corporal, corporeal.
Ի մարմնեղէնս տաղաւարի։ Մարմնեղէն հրեշտակք՝ դասք սրբոց ճգնաւորաց։ (Յընթեռնուլն զերգ երգոց) արտաքոյ ամենայն խորհրդոյ մարմնեղինաց պարտիմք լինել. (Նար. ՟Ե. եւ Նար. յովէդ. եւ Նար. երգ.։)
cf. Մարմնոյք.
agonotheta, athlotheta.
Ինքն հանդիսապետն եւ մարտադիր (քրիստոս)։ Յաղթիցէ դէմ յանդիման մարտադրին. եւ այնպէս առ մարտադիրն մատուցեալ՝ բարձրագլուխ զպսակն պահանջէ։ Ահա հասեալ է մարտադիրն, եւ յաղթանակն է ի ձեռին. (Սարկ. քհ.։ Սարգ. յկ. ՟Զ։ Շ. եդես.։)
of or belonging to war or battle, warlike;
warrior, combatant.
Մասն հոգւոյն՝ որ հաղորդեալ է արութեան եւ ցասման, մարտական գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
Զինեալք անցանիցէք յառաջագոյն քան զեղբարս ձեր, եւ լինիցիմք նոցա մարտակիցք. (Յես. ՟Ա. 14։)
Պարտեսցի առ յինէն մարտակցաւն իմով արեամբ յիսուսիւ քրիստոսիս. (Ճ. ՟Ա.։)
ՄԱՐՏԱԿԻՑ. որպէս Դիմամարտ. ոսոխ. դէմընդդէմ կռուօղ. (նոյն հոմաձայնութիւն է եւ ի յն) իբրու լտ. adversarius, oppositus եւ այլն.
Ախոյեան յարիցուք մարտակցացն։ Անյիշաչար այր կանխեաց ի թողութիւն առ մարտակիցն. (Կլիմաք.։)
companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.
Եւ ըս ՟Բ նշ. Բախումն ընդ թշնամիս. դիմամարտութիւն. որպէս լտ. proelium, congressus.
Զի մի՛ յերկոցունց կողմանց ունիցիմք մարտակցութիւնս, տեսութեան եւ մտածութեան. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
tumultuous, troubled, agitated by war.
Գոչիւն աղաղակի, եւ մարտամբոխի իսմայէլեան զօրուն. կա՛մ ընթերցի՛ր, մարտ ամբոխի, եւ կամ իմա՛, ամբոխ մարտիկ զօրու։
to be a martyr, to suffer martyrdom, to undergo death in witness of the faith.
cf. Մարտուցանեմ.
Դաստիարակել պարտ է հրահանգիւք, եւ ոչ դեղիւք զչար եւ զդժուարագոյն (ախտ) մաքառեցուցանել. (Պղատ. տիմ.։)
combating, opposing;
quarrelsome.
Որ մաքառի. հակառակաբան. դիմախօս. ոսոխ.
Արդ ե՛կ արա՛ ցիս, ո՛ մաքառողդ իսրայէլի։ Ե՛կ ցո՛յց դու զինչ ասես, իմաստուն մաքառող ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Մաքառ.
Ի նոյն խօսսն իւր է մաքառումն մի, զոր ասացեալ է նորա մեծապէս վասն բաշխից։ Միւս եւս գիրք՝ մաքառումն ընտրանաւ։ Տեսանեմք եւ զմաքառումն գայիոսի, զի էր նա այր կորովի եւ իմաստուն բանիւ. զի արարեալ է նորա զայս գիրս մաքառման ի հռոմ քաղաքի ընդդէմ պրոկղոսեայ (մոնտանեան). (Եւս. պտմ. ՟Դ. 26։ ՟Բ. 26։ ՟Զ. 20։)
cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.
Տապան իմն է մաքրական։ Ի մաքրական քո ծնելութիւնդ ապաւինեալ։ Պատարագ մաքրական, եւ նուիրումն ընտրական. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ. եւ Նար. մծբ.։)
Զօրութիւն իմն է մաքրական մեղացս՝ տեառն սփածանելին. (Նիւս. երգ.։)
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռն՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։ (որ բերի ի յաջորդ նշ։))
Որպէս է զօրութիւն մաքրական տեսակացն. (Պղատ. տիմ.։)
clear-headed.
Մաքրամիտ իմաստիւք փայլեալ. (Երզն. լս.։)
purely, neatly;
chastely, modestly;
merely, simply.
