repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Շաբաթ՝ հանգիստ տեառն։ Դա՛րձ անձն իմ ի հանգիստ քո։ Հանգիստ ոտից կամ իրանաց, անձանց (այսինքն հոգւոց)։ Տեղի կամ կայք հանգստեան։ Այր հանգստեան։ Օր հանգստեան.եւ այլն։
ՀԱՆԳԻՍՏ. որպէս Գերեզման. որ եւ ԳԻՐ ՀԱՆԳՍՏԵԱՆ. հանգստարան. քնարան. շիրիմ. տապան. վկայարան ի տեղւոջ թաղման սրբոց.
Վիհն իմ հանգստեան. (Նար. ՟Կ՟Ե։)
Սկսանիմ, եւ ի հանգիստն ոչ ժամանեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Զքէն գոհանամք. եւ զՀանգիստն նորին, Նայեա տէր։ Զաղօթս զայսոսիկ հանգստիւքն իւրեանց։ Ի գիշերի եւ ի տուընջեան. Հանգիստ, Հովիւ քաջ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Արա՛ դու զհանգիստն աստուծոյ։ Այս է հանգիստ իմ, հանգուցէ՛ք զնեղեալս. (Մծբ.։)
as, like, after the manner of;
almost, nearly;
cf. Հանգունակ.
Բարեկամ հանգոյն անձին քո։ Մարդ մահկանացու, հանգոյն ամենեցուն։ Պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Ըմպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ։ Բարբառ հանգոյն նմա որոտայցես։ Լինիցի քեզ հանգոյն մահու։ Բնակեալ հանգոյն սիդոնացւոց, եւ այլն։ Հանգոյն մովսեսի, կամ արքեպիսկոպոսին կեսարու, կամ հրեշտակաց։ Հանգոյն սմին, այսմ, նոցին։ Հանգոյն կապկաց, յուդայի մատնչի։ Հանգոյն միմեանց. (Խոր.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Ճ։)
knot;
tie, bond;
station, post, stage, resting-place;
cf. Կայարան;
գորդեան —, the Gordian knot;
knot, joint;
knotty point, rub, difficulty, intricacy, tangle;
note;
վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;
լուծանել զ—սն, to untie or cut the knot of a difficulty or question, to delucidate;
— ի —գուցէ փախչել, to flee by post, or by relays of horses.
ՀԱՆԳՈՅՑ Ի ՀԱՆԳՈՒՑԷ. Աղխաղխեալ գոլո ընդ միմեանս. հետզհետէ. ըստ. յն. յաջորդաբար. ἑκ διαδοχής successive, mutuo.
cf. Հանգունակատիպ.
Այնմ խորանի հանգունակ իմանամք եւ զմերս զայս խորան. (Ոսկիփոր.։)
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
cf. Հանգունակատիպ.
Այնմ խորանի հանգունակ իմանամք եւ զմերս զայս խորան. (Ոսկիփոր.։)
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
commodious, tranquil, easy;
Quietist.
Խափանել զհանգստական խորհուրդ. (Յհ. իմ.։)
place of rest;
temporary altar;
tomb, sepulchre.
Ընդէ՞ր փշրեցեր զհանգստարանն իմ (զբագին մեհենին), կամ զզոհարանն իմ ընդէ՞ր աւերեցեր։ Տաց զոսկերս քո փշրել, որպէս դու արարեր զհանգստարանն իմ. (Ճ. ՟Ժ.։)
ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՆ. Գերեզման. քնարան. շիրիմ. տապան. որ եւ ՀԱՆԳԻՍՏ. Դիր հանգստեան. եւ Վկայարանն.
to tuck, turn or truss up;
to take in, to tighten;
— զհանդերձս, to tuck up one's clothes or gown;
— զբազուկս, to turn up the sleeves;
— զմիտս, to retire within oneself, to collect one's thoughts.
