going, rising up.
Զլուսոյն մասն ինչ ի վեր արձակէին, մանաւանդ թէ զմեծ մասն ի վեր, որչափ վերագնացքն են. (Կիւրղ. ծն.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Վերագրէ (աստուածաբանն) զճառն ի յայտնութիւն քրիստոսի, եւ սկսանի ի ծնունդն քրիստոսի։ Ղուկաս զաւետարանն եւ զգործսն առաքելոցն՝ զյունացս աշխարհէն վերագրէ (առ թէոփիլոս ի յոյն լեզու)։ Վերագրէ ղուկաս ի հրամանէ սուրբ հոգւոյն. եւ եղեւ ասէ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ։ Որպէս վերագրէ երանելին պետրոս, եթէ կերաք եւ արբաք ընդ նմա յարութեան։ Որպէս վերագրեաց երանելին մովսէս, թէ տեսանիցէք զկեանս ձեր կախեալ զփայտէ։ Վասն քո վերագրեաց սողովմոն, փայտ կենաց է ամենեցուն. (Կամրջ.։ Փստ առ զքր։ Զքր. կթ. ծն. Զքր. կթ. հմբ. Զքր. կթ. խչ.։)
anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
Աւանդեցաւ մեզ այս ի չորրորդ դրուագի վերադարձութեան ի վերայ երեցունց դրուագեալ հատուածին (գրոց խորենացւոյն). (Արծր. ՟Ա. 14։)
Մուտ կերակրոյն փակեալ էր. զներգործութիւն աղբոյն վերադարձութեամբ վճարէր, այսինքն յետադարձութեամբ ընդ բերանն. (իտ. միզէռէ՛րէ). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Յայսմ աւուր վերադարձումն է պատուական նշխարաց սրբոյն իգնատիոսի (ի հռովմայ յանտիոք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)
to cause to return;
to transport, to transfer.
Զի զմեզ ի նոյն գիր եւ ի պատկեր վերադարձուսցէ։ Զի զմեռեալն ադամ վերադարձուսցէ առ փայտն կենաց. (Զքր. կթ.։)
overseer, inspector;
bishop.
Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն (ընդդէմ ծնողաց)՝ ծանրագոյն են տուգանքն, քանզի վերադիտող առ այսոսիկ կարգեալ է՝ իրաւանց հրեշտակ նեմեսիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
ՎԵՐԱԴԻՐ ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ. ἑπαίτος, ἑπακταί, παρεμβολή intercalatus, intercalatio, epacta. Չափ մետասան աւուրց՝ որովք առաւելու արեգակնային տարին քան զլուսնականն. երբ զայս յաւելուած ամ ըստ ամէ հաշուես, եւ ՟լ ՟լ ի բաց թողեալ, գտանես զմնացեալն, այն կոչին եւ է վերադիր տարւոյն։ (Սարկ. տոմար.։ Զքր. կթ.։ Վանակ. տարեմտ. եւ այլն։)
Կա՛լ զնոյն թուական, եւ արա վերադիր հոռոմի ամսոց. եւ լինի մի թիւ վերադիրն. (Արշ.։)
cf. Վերագիր;
— անուն, surname.
Բացբարձական աստուածաբանութիւնքն գերագոյնք են եւ հզօրագոյնք յաստուած քան զվերադրականսն. եւ են վերադրականք, որպէս յորժամ ասեմք զաստուած թագաւոր, ի վերայ նորին դնելով զամենայն, եւ տէր, եւ բարի, եւ լոյս. (Վահր. երրդ.։)
to impose, to put upon, to add, to join.
ՎԵՐԱԴՐԵԼ. Ամբառնալ. ի վեր առնուլ՝ հանել. վերագոյն կացուցանել.
Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն, եւ գլխոց լերանց վերադրէ։ Համբարձեալ վերադրեաց գերագոյն դրան. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
reaching the summit or top.
Գերածայրեալ. բարձրագոյն.
suffumigation.
հերակլիտոս զամենեցունն անձն (այսինքն զաշխարհ՝ ասաց լինել) վերածխութիւն ի խոնաւուտիցն. իսկ զոր յանասունսն (զշունչ)՝ յարտաքուստ եւ ի նոցայոցն վերածխութեան համասեռ բնաւորիլ։ Սրամտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեան, ի վերածխութենէ մաղձոյ, կամ ի պղտորմանէ եղեալ։ Էութենա հրոյն ոչ կրել զորս ինչ օդոց են, որպէս մինչ ապականիլ ի ձեռն վերածխութեան, կամ թանձրանալն. (Նիւս. բն.։)
to regenerate, to endow with new life, to cause to be born again, to revive, to reproduce.
