զնուռն. կամ ծառն հանդերձ պտղովն.
cf. Շահաւոր.
εὕπορος, κερδάλεος expeditus, lucrosus, utilis. Որ ունի կամ բերէ զշահ յաւէտ. շահաւոր. շահեկան. կարի պիտանի եւ օգտակար.
fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.
Զըստ կաթինն եւ մեղու շայեկանութիւն (բերէ երկիրն)։ Հեշտալի շահեկանութիւն (ի դարմանոյ արջառոց)։ Խրախանալ հեշտալի շայեկանութեամբ (յամենայն տնկոց)։ Շայեկանութեան եղեն հասեալք (գնացք գետոց). (Պիտ.։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
Ողջ ածել զսիւղոբայս եւ զկապս հայերէն լեզուոյն. (Կորիւն.։)
Մարդ՝ որ զբանականութիւն ողջ ունի, կարէ գիտել՝ թէ աստուած մեղաւորաց երկայնամտութեամբ ներէ. (Վանակ. յոբ.։)
perfect in body, sound in wind and limb;
safe and sound;
entirely, wholly.
Մեք յիրաւի պատժիմք, զի զողջանդամ մարդիկսն խեղէաք. (Եղիշ. երէց.։)
bearing a salutation or good news;
— թուղթ, letter, epistle.
Որ բերէ յինքեան զողջոյն աւետաւոր կամ խաղաղական.
style;
phrase;
method, system, formula;
rank, order, manner, fashion, form;
behaviour, conduct;
dogma, doctrine;
culm or stalk of gramineous plants;
pannier, basket;
— լեզուաց, the character or genius of a language;
— սուրբ գրոց, language of the Scriptures;
ճեմական, բանաստեղծական, ճարտասանական, արձանական, գոթացի, լակոնական, մարոտեան, մեղրածորան ոճ, academical, poetical, oratorical, lapidary, gothic, laconic, marotic, mellifluent or honied style;
բարձր, վսեմ, վայելուչ, յարդարուն, պարզ, կորովի, քաղցր, հեշտ, բարեխառն ոճ, elevated or high, sublime, elegant, florid, simple, nervous, mellifluous, fluent or easy, temperate or moderate manner or style;
ընտանի, կատակաբան, երկայնաբան, անհարթ, խիստ, թոյլ or տկար ոճ, familiar, burlesque, prolix o diffuse, harsh or rough, hard, languishing style;
մաքրել զոճ, to purify, to refine the style;
յոճ եւ ի կարգ մուծանել, to reduce to method, to put in order;
ոճով մանր հայել, to fix, to rivet the attention;
մանգաղ արկանել յոճ ընկերին, to put a sickle unto one's neighbour's standing corn;
գարին յոճ կայր, the barley was green;
cf. Բաղշտակ;
acre (measure of lands);
ոճով, methodically;
distinctly, precisely;
continuously, in detail;
suitably, properly, to the purpose;
նովին ոճով, in the same style.
Յուստինեայ փիղիսոփայի, որ ի մերմէ ոճոյս էր (այսինքն քրիստոնեայ)։ Կղեմէս աղեքսանդրեայ երէց, եւ պանտենոս փիղիսոփոս ստոյիկեան ի մերմէ ոճոյս՝ պայծառանային։ Գաղիանոս (կայսր) մերում ոճոյս արար դիւրութիւն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
habit, disposition;
valour, strength.
Ոյնք ըստանձնեալ ողջախոհիմ ուղփագունեալ։ Քանզի ոյնք քաջաց է, եւ բերէ քաջոլորակս այս եւ այլն. (Մագ. ՟Ժ՟Զ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
hoplites.
Յաւելաւ ոպղիտն. եւ յաղթէր դամարէտոս երէացի։ Ի հիպղոնի, որ է ոսոխ ելանել զինակրին մրցութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
goldsmith.
χρυσοχόος auri fusor, aurifaber, aurifer. իտ. orefice. Ոսկեգործ. որ ոսկերէ կամ օծանէ ոսկւով. հալիչ՝ ձուլիչ եւ կռիչ ոսկւոյ.
cf. Հակառակասէր.
Զոսոխասէրն զսուրմակ ի տեղի սրբոյն սահակայ (կացուցանեն). (Սամ. երէց.։)
hosanna;
երգել —իւք, to sing hosannas.
Իսկ (Երզն. մտթ. եւ ՃՃ. եւ Տօնակ.) կամեցան եւ հայերէն ստուգաբանել.
crushing or treading under foot.
Եւ եթէ այլ ունդք ինչ իցեն, ոտնափշուր կասուն. (Եղիշ. երէց.։)
son, child;
— աստուծոյ, Son of God, Only Son;
—ք լուսոյ, խաւարի, the children of light, of darkness;
հոգւոյ —, cf. Որդեգիր;
—ք բրտից, potters;
—ք որդւոց, nephews;
— ի հօրէ, from father to son, successively;
ըստ հօրն եւ —ն, like begets or produces like.
Զսուրբ երէցն զսամուէլ, եւ զնորին զհոգւոյ որդին զսուրբ սարկաւագն զաբրահամ. (Փարպ.։)
worm, vermin, grub;
— երկրի, earth-worm;
— փայտի, wood-worm;
հնդիկ —, silk-worm;
— աղեաց or որովայնի, gut-worm, maw-worm;
— միայնուկ, երէզ or երիզ —, tape-worm, taenia;
— փորոտեաց ձիոց, bots;
յորդունս համակիլ, to be full of worms, to be crawling with worms, to swarm with worms;
cf. Թաթաւիմ.
faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.
Մտերմաբար նմա ի ծառայութիւն բերէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Մօտակաց.
Գահերէց լինիցին, եւ քան զայլսն առաջինք, եւ մօտակայք նորա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 12։)
assisting, present, neighbouring, near, close to.
Գահերէց լինիցին, եւ քան զայլսն առաջինք, եւ մօտակայք նորա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 12։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Յունական բարբառոյն ի հայերէն դարձուցեալ. (Կորիւն.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
Միտքն զիա՞րդ կարասցեն հասու լինել անճառելւոյն, եթէ ոչ ունիցի յանգութիւն ի նմին իմանալւոյն։ Իսկ զորոյ ունին յանգութիւն, բերէ եւ զնորին ճշմարտութեամբ. (Շիր.։)
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
τολμάω, θρασύνομαι audeo, praesumo ἑπιχειρέω manum admoveo, aggredior. Յանդո՛ւգն բերիլ. յանչափս համարձակիլ. ժպրհիլ. ժտիլ. իշխել. ձեռներէց լինել.
reprehensive, reproving;
evident, manifest.
Ոչ միայն զյանդիմանական գործոյն, այլեւ զսրտին լուսաւորութիւնսն առաջի հրեշտակաց եւ մարդկան բերէ. (Կորիւն.։)
moved or moving suddenly.
Յանկարծաշարժ բաղխմամբ զդողի հարեալ երկիր՝ առ ական թօթափել ի վեր բերէ զյաւիտենից մեռեալսն. (Ոսկիփոր.։)
ruminant, ruminating.
Լերինքն լի են երէօք կճղակաբաշխիւք եւ որոճայնովք։ Զլերինս՝ զհոծեալս էրէովքն կճղակաբաշխիւք եւ որոճայնովքն. (Խոր. ՟Գ. 59։ Փարպ.։)