flagellation, whipping, scourging, cudgeling, flogging, drubbing, discipline, chastisement.
Զնոյն անցս չարչարանաց, եւ զձաղանս եւ զձաղկանս խոխոտի կրել. (Յհ. կթ.։)
to beat, to whip, to flog, to lash, to scourge, to flagellate, to discipline.
Ստուար ջայլոտիւք ձաղկել. (Ճ. ՟Բ.։)
of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
consonant.
Պիտի մակագրութեան ձայնակից լինել դիտաւորութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
vocal;
vowel;
* — պատարագ, high-mass
Տեսարանքն յանձայնից եղեն ձայնաւորք, իբրու երաժշտիւք ի վերայ ածելով զգեղեցիկ եւ ղոչն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
to raise one's voice, to cry out, to exclaim, to vociferate;
to call, to invite, to convoke;
to pronounce, to utter, to address, to tell, to express;
to name;
ի խրախոյս —, to encourage, to inspirit, to give heart to.
cf. Ձայնահաս.
Եհաս ի խոռն. որ է յարեւմտից կոյս եկեղեցւոյն իբրեւ ձայնընէց մի. (Ուռպ.։)
to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.
ἅχθομαι, προσεχθέω taedet me, molestiam capio, offensus sum ἁκηδιάζω acedia afficior, anxius sum ἑκκακέω segnesco, deficio եւ այլն. Ծանրանալ իմն եւ թանձրանալ ոգւոց կամ սրտի. տաղտկանալ եւ զազրանալ. նեղիլ. թուլանալ. ծուլանալ. վաստակիլ. լքանիլ. թախծիլ վհատութեամբ. ձանձրնալ, զզուիլ, գանիլ, յոգնիլ.
Պաղատիս դարձին իմ առ քեզ եւ ոչ ձանձրանաս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
easily growing tired.
Որ փոյթ ձանձրանայ, լքանի, վհատի.
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
Զընկերին շահս, կամ զատուծոյ պատիւն յինքն ձգել. (Յճխ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Զ։)
ՁԳԵԼ. ἑκτείνω extendo, porrigo διατείνω, προτείνω, παρατείνω protendo եւ այլն. ἑκπετάζω, ἑκπετάννυμι expando եւ այլն. Տարածել. սփռել. երկայնել. ընդարձակել. կարկառել զձեռն. ձկտիլ. եւ այլն. երկնցընել, փռել.
Ձգել զձեռն, կամ զգաւազան ի վերայ գետոյն, կամ զծայր գաւազանին։ Վարմ ձգել։ Լարս ձգել։ Ձգել զվարագոյրս. զերկինս իբրեւ զխորան. զխարիսխ. զաղեղն. զոտս. զչափն սամարեայ ի վերայ երուսաղէմի. զհիւսիսի զոչնչիւ. գործիս թռչնոց. ցանց ոտից։ Որ ձգի ի ծովն մեծ, կամ յանապատն, կամ մինչեւ ի սիդոն. Չոգան ընդ ամենայն ձգեալն (այսինքն տարածութիւն, դաշտ, անապատ)։ Զձեռս իւր ձգէ յօգուտ։ Մի՛ ձգեսցեն զձեռս իւրեանց յանօրէնութիւն։ Ձգեաց անարատ զճանապարհս իմ։ Մի՛ ձգեր զբարկութիւն քո ազգէ մինչեւ յազգս։ Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ. եւ այլն։
Ձգել զլուծ, կամ ակօս ի դաշտի. կամ պարանօք, ցանցիւ, կապանօք. կամ զուռկանն, զգործին ի ցամաք։ Ձգել արտաքոյ տաճարին. կամ ի հրապարակ, ի տագնապ, ի գթութիւն։ Ձգեցից առ իս։ Ձգել զսուր, զբան։ Ձգել ի ջրոց (ի դուրս)։ Ձգել զդուռն զկնի։ Ձգել զօդ։ Ձգել զմեղս իբրեւ երկայն պարանաւ։ Մի՛ ձգէք յանձինս զսատակումն. եւ այլն։
Մտանէ արեգակն, եւ ի տեղի իւր ձգի (այսինքն կըքաշուի)։ Ելին ձգեցան ի քաղաքէ անտի։ Փորձի՝ առ ի յիւրոցն ցանկուցեանց ձգեալ. եւ այլն։
Բամբասանք յանհաւատիցն ձգեցաւ զկնի աշակերտաց աւետարանին։ Տուգանք եւ զրկութիւնք ձգին ի վերայ մեր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
cf. Ձգիչ.
