having a bodily form or figure, corporeal.
Էգ ազգն՝ նիւթականն, ախտանայինն, մարմնաձեւն, զգայունն։ Բաղկացութիւն մարմնաձեւ հողեղինագոյն եհաս (այսնիքն ընկալաւ) զգայութիւնն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 8. եւ Փիլ. այլաբ.։)
sensuality, attachment to sensual pleasures.
Մոլիլն ի մարմինս. մարմնապաշտութիւն, կամ մսամոլութիւն. որովայնամոլութիւն.
cf. Մարմնական.
Մարմնային աչաց։ Մարմնային վնասուք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 52։ եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to become incarnate;
to take the human body or nature.
σαρκόομαι, σωματόομαι, ἑνσωματόομαι . որպէս եւ մարմնանալն. σάρκωσις incarnari, carne sive corporea natura indui, incarnatio. Մարմին զգենուլ բանին. մարդ եղանիլ. (առեալի բանէ անտի, Բանն մարմինն եղեւ)
bodyguard, life-guardsman, yeoman of the guard.
Ի ձեռն մարմնապահացն մինչեւ յանկողինս հասելք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
clothed with a body, corporeal.
Զայս սնտու եւ զկտաւ քթանեայ, որ ի պատանաց մարմնոյ նշանակ՝ գորբորա, եւ մարմնապատ է անուանեալ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.
Զերկրածին եւ զմարմնասէր միտսն. (Փիլ. այլաբ.։)
despising carnal pleasures.
Տեսանէին մարմնատեացքն զմարմնավարժութիւնքն, եւ ասէին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Հոգեփոխութիւն.
Յաղագս մարմնափոխութեանն առասպելաբանեն։ Ի մարմնափոխութիւնս ասեն պատժիլ ըստ ծանրութեան մեղացն. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
fleshy, corpulent, fat, plump.
Յանդեայ ընթացաւ, փափուկ եւ մարմնեղ ածեալ որթ՝ ցծառայն տայր. (Փիլ. իմաստն.։)
warrior, soldier, combatant;
ի —ս մտանել, to rush to the field of combat.
Զօրէն մարտկի յաղթողի պանծայր խորխտմամբ. (Փիլ. լիւս.։)
suffering a similar martyrdom separately or together.
Հաղորդակից պաշտօնակցօքն ընտրելովք՝ ընդ անչափ մարտիւրոսակցացն իւր ջոկոց. (Հ. կիլիկ.։)
martyrdom.
Զի եւ մարտիրոսութիւնն ինքն դիտէ մրկտութիւն անուանիլ. (Կոչ. ՟Գ։)
Մեռանիլ ի վերայ ուխտի սրբոյ՝ վիճակ է մարտիրոսութեան. (Փարպ.։)
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
μάχομαι pugno ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo, contendo ἑκπολέμω expugno παλαίω luctor. Մարտ դնել. պատերազմիլ. կռուիլ. մրցիլ. կագել. հակառակիլ. մաքառիլ.
Գտանի եւ ՄԱՐՏՆՉԵԱԼ. Եւս. քր. ՟Բ։ եւ ՄԱՐՏԵԱԼ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to combat, to fight, to come to blows;
to wrangle, to quarrel, to dispute, to discuss, to argue.
μάχομαι, πολεμόω, διαλογίζομαι, παλαίω pugno, belligero, certo, dissero, discepto, disputo, luctor. Մարտնչել. պայքարիլ. կռուիլ գործով կամ բանիւ. (լծ. եւ յն. մա՛խօմէ ).
cf. Մաքառ.
διάλεξις disputatio. Մաքառիլն. պայքար. վէճ. վիճաբանութիւն. տրամախօսութիւն առարկուածովք.
purification;
sanctification.
Մաքրագործելն. իլն. սրբազանութիւն.
Օրհնեա՛ զբաժակս (այսինքն զսկիհս) ի մաքրագործութիւն ընդունելութեան արեան միածնի քո. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to purify, to cleanse, to polish;
to embellish.
