preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
Ամենայն ուրեք ո՛չ յառաջաբանին (այսինքն անդէն եւ անդ ի սկզբանն) յայտնէր զամենայն, այլ նախ ի տարակուսի կացուցանէր զլսօղսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
Յառաջաբանէ իւրմէ կամի զամբաստանութիւն զնովաւ արկանել։ Յանդիմանել զնա յառաջաբանսն իւր։ Բուռն հարկանէր զյառաջաբանէն բաղդատայ։ Աւասիկ յառաջաբանէս առաջի դնէ զյաղթութիւնն. (Իսիւք.։ Եւթաղ զառաջաբանս եւ զգլուխս կարգեաց. Ճ. ՟Է.։)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
Եթէ յառաջաբանեալ էր (մեղայիւ) քան զտեառնն յանդիմանելն, արժանի էր լեալ մարդասիրութեան։ Մի՛ յամեր, մինչեւ դատախազն քո յառաջաբանէ։ Կարկեա՛ յառաջաբանելով՝ զնորա լեզուն. (Մաշկ.։)
Մովսէս զԱհարոն ունէր յառաջաբանօղ. (Կլիմաք.։)
written beforehand.
Զոր յառաջագիր արարաք։ Յառաջադիր եղեալ ետես նա, զի ի նմա որջացեալ էր օձն Եւայի. (Ճ. ՟Ա.։)
known or discovered precedently;
pre-eminent.
Թէպէտեւ ի պաղեստինացւոց աշխարհին էին յառաջագիւտ պարծանք, սակայն Եգիպտոս ջերմագոյն քան զնա գտանէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
Յառաջագունէն զերկրորդն պատրաստէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Եւ էր անուն քաղաքին յառաջագոյն ղայիսա. (Դատ. ՟Ժ՟Ը. 29։ Տե՛ս եւ Յհ. ՟Թ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։ Եբր. ՟Դ. 6։ Ես. ՟Լ՟Է. 26։ Յուդ. 4։ Հռութ. ՟Դ. 7։ Դատ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 11։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 16։ Յես. ՟Ի՟Դ. 2։)
cf. Նախագուշակ.
Յառաջագուշակ տեսողութիւն, մարգարէութիւն. (Ագաթ.։ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Գ.։)
Մկրտէր զմանկունս, որ էր յառաջագուշակ իւրոյ քահանայապետութեանն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Գինի կոչէ տէրն զբանական ուրախութիւնն. զորոց յառաջադէմ միտք ոչ փոքր ինչ ունին զխնամակալութիւնն. (Բրս. յուդիտ.։)
Սլացեալ հատուածէր երագ երագ ի յառաջադէմսն, այս է ի լեառն Աստուծոյ ի Քորէբ. (Պիտ.։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
Զի քո յառաջադիմութիւնդ ամենեցուն յայտնի լիցի։ Որ ինչ վասն իմ էր՝ եւս քան զեւս ի յառաջադիմութիւն աւետարանին եկն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 15։ Փիլիպ. ՟Ա. 12։)
foretelling, predicting;
presuming to speak first;
pert, petulant, saucy, rash.
Թերսիտէս էր կաղ, լերկ, սրագլուխ եւ յառաջախօս. (Նոննոս.։)
foreknown, predicted, foreseen.
Այն գիշեր յառաջածանօթ եղեւ հարցն մերոց։ Որ յառաջածանօթն էր նախ քան զ՝ի սկզբանէ աշխարհի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 6։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 20։)
Perfect from all eternity;
done or finished before.
Յառաջակատար խորհրդով գիտէր Աստուած (զամենայն ինչ). (Կամրջ.։)
arrived before or first.
Զինչս տեառն իմոյ յառաջահա՛ս Քրիստոս ընկալաւ. քանզի ի ձեռս աղքատաց բաժանեաց զամենայն ինչ տէրն իմ. (Ճ. ՟Բ.։)
Այսոքիւք յառաջահաս լինելով ի միտս նոցա, եւ ըմբռնելով զնոսա իրօք՝ որ ոչինչ էր վնաս. (Ոսկ. գծ.։)
believing first of all men.
ասէր լինել յառաջահաւատ քան զվիրս եւ զաղուանս. (Ոսկիփոր.։)
to predict, to prophesy.
Փրկիչն յայտնագոյնս յառաջաձայնեալ՝ ասէր. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
Պարտ էր յառաջաձայնել (ի կուսէն առ Եղիսաբէթ) խնդութեանն. (Ճ. ՟Գ.։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Ըստ ամենայնի յառաջանալ ի տէր, եւ սիրել զնա. Ի բարեպաշտութեան ջանս յառաջանալ միշտ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Նախագահ.