Առակէ ի խմոր յաղագս ձգողական զօրութեանն։ Աղանդք օտարոտիք յոյժ ձգողական զօրութիւնս ունին. (Երզն. մտթ.։)
draught, drawing, traction;
shooting;
attraction;
tendency, inclination;
attachment;
— շնչոյ, respiration, breathing;
— ըմպելեաց, draught, gulp;
— վառարանի, the draught of a chimney.
Յաղագս ելեքառոնացն ձգմանցն, եւ հերակլեան քարանցն. (Պղատ. տիմ.։)
tension, extension, tendency;
distension, lengthening, erection, expansion;
— ջղաց, tension of the nerves, convulsion.
ՁԳՏՈՒՄՆ կամ ՁԿՏՈՒՄՆ. Ձգտիլն՝ ըստ ամենայն առման.
Թօթափումն, եւ ձկտումն եւ սոսկումն սրտի. (Նաւում. ՟Բ. 10։)
artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.
Ձեռագէտք արուեստին, կամ ճարտարապետութեան. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 25։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
ՁԵՌԱԳԷՏ, գէտք. գ. Գործ արուեստագիտի. ճարտար գործած.
Երկինք եւ երկիր, եւ ամենայն ձեռագէտ արուեստից որ ստեղծան. (Յճխ. ՟Դ։)
Սա է, որ ձեռագիտացն եւ պայծառագոյն արուեստիցն ասացելոց գտակ. (Փիլ. բագն.։)
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
Ա՛ռ ի ծառայէն ձեռնագիրս։ Ձեռագիր իմ տուեալ. տուաք քեզ ձեռաց գիր։ Այս ձեռագրովս ընդ քեզ ի դատաստան մտից. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։)
made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.
Ձեռագործ արուեստին. (Փիլ. այլաբ.։)
manufacture, handiwork, industry.
Զտիւս յաղօթս միանգամայն եւ ի ձեռագործութիւնս ծախեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
by hand, manual;
subject, submissive;
own, proper.
Ի վերայ ձեռականաց արհեստից. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
made with the hand, manufactured;
manufacture;
creature;
building, town built by oneself;
farm;
craft, calling;
— իւր, the work of his own hands.
Արա՛ ողորմութիւն ձեռակերտի քո. (Վրք. հց. ձ։)
Քո ձեռակերտից. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
cf. Ձեռագործեմ.
Զարմանահրաշ շինուած, որ ի հաւատոյ եւ ի յուսոյ եւ ի սիրոյ ձեռակերտի. (Սկեւռ. լմբ.։)
glove;
ագուցանել ձեռէս, to glove;
ագանել ձեռէս, to put on one's gloves;
հանել զձեռէս, to unglove, to take another's gloves off;
to unglove, to pull or take off one's gloves.
Եւ Ընծայ ի ձեռանէ. ձեռաձիր. որպէս ռմկ. հէտիյէ. եւ սալը.
cf. Ձեռագէտ;
chiromancer, palmister.
Եւ եւս՝ Գէտ, այսինքն գիտօղ ձեռի ի հմայել եւ ի գուշակել։ Ուստի յաջորդ բառն։
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
χειροτονέω, χειροθετέω manumprotendo, manus impono, ordino, creo, constituo, designo. Ձեռն դնել ի վերայ ուրուք՝ ի նշանակ տալոյ զկարգ ինչ կամ զաստիճան. օրհնել. կարգել. կացուցանել. եւս եւ Մկրտել. եւ Դրոշմել.