ՀԱՆԳՐԻՃԵՄ συστέλλω coarcto. գրի եւ ՅԱՆԳՐԻՃԵԼ. ռմկ. հանկուրցել. Հանգուշն կամ ամփոփ առնել. հանգոյցս իմն առնելով՝ ամփոփել. զսպել. ժողովել. հաւաքել.
peaceable, quiet, calm, tranquil, mild;
moderate, staid, sedate, grave, sober;
—, —ս, gently, softly, mildly, tranquilly, slowly;
— լինել, կալ, to remain quiet or tranquil;
— լինել, to have patience, to be patient.
Մի՛ հարկանող, այլ հանդարտ. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 3։)
Հարթ եւ հանդարտ եւ յստակագոյն մասամբք. (Պղատ. տիմ.։)
good-tempered, peaceful, gentle, mild, meek, affable.
Հանդարտաբար խօսել, կամ առնել զպատասխանին։ Հանդարտաբար զ՝ի վերայ դիմելն հատանէր. (Ոսկ. յհ.։)
Զղջով եւ հանդարտաբար պատիմք կալ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Հանդարտիմ.
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
ՀԱՆԴԱՐՏԵԼ φέρω, ὐποφέρω, χωρέω sustineo, tolero, porto. Հանդուրժել. ժուժել. տանել. համբերել. տոկալ. դիմանալ, կրնալ քաշել.
Էջ ի դասս առաքելոցն, եւ յիշեցոյց՝ զոր ի քրիստոսէ ոչ հանդարտեցին լսել. (Յհ. իմ. ատ.։)
slowly, softly, gently, quietly, smoothly.
Մեն պէ ասելով՝ հանդարտիկ ի միմեանս իջանեն շրթունքն. (Հին քեր.։)
Խաղաղացուցանել հանդարտիկ հեզութեամբ. (Փիլ. իմաստն.։)
ethics, moral philosophy.
Մակդիր բարոյական իմաստասիրութեան, որ է հանդարտիչ եւ ուղղիչ վարուց. յն. բարոյական.
Զհանդարտողական իմաստասիրութիւն առաջի արկանելով։ Ըստ հանդարտողականն իմաստասիրութեան առաքինաբար պայծառացուցանելով. (Մաքս. եկեղ.։)
tranquillity, stillness, repose, quiet, peace, silence;
phlegm, calmness, coolness, composure;
— կրից, moderation;
— ծովու, calm at sea, calm, smooth sea, dead calm;
— հոգւոյ, մտաց, peace of soul or mind.
Ի սանձս հանդարտութեան։ Երեքալեանն դիմացկութեամբ ամբոխեաց զհանդարտութիւն։ Ի յօդ հանդարտութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Բ։)
Առեալ (ջրոյ) դարձեալ զհանդարտութիւնն՝ իբրու յանհանդարտութեան գոյացուցիչ հրոյն եռացեալ, ի նոյնն նովաւ հաստատի. (Պղատ. տիմ. ստէպ։)
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
κατασκευάζω instruo, paro ζεύγνυμι jungo κοσμέω orno. Հանդերձանս իմն առնել. պատրաստել սպասիւք եւ սարօք. կազմել. յարդարել. զարդարել. յօրինել. յարմարել. հոգալ կամ տալ զպէտս եւ զընծայս. յուղարկել ամենայն պիտոյիւք կամ բարեօք. շտկել շտկտել։ սազել.
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ (Սահմ. եւ լծ։ Պորփ. ստէպ.) այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։
cheap little dress;
bad, ugly coat.
Դոյզն կամ ամփոփ հանդերձիկ։ Աւելի ինչ հանդերձիկ։ Ստեւեղէն հանդերձիկս։ Մի՛ ոսկի զարդուք, այլ ցածութեամբ եւ հեզութեամբ հանդերձկաւն. (Ոսկ. եբր.։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Ոսկ. փիլիպ.։ Ոսկ. կող.։)
before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.
