cavillous, captious, sophistical.
· Calfa
Որսօղ շնչոյ. գերօղ զոգի. պատիր.
Մեծ անիրաւանք գոլ շնչորսականս այս ձեռնարկանք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
the necessary livelihood.
· Calfa
Կերակուր ոգեպահիկ՝ իբր պահպանիչ շնչոյ եւ կենդանութեան.
Ուրա՛խ լեր մարիամ սափոր ոսկի, որ ոչ զմահկանացու զշնչուկն կրեցեր, այլ զանմահացուցիչ կերակուրն. (Պետր. սիւն.։)
breath, puff, wind;
whistling;
respiration, breathing;
inspiration.
· Calfa
πνοή, πνεῦσις spiritus, spiratio, flatus, haltus συρισμός sibilus. Շնչելն (ըստ ամենայն առման). փչումն. հնչումն. հնչիւն. եւ Շչիւն.
Շնչումն եղեւ իբրեւ սաստիկ հողմոյ։ Շնչմունք հողմոց։ Քաղցրախառն օդոց շնչմունք. (Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Փարպ.։)
Խոտն ոչ կարէ կալ առաջի հրոյն շնչման. (Իսիւք.։)
Համարըձակութեանն շիջեալ լապտեր՝ շնչմամբ վիշապին. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօս. (Փարպ.։)
Տեսանէ ինձ մի, զի ելանէր ի լեառն ստէպ շնչմամբ (ռմկ. (Քշալով). Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
whispering, whisper, murmur;
noise, rumour;
աղօտ —, a hollow or rumbling noise;
a secret rumour.
· Calfa
Աստուածայնոցն երգոց շրշընջմունք քաղցրահնչակն ձայնից. (Մաքս. եկեղ.) յն. մի բառ, μελίσματα , մեղեդիք։
Զնոյն շշնջիւն լսէին յամենայն շրթանց. (Եղիշ. ՟Բ։)
ՇՇնջիւն քրթմնջանաց ոչ ծածկեսցի. (Իմ. ՟Ա. 10։)
ՇՇՆՋԻՒՆ ՇՇՆՋՈՒՄՆ. θρόος, θροῦς rumor, sonus. Շշունջ, շշնջելն. հնչիւն, մրմունջ. փըսըլտոց, մրմռոց.
Որ ձայնի միայն իցէ շշնջիւն անզգայաբար, եւ ոչ այլ ինչ իմանի։ ՇՇնջիւն ձայնի ոչ էր, այլ լռութեամբ աղօթէր. (Խոսր.։)
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
· Calfa
Եհաս շշուկ մահու յամենայն քաղաքիս ծանրացեալ յոյժ. (՟Ա. Թագ. ՟Ե. 11։)
Տեսաք զվիշտսն, եւ զտանն շշուկ եւ զաղմուկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
ՇՇուկ եւ աղաղակ ի քաղաքն լնոյր։ Եհաս ի լսելիս շշուկ երկիւղի գալստեանն յուլիանոսի. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
Եղեւ շշուկ եւ շփոթ ի մէջ վանացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)
զայս շշուկ առեալ մօր որդւոցն զեբեդեայ՝ խնդրէր որդւոցն զգահերիցութիւն. (Լմբ. վերափոխ.։)
Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ քո պարտաւորիս. (Նար. ՟Խ։) (Ջուղայեցիք շշուկ կոչեն զժանտամահն։)
σύγχυσις confusio. ռմկ. շըշընկոց. Շչումն եւ հնչումն շփոթ եւ աղետաւոր ձայնից. լուր խառնակ. խառնակութիւն. շփոթ. յոյզք. աղմուկ. իրար անցում.
cf. Շշնջիւն.
· Calfa
Շրշունջ գաղտնի դատարկ ոչ անցցէ. (Իմ. ՟Ա. 11։)
φθέγμα vox. Արմատ ՇՇնջելոյ, որպէս ՇՇնջիւն. իբր մրմռումն ընդ ունջս շրշ մրշ հնչմամբք, կամ ընդ ունկն այլոց հծծելով.
solar heat, hot vapour.
· Calfa
(յետնաբար ո հլ.) «տաքութիւն, տօթ» Լմբ. առակ. և Բենեդ. Վանակ. յոբ. «շոգի, գոլորշի» Պիտառ. «տաք» էֆիմ. 110. որից շոգի «գոլորշի». Եւս. պտմ. Եզն. «շունչ» Եզն. Ագաթ. «լոյսի ճառագայթ» Եփր. հա-մաբ. Երզն. մտթ. «գիտութեան նշոյլ» Եփր. ա. կոր. 75. շոգանալ «շոգիանալ» Նիւս. բն. օոգալիք կամ շոգլիք «գոլորշի» Երզն. մտթ. էջ 570. (որ և շոգլի Երզն. երկն. զ. շոքլ Վրդ. առ. 115. շուքիլ «vapor» Cl. Galano, Gr. et log. inst. Romae 1645, էջ 21 ա, շոգոլի «գո-լորշի» Վրդն. ծն. Փիլ. լին. 289. «հառա-ւանք» Նիւս. կազմ.), շոգեալ «տաքազած» Յայսմ. յնվ. 11 (չունի ԱԲ), շոգիամէգ Նար. շոգեակ Վրդն. սղ. շոգէտեսակ Նիւս. բն.-Նոր բառեր են շոգեկառք, շոգենաւ, շոգենաւակ, շոգեշարժ, շոգեմեքենայ, շոգեմակոյկ, շոգե-կաթսայ, շոգելից, լիաշոգի։-Շոգ և շոգի բառերի նշանակութեանց զարգացման հա-մար հմմտ. գոլ և գոլորշի։
ՆՀԲ շոգ՝ ռմկ. ձևն շոգի և շող բա-ռերի, իսկ շոգի՝ հանում է ոգի բառից, լծ. սիք, յն. փυքή։ Հիւնք. ոգի բառից։ Pe-dersen, Հայ. դր. լեզ. էջ 102 շնչել և հո-գի բառերի հե՛տ։ Lidén, Յուշարձան 385 հոգի բառից դնում է շոգի, ինչպէս հունչ բառից շունչ։ Գաբրիէլեան ՀԱ 1909, 222
շող բառի հետ։ Karst, Յուշարձան 415 ճապոն. tsuge «ներշնչում», 416 ոգի բառից, 429 թթր. kuy, kov, kog, guy «այրիլ, վառիլ, ցոլալ», 430 թթր. qoq «փչել, շնչել»։
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Մշ. շոգ՝, Ջղ. շոք, Ախց. Երև. Կր. Շմ. շօք, Տփ. շուք, Մկ. լուք՝, Հմշ. շէօք, Սլմ. շէօ՝ք «շոգ, տաք».-Սեբ. շօքի, Ալշ Մշ. շոգ'իլք «գոլորշի».-Նոր բառեր են ջո-գենալ, շոգնալ, շոգիլ, շոգռուկ, շոգահան լի-նել։
ՓՈԽ (borrowing) Քրդ. ❇ šοq «տաք» (Justi, Dict. Kurde, էջ 264 բառս կցում է արաբ. [arabic word] šavq բառին, որ ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 938 նշանակում է «ցոլք, փայլ» և չունի «տաքութիւն» նշանակութիւնը)։
որ է ռամկականն ձայնիցս ՇՈՂ, եւ ՇՈԳԻ. Ցոլք արեւու. տօթ. տապ. տաք.