Ասէ ցնա, որ յառաջանիստն էր (ի մէջ դիւաց). (Վրք. հց. ձ։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ, քրիստոսասէր զօրաց յառաջապահեստ. (Անյաղթ բարձր.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ, քրիստոսասէր զօրաց յառաջապահեստ. (Անյաղթ բարձր.։)
to prefer, esteem or honour more.
Զգաւառն իւր թողեալ՝ յառաջապատուէր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
prediction, prophecy.
Ոչ ածեալ զմտաւ զաստուածային զյառաջասացումն, այլ պարտեալ լինէր ի մահաբեր թիւնաւոր վիշապէն. (Գանձ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Օրըստօրէ յառաջատէր, ի պետաւորութեանն իւրում. (Կաղանկտ.։)
foresight, prevision.
Խոնարհութիւնն ծնանի զառաջատեսութիւն. իսկ յառաջատեսութիւնն ծնանի զսէր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
prescience.
Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
Ոչ յառաջգիտութեան ինչ ունէր ծանօթութիւն. (Պիտ.։)
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
Զուսումնասէրսն եւ զգիտունսն յառաջեցուսցեն ամենայն պատուով. (Կանոն.։)
foregoing, preceding, previous, antecedent, precedent;
fore-runner, precursor, outrider;
antecessor, predecessor;
— լինել, to precede, to forego, to fore-run, to outride.
Յովհաննէս յառաջընթացն՝ նախ քան զմկրտութիւնն՝ զխոստովանութիւն խնդրէր. (Կլիմաք.։)
Հրովարտակ յառաջընթաց անտի առաքէր. (Յհ. կթ.։)
offered beforehand;
first fruits;
the first proselyte.
Նա էր քարոզ բանին կենաց, եւ յառաջընծայ ի հանդէս մարտիւրոսական պսակին. (Ճ. ՟Բ.։)
to hold or stretch out or forth;
to push or drive in, to cause to enter or penetrate, to fix in;
— զաչս or զակն, to look at fixedly, to rivet one's gaze on, to gaze earnestly on, to have the eyes fastened upon;
— զգլուխն ընդ պատուհանն, to face, to come to the window, to look out, to present oneself, to appear;
— զձեռս, to stretch forth one's hand.
Զիմանալի ակն ոգւոց մերոց յառեսցո՛ւք առ Տէր Աստուած մեր. (Խոսր.։)
to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.
Յառեալ (կամ կարկառեալ) ընդ պատուհան։ Ընդ ճանապարհն որ հայէր ի գաբայէ յառեալ ի գայի։ Յառեալ՝ ի կատարեալ օրէնս ազատութեանն հայիցի. (Երգ. ՟Բ. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Յկ. ՟Ա. 25։)
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
Արի՛ շրջեա՛ց ընդ երկիրդ։ Արի՛ք ելէք։ Այժմ յարեայց ասէ տէր։ Սոքա խափանեցան, եւ անկան, մեք յարեաք եւ ուղիղ եղաք։ Յարեան ամենայն կոչնականք։ Յառնէ յընթրեաց անտի.եւ այլն։
Եթէ յարիցէ՞ ի նա պատուէրն, եւ ընդելանիցի՞ ընդ նմա. (Եփր.) ծն. իմա՛ ելանիցէ, եւ կամ ընթերցի՛ր՝ յարիցի։
Յարեաւ Աբրաամ ընդ առաւօտն։ Յարուցեալ ի վաղիւ անդր։ Եւ եղեւ ի յառնելն նորա գիշերի։ Յորժամ ննջիցես, յորժամ յարիցես։ Արի՛ք եւ շինեցէ՛ք։ Այժմ յարեայց ասէ Տէր։ Արի՛ Տէր, եւ փրկեա՛ զիս Աստուած իմ (որ եւ ասի, զարթի՛ր տէր) եւ այլն։
of which the bottom or bed is exposed;
— բաժանել զծով, to divide the sea and lay bare its bed.
Ծովն անդնդային բաժանեալ յատակաբաց՝ կազմէր շաւիղս ժողովրդեանն. (Նանայ.։ եւ Ճ. ՟Գ.։)
Զծովն յատակաբաց (կամ յատակաբար) բաժանէր. (Մանդ. ՟Դ. եւ Ճ. ՟Դ.։)
to freeze, to be frozen.
Գետս այս պաղէր ձեամբ, մինչեւ յատականալ նմա. (Պտմ. աղեքս.։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
Ի ձեռն կնոջ զորդիսն Հեղիու քահանայի յատակէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
properly, specially, particularly, expressly, precisely.