Ձեռնադրեցին նոցա ըստ եկեղեցւոյ երիցունս։ Ձեռնադրեալ յեկեղեցեաց անտի. (Գծ. ՟Ժ՟Դ. 22։ ՟Բ. Կոր. ՟Ը. 19։)
laying on of hands, ordination;
consecration;
anointing, coronation.
χειροτονία, ἑπιθέσις τῶν χείρων, χειροθεσία, χειρεπιθεσία impositio manuum, ordinatio, designatio, creatio. Ձեռնադրելն, իլն. տըւչութիւն եւ ընդունելութիւն սուրբ աստիճանաց կարգին. օրհնութիւն. դրոշմ. կնիք. ըստ յն. անխտիր ասի, դրութիւն, կամ ձգումն ձեռաց.
Ի ձեռն ձեռնադրութեան ձերոյ մարգարէք՝ ագարոս եւ տիմոթէոս. (Նար. առաք.։)
nourished, brought up by hand;
nursling, pupil, scholar;
creature.
θρεπτός alumnus եւ χειροήθης mansuetus, cicur. որ եւ ՁԵՌՆԱՍՈՒՆ. Ի ձեռս սնեալ, եւ դաստիարակեալ. աշակերտ. սան. եւ Ձեռնընդել.
enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.
Խորհուրդ կրկին ձեռնարկ վերստին. (Նար. գանձ խչ.։)
cf. Ձեռնարկումն.
Ընկա՛լ յիսուս զպաղատանացս ձեռնարկութիւն քեզ ի հաճութիւն։ Փակեալ արտաքուստ ի ձեռնարկութեանց մերոց իմաստից։ Զի զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. եւ այլն. (Նար.։)
artisan;
art, business;
work.
Երկրագործի, եւ ձեռնարուեստի։ Զձեռնարուեստս, զերկրագործս. (Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. աղ.։)
Կերակրեալ լինէին սուրբքն ձեռնարուեստիւք իւրեանց. (Արծր. ՟Գ. 5։)
broken-handed, one-handed.
Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 19. ի յն. ասի, ջախջախ՝ ձեռաց կամ ոտից։)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
Ձեռներէց զնա առնել՝ առ ի տիրելոյ եւ այլն. (Յհ. կթ.։)
to lend a helping hand, to help or succour.
Ձեռնկալ հաստիչ։ Ձեռնկալ կենաց՝ հերքելոյս. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ի՟Թ։)
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
Ձեռնկալո՛ւ լեր աղքատին։ Մի՛ լինիր ձեռնկալու մեղաւորին. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 12։)
aid, succour, assistance.
ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.
Առ ձեռնկալութիւն պատրաստ. Ընդ ձեռնկալութեանն՝ զօրավար։ Բազմերախտիս ձեռնկալութեան խնամողօրէնն պաշտպանութեան։ Գիշերայնոյն արհաւրաց ձեռնկալութիւն ձիթոյ. (Նար.։)
stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.
Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)
Ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւն ասէ, կամ զանխտիր իսկ ձեռնձգութիւն ի հրարժրելիսն։ (Գէ. ես.)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Քիրամ արքայ տիւրոսի ձեռնտու էր սողոմոնի եղեւնափայտիւք. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 11։ Տե՛ս եւ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 22։ ՟Ժ. 74. եւ այլն։)
Անչափ տրտմութեանցն կիրք՝ ծանրագոյն ինչ ախտի լինին ձեռնտու։ Ձեռնտու լինելով խաղաղութեան, կամ անտանելի հիքութեանց։ Կենցաղօգուտ ընծայից գոլ ձեռնտու. (Պիտ.։)
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
Ախտացեալ յօդիցն լուծմամբ. որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեանն ձեռնտուութիւն։ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)
emancipate, set free;
major, of age;
— առնել, to set free, to emancipate.