Ամառնային օդոցն շոգն ի հարկանելն զմարմինն՝ զովացուցանողի կարօտ առգնէ։ Թէ շոգ լինի կամ աշխատին, ի հօր կամս է պահելն եւ լուծանելն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. բենեդ.։)
Զճառս պատերազմին բնաւ յիշել մի յաւելուցուս, գուցէ ի շոգոյ նորա ստտակիցիս. (Վանակ. յոբ.։)
Իբրեւ ծուխ ելանէր շոգ (կամ շոգի) ի մատանց աղջկանն (այսահարելոյ). (Պիտառ.։)
Աշտանակեալ ի նիւսն շոգ երիվարին. ընթերցի՛ր, ի նիւս նժոյգ երիվարին. կամ իմա՝ շոգ, իբր շառագոյն. շառատ։
to evaporate, to vaporize.
· Calfa
Ջուր ջեռեալ եւ շոգացեալ՝ լինի օդ. (Նիւս. բն.։)
ἑξατμίζομαι in vaporem solvor, evaporo, -or. Շոգիանալ. լուծանիլ ի շոգի.
light vapour, a mist.
· Calfa
Մարդ՝ նանրոյ նմանեաց. սիմաքոս՝ շոգեկի ասաց. (Վրդն. սղ.։)
ἁτμίς (ըստ Թէոդիտոնի), ἁτμός (ըստ Սիւմաքոսի). Դոյզն շոգի.
steam vessel, steam-boat, steamer;
— թղթաբեր, steam-packet;
— պտուտակաւոր, screw-ship;
պատերազմիկ —, war-steamer, man-of-war steamer;
cf. Նաւ.
· Calfa
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
· Calfa
ἁτμός, -μή, -μίς vapor, halitus, exhalatio. (լծ. սիք. յն. փսիքի՛ ). որ եւ ՇՈԳՈԼԻ, ԳՈԼՈՐՇԻ. Խոնաւ հիւթ իբր ոգի կամ սիւք ամենայն իրաց՝ ջերմութեամբ հրոյ եւ արեւու եւ շնչոյ վերացեալ յօդս եւ ցնդեալ. որ լինի նիւթ ամպոց. գոլոշտիք.
Զի մի՛ շոգին (վիշապաց՝) մարդոյ կամ անսանոյ մեղանչիցէ. (Եզնիկ.։)
Որպէս եւ նմանութեամբ.
Ելանէ շոգի յերկրէ, եւ ա՛րդ ի ծովէ, եւ շունչք ի գետոց. (Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
Շոգի ցնդելի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Շոգի եւ հոտոցն սեռ՝ բնութեամբ է ի միջի օդոյ եւ ջրոյ։ Զշոգեացն զզօրութիւն ընդունի. իսկ շոգեացն սեռականագոյնն տարբերութիւն՝ է անուշահոտութիւն եւ ժահահոտութիւն. (Նիւս. բն.։)
Ծուխ, եւ շոգի երկրի, եւ բոց հրոյ՝ քանզի թեթեւք են, ի վեր կողմն գնան. (Եզնիկ.։)
Ոչ ոք յղփացեալ կարէ զխոնարհութիւն զգենուլ. վասն զի ծանրացեալ շոգոյս ի շարժմունս մարմնոյս՝ յաղթէ մատցս. (Եփր. ի յովսէփ.։)
ՇՈԳԻ. իբր Շունչ.
Հողմախառն շոգի հոգւոյն աստուծոյ, որ սովոր է զմարդիկ յուղղութիւն ածել. (Ագաթ.։)
ՇՈԳԻ. որպէս Շող լուսոյ. ճառագայթ. ճաճանչ. (յն. ագդի՛ն վերծանեալ իբր ադմի՛ս, ադմօ՛ս ).
Արեգակն բաւական է ամենեցունց՝ ակնարկութեամբ շոգւոյն. (Պիսիդ.։)
Շոգի բերանոյ նորա եղեւ ի տեղի (կամ ի տեղ) արեւու (ի բազմացուցանել զհացս). (Եփր. համաբ.։ եւ Երզն. մտթ. (որ հայի եւ ի նախընթաց նշ)։)
vapory, misty, foggy, hazy.
· Calfa
Խառն ի շոգւոյ եւ ի միգէ. միգամած. աղջամղջին, կամ աղջամւողջ.
Ծխալից շարաւ վիշապին, շոգիամէգ մթին ստուերին, մռայլ շամանդաղ նսեմ խաւարին. (Նար. խչ.։)
tale-bearer, tell-tale, backbiter, informer, slanderer;
tale-bearing, slanderous.