Իշխանակից սուրբ հոգին այսօր վերածնեաց զազգս ամենայն։ Վերածնեաց զազգս ամենայն ի ձեռն զանազան շնորհացն։ Վերածնեսցէ զսա ջրով եւ հոգւով սրբով արդարութեան։ Սրբեցեր զջուրս՝ վերածնեալ զմեզ մկրտութեամբն սրբոյ հոգւոյն. (Շար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Մաշտ.։ Ժմ.։)
to accomplish or fulfill totally, perfectly.
Որպէս զի եւ յերկոցունց կողմանցն վերակատարեսցին առ նոսա բանք իմաստնոյն. (Վրք. ոսկ.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
Որ կային ի վերայ նոցա՝ ի վերակացուացն փարաւոնի։ Վերակացուք ստացուածոցն դաւթի։ Վերակացուք բեռնակրաց եւ քարահատաց։ Վերակացու ղեւտացւոց։ Վերակացու լինել եւ հոգ տանել գործոյն։ Վերակացու եղէ քեզ։ Լինել վերակացու ի տան տեանռ ամենայն մարդոյ։ Որ վերակացուն է, փութով։ Վերակացու լինիջիք նմա՝ յո՛ր պէտս իրաց եւ կոչեսցէ զձեզ։ Իւրում տանն իսկ բարւոք վերակացու լեալ իցէ։ Որդւոց իւրեանց բարւոք վերակացու լեալ իցեն։ Բարեաց գործոց վերակացու լինել.եւ այլն։
to confirm, to affirm, to re-establish.
Զնոյն վերակնքելով հաւատս հաստատեցին. (Ոսկիփոր.։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
Ո՛չ յանձնէ, այլ յազդմանէ հոգւոյն սրբոյ զանուն մանկանն վերակոչեաց. (Մեկն. ղկ.։)
contemplation, meditation, elevation of the mind, intellect or thoughts.
Զվերահայեցողութիւն հոգւոյն ի յանձն տանել։ Լիցի մտաց քոց վերահայեցողութիւն առ աստուած եւ ի խոստացեալ պարգեւսն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to sit upon, to take rest, to repose.
Որ ի քառակերպեանս վերահանգչի յանարուեստ աթոռ։ Որ ընդ հօր եւ սուրբ հոգւոյն յաթոռս քառակերպիցն վերահանգչի. (Զքր. կթ. ծն. եւ Զքր. կթ. արմաւ.։)
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
Որպէս զի վերամբարձ կայցէք յաւէտ՝ ընդ իմաստս հոգւոյն իբրեւ պարանաւ կապեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
elevation, height, excellence, sublimity.
Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
Նոյն ինքն է ճշմարիտ ողկոյզն, որ ի վերայ փայտեղէն վերամբարձութեանցն զինքն եցոյց. (Նիւս. երգ.։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
ա.նխ.մ. ռմկ. վըրայ, վըրան. պ. ֆէրա, զիպէր. յն. իբէ՛ր, էբի՛, էբանօ, իբէրա՛նօ. լտ. սու՛բէր. Արմատն է Վեր, ի վեր. Որ ինչ ի վերոյ եդեալ իցէ ներքոյ եղելոյն. ըստանձնեալն. յարեալն կամ ընդ մէջ անկեալն՝ ընդ վերինն եւ ընդ ստորինն, ընդ արտաքինն եւ ընդ ներքինն.
Ոչ որպէս ի վերայ էակացն, այսպէս ունի եւ ի վերայց ոչ էակացն։ Եւ ի վերայց արտաքոյ ամանակաց՝ նոյն բան է. ամենայն ի վերայ այնց՝ որք են, եւ այլն. (Պերիարմ.։)
Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ։ Ի պատուոյն վերայ եւ այլ եւս պարգեւս մեծամեծս ի նմանէ գտանէր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
Վերացաւ աստուած յաբրաամէ։ Վերանայր ամպն ի խորանէ անտի։ Վերացաւ սիւն ամպոյն յերեսաց նոցա։ Վերանայր յերկինս։ Այս յիսուս՝ որ վերացաւն ի ձէնջ յերկինս։ Ի վերանալ գազանացն յերկրէ՝ վերանային եւ անիւքն։ Գոռոզութիւն նոցա ի պարանոցէ ձերմէ վերասցի։ Գուցէ ոչ վերանայցէ ձեռն նորա ի ձէնջ։ Հոգի տեառն վերացաւ ի սաւուղայ։ Դու միայն վերացեալ հպարտացեալ կաս ի վերայ մեր.եւ այլն։
cf. Վերաշնչումն.
