Definitions containing the research դաւ : 996 results

Սովոր, ից

adj.

accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.

· Calfa

NBHL (1)

Զսովորն փառաւորութիւն մատուցանէին։ Ոչ սովոր, այլ օտար բարբառով։ Ըստ սովոր դաւաճանութեան. (Սկեւռ. յար.։)


Սունաւոր

cf. Սուինաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

հետեւակազօր մկնդաւորք եւ սունաւորք։ Վաղրաւորք, սակրաւորք, սունաւորք։ Սունաւորք՝ աղեղնաւորք. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 15։ Շ. եդես.։)


Շղթայ, ից

s.

chain;
chain, concatenation, continuity, series;
— ոսկի, gold chain;
—ք գերութեան, the bonds of slavery;
արկանել ի —ս, to chain, to enchain, to put in chains, irons or fetters;
խորտակել զ—ս, to break one's chains.

· Calfa


Շնորհ, ի, աց

cf. Շնորհք.

· Calfa

NBHL (1)

Զկեանսն՝ որ յետ քնոյ (սաւուղայ), շնորհաւ ետ նմա դաւիթ. (Եփր. երաշտ.։)


Շնորհագործ

adj.

produced by divine grace.

· Calfa

NBHL (1)

Սամոստացին (զքրիստոս) շնորհագործ որդի անուանէր, եւ ոչ զբանն աստուած մարդ լեալ դաւանէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Շնորհակորոյս, րուսի

adj.

graceless, unthankful, ungrateful.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ դաւիթ սիրայի զամենայն ինչ մեմփիբոսթեայ ապախտաւորի եւ շնորհակորուսի. (Եփր. թագ.։)


Շնորհապատար

adj.

full of grace.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր սարդենասեր անպահ պահանգաց շնորհապատար արարուածոյ յարկի դաւթեան համբակին ճեմարանօրէն արուեստիւ սադրեաց. (Նար. խչ.։)


Շնորհապարտ, ից

adj.

much obliged, very grateful, mindful of benefits received;
— գոհութիւն, gratefulness, gratitude, thankfulness;
— գտանիլ ումեք, -զանձն դաւանել առ ոք, to be indebted for, to owe, to be under obligations, to be beholden to;
— կացուցանել զոք, to oblige a person, to obtain a right to his gratitude;
— եմ բիւրուց խնամոցդ, ով եղբայր, I am grateful to you for all your care, my brother.

· Calfa


Տաշխ

cf. Ստաշխն.

· Calfa

NBHL (1)

Խունկ խորհրդաւոր՝ տաշխ, եւ տենչալի։ Անուշահոտ խնկոց, տաշխից, եւ կինամոնաց. (Գանձ.։ Շար.։)


Տաշխն

cf. Ստաշխն.

· Calfa

NBHL (1)

Խունկ խորհրդաւոր՝ տաշխ, եւ տենչալի։ Անուշահոտ խնկոց, տաշխից, եւ կինամոնաց. (Գանձ.։ Շար.։)


Դատակնիք, կնքի, կնքաւ

s.

sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.

· Calfa

NBHL (1)

Արար մահկանացուս զմեզ վասն դատակնքին՝ որ եդաւ ի վերայ մեր. (Իգն.։)


Դարանակալ, ի, աց

adj.

cf. Դարանագործ.

· Calfa

NBHL (1)

ἑνεδρεύων (դարանօղ), ἕνεδρον (դարան). insidiator, insidiosus Որ նստի ի դարան. դարանագործ. որոգայթադիր. դաւաճան.


Դարձեալ

adj. adv.

turned, returned;
converted. again, anew;
moreover, besides, otherwise, even, likewise;
bis;
also.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձեալ կրկնէ։ Վերստին դարձեալ թախանձ արկանեմ։ Դարձեալ անդրէն ի յետս նահանջես։ Յետ նոցա դաւիթ, դարձեալ եւ պետրոս. (Նար.։)


Դերանունութիւն, ութեան

s.

antonomasia.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ են պէտք դերանունութեամբ զայնոսիկ, յաղագս որոց բանս ընթանայր, նշանակել (այսինքն զթոնդրակեցի աղանդաւորս՝ պաւլիկեանս կոչել). զի համագործութիւն իրի յանդիմանակաց եղեալ՝ ոչ կարօտանայ անուանակոչութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.)