Եւ ոչ ճանաչել մաքրապէս կարեն զօգտակարն, եւ կամ զպատերազմողն։ Եւ ոչ միում աւուր նոյնք մեք մաքրապէս կամք մնամք, թո՛ղ թէ յամենայն ի կեանս, այլ՝ ե՛ւ մարմնով ե՛ւ հոգւովք միշտ հոսիմք եւ փոփոխիմք. (Առ որս. ՟Զ։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
Է եւ այլ ամբարձմամբ մաքրել զիմանալեացն անուոց պատկերագրութիւն։ Խորհրդականօք վերաբացութեամբք պարտ է մաքրել. (եւ այլն. Դիոն. ստէպ։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
Մաքրողական պարգեւացն շնորհք ... ջուրցն սրբութեան։ Ի մաքրողականէ եւ ծախիչ հրոյն։ Մաքրողական չարչարանօք։ Մաքրողական դեղք. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ եւ Սահմ.։)
purity, cleanliness;
purification;
depuration;
expiation;
neatness, tidiness;
— ջրոց, limpidity;
— օդոց, pureness, serenity, clearness.
Կուսական մաքրութեամբ։ Ջուր մաքրութեան ի քէն մկրտելոցն յարբումն իմաստից։ Հայցելով ի ծառայէն մաքրութիւն ջրոյ ի լուանալ զմեղս ադամայ. (Շար. (այսինքն մկրտութիւն, իբր մաքրոտութիւն։))
Մայր մաքրութեան՝ լռութիւն եւ հնազանդութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Մեզոյն.
Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
by ourselves.
Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Մեծաբանիմ.
cf. Մեծաբանիմ.
cf. Մեծաբանիմ.
very rich, wealthy, — opulent.
Մեծ իմն՝ մեծ իրք են գտանել մարդ հաւատացեալ. քան զամենայն գանձս մարդկան մեծագանձ երեւեցուցանեմ. (Կոչ. ՟Գ։)
very beautiful, lovely, graceful, charming.
Գարունն իւրով մեծագեղ վայելչութեամբ։ Արեգական եւ լուսնի, որ զուգակիցք միմեանց մեծագեղն զարդուք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Ե. յորմէ եւ Շիր.։)
preciousness, great worth.
Աման ինչ կնքեալ՝ նշանակիչ իմն է ներքնայնոցն մեծագնութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
loud or highsounding, noisy, blustering, roaring, clamorous, vociferous, obstreperous.
Մեծագոչ հնչմամբ աղաղակեմք. (Յհ. իմ. ատ.։)
noble, generous, magnificent;
ostentatious;
grand, imposing, stately, superb, magnificent.
Զմեծագործ եւ զբազմերախտ ի քրիստոսէ պարգեւեալ մեծ աւանդ. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Բազմագութ.
Մեծագութ ողորմութեան նորա լինիմք փառաւորիչք. (Վեցօր. ՟Զ։)
crowding in, rushing on in crowds.
Հոսէին մեծագրոհ դիմեցմամբ ի տես նոր արքային. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
of illustrious family or descent.
Մեծազգի եւ իմաստուն. (Ճ. ՟Բ.։)
Գաւառատեարք, նահանգապետք, մեծազգեացք, եւ ամենայն ուխտք քահանայութեան. իմա՛, անձինք մեծազգի արանց, կամ ընթերցի՛ր, նահապետք մեծազգեացն։
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Մեծ իմն, եւ մեծազօր են շնորհք. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Մեծախորհուրդ.
μεγαλόφρων sapientissimus, prudentissimus. որ եւ ՄԵԾԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Մեծն խորհրդով. խոհական եւ գիտնաւորյոյժ. իմաստուն ամենայնիւ.
Մեծախոհից օրէն վարկայ, որք իմաստիւք են գերակայ. (Լմբ. ի շնորհ.։)
Մեծութիւն առ իմաստնոց՝ ոչ զփարթամութիւն ընչից ասէ, այլ զմեծախոհ լինելն ի բանս եւ ի գործս. (Լմբ. առակ.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
μεγαλόφρων sapientissimus եւ μεγαλόψυχος magnaimus. Զանձնէ ասի՝ որպէս մեծախոհ. մեծիմաստ. հանճարեղ. եւս եւ յն. ոճոյ՝ որպէս Ընդարձակ ոգւով, մեծահոգի, մեծանձն.
Յամենայնի մեծախորհուրդ է այրն, եւ իմաստասէր։ Մանկունք քաջք եւ մեծախորհուրդք. (Ածաբ. ի կիպր. եւ Ածաբ. ի մակաբ.։)
Ընդ յոյժ մեծախորհուրդ իմաստասէրն պիթագորաս իրաւացի է միշտ զարմանալ։ Զսոյն եւ մեծախորհուրդն խրատաբանէ սողոմոն. (Պիտ.։)
cf. Մեծաթիւ.