Ի հողանիւթեայ հաճեցար այսօր տաճարի բազմիլ փառաց մաքրազարդեալ որովայնի. (Շար.։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
Մաքրեսցես զսեղանն, ի սրբել քեզ ի վերայ նորա։ Հերով իւրով մաքրէր զոտս նորա։ Եկեալ գտանէ պարապորդ՝ մաքրեալ եւ յարդարեալ, եւ այլն։ Կարգ քահանայապետութեան է, ոմանց մաքրել, եւ ոմանց մաքրիլ. (Դիոն. երկն.։)
Մնասցուք բժշկիլ նախանձու հրոյն մաքրողի. (Լմբ. սղ.։)
purity, cleanliness;
purification;
depuration;
expiation;
neatness, tidiness;
— ջրոց, limpidity;
— օդոց, pureness, serenity, clearness.
καθαριότης, καθαρότης, καθαρισμός, τὸ καθαρόν purgatio, mundities, puritas. Մաքուր գոլն. սրբութիւն. յստակութիւն. պարզութիւն. եւ Մաքրումն. մաքրելն, իլն.
Աւել ածելով խնամ տանել մաքրութեան. (Փիլ. քհ.։)
to grow musty or mouldy, to mould;
to strive, to strain.
ռմկ. որպէս Նեխիլ, բորբոսիլ։
Ոչ ոգորիցի եւ ոչ ջանայցէ, եւ ոչ մգլիցի։ այլ դիւրաւ հեշտաւ իմն զմարմին թողուցու. իմա՛ առաւել՝ որպէս մագլցել, մաքառիլ։
cf. Մեզոյն.
Ոչ լսել, այլ ասել մեզոյն իսկ ձայնիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 5։)
by ourselves.
Ոչ լսել, այլ ասել մեզոյն իսկ ձայնիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 5։)
greater, bigger;
major, elder;
maximum.
Գործովք մեծագունովք. փոխանակ գրելոյ՝ մեծագունիւք. (Թէոփիլ. պհ.։)
very busy, full of business.
Քան զամենայն տունս շինականաց մեծազբօս գտանիցես զտունս թագաւորաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)
great sea, Ocean.
Մեծն ծով ի վեր համբարձեալ ... յայս ի մերս ի ներքս հոսեալ անկաւ ի մեծածովս. (Փիլ. իմաստն.։)
large-eyed.
Եւ ինքն մարիամ բարետեսիլ դիմօք, մեծակն, եւ անձամբ չափաւոր։ Ասի ըստ մարմնոյ մեծակն, եւ լայն երեսօք, որ է պատկեր իմանալի հոգւոյն գեղեցկութեան. (Տօնակ.։ Վրդն. յանթառամն.։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
ՄԵԾԱՄԵԾՍ ԲԱՐԲԱՌԵԼ, կամ ԽՕՍԵԼ, կամ ԿՈՏՈՐԵԼ. cf. ՄԵԾԱԲԱՆԵՄ. մենծ մենծ խօսիլ՝ ջարդել.
cf. Մեծամտիմ.
ՄԵԾԱՄՏԵՄ ՄԵԾԱՄՏԻՄ. μεγαλοφρονέω, μέγα φρονέω, μέγα կամ ὐψηλά φρονέω altum sapio, majora vel magnifice de me sentio, efferor, superbio φυσώμαι inflor. Բարձրամտել. փքանալ. ամբարտաւանիլ. հպարտանալ. պանծանալ. ճոխանալ.
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Վարեցեալք ոչ նուազօք առ ի յիմաստասիրութիւնն յարձակմամբք, զմեծամտութիւնն փոխանակ քամահանաց յարգեալ. այսինքն լաւ համարեալ մեծամիտ երեւիլ՝ քան արհամարհ. (Փիլ. տեսական.։)
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
Զմեծապարգեւին աստուծոյ մեծ օգնականութիւն։ Մեծապարգեւիդ մարդասիրութիւնդ. (Փիլ. բագն.։ Խոսր.։ Մաշտ.։)
very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.
ՄԵԾԱՋԱՆ ԼԻՆԵԼ. Մեծապէս ջանալ՝ հնարիլ.
iambus;
iambic.
Ինքն պտղոմէոս էր, որ եւ զմեծավերջ տաղս զայս բարբառեցաւ. Պիտանացո՛ւ է ինձ (ասէ), կաթիլ բախտի՝ քան խելք կարասով. (Նոննոս.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
τιμή honor μεγαλειότης, μεγάλομα magnificentia, reverentia ὔψος altitudo, dignitas. Մեծարելն, իլն. յարգանք. պատիւ. անկնածութիւն. պատկառանք.
great city, capital.