Աստուած էր՝ որ երեւեցաւն մարդ, պարտ էր՝ զի զմարդկայինս եւ զաստուածայինս ցուցցէ յատկաբար. (Իգն.։)
cf. Յատկաբար.
Յատկապէս մարդ (կոչէր Արիոս զՔրիստոս՝ ուրանալով զաստուածութիւնն). (Աթ. ՟Ը։)
cf. Յօտոց.
Այգեգործ ժիր եւ արթուն յատոցաւ սպառնական եւ կսկծեցուցիչն բանի զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Ետես (Ադամ զամենայն կենդանիս) արու եւ էգ. եւ նա միայն յատուկ էր (առանց ընկերի)։ Որպէս զի եղիցի եւ օգնական Եւայի, զի մի՛ եղիցի նա յատուկ. (Եփր. ծն.։)
Երկնից եւ երկրի Տէր գոլով՝ ասեմք մեզ յատուկ, առաւել գութ այնու ձգել. (Ներս. մոկ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Արդար էր, զի ոչ եղեւ յար ի խորհուրդս եւ ի գործս նոցա ընդ չարախօսսն. (Եփր. աւետար.։)
Որ եւ յարն աղաղակէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Տէրունեան մարմնոյ եւ արեանն յար եւ հանապազ պատարագել (իլ). (Շ. բարձր.։)
Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be near or present, to assist.
Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to appose, to set, to subjoin, to add, to append, to affix.
Առ իրեարս յարադրեալ։ Զդաւողականն յարադրեաց խորհուրդ։ Ի վերայ զտէրունականն յարադրելով արձակել ձայն։ Զո՞ ոք զուգամասնելով բերեալ յարադրեսցուք առ սա։ Յարադրելով առ իրեարս։ Ըստ անցնիւր պատշաճի յարադրել անուն. (Պիտ.։)
Զսուրբ Լուսաւորիչն մեր Գրիգոր զկնի շարագրեցից, զկնի յարադրելով զորդիս եւ զթոռունս նորա։ Սաստիկ սուգ տրտմութեան զմեօք զեղեալ յարադրէր. (Յհ. կթ.։)
continuous, assiduous;
at every hour, at all times, always, evermore, continually.
Հոգացեալ յարաժամ տրտմէր. (Փարպ.։)
Այսպիսի բանիւք յարաժամ ժամանակի զամենեսեան մխիթարէր. (Վրք. ոսկ.։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Աստուածայինն սէր որքան յարակայի, բորբոքի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Բ։)
to join, to conjoin, to connect, to league.
Զայս ամենայն յինքն յարակցէր. (Արծր. ՟Բ. 4։)
Զերկոսեանս զայսոսիկ յարակցէ ի միասին։ Ի յաւանդելն սիրելն զԱստուած՝ ընդ նմին յարակցեաց եւ զսէր ընկերին. (Սարգ. ստէպ։)
Թագաւորն եգերացւոց յարակցէր ընդ նմա ի բոլոր սրտէ. (Յհ. կթ.։)
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
Բանն էր առ Աստուած. զի որպէս զյարակցութիւն եւ զմշտենջենաւորութիւն ընդ հօր ցուցանէ (ըստ բնութեան), դնէ եւ զանձնաւորութեան նշանակ. (Նանայ.։)
Կատարեալ ունի Տէր (ի մարդանալն՝) յարակցմամբն առ յարակցութիւն. (Եփր. աւետար. (որ է ոճ օտար ի հայկաբանութենէ)։)
denominative;
concrete.
Տեսակք ածանցացն. յարանուն, բայածական, եւ այլն։ Յարանուն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է. որպիսի, տիրաճան, խրախճան (ի բառիցս՝ Տէր, խրախունք). (Թր. քեր.։)
perpetual motion;
mutation, alteration.
Բնութեամբ ունէր մարդն զյարաշարժութիւն՝ առ սկզբնատիպն վերաբերելով. (Անան. ի պետր.։)
cf. Յարառոցեմ.
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
to assume together;
to employ, to make use of continually.
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
cf. Յարատեւակ.
Յարատեւակ աստուածային կենդանութեամբ զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Յարատեւակ Աստուածային լուսով մաքրեցելոցն անլուծանելի ընձեռէ կեանս. (Մամբր.։ եւ Խոր. վրդվռ.։)
persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.
Յարատեւակ աստուածային կենդանութեամբ զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Յարատեւակ Աստուածային լուսով մաքրեցելոցն անլուծանելի ընձեռէ կեանս. (Մամբր.։ եւ Խոր. վրդվռ.։)