Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Չարիմաց

See full entry →

cf. Չարամիտ.

NBHL (1)

Չարիմաց եւ դժուարամեռ, զիա՞րդ կախարդեցեր զջուրս ծովուն. (Ճ. ՟Գ.։)


Չարիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Չարամտութիւն.

NBHL (1)

Ամպարհաւաճեալ յիմաստութիւնն՝ ի չարիմացութիւնն, ոչ ծանեան նովաւ զաստուած։ Որ ոչ ունի զչարիմացութիւն աշխարհիս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Չարչարական, ի, աց

See full entry →

adj.

susceptible of pain, passible, passive.

NBHL (1)

Զի հարցէ զխայթոց մահու չարչարական մարմնովն՝ զոր ունէր. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ծ՟Ը։)


Չարչարակից, կցի, կցաց

See full entry →

s. adj.

fellow-sufferer;
compassionate.

NBHL (1)

Զի ոչ եթէ ունիմք քահանայապետ, որ չիցէ կարօղ չարչարակից լինել տկարութեան մերում։ Ամենայն քահանայապետ չափով չարչարակից կարօղ է լինել տգիտաց եւ մոլորելոց. (Եբր. ՟Դ. 15։ ՟Ե. 2։)


Չարչարակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

suffering with another, participation in another's suffering;
compassion.

NBHL (1)

Միաւորեցից զմեղանչական մարմինս տէրունական չարչարակցութեանն. (Պիտ.։)


Չարչարան, ի

See full entry →

s.

instrument of torture.

NBHL (1)

Ո՛վ հրաշալի սուրբ չարչարան, անսահմանին եղեր սահման։ Րաբունւոյն սուրբ չարչարան, աստուածորդւոյն սուրբ զենարան. (Տաղ խաչի.։ 9)


Չարչարեմ, եցի

See full entry →

va.

to torment, to harass, to molest, to pain, to ill-treat, to ill-use.

NBHL (1)

Ոչ տալ քուն աչաց ... յերկիւղէ այսոցիկ չարչարեալ հոգւոյ իմոյ. (Շ. ընդհ.։)


Չարչարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Չարչարանք.

NBHL (1)

Զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)


Չարչարումն, ման

See full entry →

s.

cf. Չարչարանք.

NBHL (1)

Զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)


Չափաբեր

See full entry →

adj. fig.

of a just measure, symmetrical;
moderate, regulated, of steady habits, temperate, sober.

NBHL (1)

μέτριος moderatus. Որ բերէ յինքեան զչափ, կամ ի չափու ունի զանձն. բարեխառն. զգաստ.


Չափաբերապէս

See full entry →

adv.

proportionably, symmetrically, regularly.

NBHL (1)

Զառ ի ծերունեացն անցեալ բան՝ ի պարզագունիցն չափաբերապէս հանդիպեցայց. (Յհ. կթ.) (այն է բան Պորփիւրի. տե՛ս ի բառն Չափաւորապէս)։


Չափաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

measure, symmetry, proportion;
rhythm, meter;
cf. Չափագիտութիւն.

NBHL (2)

Ի նկարագրութիւնսն՝ ո՛չ որ զպայծառութիւն դեղոցն ունի, այլ որ զչափաբերութիւն յօդաչափաբերութեանն՝ նա՛ է գովելի. (Արշ.։)

Եթող նա զտախտակն պղնձի, այսինքն զաստռոնոմին՝ որ ընդունէր զչափաբերութիւն ժամուց տուընջեան։ Աստուծոյ (չիք) ոչ պատկեր եւ ոչ ձեւ, եւ ոչ քանակութիւն, եւ ոչ չափաբերութիւն. (Մագ. ՟Ե։)


Չափակիր

See full entry →

adj.

moderate, temperate.

NBHL (1)

Զմիջինն յառաջ քան զծայրսն ընտրեալ՝ չափակիր լինել փորձեցեալ։ Յոչինչ իջանել ի խոնարհ ի յախտս ... եւ չափակիրն լինելոյ (անգամ չներել), որք զմիջակութիւնսն պատմեն». յն. μετριοπαθέω , չափակրել. որ է չափով կրել կամ չարչարիլ. եւ ի չափու ունել զկիրս, եւ այլն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)


Չափակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

proportion, symmetry, analogy;
commensurability.

