Definitions containing the research ոյն : 10000 Results

Ձուլածոյ, ից

See full entry →

adj. s.

cast, smelted, founded;
cast, image, etc.

NBHL (1)

Ամենանզով ձուլածոյն։ Ընդ գարշութեան ձուլածուին էր փոխանակեալ. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Ա։)


Ձուլեմ, եցի

See full entry →

va.

to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.

NBHL (1)

Ի ձուլել պատուական մարմնոցն ի դժնդակ օդոյն. (Շար.։)


Ձրի, ձրոյ

See full entry →

s. adj. adv.

gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.

NBHL (2)

Որպէս յինէն ձրի առէք, նոյնպէս եւ դուք ձրի տուք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Մեծ է պահպանութիւնդ (խաչի) ձրի ... արդ մի՛ վասն ձրոյն արհամարհեր դու զդրոշմնն. այլ վասն այսորիկ առաւել եւս մեծարեա՛ դու զբարերարն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Ձրձիտ

See full entry →

adj.

rapacious, lacerating.

NBHL (1)

Դիք ձրձիտք մուտ եւ ել առնէին ի փոր նորա։ Վատթարագոյն քան զերամակ ձրձիտ աղուեսուց. (Եղիշ. դտ.։)


Ղ (ghad)

See full entry →

s.

the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.

NBHL (1)

Գիր բաղաձայն, Ղատ յորջորջեալ, ձայնակից գոգցես ընդ կրկին լլ, կամ ընդ թլուատ ր, կամ ընդ նչ. մեղմ քան զարաբական ղայն, եւ թանձր քան զյունականն ղամմա. ընդ որում երեւի նոյնանալ մերս ղ՛, ղիւն կոչեցեալ. որ գրի եւ ղ՛. լ՛. լ՝։


Ճպուռն

See full entry →

cf. Ճպռան.

NBHL (1)

Անարիւն ճիպռանց նմանեցին, որ երգոյն քաղցրութեամբ առանց կերակրանաց ապրին. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ճռաքաղ

See full entry →

s.

grape-gleaner.

NBHL (1)

Ծնունդ ամլոյն, որ զհօրն ճռաքաղ արար զձայն. (Անթիպատր։)


Ճռաքաղեմ, եցի

See full entry →

vn. fig.

to glean, to gather grapes, to pick up the clusters;
to plunder, to lay waste;
to consume, to destroy entirely, to exterminate.

NBHL (1)

ՃՌԱՔԱՂԵԼ. Նոյն ընդ Ճռաքաղ առնել.


Ճռաքաղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

grape-gleaning.

NBHL (1)

Լաւագոյն է ճռաքաղութիւնդ եփրեմի քան զկութսն աբիեզերայ. (Դտ. ՟Ը. 2։)


Ճռուողեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

cf. Ճռուեմ;
to speak pompously, magniloquently, arrogantly.

NBHL (1)

Յունաց իմաստասէրքն՝ որք զսոյն ճռուողեցուցանէին (կամ ճռուղեցուցանէին). (Լմբ. սղ. ՟Ձ՟Գ։)


Ճրագաձեւ

See full entry →

adj. s. mar.

lamp-shaped;
an ancient Greek oared-vessel, lychnis.

NBHL (1)

Որ ունի զձեւ ճրագի, այսինքն ճրագարանի, լապտերի, կանթեղի. այն էր ազգ նաւու երբեմն առ յոյնս, որպէս ցռկանաւ. ... (ναῦσ) λύχνον.


Ճփնի, նոյ, նւոյ

See full entry →

s. bot.

camomile.

NBHL (1)

Ճըփնոյն ցախն դալար. (Վստկ. ՟Ճ՟Ժ՟Ա։)


Ճօճան, ի, աց

See full entry →

s. adj.

balancing, oscillation, vibration;
clock, time-piece;
cf. Ճօճք;
cf. Ճօճական.

NBHL (1)

Ջահ վառեալ. ի ձեռն պնդակազմ հաւատոցն ճօճ առեալ ցոլացեալ։ Կրկնեալ այլ ոմն ճօճ նիզակաւն ընդ նոյն ակն. (Արծր. ՟Է. 2։ եւ ՟Գ. 8։)


Ճօճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.