ՀԱՆԴԷՊ նխ. սեռ. խնդ. որպէս Դէմ առ դէմ դիպեալ. κατέναντι, ἁπέναντι, ἑξεναντίας coram, contra, ante, adversus, ex adverso. Յանդիման. ի դիմաց կուսէ. զառաջեաւ. առաջի. ընդդէմ. դիմացը, դէմը, առաջը.
Ե՛րթ առ փարաւոն, կացցե՛ս հանդէպ նորա։ Ի գեօղն որ հանդէպ մեր կայ։ Բանակեցաւ հանդէպ լերինն։ Ժողովեցին հանդէպ վիմին։ Որ դիտէ հանդէպ դամասկոսի։ Ընթանայր հանդէպ իւր։ Երեսք քրոբէիցն հանդէպ միմեանց։ Կացցէ արդարն բազում համարձակութեամբ հանդէպ նեղչաց իւրոց.եւ այլն։
Ոչ ունիմ զօրութիւն այսքան շնորհացս հանդէպ օրհնութիւն դնել. (Լմբ. սղ.։)
Ի ՀԱՆԴԷՊ. Ի ՀԱՆԴԻՊԷ. նխ. ռմկ. դէմը, դիմացը.
ՀԱՆԴԷՊ, եւ հոլովք իւր. մ. Յանդիման. առաջի. ի դիմաց կամ յայնմ կուսէ. ի դէմս կամ յայնկոյս. դիմացը, դիմացէն.
perspective.
Ի հանդիպոյ հայելի՝ տեսանելի. դէմ յանդիման հայեցիւք.
to cause to succeed or happen;
to apply, to adapt, to suit.
Յայս ած, եւ հանդիպեցոյց զիս. (Լմբ. իմ.։)
cf. Հանդիպումն.
Հանդիպութեամբ իմն, եւ կարծեօք. (Նիւս. կազմ.։)
Անճառ է եւ անիմանալի ի մարդկան հանդիպութեանց։ Ծածկեցաւ յինէն անվրէպ դիտողութիւն ճշմարտաքնին հանդիպութեան. (Նիւս. կազմ.։ Պիտ.։)
agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.
Զկենակից ամուսին իմ, որ եղեւ հանդիսադիր ինձ այսմ երանաւոր կոչմանս. (ՃՃ.։)
companion in an assembly or solemnity;
companion in arms, fellow-soldier, comrade.
ՀԱՆԴԻՍԱԿԻՑ. ἁντίδικος adversarius in lite, litigans. Դիմախօս յատենի. դատախազ. ոսոխ.
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
Հանդիսանալ ի բարի վարս, կամ ի բարեպաշտութեան վարս, ի պահել զպատուիրանս, կամ ի կեանս կենցաղօգուտս. ի բոլոր բարեկարգութիւնս կամ յոչ ախորժելիսն աստուծոյ, կամ ի տեսութիւն բանիս։ Հանդիսացայց ըստ կարուղութեան իմում։ Հանդիսացայց օրինակաւ իւիք յայտնի կացուցանել. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Նչ. եզեկ.։ Առ որս.։ Սարգ.։)
Զուր հանդիսանամ, եւ իրաւամբք պարտաւորիմ։ Նար. (՟Հ՟Ա։)
ՀԱՆԴԻՍԱՆԱԼ. Դիմել, հասանել, ժողովիլ ի հանդէս, ի պարակցութիւն, ի տօնակցութիւն.
in a procession, with pomp, gloriously.
Հանդիսապէս արժանի գտջիք մտանել յամբ իմանալ, եւ այլն. (Յհ. կթ.։)
spectator;
լինել, կալ, to be a —, present at, to assist;
—ք, the spectators, the audience;
the lookers on, the by-standers, the public.
