adoptive, adopted;
առնուլ յ—ս, to adopt as son;
սնոյց զնա յիւր —ս, he nursed him like his own son.
Եղեալ խոսրովայ ընդ որդեգիրս. (Մամիկ.։)
cf. Որդեգրապէս.
Զնորածնեալսն յաւազանէ որդեգրաբար ընդ սրբոյ երրորդութեանն կապեալ սիրով. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
adoptively.
Որ ոչ ըստ հնոյ կտակին օրինադրի, այլ աւետարանաւն ընդ աստուծոյ որդեգրապէս միաւորի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to adopt;
to affiliate.
Զհոգին ընդունելով՝ որդեգրիմք։ Որ որդեգրէ զարարածս, ոչ է օտար յորդւոյ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
Ո՛չ որդէգրեալն որդի կացցէ ընդ մարգոյ՝ ծառայել նմա, այլ որ ճշմարիտ որդին իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
child-birth;
procreation of children.
Կեցցէ վասն որդեծնութեանն։ Զզօրութիւն առնլոյ զսերմն որդեծնութեան ընդունէր. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ Եփր. ՟Ժ՟Ա. 11։)
Sabellianism, Socinianism.
ՈՐԴԵՀԱՅՐՈՒԹԻՒՆ. ὐιοπατορία cum quis et filius et pater sit. գրի եւ ՈՐԴԵՀՕՐՈՒԹԻՒՆ ՈՐԴԵՀԱՐՈՒԹԻՒՆ. Մոլորութիւն սաբէլեան խառնակութեան՝ մի անձն համարելով զորդի ընդ հօր. որ եւ հայրաչարչարութիւն ապողինարիտաց.
fond of one's son, loving one's children.
Յընտանեսիրացն եւ յորդեսիրացն. (Փիլ. իմաստն.։)
child-murder, infanticide.
Զբարբարոսական ազինս՝ որդեսպանութիւն իբրեւ սուրբ գործ ընդունել. (Փիլ. իմաստն.։)
to have the same god-father, to be god-sons.
Խափանել արժան է յամուսնութենէ զայնոսիկ, որք ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն ընդ միմեանս որդիակցին. (Մխ. դտ.։)
cf. Որպէս.
Վախճանք նոցա՝ այլոց են սկզբունք. ո՛րզան տուընջեան վախճան՝ գիշերոյ է սկիզբն։ Տեղական, ո՛րզան, անդ ուր ոսկին է. (Փիլ. այլաբ. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 29։)
calf-headed;
Isis;
golden calf of the Israelites.
Զոր ինչ հեբրայեցիքն որթագլխին վկայէին։ Արար նա երկուս որթագլուխս ձուլածոյս։ Արար ոչ մի որթագլուխ, այլ՝ երկուս։ Դարձուցանել զնոսա յերկրպագութիւն որթագլխացն։ Հաշտեցոյց մովսէս զաստուած ընդ երկրպագուսն ձուլածոյ որթագլխին. (Եփր. թագ.։)
vineyard;
stalk of dried vine-cuttings;
calf-house.
Պարունակ. ո՛րգոն, որթոց, կուսաստան, մարդաստան, ընկուզուտ, կթոց. (Թր. քեր. (ըստ հյ. զի ի յն. կայ լոկ, դափնոց, կուսաստան)։)
oryza, rice.
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)
Յուդա որիշ յայլոցն լրբացեալ մխէր զձեռն ընդ քրիստոսի. (Բրսղ. մրկ.։)
Աբիսողոմ որիշ ի կամացն աստուծոյ, եւ անհնազանդ ընդդէմ հայրենի փառացն. (Համամ առակ.։)
Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
to belch;
to feel inclined to vomit, to retch, to vomit.
ἑρεύγω, -ομαι ructo, eructo եւ νατιάω nauseo ἑμέω vomo, evomo. որ եւ ՈՐԾԿԱԼ, ՈՐԾԿՏԱԼ. Ի ծանրութենէ ստամոքաց կերածոյն ի վեր տալ ընդ որկորն մինչեւ ի բերանն. զգայռել. նողկտալ մօտ ի ժայթքումն. եւ ժայթքել. փսխել. խառնիլ սրտի.
Այլ թէ հիւանդ խուխաբերիցէ անընդմիջելի, կամ ործասցի, մի՛ տացեն հաղորդ, մինչեւ դադարեսցի. (Կանոն.։)
cf. Որպէս.
Զզի՞դ բազում անգամ դնեմք փոխանակ ընդէ՞ր՝ ի. ո՛րկէն, զի՞ (յն. դի՛) ասես, զի՞ գնաս, զի՞ խօսիս. (Փիլ. այլաբ.։)
oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.