ՓՈխանակ անօսր եւ մաքուր վերաշնչութեան օդոյ՝ ի ջրոյ պղտորագոյն եւ խորին թողացուցին վերաշնչութիւն. (անդ։)
respiration, breathing;
— հողմոց, blowing of the wind.
ՓՈխանակ անօսր եւ մաքուր վերաշնչութեան օդոյ՝ ի ջրոյ պղտորագոյն եւ խորին թողացուցին վերաշնչութիւն. (անդ։)
to fly upwards, to soar.
Անթարթափ՝ նոյն վերասլացեալ ի յաջ եւ յահեակ. (Նար. յիշ.։)
director;
bishop.
Գերագոյնդ բարութիւն՝ քրիստոնէից վերատեսուչ. (Դիոն. ածայ.։)
to palliate, to veil, to cover, to cloak, to shroud.
Զլոյս վերարկեալ որպէս զօթոց։ Վասն մեր ի խանձարուրս շարունակեցաւ վերարկօղն փայլակնատարած լուսոյն. (Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
զի՞նչ են՝ վերարկուք աշտանանկին, եւ խարիսխք։ Վերարկուքն անուանեցան ի վերայ արկանելոյ. քանզի բազմակացն արծարծիչ լուսոյն ձէթ ի վերայ արկանել եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 80։)
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
Բազմացաւ ջուրն, եւ վերացոյց զտապանն։ Վերացուցեալ զգաւազանն՝ եհար զջուր գետոյն։ Վերացոյց սաւուղ զգեղարդն ի վերայ յովնաթանու։ Ի վերացուցանել տեառն զեղիա շարժմամբ յերկինս։ Վերացոյց զպսակն ի գլխյ իմմէ։ Վերացուցանիցե՞ս զվիշապն կարթիւ։ Եթէ վերացուցի ձեռն ի վերայ որբոյն։ Որ վերացոյց աջով իւրով զմովսէս։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
Անքնին դատաստանն աստուծոյ եւ նահասանելի խորքն ի նոյն ամ վերափոխէր զերանելի հայրապետն սուր. (Ժող. հռոմկլ.։)
cf. Վերելեակ.
Սա է հեծեալն, իսկ նա վերելակն. քանզի հեծելոյ գործ է մղելն եւ վարժելն զձի. իսկ վերելակին բերիլ՝ ու՛ր ուրեք կենդանին ածիցէ։ Եւ ի ծովու՝ նաւասաւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն եւ ուղիղ վարել. իսկ վերելակին՝ կիրս կրել, որ ինչ միանգամ ընդ նաւն անցանէ. (Փիլ. այլաբ.։)
ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.
Զոգւոյ ի վեր ելս։ Ուստի եւ զ՝ի վեր ելսն եւ լաւագոյն կանգնումն յուսացայց գտանել։ Առաջին աստիճան այս լիցի ի վեր ելից հաւատացելոց. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Վերընկալ.
Սրբութեան սեղանոյն սքանչելի զգեստն ... զվերընդունակնանբաւ բնութեան տէրունոյն մարմնոյ. (Նար. խչ.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Խաչն յիրաւի սեղան, սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունական մարմնոյ ճշմարիտ պատարագին։ Սա է փայտ կենաց, եւ սեղան վերընկալ տէրունւոյ մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին. (Շար.։ Ագաթ.։ Մաշտ.։)
Ազդեաց ինձ (տէր) զուրիոն (զհերովն) վերընկալ աթոռոյն իմոյ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
that is above, high, upper, superior;
celestial;
outward, exterior, external;
cf. Երեսք.
ὀ, ἠ το ἅνω, ἁνώτερος qui, quae, quod est super, superum, superi, superior ἅνωθεν superne, de super. Որ ինչ ի վեր է տեղեաւ, աստիճանաւ, մեծութեամբ եւ այլն. երկնային. բարձր. վերագոյն. գեր ի վերոյ. եւ Որ ինչ ի վերուսագայ. վերի, վեր.
Ըստ վերնոյ խառնուածոյն անկուածոյ վակասին։ Զվերին, եւ զներքին։ Մի՛նչեւ ցբեթորանն վերին։ Ի վերայ ջրմղին վերնոյ աւազանին։ Զամպս վերինս։ Վերին ճանապարհի։ Վերին դրանն։ Ի վերին կողմն։ Զվերինն խնդրեցէ՛ք.եւ այլն։
analytic, analytical;
—ք, analytics.