NBHL (1)

Հասկիցն կերպարանք, (կամ ոճք ցորենոյ) ի քաղցր օդոյն ճօճի ճեմի զօրէն ծովային ալեաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Մ (mèn)

See full entry →

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

NBHL (2)

Մ. Լծորդ է երբեմն ընդ ն. զոր օրինակ՝ ամբիծ, իբր անբիծ. ըմբերանել՝ իբր ընբերանել. բամբասել կամ բանբասել։ Եւս առաւել՝ բաղադրական մասնիկդ համ, փոխի ստէպ ի հան. զի Հանդէս՝ է իբր համայն տեսիլ. հանգոյն՝ իբր համգոյն. հանուր՝ իբր համուր, համօրէն. հանգանակ, իբր համագայութիւն կամ համարկութիւն. եւ այլն։

Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։


Մագաղաթ, ից

See full entry →

s.

parchment;
scroll.

NBHL (1)

Վատթարագոյն է հատառ մի մագաղաթ քան զթուզ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Մագարիկոն, ի

See full entry →

s. bot.

burdock, bur.

NBHL (1)

ՄԱԳԱՐԻԿՈՆ կամ ՄԱԳԻՐԻԿՈՆ. Անուն խոտոյ, եւ փշոյ։ Գաղիան.։ ξάνθιος, -ον (խարտէշագոյն) xanthium, lappe.


Մագնիտ, աց

See full entry →

cf. Մագնեստիս.

NBHL (1)

ՄԱԳՆԵՍՏԻՍ ՄԱԳՆԻՏ. ռմկ. մագնիս. Բառ յն. մա՛ղնիս. կամ մաղնի՛դիս . μάγνης, μαγνήτης magnes Քար կարծր թխագոյն, որ քարշէ յինքն զերկաթ, եւ ունի զբերումն ի հիւսիսային բեւեռ աշխարհի. ժառատ .... cf. ԽԱՆԴՈՒՄԱՆԴ, եւ cf. ԱԴԱՄԱՆԴ.


Մազապուրծ

See full entry →

cf. Մազապուրծ զերծանիլ;
cf. Մազապուրծ ճողոպրիլ.

NBHL (1)

Ի մազէ պրծեալ. Նոյն ընդ վերնոյն (=ՄԱԶԱՊՈՒՐ), առաւել առ յետին մատենագիրս.


Մալեմ, եցի

See full entry →

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

NBHL (2)

Զոր օրինակ երկաթ մանրէ եւ մալէ զամենայն, նոյնպէս մանրեսցէ եւ մալեսցէ զամենայն. (Դան. ՟Բ. 40։)

Մալեալ կակղէ զջերմութիւն հրոյ օդոյն հաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Մալխ

See full entry →

cf. Մալուխ.

NBHL (2)

Յոյնն ուղտ ասէ մալխոյն, որ նշանակէ զթիւրս եւ զկորուսեալս՝ վատթար գործովք. (Մեկն. ղկ.։)

Բայց նոյն բառ ի մեզ, եւ գրեթէ յամենայն լեզուս նշանակէ երբեն եւ զՀաստ չուան, որ եւ Կառան, եւ Պարան նաւու. ... ուստի Մենինսքի ի լտ. դնէ անխտիր որպէս ուղտ, եւ պարան նաւու. եւ զանազանէ յարաբացին զբառքս ճէմէլ, ուղտ. եւ ճիւմմէլ. յորմէ եւ իտալ. կօ՛մենա, պարան.


Մախազութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lust, lechery, lewdness, lubricity, wantonness.

NBHL (1)

Կին ժանտատեսիլ՝ ծիրանիս զգեցեալ, յայտնագոյն ցուցանելով զմախազութիւնն։ Մախազութիւն խռովիչ ախտիցն եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 93, եւ 238։)


Մածանեմ, ծի

See full entry →

va.

cf. Մածուցանեմ.

NBHL (1)

Որ զառեալ ի գետոյն (զջուրն) ի նոր երանգ բոսորային մածեր արիւն ի ցամաքի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)


Մածանիմ, ծայ

See full entry →

vn.

cf. Մածնում.

NBHL (3)

Եւ մի՛ յարձան աղի մածանիցիմք ի վատթար դառնալոյն. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

Առաւելագոյն քան զկաթն մածեայք. (Ածաբ. ի մակաբ.։)

Մածեաւ ամպն զսրբութեամբն։ Նոյն խաւար մածեալ է զոգւով եւ զմարմնով նոր. (Եփր. ՟բ. մնաց.։ Եղիշ. ՟Ը։)


Մածնում, եայ

See full entry →

vn.

to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.

