Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Ծուլամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Ծուլանամ.

NBHL (1)

Առ ծնողս ծուլալ՝ ոչ աստուած, եւ ոչ մարդ միտս ունելով՝ խորհրդակից արդեօք լինիցի երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Ծուլանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.

NBHL (1)

Ի կասկածի կարծեացն ծուլացաւ յիս երիկամունք իմ. (Մագ. ՟Դ։)


Ծռեմ, եցի

See full entry →

va.

to bend, to bow, to incline;
— զդէմս, to make grimaces.

NBHL (1)

Թիւրէ զլեզուն, ծըռէ զշրթունսն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)


Ծռութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inclination, curve, bent;
— դիմաց, grimace.

NBHL (1)

Ուղղութիւն եւ ծռութիւն։ Զի թէ ասի գիծ ուղիղ եւ կամ ծուռ, յայտ է թէ յուղղութենէն կամ ի ծռութենէն յարանունաբար ասացան. (Արիստ.։ եւ Անյաղթ որակ.։)


Ծրագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.

NBHL (2)

Ճարտարապետի եղէգն առեալ՝ չափ դնէ, եւ ծրագրէ այնու ներքնատունս եւ վերնատունս. (Աթ. ՟Ը։)

Եւ այս նախ սահմանեալ շնորհիս նկարագիրս ծրագրեաց աստուած զիսրայէլ, եւ զորակս գունոցն արկ ի վերայ նորա քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)


Ծրդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to stain, to soil or dirty oneself.

NBHL (2)

Կրկին ծրդեալ շինուածս խօսուն. իբր աւերակ աղտեղեալ, կամ խանգարեալ։

Ծրդեալն ներկեալ ասի, աղտեղեալ եւ շաղախեալ. գուցէ նմանութեամբ բորոյ ծաւալելոյ, որ եւ յիշի սատակութենէ ամօթոյս ծրդիմ. իմա՛ շառագունիլ, կամ խռովիլ։


Ծրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.

NBHL (1)

Կոթող ինչ կանգնեալ ուրեք, եւ ամենայն թռչուն ի վերայ ծրտիցէ. (Թղթ. բար.) (յն. վերանստիցի։)


Ծփամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.

NBHL (1)

Ծփայր ի խորհուրդս իւր իբրեւ զծով։ Միտքն անկայուն է եւ մշտաշարժ, եւ անյագ ի ծփելոյ ի զանազան խորհուրդս. (Լմբ. սղ.։)


Ծփանք, նաց

See full entry →

s. fig. adv.

cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.

NBHL (2)

περιφορά circumlatio եւ այլն. Ծուփք. ծփումն. յուզմունք ալեաց ծովու, կամ ծովու յերեսաց ալեաց. յոյզք եւ վարանք. հոգք, զբօսանք, զբաղանք. տատանումն.

Ծով է ինձ ծփանաց՝ կենցաղոյս բերմունք։ Անդորրութիւն ծփանացս։ Խաղաղութիւն ծփանաց։ Ի հեղձմանէ ծփանաց մեղաց. (Նար.։)


Ծփեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to excite, create or produce a tempest;
to agitate, to trouble.

NBHL (2)

Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)

Զըրպարտութիւն ծփեցուցանէ (կամ սահուցանէ) զիմաստունս. (Ժող. ՟Է. 8։)


Ծփեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Ծփեմ.

NBHL (2)

Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)

Զըրպարտութիւն ծփեցուցանէ (կամ սահուցանէ) զիմաստունս. (Ժող. ՟Է. 8։)


Ծփիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.

NBHL (1)

Նաւն ծփեալ յալեացն։ Ծփէաք ի հանդրին անդունս. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Գծ. ՟Ի՟Է. 27։)


Ծփին

See full entry →

cf. Ծփական.

NBHL (1)

զծփին եւ զշարժուն արարածս. (Կոչ. ՟Ե։)


Ծփումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ծփանք.

NBHL (1)

Ի ծայրից ծփմանց ազդելոյ ծովուն։ Համադրութիւն ծփմանց. (Նար.։)


Կ (guiène)

See full entry →

s.

the fifteenth letter of the alphabet &, the tenth of the consonants;
sixty, sixtieth.

NBHL (2)

Սմին իրի, Կ. Երբեմն է լծորդ ընդ գ. զոր օրինակ ծունկք, ծունգք, գայթակղիլ, գայթագղիլ. անկ, անգ. ընկենուլ, ընգենուլ։ Եւ երբեմն ընդ ք. որպէս՝ ծասկել, ծասքել. պասկիլ, պասքիլ. կանովն, քանովն. եւ այլն.

Կ. ՟կ. իբր թիւ համարոյ է Վաթսուն կամ վաթսներորդ։


Կագ, ի, ոյ

See full entry →

s.

contention, debate, dispute, contest, quarrel, hroil, strife, cavil;
— յարուցանել, to excite contention, to create strife.


Կագիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Կագեմ.