Վերլուծական բացատրութեամբ։ Վերլուծական մտօք զայլ ի նոյն յարեսցուք. (Մագ. ՟Լ՟Ե։ Տօնակ.։)
Վերլուծականին գործ (է՝) քակտելն ինչ յայնս, յորոց եւ գոյացեալ գոյ։ Վերլուծականն ի շարադրելոցն սկսանելոյ ի պարզագոյնն երթեալ յանդի. (Անյաղթ պորփ.։)
reader;
lecturer.
Զքերթողացն արուեստ տապալեն, եւ զոյնս վերծանողացն ծիծաղելիս յարկացոցեն. (Թր. քեր.։)
upper or higher region;
ethereal region;
ի —ս հայոց, in Upper Armenia.
Վերնագոյն գաւառ, կամ ըստ յն. ի վերոյ գաւառն.
an Armenian note.
Խաղ կամ խազ շարականի ի ձեւոյն առելա. ոսկիփոր։
Առաջնորդ գեղեցկացն, եւ վերնայնոյն առիթ։ Սպիտակազգեստք՝ վերնային պարկեշտութեան հաւանութեամբն. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. տեսական.։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
Վարագոյրս կախել ի վերնատունս եկեղեցւոյն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)
up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
Զվերոյն ստորնումն ներհակն դնեն. (Արիստ. քանակ.։)
ՎԵՐՈՅ. մ. ἅνω, ὐπεράνω, ἑπάνω super, supra. Ի վեր անդր. վերնագոյնդ.
Հաւանեա՛ց յայնմանէ, որ վերոյն գրեցի քեզ. (տպ. ի վերոյն). (Մծբ. ՟Զ։)
Բոլորովիմբ վերոյ եւ ներքոյ զհրեղէնն լաւագոյն պատուէ տպաստեղծութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Զոր ի վերոյն յիշեցաք. (Կորիւն.։)
Ի մէջ ջրոյն՝ որ ի ներքոյ հաստատութեան, եւ ի մէջ ջրոյն՝ որ ի վերայ հաստատութեան. (Ծն. ՟Ա. 7։)
born after;
posthumous.
Հուսկ վերջածին է եւ կրսերագոյն։ Հաւատացեալ քրիստոնեայք՝ անախտ աւազանիս ծննդեամբ եղբարք են վերջածինք քրիստոսի։ Զդաւիթ ի վերջածին գառանց թագաւոր իսրայէլի վերակոչէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 157։ Վրդն. աւետար.։ Տօնակ.։)
remaining back;
outliving, surviving.
Զհետ մեռելոյն ... վերջամնացք նորա. (Սիրաք. վջ։)
survivorship.
Ողջոյն քեզ եղբայր ազատեցուցիչ ոգւոյ իմոյ ի դրանց դժոխոց. որ բարեօք մատակարարելով առ իս ի քում վերջամնացութեան՝ ընդ իմումս եւ զքոյ ոգիդ վերածեր ի կեանս. (Արծր. ՟Ե. 3։)
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
Մարմնոյն տկարութիւն զարհուրեալ ի չարչարանացն՝ վերջանայ յայս։ Յորովայնի կնոջ բնակել ոչ վերջացաւ. (Իգն.։)
bordered, trimmed, fringed;
last, final;
border, hem, selvage;
fringe, trimming;
pinking, ribbon, galloon;
զարդարել ի —ս, to fringe, to border, to bind with ribbon, to pink.
Զի անդրադարձութեամբ՝ սկզբամբ եւ վերջաւորօքն բառիւք զնոյն համաձեւութիւն եդից. (Նար. ՟Ի՟Է։)
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
ՎԵՐՋԻՆ. Յետին, որպէս տեղեաւ եւ աստիճանաւ. ծայրագոյն.
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
Ի նոյն բլուր՝ ուստի էջ, վերջոտնեալ ելանէ։ Պետրոս կասկածանօք թուի ինձ վերջոտնել։ Պետրոս ըստ պատկառանացն եւ երկիւղի ուրացութեան վերջոտնեալ լինէր (յընթանալն ի գերեզմանն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Նանայ.։ Սկեւռ. յար.։)
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
Վարուց փոփոխումն, ստեղծուածոյն ի վերստին ուղղութիւն։ Ի վերստին հատուցանէ. (Ածաբ. մկրտ.։ Փիլ. ստէպ։)
to be resolved, to be reducible to its elements.
Կամ զչորս տարերս (ասէ), յորում լուծեալ են մարմինք մարդկան, իսկոյն վերտառանան. (Երզն. մտթ.։)