Տեսօղք ո՛չ մարդիկ, այլ հրեշտակք, հանդիսատեսք՝ հրեշտակապետք։ Զմիտս գումարելոց հանդիսատեսացն (յն. ամբոխին) հաճել։ Կամիցիս հանդիսատեսս գործոցդ։ Զմարդիկ կամիցիս նստուցանել հանդիսատես. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ եւ Ոսկ. մտթ.։ ՟Ա. 19։)
Արժա՛ն է ամենայն հանդիսատեսն իմաստնոց ... սմա հատուցանել մրցանակս. (Պիտ.։)
lists, arena;
court of justice;
gallery, saloon;
exhibition;
scene, spectacle.
Ժողովեալ ամենայն իմաստնոց քաղաքին ի նշանաւոր տեղւոջ, եւ յովհաննէս եկն ի հանդիսարանն. (Վրք. ոսկ.։)
pompous, solemn;
public;
combatant, athlete, champion.
εὕδημος, δημόσιος publicus εὑκλεής celebris եւ այլն. Հրապարակական. համաշխարհական. քաղաքական. դիմոսական. միաբանական. ատենական. հռչակաւոր. երեւելի. տօնախմբական.
Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.
ὐπομένω, φέρω sustineo, fero. (իբր Համ ժուժել, կամ Անդորր ժուժալ) Ժոյժ ունել. համբերել. տանել. տոկալ. որպէս եւ Ուժել. ատակել. բաւել. տեւել. զօրել. կամ մանաւանդ Հանդարտել. բաւական լինել. դիմանալ, կարենալ՝ կրնալ քաշել.
cf. Հան.
Որ յառաջաբոյն բնակեցաւ ի հանւոյ քում լաւոդեայ. իմա՛ ըստ յն. ի հանւոջ քում լօիդէ. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 5։)
cf. Հան.
Վասն գագկայ իմ պապոյն, եւ կատային իմ հանկանն. (Յիշատ.։)
intelligence, intellect, understanding, wit, sense;
genius, talent;
wisdom, prudence;
reason, sense, judiciousness;
enthymeme;
— բազմայեղանակ, a rare talent.
Ստուգաբանի՝ Անճարիցն ճար. բայց ըստ դիւրին տեսութեան՝ է որպէս Հա՛ն ճար. մանաւանդ թէ համ ճար) Հնարագիտութիւն. խելամտութիւն. զգօնութիւն. ճարտարութիւն ուշոյ մտաց. ուշիմութիւն. իմաստութիւն. գիտութիւն. մակացութիւն. հասողութիւն. խոհեմութիւն. խորհուրդ. գիւտ. հնարք. միտք ծննդական, եւ բան նորա ներքին. խելք, խելք բանեցընելը.
Հանճարոյ, եւ գիտութեան ամենայն գործոց խելամուտ լինել։ Ետ տէր սողոմոնի հանճար։ Բազմացաւ իմաստութիւնն սողոմոնի յոյժ քան զհանճար ամենայն նախնեաց մարդկան։ Գիտել զհանճար։ Իմաստութիւն առն նիւթէ զհանճար.եւ այլն։
Դիտելի իսկ է ո՛վ սոկրատէս, եթէ ըստ հանճարի՞ է բանս այս, եթէթ զայլ ոմն փոխանակ սորա խնդրելի է. (Պղատ. տիմ.։)
Հանճար է իմաստութիւն աստուածային եւ մարդկային, եւ սոցայն պատճառաց. (Փիլ. լին.։)
Ըստ իմաստասիրական հանճարոյ. (Վրք. ածաբ.։)
Հանճար է կարծիք (այսինքն իմացուածք) ուղիղ խորհրդով կապեալք, եւ կամ բան (այսինքն իմաստ) ճշմարիտ ի խորհուրդս անփոխադրելիս. (Մաքս. ի դիոն.։)
ingeniously, wisely, judiciously.
φρονίμως, ἑπιστημόνως sapienter, prudenter, perite. Հանճարով. իմաստութեամբ. ճարտարութեամբ. խելօք, խելքով.
foresight, insight, sublime science;
wisdom;
sagacity.
Գիտելն զհանճար. խելամտութիւն. հանճար. իմաստութիւն. գիտութիւն.
cf. Հանճարեղ.