· Calfa
(յետնաբար ի-ա հլ.) «բանսար-կու, քսու, բամբասող» Հռ. ա. 30. Յուդ. 12, 16. Բուզ. որից լոգմոգել «շողոքորթել» Յհ. կթ. Պիտառ. շոգմոգութիւն Յճխ. Բրս. ճգն. Ասող.։
=Կրկնուած է *շոգ պարզական արմատից. որ այլուստ անծանօթ է։-Աճ.
ՆՀԲ «իբր շոգւով բերանոյ իւրոյ մոգիչ լսելեաց կամ ի կրկնութենէ շոգ կամ մոգ բառիդ»։ Վերի ձևով Աճառ. ՀԱ 1899, 207 ա։ Գազանճեան, Արևել. մամ. 1902, 77 շոգ բառից՝ մ մասնիկով և կրկնութեամբ։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 125 շոգի «գոլորշի» և հոգի բառերից՝ մ յաւելուածով։
ψίθυρος, μεμψίμοιρος mussitans, susurro, murmurans, querulus. (իբր Շոգւով բերանոյ իւրոյ մսգիչ լսելեաց. կամ ի կրկնութենէ Շոգ կամ մոգ բառիդ) Շշնջօղ բանսարկու. հծծօղ քսու. փասքուս. քոմսս. բամբասասէր. տրտնջօղ. եւ Բամբասական.
Շոգմոգք, չարախօսք։ Տրտնջօղք եւ շոգմոգք. (Հռ. ՟Ա. 30։ Յուդ. 16։)
Որ ի գազանաց չարաչար խածանէ. ի վայրենեաց օձ եւ ինձ, եւ յընտանեաց շոգմոգք եւ զրպարտօղք. (Պիտառ.։)
Շոգմոգք՝ դիւաց օժանդակք. (Կլիմաք.։)
Դիւրաւ զլսելիսդ ի վայր տայք այլոց երբեմն վատաբարոյից եւ շոգմոգաց (կամ շոգմոգ մարդկան). (Պտմ. աղեքս.։)
Փայտ ի վերայ հրոյ բարդեալ՝ ի հրոյ անտի մաշեցսցի այրեալ. եւ ի տուն՝ ուր շոգմոգք կերակրին, ի նոցանէ ապականին. (Ոսկիփոր.։ շոգմոգ խօսիւքն դիզեալ կուտակեցուցանեն։ Ի շոգմոգ եւ ի շատխօս շաղփաղփանաց հրաժարեալ. Ոսկ. ղկ.։ Նեղոս.։)
Եւըզտըրտունջն ընդ բամբասին, ըզքըրթմընջիւնն ընդ շոգմոգին. (Յիսուս որդի.։)
to tell tales, to spread malicious or false reports, to slander, to speak ill of;
to flatter.
· Calfa
Ոչ խօսել, եւ ոչ շոգմոգել՝ որոց դիպիցի. (Առ որս. ՟Ը։)
Աչառանօք երեսաց շոգմոգէ նենգաբանութեամբ. (Սարկ. քհ.։)
Ուրախանալ ընդ յանդիմանել (ուրուք) պարտ է առաւել քան զշոգմոգել. (Պիտառ.։)
Շոգմոգէր շողոմութեամբ՝ բնաւ հնազանդել նորա բանին։ Հրապուրեցայ ի շողոմարար շոգմոգեալ բանից մերոց թագաւորացն. (Յհ. կթ.։)
περιλαλέω garritu perstrepo, obblatero, nugor. Շոգմոգութիւն առնել. շաղակրատել. շողոքորթել. մարդահաճել.
evil or malicious reports, delation, story, tale, report, backbiting, slander, scandal;
flattery.
· Calfa
Շոգմոգութիւնք, եւ առ ունկն ճառք, եւ ակնարկման նշանակ. (Բրս. ճգն.։)
Ի տրտունջ, ի բամբասանս, եւ ի շոգմոգութեան բանս անկեալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Պատրող բանիւք եւ խորամանգութեամբ եւ շոգմոգութեամբ՝ յաչս մարդկան թուին հեզ քան զիոչխար, եւ քաղցր քան զթուզ եւ զխաղող. (Մեկն. ղկ.։)
Շոգմոգութեամբ (կամ շոգմոգ շողոմութեամբ) հրապուրէր ուրանալ զքրիստոս. (Ասող. ՟Գ. 5։)
ψιθυρισμός mussitatio, murmuratio. Բան շոգմոգաց. շշնջիւն. բանսարկութիւն. շաղակրատանք. եւ Հրապոյրք շողոմարարաց.
vapour, exhalation.
· Calfa
ՇՈԳՈԼԻ. ἁναποτνιασμός gemitus, suspirium. Յոգւոցհանութիւն, հեծութիւն. որով լինի շոգիս ցնդել ի խորոց.
Թանձրացեալ շոգոլովն (կերակրոց). (Նիւս. կազմ.։)
Անուշահո՞տք (իցեն), կամ ժանտահոտք շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)
Դուզնաքեայ իմն նշխարր շոգոլեաց աստուածային անուշահոտութեանցդ. (Նիւս. երգ.։)
ἁτμός vapor, halitus αὕρα aura. նոյն ընդ Շոգի. գոլորշի. սիք. գոլոշտիք, շո՛գ գոլ.
Ընդունայն է ամենայն մարդ մսեղի. սիմաքոս, իբրեւ շոգոլի է։ Աղեղնդ ո՛չ է գոյաւոր, այլ՝ պատահումն, եւ շոգոլիք գէճ ամպոյ եւ արեւու. ոչ գոյից երեւումն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
Փչեաց յերեսս նորա շունչ կենաց. շունչն իբրեւ օդ իմն եւ շոգոլի եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զայսպիսի հինինումն՝ ժողով տրտմութեան առնեմք, հեծեծումնզ զնա եւ շոգոլի կոչելով. (Նիւս. կազմ.։)
ray, flash of light, beam;
—ս արձակել, to emit or throw out rays, to beam.