Որ որկորոյն, եւ որ ընդ որկորոյն են, ոչ յաղթէ, չէ հաւատացեալ. (Եւագր. ՟Թ։)
Ոչինչ գովեմք (զկերակուրս), որ զկնի որկորից՝ զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Լեզուին եւ որկորիցն զկնտընտոցի օրինակն ունելով. (Առ որս. ՟Ը։ Նիւս. բն.։)
cf. Որկորամոլութիւն.
Յաղագս որկորաժէտութեան դիւաց ... ամենայն դեւքն ընդ ճենճերս խնդալով ագահեն։ Յորկորաժէտութենէ, եւ ի ճակաճանութենէ եւ ի շուայտութենէ։ Դատարկութեամբն եւ որկորաժետութեամբն. (Նոննոս.։ Փիլ. լին.։ Պիտ.։)
cf. Որկորամոլութիւն.
Հոգին սուրբ թշնամանի յանժոյժ որկորստութենէ ... որկորստութեամբ (տպ. (որկորստեամբ). Յճխ. ՟Թ. Եւ եւս Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. ընդհանր.։)
male.
Խառնէին ընդ արս յայլ աշխարհ. եւ զծնեալ էգն ապրեցուցանէին, եւ զորձն սպանանէին. (Միխ. ասոր.։)
Զոհալն էգ է. մուշթարին եւ մառեխն եւ արեգակն որձ են, զօհրայն եւ օտարիտն ընդ որձն որձ են, եւ ընդ էգն էգ. (Տօմար.։)
cf. Որղէն.
ՈՐՂԱՆ կամ ՈՐՂԷՆ. Նոյն ընդ յն. օ՛րղանօն. հյ. Երգիոն.
wall;
partition;
— զորմայն, from wall to wall;
in groping, groping along;
քանդել զ—, to unwall, to dismantle.
Կարեցից գեղարդեամբս ընդ որմնն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 11։)
Պշնու ընդ որմունսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
ՈՐՄ ԶՈՐՄԱՅՆ. իբր մ. Յորմոյ յորմ, յայսկոյս յայնկոյմ ընդհարմամբ. պատէ ի պատ, ասդին անդին զարնըւելով՝ գլորտըկելով.
eagerness, diligence, goodwill, cheerfulness;
մտադիւրութեամբ, cf. Մտադիւր.
Մտադիւրութեամբ ծառայել, կամ խոստովանել, ունկն դնել, հայել, ուսանել. (Սկեւռ. ես.։ Կոչ. ՟Զ։ Փարպ.։ Իսիւք.։) cf. ՄՏԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. (ընդ որում շփոթի ի գրչաց։)
attention, application, care, heed, heedfulness.
Ոչ ամենայն ոգի ընդունի մտադրութիւն եւ զխրատ։ Խրատ մտադրութեան ընդունել։ Գրեցան առ ի խրատ մտադրութեան. (Փիլ. լին.։)
seduction, deceit.
Մտախաբութեամբք ոմանք զինքեանս մոլորեցուցին, զայն վարկանելով բարի՝ յոր ինչ իւրեանց միտքն միտեցին. ընթերցի՛ր ըստ յն. մտաբախութիւն։
cf. Մտախորհ.
ՄՏԱԽՈՀ եւ ՄՏԱԽՈՐՀ. σύννους, στοχαζόμενος cogitabundus, conjectans. Որ խորհի ընդ միտս իւր. խելամուտ. զգաստ. յուզեալ ի միտս. զղջական. եւ Որոճելով. քննելով.
meditation, ponderation, reflection.
Միտքն ընկալեալ զայպիսի յարձակմունս, ինքեան մտախոհութեամբ զառ ի փափաքելին պատճառ պաճարել շահս մարմնոյն. (Նիւս. կազմ.։)
to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.
Ես մտածեալ եմ ննջել ընդ քեզ, եւ դու դատարկ բանիւ խափանել կամիս. (Հ. յնվր. ՟Ի՟Զ.։)
presumptuous;
to one's mind or liking, pleasing.
Որպէս Հաճեալ ընդ միտս իւր, ինքնահաճ.
presumption;
prepossession, prejudice.
Որպէս Ինքնահաճութիւն. հաւանութիւն ընդ կարծիս մտաց իւրոց՝ իւիք պաշարմամբ. յն. նախադատութիւն. πρόκριμα praejudicium.
to keep in mind, to remember;
to have spite against one, to be rancorous;
cf. Մտայոյզ.
Ընդ որ յոյժ մտապահ եղեալ նախարարն ընդ սպառնալիսն. (Ճ. ՟Ա.։)
to comprehend, to conceive, to understand.
Իմա՛ կամ ընթերցի՛ր Մտառու.
of good comprehension, intelligent.
Համբերութիւն մեծ ստացեալ ունիք յանձինս, ոչ ընդունայնութեամբ, այլ մտառու իմաստութեամբ. (Ածազգ. ՟Ե։)
cultivated mind, ability.
Տացէ տէր ընթերցողացդ իմաստութիւն, սաղմոսողացդ մտավարժութիւն. (Ոսկիփոր.։)
mentally;
spiritually;
wisely;
mystically.