NBHL (1)

Գեղեցկութիւն՝ չափակցութիւն է մասանց եւ անդամոց, եւ գունոց. (Մաքս. ի դիոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)


Չափան, աց

See full entry →

s.

measure;
measuring or measurement.

NBHL (1)

Ի նոցա վաստակոց եւ ի քրտանց զհնձանս եւ զգուբս լնուն, եւ նոցա ի տունս եւ ոչ մի չափանաւ հրամայեն տանել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)


Չափարան

See full entry →

s.

calibre;
size;
capacity.

NBHL (1)

Որպէս Չափ, կամ ընդունարան ըստ չափոյ.


Չափաւոր

See full entry →

adj.

of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.

NBHL (4)

μέτριος, σύμμετρος mediocris, commensuratus, moderatus. Ունօղ եւ պահօղ զչափ. ոչ անցեալ ըստ չափ. ունօղ զչափակցութիւն. համեմատ. յարմար. եւ Միջասահման. միջակ. պարկեշտ. համեստ. զգաստ. եւ Նուաստ. խոնարհ.

Անպատշաճ է մեծ մարմնոյ փոքր զգեստ, եւ կամ փոքուն մեծագոյն. այլ իւրաքանչիւրոցն չափաւորն է օգտակար եւ պատշաճ. (Բրս. ճգն.։)

Որ զմեծագոյն գիտութիւնն ունի, զիա՞րդ ոչ ունի եւ զչափաւորն. (Իսիւք.։)

Ի չափաւորացն զփոքունսն իսկ զգալով համեմատեմք. (Պղատ. տիմ.։)


Չափաւորապէս

See full entry →

adv.

with measure, sufficiently, well enough, so so;
tolerably, moderately, modestly, soberly.

NBHL (2)

συμμέτρως, μετρίως mediocriter, moderate, modicum. Չափով. միջակաբար, սակաւուք, փոքր ի շատէ՝ պարզագունիցն չափաւորապէս հանդիպելով. Պորփ.։

Նաւք՝ որ չափաւորապէս բեռինս ունին, դիւրաւ ամբարձեալ լինին յալեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)


Չափաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.

NBHL (1)

Ահաւասիկ դարձեալ չափաւորութիւնս մեր զգիրկս իւր պարզեալ ունի ձերում սրբութիւնդ. (Կիռ. ման. առ շ.։)


Չափեմ, եցի

See full entry →

va.

to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.

NBHL (1)

Չափեցին չափովն։ Չափեսջիք երկուս հազարս կանգունս։ Ո՞ չափեաց ափով իւրով զջուրս, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ։ Մանէ, չափեաց աստուած զթագաւորութիւն քո, եւ վախճանեաց զնա։ Ոչ բազմաժամանակեայն է, եւ ոչ որ թուով ամացն չափիցի։ Որով չափով չափէք, չափեսցի ձեզ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն (մեծացուցանելով զանձինս).եւ այլն։


Չափումն, ման

See full entry →

s.

cf. Չափողութիւն ;
exchange, reward, return.

NBHL (1)

Սաստ սպառնալեաց արդարակորով չափմանց յաստուածային գրոց լսելով՝ սարսափին եւ դողան երիկամունք իմ. (Սկեւռ. աղ.։)


Չբնակաւոր

See full entry →

cf. Չբնաւոր.

NBHL (2)

ՉԲՆԱԿԱՒՈՐ ՉԲՆԱՒՈՐ. τὸ παρὰ կամ ὐπὲρ φύσην quod est praeter naturam, vix naturalis, supernaturalis. Որ ոչն է բնական, անբուն. անբնական. գերաբնական.

Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Չբնաւոր

See full entry →

adj. s. med.

unnatural, against nature;
—ք, non-naturals.

NBHL (2)

ՉԲՆԱԿԱՒՈՐ ՉԲՆԱՒՈՐ. τὸ παρὰ կամ ὐπὲρ φύσην quod es praeter naturam, vix naturalis, supernaturalis. Որ ոչն է բնական, անբուն. անբնական. գերաբնական.

Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Չգիւտ

See full entry →

s.

want, lack;
առ —, for want of, in lieu of, in default of.