ἅφετος, χειράφετος emancipatus. Չափահաս ժառանգ ոք ազատ ի ձեռանէ դաստիարակի. ինքնացեալ իշխան ընչից հայրենեաց.
to take, to seize, to arrest, to make prisoner, to take into custody, to apprehend.
Զտիմոթէոս ձերբակալեաց. (Նախ. ՟բ. մակ.։)
Ձերբակալեալ են (ի սատանայէ). (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.
σχῆμα habitus, figura ῤυθμός modulus ὐπόδειγμα , τύπος exemplum μορφή forma եւ այլն. Տեսիլ լրման քանակի. չափ եւ դիտակ մարմնոյ. յարդարուած. յօրինուած. զարդ. եղանակ. օրինակ. տարազ. տեսակ. կերպարան. կերպ. տիպ. նմանութիւն. համեմատութիւն. ունելութիւն.
Սուրբ ձեւոյն արժանի լիցիս։ Առնուլ զձեւ ուխտի։ Զկերպարանս ձեւոյ սրբութեան. (Մաշտ.։ Վրք. հց. ստէպ։)
cf. Կերպարանիմ.
Ո՛չ օրինակաւ ձեւացեալ։ Երեւակ կենացդ փայտի ձեւասցի ի պատկեր սրտիս. (Նար.։)
Բան մեր աներեւոյթ ի միտս՝ ձեւանայ գրով եւ քարտիսիւ. (Շ. բարձր.։)
Ձեւանայի աղօթական, եւ տիրապէս ոչ էի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
painted, represented.
Գտին սակաւ ինչ քրիստոնեայս, ձեւանշան ունելով զպատկեր տիրամօրն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
cf. Կերպարանութիւն.
Այլեւ ըստ արուեստին իսկ գործ ձեւացումն ըստ մտահաճութեան իւրոյ (էր), եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Կերպարանութիւն.
Այլեւ ըստ արուեստին իսկ գործ ձեւացումն ըստ մտահաճութեան իւրոյ (էր), եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Կերպարանեմ.
Երեսք զսփոփանս ձեւացուցանէ, եւ արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ. (Նար. լ։)
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
scissors.
Կտրոցն ձեւ ստուգեալ, գի՛տ, թէ որո՞յ է ձեւիչ, քարի՞, թէ փայտի, թէ հանդերձի. (Հին քեր.։)
horse-shaped.
որ եւ ՁԻԱՁԵՒ, ՁԻԱՆՄԱՆ. Ունօղ զկերպարանս իմն ձիոյ. որպիսի է ձիագետի.
to ride, to mount a horse.
Ձիարկեալ եւ նա ի պաղեստինացւոց աշխարհին արշաւէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. (յն. յանդգնեալ։))
cf. Ձիարկեմ.
Ձիաւորեալ (ոտիցն) բեւեռն, եւ սուրբ ձեռացն. (Ոսկիփոր.։)
Գունդք մարտիրոսացն՝ ձիաւորեալքն հետեւակ. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
cf. Ձիընթացարան.
Ի ձիընթացս ասպարիսին հատին զգլուխ նորա. (Հ=Յ. յնվր. ՟Գ.։)
pitch, tar;
— ծամելի, mastic.
Թէ կակուղ լինի ձիւթն, երեք անգամ պարտ է եփել, որ պնտի։ Ձիւթն այն լաւ է, որ յստակ լինի եւ սպրիկ. (Վստկ.։)
ՁԻՒԹ ՅՈՒՆԱՑ. ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ. Ազգ ընտիր ձիւթոյ. ըստ լտ. pix graeca, sive optima. (Բժշկարան.։ Վստկ.։) (Իսկ ձութ. ռմկ. է նաեւ Մազտաքէ։)