Վայրագք՝ զքաղաքք ոչ տեսեալ, զգեօղն կամ զգաւիթն մեծաքաղաք կարծեն, անգիտութեամբ արդարեւ ճշմարիտ մեծաքաղաքին։ Զմեծաքաղաքս զայս աշխարհ։ Մեծաքաղաքիս աշխարհիս այսորիկ խնամիչն։ Զմեծաքաղաքս զայս՝ աստուած իբրու ակնածու միշտ յականէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
citizen of the capital.
Զգեօղն մեծաքաղաք կարծեն, եւ զայնս՝ որ ի նոսան են, մեծաքաղաքացիս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Առանձինն իմն եւ մեկնակ եւ զատ պատուոյ արժանի առնեն։ Մեկնակ ընկալաւ սկիզբն լինելութեան (մարդն)։ Զաւ եւ մեկնակ խնամոյ կցորդութիւն տայ այրեաց եւ որբոց. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 3։)
to retire, to go away, to remove to a distance.
ἁναχωρέω secedo. Մեկնիլ. մեկուսանալ. միայնանալ. հեռանալ, եւ առանձնանալ.
cf. Մեկին.
Բայց մեկնապէս հագար ասաց. (ասէ. տեսիլ աստուծոյ երեւեցաւ ինձ. Եփր. ծն.։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնիլ յաշխարհէ. այսինքն վախճանիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 40։)
χωρίζομαι, διαχωρίζομαι, ἑκχωρέω , ἁφίσταμαι, ἁπέρχομαι discedo, abscedo, recedo, secedo եւ այլն. Մեկուսանալ. հրաժարիլ. զատանիլ. ի բաց գնալ. առանձնանալ. զատուիլ երթալ.
Մեկնիլ ի կնոջէ. (Օր. ՟Ի՟Դ. 13։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. χωρισμός, ἁναχώρησις secessio, discessio, segregatio, secessus, recessus, solitudo. Մեկնիլն ի բաց. մեկուսութիւն. անջատումն. հրաժարումն. առանձնութիւն.
Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
cf. Մեկուսիմ.
διΐσταμαι disto, discedo, discrepo ἅπειμι, ἁφίσταμαι abeo, absto, absisto ἁποδημέω absum domo vel patria, peregrinor, proficiscor μετατίθεμαι transferor. որ եւ ՄԵԿՈՒՍԻՄ. Մեկուսի լինել. երթալ ի մի կոյս. մեկնիլ. ի բաց կալ. հեռանալ. հրաժարիլ. որոշիլ. օտարանալ. փոխադրիլ.
Յամենայն ազգատոհմէն մեկուսանալ. (Փիլ. իմաստն.։)
separation;
retirement.
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Սկզբնատիպն ոչ կարացեալ ժուժալ՝ հեռանալ պատկերի իւրոյ, տարամերժիլ մեկուսութեամբ. (Պիտառ.։)
plundering temples, sacrilegious.
Ի Փովկիդա օրէնք կային՝ զմեհենազերծն կա՛մ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
sacrilege, sacrilegious robbery.
Մեհենազերծութեան պարտաւոր է՝ զնուիրեալ զաստուծոյ արարածոցն մերկացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
of a heathen temple or belonging to a heathen temple;
hieroglyphical.
Ի մեհենական մարտս նահատակութեան. այն է ագոնն ողոմպիական. (Փիլ. լիւս.։)
blame, obloquy, accusation, reproof, reproach, reprehension.
κατάγνωσις, μέμψις reprehensio, inculpatio, incusatio, querimonia ἑπιτίμησις increpatio. Մեղադրելն, իլն. մեղադրութիւն. յանդիմանութիւն. ստգտանք. բամբասանք.
cf. Մեղանչեմ.
ἀμαρτάνω pecco. Մեղանչել. որպէս անկանիլ ի մեղս, եւ որպէս վնասել ումեք.
peccability;
wrong, offence, transgression, malice, wickedness.
Զնա վրէժխնդիր ունել քեզ մեղանչանացն, որ ի փիլիպպոսէ անցցէ ընդ քեզ. (Պտմ. աղեքս.։)