· Calfa
(յետնաբար ի, ո հլ.) «արևի ճառա-ռայթ, նշոյլ, ցոլք» Բ. մկ. ա. 22. Ես. լր. 8, Ագաթ. Եզն. «լուսաւոր, փայլուն» Ոսկ. եբր. Վեցօր. 115. «տաք» Վստկ. 17. Սմբ. պտմ. 70. Տաթև. հարց. 211, որից շողալ «փայլիլ, զոլալ» Նաւ. գ. 3. Յոբ. թ. 23. Ոսկ. ես. Եփր. թգ. Ագաթ. Սեբեր. «լոյսի մէջ երևիլ» Եզն. Սեբեր. Վեցօր. էջ 161, 179 (ՀԱ 1913, 135) «երևիլ» Ոսկ. փիլիպ. 412, Եփես. 868. շո-ղանալ «սաստիկ տաքանալ» Մանդ. Յայսմ շողացուցանել Ագաթ. Եւս. պտմ. Բուզ. Սե-բեր. Ոսկ. ես. շողաւոր Կորիւն. շողային «տաք» Աբր. կրետ. 66. շողսիրտ «տաքարիւն, կրքոտ, զայրացած» (չունի ԱԲ) Անսիզք 35 շողհաց «մատաղի յատուկ մի տեսակ հաց» Սմբ. դատ. 60. շողկտացուցանել «հայելին արևի դէմ ցոլացնել» Վստկ. 73. շողրեցուցա-նել «մի քիչ տաքացնել» Վստկ. 215. կրկնու-թեամբ՝ շողշողիլ «փայլփլիլ» Նար. խչ. լող-շողենի «փայլուն» Նար. տաղ. նոր բառեր են՝ լուսաշող, ամպշող, շողշողուն ևն։ Այստեղ են պատկանում նաև նշող, նշոյլ ձևերը. ո-րոնց վրայ տե՛ս առանձին։
Այվազովսքի, Յղ. հնչման 16 տճկ. շէօլէ «շող» (իմա՛ արաբ. [arabic word] su'lā «բոց, նշոյլ»)։ Canini, Et. etym. 182 սանս. çuč̌ «փայլիլ»։ Տէրվ. Մասիս. 1881 մայիս 5 ցոլանալ բառի հետ յն σγελλω, լտ. calere, calor։ Նոյն, Նախալ. 115 կասկածով սանս. cur, զնդ. xvarəta «փայլ», գերմ. Schwuel «գոլ» ձևերի հետ՝ հնխ. svar «վառիլ, այրիլ» ար-մատից։ Հիւնք. լտ. sol «արեգակ» ռա-ռից։ Bugge IF 1, 441 սանս. sčandra-յետնաբար čandrá «փայլուն, լուսին» և հյ. շանթ ձևերի հետ։ Patrubány IF 14, 55 հնխ. kelē արմատից՝ լտ. calere, ւեթ. šilaū «տաքանալ», հգերմ. lāo։ Գաբրիէլեան, ՀԱ 1909, 222 նոյն ընդ շոգ։ Karst, Յուշարձան 427. օսմ. yəl-də-rəm «փայլակ», yəl-tramaq «կայծա-կել», ույգուր. yola «ջահ, լոյս», չաղաթ. žili čili «տաք» բառերի հետ։ Peterssor LUA 1915, 3 և 1916, 47, Ar. u. Arm. Stud. 94, որից և Pokorny 1, 368 հնխ. k'eu-«փայլիլ, պայ ծառ» արմատի տակ հմմտ. հյ. շուք, շա iթ, սանս. çvah «վա-ղը», զնդ. surəm «առաւօտը կանուխ», սանս. çona-«կարմիր» և այլն։
Ցոլք լուսոյ արեգական՝ երեւեալ ընդ ծակս. նշող. նշոյլ. շառաւիղ. ճառագայթ. շտւղ.
Որպէս յորժամ շողն ընդ երգ մտանիցէ, եւ հողմաղք իմն երեւին ի շողն։ Ընդ լուսանզցոյց երգոցն ի շողսն խաղայցէ մարամաղ փոշին. (Եզնիկ.։ Ագաթ.։)
Ի քեզ շող աստուածեղէն ի հօրէ լուսոյ ծագեաց։ Ծագողին զշող լուսոյ ի քեզ. (Շար.։)
Թեւս արծաթափայլ ունէր՝ արեգական շողոյն նման. (Տաղ.։)
Ըստ հեղման շողոյն նրբեցելոյ բորբոքութիւն. (Խոր. աշխարհ.։)
Ի կաթուած շողոյ նորա հուր ծնանի. (Շիր.։)
Կիզեաց շողն զբոլոր մարմին նորա. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Ի լուսատարր օդոյ եւ յանօսր շողից կերպացեալ. (Ուռպ.։)
ՇՈՂ. ա. իբր Շողացեալ. լուսափայլ. ջերմ.
Իբրեւ զղամբար՝ իբրեւ զշող ամպ ինչ ջեռեալ ի ճառագայթից արեգականն. (Ոսկ. եբր.։)
Յորժամ յամպոց յամպ մտանիցէ եւ ելանիցէ արեգակն, զջերմակիծ շող ամպն յերկիր առաքելով, զխոնաւութենէ օդոյ յայտ առնէ. լինի . կամ ՟Գ. իբր՝ զշո՛ղ ամպ, կամ զշողն՝ ամպն եւ այլն։
cf. Նշուլազարդ.
· Calfa
Ոչ միաբանի ճաճանչն շողազարդ ընդ մթացեալ միգի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
stream of light, effusion of light;
splendour, brightness, glory;
cathedral of Etchmiadzin, and the feast of its dedication.
· Calfa
Կաթումն կամ հոսումն շողոյ լուսոյ ի տեղի էջմիածնի ի տեսլեան լուսաւորչին. ուստի եւ տեղին՝ եւ տօն եկեղեցւոյն ի նոյն անուն կոչի.