NBHL (1)

μάχομαι, διαμάχομαι certo, concerto ἑρίζω litigo ἑπιτιμάω contendo եւ այլն. Դուն ուրէք գտանի.


Կազ, ի

See full entry →

s. chem.

gauze;
gas;
— լուսաւորութիւն, illuminating -;
լոյս, լուսաւորութեան կազի, — light;
— illumination;
— կրելի, portative -;
(մայր) խողովակ կազի, — main;
(փոքր) — pipe;
բերան or կտուց, լապտեր, յարդարիչ, ընդունարան, գործարան կազի, — burner;
— lamp;
— fitter;
gasometer;
— works;
ի լոյս կազի, by — light.


Կազդուրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. vn.

to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.

NBHL (1)

ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.


Կազդուրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կազդուրացուցանեմ.

NBHL (1)

ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.


Կազդուրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Կազդուրացուցանեմ.

NBHL (1)

ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.


Կազմած, ոց

See full entry →

s.

apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.

NBHL (3)

Ոչ գունով զպայծառագոյնն խնդրել (հանդերձ), եւ ոչ կազմածով զբարակն եւ զկակուղն. (Բրս. յուդիտ.։)

Կարգ եւ կազմած ճակատուն յարդարիցի. (Ոսկ. եբր.։)

Թէ երէցն զկազմած կնքոյն (զսպաս մկրտութեան) չունի, եւ զկազմածէ ուրեք երթալ չէ ձեռնահաս. (Կանոն.։)


Կազմակերպ

See full entry →

s.

implement.

NBHL (1)

Թողին լքին զղեկս, եւ զամենայն կազմակերպս ըստ կազմածոյ չափուն իւրեանց. (Ոսկ. ապաշխ.։)


Կազմակերպեմ, եցի

See full entry →

va.

to project, to figure, to form, to fashion, to construct.

NBHL (1)

Մարմինն տէրունական կազմակերպեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Եւ զայն կազմակերպել կամեցաւ, թէ չէր հակառակ եւ օտար յօրինացն։ Այլով ձեւով իբր երկիւղածութեամբ զայն զնոյն կազմակերպել կամեցան. (Ոսկ. յհ.։)


Կազմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

construction, organisation, order, arrangement, mechanism, constitution, formation, structure, composition;
preparation, equipment;
— մարմնոյ, oonstitution, temperament, complexion.

NBHL (1)

Ի թիկունս հասանէին բուռն կազմութեամբ. (Ագաթ.։)


Կաթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.

NBHL (1)

Անցրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր։ Կաթեաց ի վերայ նոցա ջուր յերկնից։ Ի դատարկութենէ ձեռաց կաթեսցէ տուն։ Մեղր կաթէ ի շրթանց կնոջ պոռնկի։ Կաթեաց ի քեզ գինի եւ արբեցութիւն։ Կաթեսցէ կամ կաթեաց սրտմտութիւն.եւ այլն։


Կաթեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to let fall drop by drop;
to distil.

NBHL (1)

Մեղր կաթեցուցանեն շրթունք քո։ Ձեռք իմ կաթեցուցին զմուռս։ Յանդիման նորա կաթեցուսցէ ակն իմ. (Երգ. ՟Դ. 11։ ՟Է. 5։ Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 21։)


Կաթնաբոյծ

See full entry →

adj.

fed with milk;
— լինել, to suck, to be suckled.

NBHL (1)

Կաթամբ բուծեալ. կաթնասուն. ոտնդիաց.


Կաթնաբուղխ

See full entry →

adj.

flowing with milk, milky.

NBHL (1)

Կաթնաբուխ ունել ստինս. (Խոսրովիկ.։)


Կաթնածուծ

See full entry →

adj.

sucking the breast.

NBHL (1)

Սպիտակ են կաթնածուծ տղայոց ատամունք. (Վրդն. ծն.։)


Կաթնաջամբ

See full entry →

cf. Կաթնատու.

NBHL (1)

ԿԱԹՆԱՋԱՄԲ ԼԻՆԵԼՆ. իբր յն. կաթնասնունութիւն. γαλακτοτροφία lactatus, lacte nutritio.


Կաթնասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

feeding on milk.

NBHL (1)

γαλακτοτροφία . Սնանիլն կաթամբ. կաթնասուն կամ կաթնաջամբ լինել. կաթնաբուծիլն։ (Կանոն.։)


Հակադարձ

See full entry →

adj.

inverse, inverted.

NBHL (1)

ἁντίστροφος reciprocus. Որ փոխադարձ. անդրադաձ. շրջուն.


Հակակ

See full entry →

adj.

equal, even, exact.

NBHL (1)

Ո՞ւր հայկակ, որ ըստ հաւուն իւր հակակ, որ հարթակ հաւասար. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)


Հակակայ

See full entry →

adj.

opposite, contrary.

NBHL (2)

Յաղագս հակակայից, կամ հակակայց. իբր առինչք, կամ իբր ներհակք, եւ կամ իբր պակասութիւն եւ ունակութիւն, եւ կամ իբր ստորասութիւն եւ բացասութիւն. (Արիստ. հակակ.։)

Եւ կամ զդարձեալս ի հակակայս խայտաբղետութեան մեղացն գունով. (Նար. խչ.։)


Հակակայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

opposition, resistance;
antiperistasis.