Դերեւ

adj.

eluded, vain, useless, frustrated;
—, ի —, ի —ս առնել, կացուցանել, հանել, to frustrate, to deceive, to deprive, to elude, to avoid, to render vain, to render abortive, to make useless;
to annul, to invalidate;
—, —ս լինել, ելանել, to deceive one's self, to be frustrated, to deprive one's self, to be vain, useless, to miscarry, to escape.

· Calfa

NBHL (1)

Ի դերեւ ելանէր խոկացեալ դաւաճանութիւնն. (Յհ. կթ. ստէպ։)


Խաւարտածին

adj.

bearing or producing vegetables;
reared on vegetables.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խոտաբուղխ խաւարարտածին այծեաց օդաւառ կոզեալ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Խելամուտ

adj.

intelligent, well-informed, skilful, learned;
— առնել՝ կացուցանել, to initiate, to instruct, to inform;
— լինել, to be well-informed, to have profound knowledge, to be well versed in, to understand thoroughly, to know perfectly;
— լինել ապագայից, to penetrate the future;
— լինել ի մէջ բարւոյ եւ չարի, to distinguish, to know good from evil;
— լինել յամենայն ճանապարհս իւր, to be have prudently or wisely;
— լինել ի սրտի իւրում, to revolve, to turn over in one's mind, to reflect, to consider, to mediate, to ruminate, to ponder;
— լինել ոգւոյ նորա, to seize the meaning, to enter into the spirit of;
— ամենայն իմաստութեան, learned in all knowledge.

· Calfa

NBHL (1)

Խելամուտ էի դաւիթ քան զամենայն ծառայսն սաւուղայ։ Էր դաւիթ խելամուտ յամենայն ճանապարհս իւր։ Մանկունս խելամուտս ամենայն իմաստութեան։ Եւ դու տեղեակ խելամուտ տաղեացն։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց.եւ այլն։


Խեղդեմ, եցի

va.

to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.

· Calfa

NBHL (1)

Տրտմեցաւ յոյժ, եւ կամէր խեղդել զինքն։ Չոդաւ խեղդեցաւ։ Խեղդէր զնա այս չար ի տեառնէ. (Տոբ. ՟Գ. 10։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 14։)


Խեղդումն, ման

s.

strangulation;
suffocation.

· Calfa


*Խեղճ

cf. Թշուառ.

· Calfa


Խէթ, խեթի, խիթի

s.

knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.

· Calfa


Խղճեմ, եցի

vn.

to make case of conscience of, to scruple, to doubt;
ոչ ինչ խղճեմ, my conscience does not blame me;
երթ առանց իրիք —ոյ, go without scruple or hesitation.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ժողովուրդն խղճեր. եւ ասէին, արքայ դաւիթ փրկեաց զմեզ, եւ արդ փախստական է յերկրես։ Ո՞չ խղճիցեք յանձինս, եւ լինիցիք դատաւորք չարեացն խորհրդոց։ Որ խղճեն, թէպէտ եւ ուտիցէ՝ դատապարտեալ է։ Ե՛րթ ընդ նոսա առանց իրիք խղճելոյ։ Խղճէին ի նմանէ որ ի թլպատութենէ անտիհաւաստացեալքն. եւ այլն։


Ծղօտ, ից, ուց

s.

stem, stalk, cane, reed;
culm.

· Calfa

NBHL (1)

(որպէս թէ ծղյօդ. ծիղ յօդաւր. կամ ըստ Հին բռ. ծղօտն, որպէս թէ ոտն ծղի, ճղի) καλάμη stipula. Ցօղուն. խոզան. եղէգն խոտոց եւ բուսոց եւ արմտեաց՝ բարակ, ուղղաբարձ, եթէ միապաղաղ, եւ եթէյօդ առ յօդ զօդեալ.


Ծնկեմ, եցի

va.

to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.