Տօնէ շողակաթին։ Կանովն շողակաթի. (Տօնաց.։ Շար.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
· Calfa
στίλβω, φαίνω, -ομαι splendeo, luceo, appareo γαυριάω glorior. Ցոլանալ. նշողել. շողշողել. փայլել. փայլատակել. ճառագայթել՝ շանթել լուսոյ, հրոյ. եւ փողփողել ՛րաց յերեսաց լուսոյ. փալփլիլ, պլպլալ.
Ի շողալ փայլակման՝՝ զգլուխս ի վայր արկանեմք. (Գէ. ես.։)
Սիւն գործեաց լոյսն շողացեալ։ Շողաց հուր զքաղաքաւս։ Արեգակն շողայր ի վերայ ջրոց. (Ագաթ.։ Սեբեր. ՟Բ։ Եփր. թագ.։)
Փայլիւն զինու, շողալ սուսերի։ Ի վերայ իմ շողան աղեղն եւ սուսեր. (Նաւ. ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 23։)
Շողայր սուսեր իլ բազուկսդ առաքինիսդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ի բազում շողալ սուսերացն։ Շողայր սուրն ի վերայ պարանոցի երանելեացն. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)
Յորժամ որոտմունք ճայթիցեն, փայլատակունք շողայցեն. (Ոսկ. ես.։)
Կամ որպէս Սողալ, սիգալ, սլանալ, լուղիլ, ճեմել, ի վեր երեւիլ.
Յորժամ մանր նաւքն ի մէջ մեծամեծ նաւացն շողայցեն. (Սեբեր. ՟Ը։)
Ի նոյն օդս գիշակեր թռչունքն ընդ ազնուագոյն թռչունսն շողայցեն։ Զի միեւ մթարքն՝ որ զբբօքն շողայցեն, արգել հայելոյ ի յստակութիւն լուսոյն լիցին. (Եզնիկ.։)
to get warm, to become heated, to burn.
· Calfa
ἑκπυρόομαι candeo, ardeo. Որականալ ջերմութեամբ շողոյ. տապանալ. շանթանալ. տոչորիլ.
Դողալ՝ սարսափայ. շողանայ՝ այրի. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Բացօթեայ ի ձմերայնի եւ յամարայնի, սառուցեալ եւ շողացեալ. (Հ. նոյ. ՟Ի՟Ա.։)
Էր ի տօթ ժամանակին, յորում քարինք շողանային. (Ներս. մոկ.։)
like a flash of light, beamingly, radiantly, brilliantly.
· Calfa
Որպէս զշող. ըստ օրինակի շողոյ կաթելոյ.
Եկաց լոյս շողապէս ընդ աղօտ նշան խաչի ի վերայ տանն. (Խոր. ՟Գ. 67։)
irradiation.
· Calfa
Շողալն. ցոլացումն. փայլատակումն.
Փայլիւն երկնաւոր զօրացն շողացումն անմարմին բանակաց շուրջ զգերեզմանաւն. (Լմբ. վերափոխ.։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
· Calfa
Զերկաթն ջեռուցեալ՝ հրագոյն շողացուցանէ. (Ագաթ.։)
Զերկաթ շողացուսցուք, զի զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Երկրաւոր բժիշկ զերկաթն ի հուրն շողացուցանէ, մինչ զի կայծակունս հատանէ. (Եղիշ. երէց.։)
Տախտակս պղնձիս շողացուցանէին, եւ դնէին ի վերայ մարմնոյ նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
Շանթիւք հրոյ շողացուցեալ. (Յհ. կթ.։)
Շողացուցանելով զնոյն ընդդէմ արեգականն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ջնջնել զարծաթ եւ զտել կարես դու եւ առանց հրոյ, այլ շողացուցանել եւ եռանդնացուցանել՝ հրով միայն կարես դու. (Եփր. համաբ.։)
ՇՈՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ցոլացուցանել զհուր. փայլիւնս արձակել հրեղէն.
Շարժումն եցոյց, եւ հուր շողացոյց զքաղաքաւս. (Սեբեր. ՟Բ։)
Ոչ շանթս հրեղէնս ընկենուլ, եւ ոչ փայլատակունս շողացուցանել. (Իսիւք.։)
Տէգս արձակիցեն, գեղարգունս շողացուցանիցեն. (Ոսկ. ես.։)
Զսնափառութեանն սուսեր շողացուցանէր։ Ոչ է այս արութիւն զինուորի՝ յիւր ապարանս թուր շողացուցանել, եւ զօդ հարկանել. (Արիստակ. մկրտ.։ Լմբ. առ լեւոն.։)
Զմի մի ոք (ի հոգեւոր զինուց) շարժեալ շողացուցանէին ընդդէմ թշնամեաց ճշմարտութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
διαπυρίζω excandefacio. Տալ շողանալ. շանթացուցանել. հրաշեկ առնել. ջեռուցանել, եւ տոչորել.
ՇՈՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. ἁφίημαι vibro. Տալ շողալ զինու կամ սրոյ. շրջշրջելով՝ տալ նշոյլս արձակել. ճօճել.
beamy, radiant, shining, effulgent, luminous, brilliant, sparkling, splendid.
· Calfa
Ունօղ եւ արձակօղ զշող լուսոյ. ճառագայթարձակ. լուսանշոյլ.
Տեսիլ սքանչելի խաչանման լուսաւոր շողաւոր ձեւ երեւէր ի վերայ ապարանիցն. (Կորիւն.։)
radiance, effulgence.
· Calfa
Էջ կամ իջումն շողոյ. շողակաթ. շառաւիղ լուսոյ. ճառագայթ.
Գրիգորիոս շողէջ կենդանի, շար ոսկեմանեալ. (Երզն. լս.։)
cf. Շողամ.
· Calfa
նոյն ընդ Շողալ. ցոլանալ.
Անստուեր նշոյլ տարփալի՝ շողեալ ի ստորինս տեղի. (Նար. կուս.։)
splendour, brightness, blaze, flash;
heat, red heat.