NBHL (2)

Հաւասար հակակայութիւն ունին ծանր առ թեթեւն, եւ ջերմն առ ցուրտն. (Արիստ. աշխ.։)

Ամենայն եղեալ կա՛մ ի հակակայց եկաց, եւ կամ ընդունակ է հակակայութեան. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)


Հակաճառեմ, եցի

See full entry →

vn.

to contradict, to dispute, to debate.

NBHL (1)

Տրամաբանականք ոչ ինքեանք առնուն, այլ զոր տայցէ այն՝ որ հակաճառէն սմա։ Որպէս զի շառագունեալ զհակաճառօղն առ ինքեանս ցուցանիցեն. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Հակամէտ

See full entry →

adj.

leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.

NBHL (1)

Մոլորակք եօթն եղեն՝ հակամէտք ըստ նմին, եւ իբրեւ զնոյն ունելով ապականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Հակամիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

decline, inclination, proneness, tendency, propensity, disposition;
idiopathy.

NBHL (1)

Ի բարձունս զհակամիտութիւն բնութեանն ունի. (Նիւս. երգ.։)


Հակամտեմ

See full entry →

vn.

to emulate;
to rival, to vie with, to antagonize.

NBHL (1)

ՀԱԿԱՄՏԵԼ ՀԱԿԱՄՏՈՒԹԻՒՆ Կա՛մ գրելի Հակամիտել, Հակամիտութիւն. եւ կամ իմանալի, Հակիլ մտօք. եւ Ի վէգ կամ զհետ մատնել գովէի հակառակութեամբ. գուն գործել. ճիգն. փոյթ.


Հակամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

emulation, competition, strife, contention.

NBHL (1)

ՀԱԿԱՄՏԵԼ ՀԱԿԱՄՏՈՒԹԻՒՆ Կա՛մ գրելի Հակամիտել, Հակամիտութիւն. եւ կամ իմանալի, Հակիլ մտօք. եւ Ի վէգ կամ զհետ մատնել գովէի հակառակութեամբ. գուն գործել. ճիգն. փոյթ.


Հակառակ, աց

See full entry →

adj. prep. adv. adv. fig.

contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.

NBHL (3)

Ո՛չ է ծայրագունիցն հակառակից միանգամայն հաղորդիլ. (Դիոն. եկեղ.։)

Զհակառակ չարն ունիք ձեզ հայր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)

Այնպիսի ինչ ոչ զգացուցին. այլ զնորին հակառակն՝ իբրեւ տեսին ... ձեռն ետուն. (Գաղ. ՟Բ. 7։)


Հակառակաբար

See full entry →

adv.

in a contrary manner, in opposition.

NBHL (1)

Հակառակաբար ունել զկարծիս վասն նորա, կամ զկամսն առ օրէնսն (Իգն.։)


Հակառակադեղ

See full entry →

s.

counter-poison, antidote.

NBHL (1)

Իբրեւ մահկանացու դեղոց (այսինքն մահաբեր թունից) բժշկութիւն՝ հակառակադեղ զբանս զայս գտցեն. (Փիլ. սամփս.։)


Հակառակադիր

See full entry →

adj.

opposed;
opposing, adverse.


Հակառակածնոյց

See full entry →

adj.

peace-breaking, seditious, factious.

NBHL (1)

Ծնուցիչ հակառակութեան. խռովարար. կամ ծնունդ հակառակութեան.


Հակառակասէր

See full entry →

adj.

quarrelsome, mischief-making, meddlesome, seditious, mutinous, litigious;
— միտք, spirit of contradiction, of contrariety.

NBHL (1)

Զհակառակասէր զսատանայ անուն ժառանգեաց։ Հակառակասէր աստուածամարտն ի վայր կործանեալ։ Որ զհակառակասէր եւ զդժնդակ վարս ուղղէ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Ե։)


Հակառակասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of contention, factious spirit.

NBHL (1)

(Զբանս հարց) առնուն հակառակասիրութեան իւրեանց ջատագովս. (Շ. թղթ.։)


Հակեմ, եցի

See full entry →

va.

to incline, to lean, to bend, to bow.


Հակոտնեայք, նէից

See full entry →

s.

antipodes.

NBHL (2)

ՀԱԿՈՏՆԱՅՔ ՀԱԿՈՏՆԵԱՅՔ cf. ԸՆԴԴԻՄՈՏՈՒՆՔ. Ոմանք երկբայաբար ունին զգոյացութիւն. որպէս անաստղ երկինն, եւ հակոտնայքն. հին տպ. հակոտնեայքն. (Սահմ. ՟Ա. 1։)

Հակոտնեայք. գլուխ նոցա ի վայր հանապազ ի ներքին կիսագունդն, եւ ոտքն վեր ի մեզ. (Լծ. սահմ.։)