· Calfa

NBHL (1)

Նոքա որ զանբժշկական ախտն ծնկէին զայրանային առ ցաւսն։ Հեռիւ եւ նախանձու ծկնէին։ Առ հեռ եւ առ նախանձ ծնկեալ՝ նենգաւ գնայր ընդ դաւիթ։ Քանզի ծնկին ի նոյն ոգիքն եւ միտքն. (Ոսկ. ես.։)


Ծովայածուկ

cf. Ծովայած.

· Calfa

NBHL (1)

Խարդաւանօղ զծովայածուկն կապտօղ. (Մագ. ՟Ը։)


Ծուղակ, աց

s.

snare, trap;
net, springe, noose.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ետես զնա (զբերսաբէ) դաւիթ, որսացաւ ի գեղն նորա որպէս ի ծօղակս. (Եփր. թագ.։)


Կազմ, ոյ, ի

s. adj.

construction;
preparation, furniture, ornament;
— գրոց, binding of books;
ready, quite ready, prepared;
active, diligent;
disposed;
— լինել, to be ready, prepared;
to be disposed to.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում եւ կազմ գնդաւ։ Իբրեւ զկազմ զօրական։ Կազմ կառօք եւ երիվարօք. (Փարպ.։ Իսիւք. Պիտ.։)


Ընդդիմահարիմ, եցայ

vn.

to resist;
to repel, to repercute.

· Calfa

NBHL (1)

Որք դաւաճանէին եւ ընդդիմահարէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)


Ընդհանրութիւն, ութեան

s.

universality, generality.

· Calfa

NBHL (1)

Ասաց, գիտութիւն էակացն, եւ ո՛չ էակաց ... յօդս (ն) եդաւ վասն յայտն առնելոյ զընդհանրութիւն էակաց. այսինքն զամենայն էակս. (Սահմ. ՟Է։)


Ընձիւղեմ, եցի

va.

to bud, to shoot, to put forth, to sprout, to germinate, to blossom.

· Calfa


Ընտանի, անւոյ, անեաց

adj. s. familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմութիւն ընտանի արանց քաջաց։ Ընտանի իւր բնակչօք։ Ի ձեր ընտանի տեառնէն։ Ընտանի դաւաճան կամ թշնամի. եւ այլն. (Խոր.։ Արշ.։ Մխ. երեմ.։ Նար.։)


Ընտիր, տրոց

adj.

chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.

· Calfa


Զգուշանամ, ացայ

vn.

to take care, to provide one's self, to watch, to superintend, to look after, to be cautious, to defend one's self, to mistrust;
to evade, to fly, to keep, to stand out of the way;
to manage with economy;
to abate, to secure one's self, to observe, to parry, to consider, to reserve to one's self, to act up to ones dignity, to retain;
— անձին, to take care of one's self, to be on one's guard;
— յառաջ, to await the future;
— պահել, — ի կերակոց, to fast;
to diet;
— զսաս ուրաք ի փայտի, to put in irons, to lay by the heels;
— ի կառաց, to get out of the way.

· Calfa

NBHL (1)

Զգուշանայ զդաւառի փրկութիւն. (Պիտ.։)


Զեռամ, ացայ, ացի

vn.

to creep;
to swarm;
to crawl;
— եռալ, to burn, to be fervid;
— ցանկութեամբ, to burn with concupiscence;
յամենայն զեռնոց որ զեռայցեն ի վերայ երկրի, from all creeping things that creep upon the earth.

· Calfa


Զերծանիմ, ծայ

vn.

to be freed, delivered, to escape, to make one's escape, to disengage one's self, to save one's self, to run away, to detach one's self;
to slip off, to slide away;
— յառողջութիւն, to be cured;
— ի խաւարէ ի լոյս, to pass from darkness to light;
— յամուսնոյ, to be widowed, deprived of one's husband.

· Calfa


Խնկաւորութիւն, ութեան

s.

censing;
praise, respect, adoration.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ խնկաւոր քումդ առակի. Սիոն հոգեւոր, խնկաւոր եւ խորհրդաւոր. (Նար. ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)


Խոկամ, ացայ, ացի

va.

to think, to reflect, to meditate, to consider, to contemplate, to imagine.