· Calfa
ՇՈՂԻՒՆ որ եւ ՇՈՂՈՒՄՆ. στίλψις splendor σπάσμα acies nuda gladii σπασμός extractio. Շողալն սրոյ եւ զիուց. փայլիւն ի շրջշրջելն. ճօճումն.
Շողիւն սուսերաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 3։)
Շողիւնք սուսերաց փայլատակունս արձակէին շուրջ զնօքօք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զինուց փայլմունք եւ շողիւնքն. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Կամ Շողանալն. շանթանալն. հրաշէկն լինել.
Արդարքն մխեցան ի փուռն հնոցի արդարութեան, եւ ներկան ի շողիւնս՝ ի գոյնս հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ.։)
cf. Լորձն, լորձունք.
· Calfa
Բառ ռմկ. (լծ. տողիք. յն. լտ. թ. սալի՛վա, սալէա՛ ). այսինքն Լորձունք. թուք կաթեալ.
Շողիք արջառոց, եւ այլն. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Գ։)
cf. Շողաւոր.
· Calfa
Իբր շողշողուն, շողշողեալ. փայլուն կամ փաղփուն որպէս զշող լուսոյ. փալփլուն.
Սեռիցն ընթաց բիւրուց իջեալ շողշողենի փողփողենէջ. (Նար. տաղ.։)
cf. Շողամ.
· Calfa
Շողալով շողիլ. փայլատակել (լուսոյ, սրոյ)
Սուր աստուածամուխ՝ ի ձեռն աջողակ աջոյն յիսուսի յեղմամբ շողշողեալ. (Նար. խչ.։)
adulator;
flattery;
—ս առնել, to flatter, to toady, to blandish.
· Calfa
, ի-ա հլ. «շողոքորթ, քծնող» Պամ ոստ Լեհ. «շողոքորթութիւն» Ոսկ. հռովմ. 415 (ձ. յիշէղոմս). Վրք. հց. բ. 292. որից շողո-մել «շողոքորթել, քծնիլ» Նոնն. 45. Նեղոս 646. շողոմարար Խոր. Յհ. կթ. շողոմութիւն Յհ. կթ. Ագապ. 169. սրանք գրւում են նաև շղոմ-, ըղում-, շղողմ-ձևերով։
Տէրվ. Altarm. 72 կցելով շողոքորթ բառի հետ, արմատը դնում է ղոմ, ղոք՝ ծագած պարզական ra արմատից. հմմտ սանս. ra «սէր», յն. ἐραμαι «սիրեմ», šοος «սէր», զնդ. ram «հանգչիլ, ուրա-խանալ», սանս. rāma «ուրախութիւն, հաճոյք», լիթ. rimti «հանգչիլ»։
Շողոքորթ. շողոմարար. քծնի.
Խաբեբեյից եւ շողոմաց հաւատացեալ. (Պտմ. ըստ լեհ.։)
ՇՈՂՈՄՔ գ. Շողոմութիւն. շողոքորթութիւն.
Սոքա ընկեր ընկերի շողոմս առնեն՝ վասն ժողովելոյ ի Սիւնհոդոսն. (Վրք. հց. ձ։)
flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.
· Calfa
Զայր շուտ եւ շղոմարար եւ սուտակասպաս. (Խոր. ՟Բ. 57։)
Հրապուրեցայ ի շողոմարար շոգմոգեալ բանից մերոց թագաւորացն. (Յհ. կթ.։)
Շղոմարար հպատակութեամբ վարէր առ թագաւորն։ Մեռանի անձամբ ընդ այլ շղոմարարսն յաշխարհին մարաց։ ոչ կարեմք փոյթ ընդ փոյթ շղումարար հաճութեամբ թագաւորիդ յանձն առնուլ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 2։)
κόλαξ adulator, blandus. որ գրի եւ ՇՂՈՄԱՐԱՐ, ՇՂՈՒՄԱՐԱՐ, ՇՂՈՂՄԱՐԱՐ. Որ շողոմս առնէ. շողոքորթ. ողոքիչ. հրապուրիչ (անձն կամ բան կամ գործ) մարդահաճոյ. մարդելոյզ. քծնօղ. աղուիսաբարոյ.
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
· Calfa
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ καταθέλγω եւ այլն. mulceo, adulor, blandior. Շողոմս առնել. քծնիլ. շողոքորթել. ողոքել.
loving his country or nation, patriotic.
· Calfa
Սիրող ազգի, ազգայնոց, եւ ազգականաց.
Որք ազգասէրք եւս էին, եւ համբուրասէրք։ Ճոռոմաբանեն ազգասէր ծնկոտքն. (Պիտ.։ Կանոնք.։)
advising, monitorial;
penetrative, energetic, efficacious.
· Calfa
ἑνεργός, efficax Ազդողական, ազդոյ, ներգործական. ազդեցող. զօրաւոր. հատու. ահաւոր. խորունկ իմացնող, կտրուկ. գէսկին, միւթէֆի
Զանքուն բնութիւնն, զազդական զօրութիւնն։ Զօրութիւն ինչ ազդական. (Ոսկ. ես. ՟Զ։ Սեբեր. ՟Է։)
Քանզի ահա թուր ազդական, սուրըն սրեալ աստուածական. (Շ. եդես.։)
Հռչակաւոր եւ ազդական արարեալ զաստուածագործ յարութիւնն. (Ագաթ.։)
Եւ ունող ազդումն ինչ կամ զօրութիւն ազդելոյ.
Զի թէպէտ են յանկենդանեաց նոքա ու անբան, սակայն շարժմամբ անձանց ունին ինչ ազդական. (Շ. իմ. եղ.։)
place where a public notice is proclaimed;
instrument with which notice is given, horn, trumpet.
· Calfa
Ընդունարան՝ գործարան եւ գործի ազդմանց. զգայարան.