Լի հանճարով. հանճարեղ. իմաստալից. խելացի.
cf. Հանճարեղ.
Քոյին իսկ հանճարայեղց եւ շատիմաց անձամբ. (Ոսկ. գծ.։)
Անպատում եւ հանճարայեղձ իմաստութիւն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Հանճարեղ.
Քոյին իսկ հանճարայեղց եւ շատիմաց անձամբ. (Ոսկ. գծ.։)
Անպատում եւ հանճարայեղձ իմաստութիւն. (Երզն. մտթ.։)
full of wit, of ingenuity, of sense, witty, ingenious, intelligent, wise, sensible, clever, clear-sighted, judicious, prudent, right-minded;
—եղ այր, a genius, man of great parts, of rare talent;
—եղք, men of wit.
συνετός, συνίων, φρόνιμος , ἑπιστημῶς intelligens, sapiens, prudens, scientia praeditus, peritus. Ունակ հանճարոյ. քաջահանճար. իմաստուն. գիտնաւոր. զգօն. ուշիմ. հնարագէտ. խոհական. ճարտար. խելացի, բանիբուն.
Որ հանճարեղն իցէ՝ զառաջնորդութիւն ստասցի։ Կորեաւ խորհուրդ ի հանճարեղաց։ Արս իմաստունս եւ հանճարեղս։ Ժողովուրդ իմաստուն եւ հանճարեղ։ Ամենեքեան հանճարեղքն՝ ՟Մ՟Ձ՟Ը։ Թագաւոր հանճարեղ։ Երեսք առն հանճարեղի իմաստունք։ Ոչ իմաստնոց հաց, եւ ոչ հանճարեղաց մեծութիւն.եւ այլն։
Ահա ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ. (՟Գ. Թագ. ՟Գ. 12։)
Հանճարեղ իմաստութիւն, կամ որոշողութիւն, առաքինութիւն, խորհուրդ, բան. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Զ։ Նախ. իմ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Երզն. մտթ.։)
intelligence, wit, ingenuity.
Հանճարեղն գոլ. եւ Հանճար. զգօնութիւն. իմաստութիւն. խելացութիւն, խելք։ (Նար. ՟Խ՟Ը։ Արծր.։ Խոսրովիկ.։ Շ. թղթ.։)
cf. Հանճարիմ.
general, universal.
Հաւաքեցին զհանրական տիեզերս։ Յօրինակ հանրական եկեղեցւոյ։ Հանրական յարութիւն։ Զթուղթսն հանրականս. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նար. կուս.։ Պրպմ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
consumption, decay, dwindling away, languor.
Տապք մարմնոյ, եւ այլ ինչ ախտք, եւ հաշմունք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
propitiatory.
Զի՞նչ է հաշտարանն, եւ ընդէ՞ր վերադիր կոչէր զնա։ Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հայէին, եւ երկոքին ի հաշտարանն. (Փիլ. ել.։)
conciliator, reconciler, peace-maker, pacifier;
conciliating, pacifying.
Ի հաշտարար մարմնոյն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
conciliation, reconciliation, pacification.
Բուրումն խնկոցն հաշտարարութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Հաշտեցուցանեմ.
բայիս իմա՛ եւ զայսոսիկ.
to conciliate, to reconcile, to pacify;
to agree, to make up.
Խնդրէր հաշտեցուցանել զարքայն պարսից։ Ի հաշտեցուցանելն՝ վերստին խռովիմ։ Հաշտեցուցանել սոքօք ընդ մեզ զահաւոր զդատաւորն. (Խոր. ՟Բ. 35։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Շար.։ Որք անխտիր բերին ի կրկին նշ։)
cf. Հաշտումն.
Զբաժանմանն իմ խտրոց քակտեսցես հաշտութիւն. իմա՛, հաշտեցուցիդ տիրապէս։
Հաչեսցես հառաչելով զաղօթսն մատուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)