Եւ նոցա մեծախումբ արարեալ ժողով՝ դիմեցին ի դիւաբնակ անապատն. (Կաղանկտ.։)
great sea, Ocean.
Մեծն ծով ի վեր համբարձեալ ... յայս ի մերս ի ներքս հոսեալ անկաւ ի մեծածովս. (Փիլ. իմաստն.։)
large-eyed.
Եւ ինքն մարիամ բարետեսիլ դիմօք, մեծակն, եւ անձամբ չափաւոր։ Ասի ըստ մարմնոյ մեծակն, եւ լայն երեսօք, որ է պատկեր իմանալի հոգւոյն գեղեցկութեան. (Տօնակ.։ Վրդն. յանթառամն.։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
μεγαλόφρων cui magnus est animus, vel intellectus, sapientissimus. Մեծն հանճարով. հանճարեղ. մեծախոհ. իմաստուն. շատ խելացի.
Մեծահանճար վարդապետիդ իմոյ արիստոտէլի. (Պտմ. աղեքս.։)
Մեծահանճարն կիւրեղ։ Մեծահանճար իմաստնովքն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Պիտ.։)
Ուր բազում է փտութիւնն, մեծահանճար բժշկի է պէտք. (Կլիմաք.։)
having great faith or belief in.
Թագաւորեցուցին իշխանքն վրաց զտրդատ զորդի դստերն մեծին տրդատայ աշխարհին հայոց արքայի՝ այր լաւ եւ մեծահաւատ եւ իմաստուն. (Պտմ. վր.։)
all wise, omniscient.
Տե՛ս զմեծահնար իմաստութիւնն աստուծոյ վասն մեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36.) յն. զաստուծոյ իմաստութեանն զգերազանցութիւն։
very wonderful, astonishing, surprising.
Մեծահրաշ նշանօք հաւատարիմ եղեւ որդի աստուծոյ գոլ. (Տօնակ.։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Զերկուս լուասւորսն զմեծամեծս։ Կէտս մեծամեծս։ Քաղաքք մեծամեծք յոյժ։ Նշանս եւ արուեստս մեծամեծս։ Աւարօքն մեծամեծօք։ Մեծամեծ դատաստանօք։ Մեծամեծ հարուածս առնէին։ Ածեր ի վերայ իմ մեղս մեծամեծս։ Մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք.եւ այլն։
Եւ իբր գ. μεγαλείον, μεγαλεῖα, -λα magna, magnifica. Մեծ իմն. իրք մեծք. մեծն բան, մենծ մենծ բաներ.
honorable, worthy of honour.
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Վարեցեալք ոչ նուազօք առ ի յիմաստասիրութիւնն յարձակմամբք, զմեծամտութիւնն փոխանակ քամահանաց յարգեալ. այսինքն լաւ համարեալ մեծամիտ երեւիլ՝ քան արհամարհ. (Փիլ. տեսական.։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
Առ բազմագութն այն աստուած եւ հայր տէր պարտիմք մեծայոյս լինել. (Խոսր. պտրգ.։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
Տեսանելով զմեծանձնութիւն, եւ զկորովութիւն բանիցն, եւ զանյաղթ իմաստութիւն նորա։ Զառ ի յաստուածուստ պատուեալ սրբոյ քահանայապետիդ ի մեծանձնութենէ ընկալաք զհրաման։ Զիսկն խաչիս մեծանձնութեան. (Շ. բարձր.։)
Ունիմ ասէ պատմել ինչ քոյոյդ մեծանձնութեանդ. (Ճ. ՟Գ.։)
Անկշիռ մեծանձնութիւն վիմի կացելոյ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
Հռիփսիմէ հռչաակգեղ՝ մեծապայծառ վայելչութեամբ. (Շ. տաղ.։)
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
Զմեծապարգեւն նորա շնորհս։ Մի՛ արտաքսիցես զմեզ յայսպիսի մեծապարգեւ շնորհէ։ Զաստուծոյ իմոյ մեծապարգեւ ողորմութիւնն։ Մեծապարգեւ փառօք դառնայ. (Դիոն. եկեղ.։ Խսոր։ պտրգ։ Ոսկիփոր.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
μεγάλως magnopere, maxime, magnifice, valde, vehementer. Մեծ իմն օրինակաւ. առաւել. յոյժ. կարի. եւս քան զեւս.
Ուրախ եղեւ մեծապէս։ Մեծապէս զոսկերս իմ շարժեցին։ Պաշարեալ եմ մեծապէս յամենեցունց։ Մեծապէս գոհանամք։ Մեծապէս կարօղ լինել յամենայն ժամ առ քեզ է.եւ այլն։