Պօղոս ... բնակարան՝ ազդարան՝ եւ ընդունարան բանին Աստուծոյ։ Խոպանացեալ սիրտ, աղխեալ ազդարան. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Գ։)
monitorial, advising;
monitor, adviser.
· Calfa
Ազդ արարօղ. որ ազդ առնէ. գործի ազդելոյ.
Ազդարարն ժամահար։ Ազդարար փող։ Նախ քան զհարկանել ժամուն ազդարարի. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Մամիկ.։ Կիր. պատ.։)
sensible;
sensitive.
· Calfa
Եւ զգայուն.
Ի մարմինս ազդելիս։ Շնչաւորս եւ ազդելիս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։ Վեցօր. ՟Գ։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
· Calfa
ἁναγγέλλω, παραγγέλλω, denuncio, moneo, ἑεργέω, operor efficaciter Ազդ առնել. իրազեկ առնել. յայտ առնել. յուշ առնել. զգացուցանել. ծանուցանել. լսելի առնել. իմացնել, հասկըցնել. տույուրմագ, խապէր վէրմէք
Ազդեսջի՛ք փողով։ Ազդեսցեն ուժգին։ Եթէ ազդեա՞լ իցէ լուր այսպիսի. (Թուոց. ՟Ժ. 9։ Յես. ՟Զ. 8։ Օրին. ՟Դ. 32։)
Ազդէր նմա եւ զտրտունջ զարեաց աշխարհին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զողբալին եւ զզուարճալին ազդեսցէ։ Մեծաւ բարբառով կենդանութիւն անմահութեան ի սմա ազդելով։ Ազդեալ հառաչմամբ զմշտանուէրն նուագ ձայնի։ Որ զողորմութեանցդ քո փողով բարբառոյ ազդէ. (Նար.։)
Ազդեաց նմա Յիսուս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
Հովուացն ազդեալ աւետէին, փառք ի բարձունս վերերգէին. (Յիսուս որդի.։)
որպէս զգալի լինել. զգացեալ լինել. տույուլմագ
Որ ինչ ի զգայնոցս ազդի, այն մարմնաւոր է. եւ որ զգայնոց ոչ ազգի, անմարմին։ Նուրբ է տարր հրոյ, այլ զի ջերմութեամբն ազդի մարմնոյ, մարմնաւոր է. (Եզնիկ.։)
Եւ որպէս զգալ.
Ի չարչարելն ոչ ինքն ինչ զայրանայ, եւ ի տանջելն ոչ ինքն ազդի. (Ոսկ. ես.։)
Ներգործել. ուժել. բան մը ընել, ներսը հասցնել. թէէսիր էթմէք
Արկին զնա ի բարձանց ի խորս, եւ ոչ ինչ ազդեաց նմա։ Զգան զվնաս վտանգին, զոր ազդեն մարմնոյն։ Զօդ վիրաւորելով՝ ընկերին կարծիցէ ազդել զխոցուածսն. (Մծբ. ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Թ։ Լմբ. ատ.։)
Թէ աղն անհամի, ոչ իմիք ազդիցէ այնուհետեւ. (Մտթ. ՟Ե. 13։)
Հաւատամ ազդել քոյ կարողութեանդ առ յարութիւն եւ բժշկութիւն։ Զի՞նչ ազդեսցէ փոքր խաւար՝ աւուրդ Աստուծոյ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Հ՟Դ։)
Ոչինչ կարաց ազդել նոցա։ Նետք հրեղէնք սատանայի՝ խաւարելոցն ազդեն։ Բան մեր թերեւս ուժգնագոյնս ազդեաց առ ձեզ. (Եղիշ.։ Խոսր.։ Ոսկ. յհ.։)
Երկնաւորացն աղերս՝ որ առ քեզ, հոգւոյս ազդեսցէ։ Ուր դրանն բաղխել ոչինչ ազդիցէ. (Նար.։)
Ուստի ԱԶԴՈՂ, ԱԶԴԵՑՈՂ, իբր ազդական. ազդոյ. ներգործական. զօրեղ.
Կենդանի է բանն Աստուծոյ եւ ազդող. (Եբր. ՟Դ. 12։)
Ազդող համարեալ բարեկամացն զայսպիսի խրատ։ Պիտոյ է ինձ գործի՝ առ ամուր արձանս ձեր ազդող։ Եկա՛յք կերա՛յք զհաց իմ ազդող. (Խոր. ՟Ա. 26։ Լմբ. ատ.։ Կրպտ.։)
Ազդեցող զօրութիւն. (ԳԷ. ես։)
Շարժել ի ներքուստ. շնչել. դրդել. տուն տալ. իլհամ էթմէք
Ազդեաց յօրէնսն, շնչեաց ի մարգարէսն։ Ազդես միայն (յաստեղս), եւ նոքա ընթանան։ Առ հեղիաս զօծելութիւնն ազդեաց յէուայ եւ ազայելի։ Ի քէն ազդեցաւ գրել ինձ զսոսին. (Նար.։)
Որպէս ազդեցաւ նոցա ի Հոգւոյն Սրբոյ։ Նա միայն գիտէ՝ որում ազդին. (Եղիշ. ՟Ը։ Յճխ. ՟Ժ։)
Կամ բախել, շարժել արտաքուստ.
Ի ծայրից ծփմանց ազդելոյ ծովուն։ Զազդել շրթանցդ (խօսիւք). (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Խ՟Ե։)
cf. Ազդեցիկ.
· Calfa
Ազդեցող. ազդական, ազդողական ի բնէ. զգացուցիչ կամ զգացօղ.
Ի բնական եւ յազդեցական բնութենէ (շունչ անասնոց). (Եզնիկ.։)
Որպէս ի զգայութիւնս է զուգատեսութիւն տեսանելեաց, եւ ձայն ազդեցականին ընդունօղ առ բերումն մտաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
efficacious, energetic.
· Calfa
Ի մարդկեղէն կերպարանաց զԱստուծոյ ազդեցիկ զօրութիւնն դրոշմէ։ Գալուստ զազդեցիկ զօրութիւնն կոչէ. (Ոսկ. ես. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
efficacious, energetic;
adviser.