NBHL (3)

Եւ մի՛ յարձան աղի մածանիցիմք ի վատթար դառնալոյն. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

Առաւելագոյն քան զկաթն մածեայք. (Ածաբ. ի մակաբ.։)

Մածեաւ ամպն զսրբութեամբն։ Նոյն խաւար մածեալ է զոգւով եւ զմարմնով նոր. (Եփր. ՟բ. մն։ Եղիշ. ՟Ը։)


Մածուած, ոյ

See full entry →

cf. Մածումն.

NBHL (1)

Զաղխեցելոյն (շիրմի) կարել փեռեկել մածուածս. (Պիտ.։)


Մածումն, ման

See full entry →

s.

pasting, gluing, soldering, cementing, conjunction, adhesion, fastening;
coagulation, curdling;
congelation.

NBHL (1)

Մազ ըստ պատահման ենթակացեալ. քանզի հիւթոցն ծխատեսակագոյնն՝ որ ելանէ ի մարմնոյն, մածումն իմն առեալ ըստ պատահմանն հաստին. (Նիւս. բն.։)


Մածուն, ծնոյ

See full entry →

s.

curds, curdled milk, clotted cream;
*— ծախեմ, puss in the corner;
*— ծախեմ խաղալ, to play at puss in the corner.

NBHL (1)

Յունաց ուսեալ ի մէնջ զմածուն՝ եւ նովին անուամբ կոչեն զնա, ոչ գիտելով զստուգաբանութիւն, եթէ մածուն՝ քանզի մածեալ է, սոյնպէս եւ զանունն ունի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Մածուցումն, ման

See full entry →

s.

cf. Մածանութիւն.

NBHL (1)

Եթէ ի մոխիր երկրի թաւալեալ ձեռն բերիցէ, երեսացն աստուծոյ ի նոյն մածուցումն՝ զնա հերքեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)


Մակա

See full entry →

prep.

on, upon, over, above.

NBHL (1)

Մակ այլոցն՝ որք միանգամ ոչ են գոյացութիւնք. քանզի մակա գոյացութեանցն, սոյնպէս եւ մակա կարծեաց եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.։)


Մակաբաժանումն, ման

See full entry →

s.

subdivision.

NBHL (1)

Զի՞նչ է բաժանումն, եւ մակաբաժանումն, եւ ստորաբաժանումն։ Մակաբաժանումն՝ երկրորդ հատումն. որպէս զկենդանին վերստին բաժանել՝ ասելով, եթէ կենդանւոյն ոմանք մահկանացուք են, եւ ոմանք անմահ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)


Մակագանչութիւն, ութեան

See full entry →

s. rhet.

epiphonema.

NBHL (1)

Զայսպիսի բանքս յընթեռնուլն պարտ է հրէաբար իբրեւ կսկծողական ձայնիւ մակագանչութեամբ ձայնել ուժգին (կամ ուժգնակի), որպէս զնոյն ինքն զվշտացեալսն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Մակագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վերնագիր.

NBHL (1)

Զդիտաւորութիւն իրին առաջիկայի բազում անգամ ի մակագրութենէ բանին դիւրածանօթապէս կարէ ոք ի միտ առնուլ համառօտագոյն. (Սարկ. հանգ.։ Կամ ըստ պէսպէս առման բայիդ Մակագրել.)


Մակադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.

NBHL (1)

Քրիստոս՝ ամենեւին ակն, ամենեւին ունկն, ընդ հօր եւ հոգւոյն մակադրեալ. (Քեր. քերթ. իմա՛ վերաձայնեալ, կոչեցեալ արդեամբք։)


Մակալեզու

See full entry →

adj.

epiglottis.

NBHL (1)

ἑπιγλωττός, σσός lingula, lingua minor, membrana gutturis. որ եւ ԶԱՆԳԻԿ. Վերագիր լեզուակ ի ներքսակողմն առաստաղի բերանոյն՝ իբրեւ բացարան եւ փակարան կոկորդի. լեզուակ. տիլճիք.


Մականուն, նուան

See full entry →

s.

surname;
title.

NBHL (1)

Զի՞նչ իցէ բնութիւն քան զսա գեղեցկագոյն, որոյ բարին եւ կարգաւորն մականուն է. (Արիստ. աշխ.։)


Մակարդակ, աց

See full entry →

adj. s.

plane, plain, flat, level;
plane, level surface.

NBHL (1)

Զմակարդակ բոլոր կենցաղականս դուզնաքեայ ըղձման իմոյ տռփելոյդ։ Ի բարձրագոյնն մակարդակ լեառն ձգեա՛ զքոյդ վեհական խոհեմութիւն. (Մագ. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Է։)


Մակացական, ի, աց

See full entry →

adj.

scientific.