Մտաւորաբար լսել, ընթեռնուլ, աղօթել. (Մաքս. ի դիոն.։ Գր. վկ. յիշ։ Շ. ընդհանր.։ Կան. բենեդ.։)
intelligence, good sense, judgment.
Որ զգիրս մտաւորութեամբ ոչ ընթեռնուն. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
cf. Մտանեմ.
Յերկիր ելայ մերկ, եւ մերկ ընդ երկրաւ մտայց. (Ոսկիփոր.։)
intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.
Զթուղթ մտերմութեանդ քո ընթերցան առաջի իմ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
cf. Մուծանեմ.
Եւ այլ ջուրս ածեալ՝ ընդ յոլով տեղիս մտոյց անյայտ գնացիւք. (Խոր. ՟Գ. 56։ եւ Վրք. հց. ձ։)
whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.
Անմեղ ոք յայնպիսի տանջանս (այսահարութեան) մատնիցի. զոր իբրեւ մտրակ կախեալ ի մեծի տանս ցուցանէ աստուծոյ տեսչութիւնն. զի հայեցեալ ընդ այն բազմաց՝ ամփոփեսցին. (Եզնիկ.։)
Տանջեցին զնա յառաջագոյն մտրակօք, եւ յետ այսորիկ թքանէին ընդ երեսս նորա։ Ետ զթիկունս իւր ի հարուածս մտրակացն պիղատոսի. (Իսիւք.։ Լծ. կոչ.։)
Իբրեւ մտրակաւ յիշատակաւս (սրբոց) առ ի հաւասարութիւն ընդոստուցեալք. (Ածաբ. մակաբ.։)
whipped;
spurred;
— երիվար, post-horse.
Նստուցեալ զնա ի վերայ մտրակավար երիվարի դիմոսականին. (Վրք. ոսկ. (որպէս ռմկ. թաթար, կամ չափղըն, կամ մէնզիլ թագաւորական։))
cf. Մրազարդ.
Որոյ չեւ եւս էր փաղփաղեալ բողբոջեալ մրադիր բոյսք մօրուացն ընդ ծնօտսն։ Մրազարդ մօրուքն ի ծնօտսն դեւեռս էր տիգեալ եւ ընձիւղեալ. (Յհ. կթ.։)
dark with down, downy, furnished with soft dark hair;
— յօնք, black eye-brows.
Որոյ չեւ եւս էր փաղփաղեալ բողբոջեալ մրադիր բոյսք մօրուացն ընդ ծնօտսն։ Մրազարդ մօրուքն ի ծնօտսն դեւեռս էր տիգեալ եւ ընձիւղեալ. (Յհ. կթ.։)
vile, abject, low, base, mean, despicable;
obscure.
Ստորին. յետնեալ. փանաքի. անարգ. անաւագ. աննշան. սինլքոր. նուաստ. ընկեցիկ. երկրաքարշ. (արաբ. է յերկիր հարստեալ, մխեալ, իբր ի կենդրոն. թաղեալ. ծածկեալ)
to smoke, to blacken with soot, to soil, to dirty.
Մի՛ մրճոտել. ((զայս մատեան), մի՛ բաց բերան եւ մերկ ընկենուլ. Սարգ. յիշատ.։)
to blacken with smoke or soot.
Մի՛ մրճոտել. ((զայս մատեան), մի՛ բաց բերան եւ մերկ ընկենուլ. Սարգ. յիշատ.։)
to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.
եւ ն. μελετάω mussito, murmuro ἑπᾴδω, κωμῳδέω , ἑκτραγωδέω cano, recanto ἁποκλαίω defleo եւ այլն. Մրմունջ առնել. մռմռալ ընդ ունչս կամ իբրեւ զմունջ. յերգ առնուլ եւ հենգնել. հծծել. հեծեծել. ողբալ. մեղմաձայն հնչել. մնչել. շշնջել. եւ Քրթմնջել, տրտնջել.
Առ մարդկօրէն խորհուրդսն, որ մրմնջեն մեզ, եթէ ոչ յօգուտ է հակառակ կալ ամենեւին ընդ դեւս. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.
ψιθυρισμός susurratio. որպէս եւ μελέτη (յորմէ մեղեդի). declamatio եւ այլն. Մռմռումն ընդ ունչս կամ որպէս զմունջ. մրմնջելն. երգ մեղմաձայն. մեղմ ձայն երգոց. հեծութիւն, ողբոց եւ այլն. մռլտոց, քթին տակէն երգելը, թրմնջալը.
cf. Մրջիւն.
Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)
Որպէս զմրմունջս գետնագնացս։ Ի մրջենէ առնուցումք օրինակ։ Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն. (Շիր.։)
ant, emmet, pismire.
Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)
Որպէս զմրմունջս գետնագնացս։ Ի մրջենէ առնուցումք օրինակ։ Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն. (Շիր.։)