· Calfa

NBHL (1)

Խոկայր նմա զդաւաճանութիւն անհնարին մահու. (Յհ. կթ.։)


Խոհամանամ

vn.

to precipitate one's self, to fling, to cast or throw one's self headlong.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՈՀԱՄԱՆԱԼ. Որպէս Ամանալ ի խոխոմս, խարդաւանիլ.


Խոյգողութիւն, ութեան

s. fig.

conquest of the golden fleece;
violation, rape, ravishing.

· Calfa

NBHL (1)

Խարդաւանցն զուգել ամուսին, եւ զնորին խոյգողութեանն զարմ՝ թագաւորութեանն ցուցանել ժառանգաւոր։ Գործոնեայ շնութեան, գողութեան, եւ խոյգողութեան. (Պիտ.։)


Խոյլ, խուլից

s.

swelling, blotch;
schirrus, scrolula;
— պարանոցի, wen, goitre.

· Calfa

NBHL (1)

Խոյլ. Ուռոյց՝ որ շուրջ զկոկորդաւն ի թարախոյ եւ յարենէ լցեալ ծնանի. զոր Գաղիան. բռ. խոզատանձ կոչէ վասն առաւել զխոզս լլկելոյն. որ է անստոյգ մեկնաբանութիւն։


Խոյս

s.

flight, running away;
— տալ՝ առնուլ՝ լինել, to fly, to take to flight, to escape, to decamp, to steal or slip away, to break loose;
to be guilty of tergiversation;
to avoid, to flee from, to shun.

· Calfa

NBHL (1)

Խոյս ետ իսրայէլ ի նմանէ։ Խոյս տուեալ ել ի փարաւոնէ։ Խոյս ետ յերեսաց նորա դաւիթ։ Խոյս ետուն յերեսաց առն իսրայէլի ընդ ճանապարհ անապատին։ Խո՛յս տուրի միջոյ ամաղեկացւոյն։ Պատարագօք երթիցենխնդրելզտէր, եւ մի՛ գտցեն զնա, զի խոյս ետ ի նոցանէ։ Խոյս ետ իբրեւ ստուեր։ Արդարոյն խոյս տուեալ (ի մրրկէ) կեցցէ յաւիտեան։ Խոյս ետ վասն ամբոխին ի տեղվոջէ անտի.եւ այլն։


Խոնարհագոյն

adj. adv.

inferior;
lower;
below.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ խոնարհագոյն եւս ասէ, թէ հեղից ի վերայ տանդ դաւթի. (Ագաթ.։)


Կաղամբ, ից, աց

s.

cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.

· Calfa


Ըմբոստանամ, ացայ

vn.

to resist, to kick, to disobey, to revolt, to mutiny;
to grow insolent, bold, proud.

· Calfa


Ըմպահկեմ, եցի

vn.

to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)


Ըմպահկեցուցանեմ, ուցի

va.

to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)


Ընդ

prep.

to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.

· Calfa


Ընդարձակ, աց

adj. adv.

free;
large, ample, vast, spacious, great;
diffuse;
— ժամս, for a long time, or duration;
— ի նեղութիւնս, magnanimous, long-suffering, patient;
— կեանք, a dissolute life;
— է, it is lawful, permitted, it is not prohibited;
— կեալ, to live daintily;
— գնալ, to live dissolutely;
— առնել, to facilitate;
at length, lengthily;
diffusely;
dissolutely;
յ—ի, freely, at large;
յ—ի լինել, to be free, in liberty, at large;
to be unbound.

· Calfa

NBHL (1)

Զդաւելն ... ընդարձակ մարթեցուցանեն վարժել. (Խոր. ՟Ա. 26։)


Ընդարձակամիտ

s.

magnanimous, patient.

· Calfa


Ընդարձակեմ, եցի

va. fig.

to dilate, to enlarge, to make greater, to increase, to augment, to extend, to prolong;
to disband, to relax, to spread, to widen, to reach, to stretch, to give ground, to amplify;
— բանիւ, to exaggerate;
to relax, to give repose to;
to tranquilize;
ընդարձակելով — զձեռն յօք or ումեք, to open the hand, to give freely, to be generous;
— ումեք, to give rest or repose, liberty, license.

· Calfa