NBHL (1)

Ի սահման մարդոյն զսա շարադրել կամք եղեն արտաքնոցն մակացականացն. (Խոսրովիկ.։)


Մակաւասար

See full entry →

adj.

plain, level, even, equal.

NBHL (2)

Քահանայք վերագոյն պատուոյ մակաւասարք ըստ շնորհակալութեան բաշխեցելոցն լինին աստուծոյ. (Փիլ. քհ.։)

Մակաւասարն, որ է ի վեր քան զհաւասարն. եւ այլն։ Շա՛տ է գիտել՝ թէ ի հայումս հասարակն եւ մակաւասարն են նոյն. զի ոչ հայիմք ի յանգս ձայնից, այլ ի նշանակութիւնն. իբր զի անխտիր հասարակ են արուի եւ իգի ձայնքս մարդ, ձի, շուն, արծուի, ծիծառն, աքիս։


Մակբայ, ից

See full entry →

s.

adverb.

NBHL (1)

ἑπίρρημα adverbim. Բառ ի վերայ բայից դնելի՝ յառաջոյ կամ զկնի. մասն բանի՝ յայտնիչ հանգամանաց գործոյն.


Մակդիր, դրի

See full entry →

s.

adjective, epithet, attribute, predicate.

NBHL (1)

Նոյն ընդ Մակադրական. ἑπίθετον adjectivum. որ առ մեօք Ածականի ասի՝ (հակադրեալ գոյականի) ըստ յն. վերադիր. եւ ըստ լտ. յաւելուածոյ.


Մակեղուտ

See full entry →

adj.

accessory, additional.

NBHL (1)

Անունն երկակի է, կա՛մ եղուտ, կամ մակեղուտ. եւ սա ասի մակեղուտ ամենայն պատահումն՝ որ յէութեան (այսինքն ի գոյացութեան) ունի զգոլն։ Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ լինի՝ որ էր մակեղուտ. որպէս յոժամ մարդոյ ասեմք յատուկ գոլ զծիծաղականն։ Մակեղուտ է, որպէս սեաւն, սպիտակն։ Պատուականագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)


Մահաբեր, ից, աց

See full entry →

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.

NBHL (3)

Մահաբեր ծառոյն հպմամբ։ Ի ծառոյն մահաբեր. (Շ. տաղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)

Զմահաբեր թոյնսն. (Ղեւոնդ.։)

Ո՛րչափ այլ ոք այլում դեղիւք վնաս գործիցէ, մահաբերքն ի սոցուն յառաջագոյն ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Մահադեղ, ոյ

See full entry →

s.

poison, venom, deadly potion.

NBHL (1)

φάρμακον venenum. Դեղ մահու. թոյն.


Մահածին

See full entry →

adj. s. chem.

death bearing, mortiferous, mortal;
azote.

NBHL (1)

Մահածին թոյնք. (Արծր. ՟Գ. 2. եւ 5։)


Մահակից լինիմ

See full entry →

vn.

to die with another, to share death with another.

NBHL (1)

Ցանկային մահակից լինել քաջ նահատակացն։ Մի՛ երկիցուք մահակից լինել քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ե։ Նոյնպէս եւ Արշ. ՟Ի՟Է։ Նար. երգ.։)


Մահակուլ լինիմ

See full entry →

vn.

to be swallowed up by death.

NBHL (1)

Ոչ ըստ յոնանու ի ձկանէն, այլ լրմամբ հոգւոյն (լեալ) մահակուլ՝ որ յադամայ ի դժոխս. (Կիր. պտմ.։)


Մահանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.

NBHL (1)

Կենդանւոյն մահացան. (Շար.։)


Մահաշունչ

See full entry →

adj.

pernicious, exhaling death, malignant, deathly.

NBHL (1)

Զհոտն մահաշունչ կռապաշտութեան՝ հողմով հոգւոյն հալածեցին. (Սիսիան.։)


Մահարար, աց

See full entry →

adj.

death giving or causing.

NBHL (3)

Մահարար թոյնք, կամ հարուածք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)

Զծառայն հիւանդ՝ յախտ մահարար, կեցոյց բանիւ կենդանարար։ Մի՛ զփափկութիւնըս մահարար՝ ասէք անձին կենդանարար։ Եւ թէ ի սրոյն այն մահարար՝ մնացեալ առ իս էք յուսաբար. (Շ. խոստ. եւ Շ. եդես.։)

Ծառն կենաց զմահարար պտղոյն ճաշակս դարնութեանն քաղցրացուցանէ. (Ճ. ՟Գ.։)