NBHL (1)

Առնէին թագաւոր զանտիպատրոս՝ առ չգիւտ արքունական ազգին. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Չգոյ, ից

See full entry →

s.

nothing, not any thing, nought;
առ ի —է, for want of;
ի —է ի գոյ ածել, ի —ից հաստել, to create out of nothing.

NBHL (2)

Ըստ գոյին, եւ ոչ եթէ ըստ չգոյին». (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ը. 12.) իմա՛ որպէս դնի ի յն. ըստ այնմ՝ զոր ունի, եւ ոչ եթէ ըստ այնմ զոր չունի։

ԱՌ Ի ՉԳՈՅԷ, կամ ԱՌ ՉԳՈՅԷ. գրի եւ ԱՌ ՉԳՈՅԻ. Վասն ոչ գոլոյ. վասն չունելոյ. չըլլալէն.


Չեչաքար, ի

See full entry →

s.

pumice-stone.

NBHL (1)

(Ասի) խոշոր՝ որ անհաւասարք են (մասունքն). որպէս չեչաքարն. (իսկ) ողորկն՝ որ հաւասար են. որպէս ապակի կամ մարմառն. (Անյաղթ ստորոգ.։) ( ըստ Լեհ. քար ծակալից սպնգանման. pumex ).


Չեպիսկոպոս, աց

See full entry →

s.

pseudobishop.

NBHL (2)

Յամենայն քաղաքս արիանոսս չեպիսկոպոսս յղէր։ Որ անուանեալք էին չեպիսկոպոսունս աղանդոյն արիանոսաց. (Բուզ. ՟Դ. 5. 8։)

Անընդունելի սինհոգոսին չեպիսկոպոսունքն եւ անարժան քահանայքն նզովեցին զսուրբ գերմանոս պատրիարգն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Թ.։)


Չերէց, րիցու

See full entry →

s.

pseudopriest, bad or unworthy priest.

NBHL (1)

Պարգեւ առեալ չերիցուն զգիւղն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)


Չեւ, չեւ եւս

See full entry →

conj.

not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.

NBHL (1)

Մերթ՝ ըստ հոմաձայնութեան յունին, իբր Եւ ոչ իսկ. ոչ եւս. այնուհետեւ ոչ.


Չէական, ի, աց

See full entry →

adj.

unessential.

NBHL (2)

Ոչ էական. ներընդունական. արարած.

Զիա՞րդ չէականքն եւ չմշտնջենաւորք ընդ էականին եւ ընդ մշտնջենաւորին երկրպագութիւն առնուցուն. (Եզնիկ.։)


Չէզոք, աց

See full entry →

adj. gr.

neuter, indifferent;
neuter.

NBHL (3)

Ի նմանութիւն չէզոքի, ոչ արուի եւ ոչ իգի. (Հ. յունիս. ՟Ի՟Ա.։)

Եւ ոչ որպէս չէզոք՝ ճշմարիտ ներընդունի ասել. ո՛րզան՝ եթէ, ո՛չ եղիցի. եւ ո՛չ՝ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.։)

ՉԷԶՈՔ. Ըստ քերականաց՝ են ի մեզ այն անուանք, որ ոչ նշանակեն իրօք զարու կամ զէգ. իսկ ըստ յն. լտ. արաբ. եբր. եւ այլն, այն անուանք՝ որք ոչ ունին յանգ արական կամ իգական, այլ տարբեր։ Նոյնպէս եւ բայք՝ որ ոչ են ներգործական կամ կրաւորական, այլ անորիշ՝ առանց խնդրոյ սեռի.


Չիղջ, չղջի, չղջից

See full entry →

s.

bat.

NBHL (1)

Յոպոպ, եւ չիղջ. եւ ամենայն զեռուն թռչուն՝ որ գնայ ի չորս։ Զյոպոպ եւ զչիղջ, եւ զամենայն սողուն ի թռչնոց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 19։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 17։)


Չիք

See full entry →

vd. s.

there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.

NBHL (1)

Ի լուսնի չիքն՝ որ չերեւի. այսինքն լուսնի ծնունդ։ Եւ զիւրկթելն ի լուսնի չիքն արա՛. (Վստկ. ՟Ծ՟Ե. ՟ճ՟Ծ՟Ա։)


Չղջիկան, աց

See full entry →

cf. Չիղջ.

NBHL (2)

Չղջիկանի՝ գիշեր փոխանակ տունջեան է. (Եփր. համաբ.։)

Չղջկան (կամ չղջիկան. լս. մաշկաթեւ) կոչէ զկուռսն՝ կա՛մ վասն յոյժ տկարութեանն, կամ վասն խաւարասէր մոլորութեան։ Որք միանգամ ի միտս ընդունին իբրեւ կուռս զվատթար իմացմունս, չղջկանաց լինին բոյնք՝ անմաքուր դիւաց. (Գէ. ես.։)


Չմեղ

See full entry →

adj.

innocent, harmless.

NBHL (1)

ՉՄԵՂ կամ ԱՌ Ի ՉՄԵՂ. Որ չունի մեղանչել այլում. անվնաս, կամ անվնասելի.


Չմեղադրանք

See full entry →

s.

not blaming, not finding fault with.

NBHL (1)

Չմեղադրանս յամենեցունց պահանջեմ. (Ճ. ՟Ը.։)


Չմեղադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Չմեղադրանք.

NBHL (1)

Չմեղադրանս յամենեցունց պահանջեմ. (Ճ. ՟Ը.։)


Չմիաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

disunion, disagreement, variance.

NBHL (1)

Եւ ի մէջ եբրայեցւոց բազում ինչ չմիաբանութիւն կրի։ Ի ժամանակագրութեանն կարի իսկ չմիաբանութիւն գտանի ի մէջ երկոցունց կողմանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Չմնալի

See full entry →

adj.

transitory, temporary, fleeting.

NBHL (1)

Որ չունի կալ մնալ. անցաւոր.


Չմշտնջենաւոր

See full entry →

adj.

not eternal.

NBHL (1)

Զիա՞րդ չէականքն եւ չմշտնջենաւորք ընդ էականին եւ ընդ մշտենջաւորին երկրպագութիւն առնուցուն. (Եզնիկ.։)


Չյաջողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

unsuccessfulness, misadventure, misfortune.

NBHL (1)

Վասն այդորիկ եւ շարժմունք անդադարք. վասն այդորիկ եւ յաջողութիւնք անասնոց. (Մանդ. ՟Ի՟Ը։)


Չորեքաղեան

See full entry →

s.

cf. Չորեքաղի.

NBHL (1)

ՉՈՐԵՔԱՂԵԱՆ ՉՈՐԵՔԱՂԻ. Որ ունի չորս աղիս կամ լարս. որպիսի է նուագարան՝ քառակի աղեօք.


Չորեքաղի, ղւոյ

See full entry →

s.

tetrachord.

NBHL (1)

ՉՈՐԵՔԱՂԵԱՆ ՉՈՐԵՔԱՂԻ. Որ ունի չորս աղիս կամ լարս. որպիսի է նուագարան՝ քառակի աղեօք.


Սանդալաւոր

See full entry →

adj.

shod with or wearing sandals.

NBHL (1)

Որ ունի յոտս զսանդալ եւեթ.


Սանդալիկ

See full entry →

s.

small sandal, slipshoe, slipper.

NBHL (1)

Փոխանակ ոսկէկար եւ մարգարտահուռն կօշկաց ունիմ զսանդալիկս զայս յոտս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Սանդղաձեւ

See full entry →

adj.

ladder-shaped.


Սանձակոծ առնեմ

See full entry →

sv.

cf. Սանձակոծեմ.

NBHL (1)

Ձախուն զերասանակ ի ձեռն առեալ՝ սրտմտականն սանձակոցիցէ. (Եղիշ. միանձն.։)


Սանձակոծեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սանձահարեմ.

NBHL (1)

Ձախուն զերասանակ ի ձեռն առեալ՝ սրտմտականն սանձակոցիցէ. (Եղիշ. միանձն.։)


Սանձակալ, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Երասանակալ.

NBHL (1)

Որ կալեալ ունի զսանձ երիվարին. որպէս հեծեալն.


Սանձահարեմ, եցի

See full entry →

va.

to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.

NBHL (1)

χαλιαγωγέω freno, refreno, rego, moderor. Սանձիւ հարկանել եւ հարստահարել. սանձակոծել. սանձել. նուաճել. ընկճել. նկուն առնել. կրթել.