· Calfa
Ազդող. ներգործօղ.
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ պարարիչ ... ի մեռային նախ ջուրն ազդիչ. (Շ. ոտ. բարձր.։)
thigh;
back.
· Calfa
cf. ԱՍՏՐ. μηρός, μηρίον, σκέλος, femur, crus, ilium Մասն կենդանւոյ ի միջաց եւ ի վայր՝ մինչեւ ի ծունկս եւ ցոլոգս. զիստ. երանք. բարձք. պուտ, ույլուգ, պալտըր, ինճիք, խալլա, պէլ
Դիցես ի դմա զանդամաթիւնդ, զազդր եւ զերի քանցեալ յոսկերաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ 4։)
Դի՛ք իւրաքանչիւր զսուր իւր յազդեր իւրում։ Եդ յաջոյ ազդեր իւրում ... Առ զսուրն յաջոյ ազդերէ իւրմէ։ Այր իւրաքանչիւր սուր յազդեր. (Ել.։ Դտ.։ Երգ.։)
Գազանք զազդերաց ոտսն ընդ պորտիւն ամփոփեն իբրեւ զչգազանս, եւ զառաջին թաթս ոչ նոյնպէս. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
ԱԶԴՐ, դերի, րաց Նմանութեամբ երանաց եւ բարձից՝ մերթ Իրանք ուսոց, եւ բարձք թիկանց ի վերայ թիակաց. ուլն, եւ ողն. կամ անձն. շալակ, կռնակ. օմուզ, սըրթ, արգա
Ի յուս կենսունակ աստուածեղէնն ազդերի ամբարձեալ։ Ի պարանոց ազդերի ձերում ամբարձօղ։ Մի՛ ստուար ծանրութիւն բեռանցս մեղաց՝ տիրեսցէ թիկանցս ազդերաց. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Առեալ յազդերս զմին լուծն, եւ զթեթեւ բեռն։ Ագահութիւնն իբրեւ զբեռն ի վերայ ազդերիս ծանրանայ։ Զայսպիսի ծանր բեռն փոքր ինչ յազդերէ մերմէ թօթափել ջանասցուք. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ. ՟Բ։)
Զահ եւ զերկիւղ քո սոսկալին դի՛ր ի վերայ ազդեր նոցին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
adv. int. well ! very well ! bravo !
· Calfa
εὑγενής, ἁγαθός, καλός, generosus, nobilis, bonus, probus Որ է ի լաւ ազնէ. ազնուատոհմ. պատուաւոր. քաջազարմ. լաւ ազգէ. էզրէֆ, շէլէպի, ասըլզատէ
Որդիք ազնուացն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
Աբգարիոս այր ազնիւ, ի բնութենէ արեաց, յազգէ ազնուաց։ Հարսն ազնիւ։ Յաղագս ազնուի, կամ ազնուից. (Եւս. քր. ՟Բ։ Նար. խչ.։ Շ. տաղ.։ Դիոն.։)
Մանաւանդ՝ Պատուականն յամենայն ազգս իրաց. բարի. լաւ ընտիր. գեղեցիկ. անոյշ. աղէկ, ըռինտ, սիրուն, պտիուական, սօյ, ալէ, կիւզէլ, գըյմէթլի.
Ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ։ Զպատմուճանն ազնիւ։ Էր Յովսէփ ազնիւ երեսօք։ Իբրեւ զգինի ազնիւ։ Ազնիւ փայտակերտ, փայտ, ծառ, ձիթենի, անդեայք։ Իւղոյ նարդեան ազնուի մեծագնոյ. եւ այլն։
Յոսկւոյ ազնուէ։ Ազնիւ կնդրկաւ։ Այնպիսի հոտոյ անուշութիւն ազնիւ եւ օգտակար։ Ի վերայ ազնիւ երիվարի. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Ոսկ. եբր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար՝ քան ազնուօք։ Վասն ազնիւ ապաշխարութեան նինուէացւոց խնայեաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
Եւ սրբազան. նուիրական. մեհենական. շէրիֆ, էշրէֆ.
Հիւկն յազնիւ լեզուն եգիպտացւոցն թագաւոր նշանակէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
εὗ, εὕγε, bene, euge Քա՛ջ. բարւո՛ք. վա՛շ. կեցցե՛ս. աղէկ, շա՛տ աղէկ, շա՛տ ապրիս. փէք էյի, աֆերիմ.
Զիա՞րդ կան որդիքն իմ. ասէ, ազնի՛ւ։ Ազնի՛ւ ասացեր, այդ այդպէս է։ Ազնի՛ւ լուա՛ եղբա՛յր Աղեքսանդր, վասն չի կտաւ է. (Ճառընտ. ՟Ա։ Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
adj. adv. cheap, cheaply;
— գնել, to buy cheaply.
· Calfa
յաժան. մ. առաւել ռմկ. այս ինքն Դիւրագին. դիւրագնի. ուճուզ.
Զմանկունս եբրայեցիս գնէին յաժան. (Լմբ. յովէլ.։)
ԱԺԱՆՔ cf. ԱՐԺԱՆՔ, որպէս կնիք. յն. χάραγμα
s. pl. value, price.
· Calfa
Արժէք. արժողութիւն. յարդ եւ դին իրաց. պահա, գըյմէթ.
Տուեալ նմա տեղիս, որ յոյժ պակաս էր ըստ աժէիցն անւոյ։ Առնու զաժէքն՝ մինչ նոր էր. (Լաստ. ՟Ժ։ Մխ. դտ.։)
gray, gray-haired.
· Calfa
Ոյր մօրուքն խառն են ալեօք կամ սպիտակութեամբ. գըռ սագալլը.
Սուրբն Մարկոս էր ալէխառն։ Յերրորդ մասն հասակի խառնին ալիք, եւ լինի մարդն ալէխառն. (Հ=Յ.։ ՃՃ.։ Ոսկիփոր.։)
floating, swelling, rough.
· Calfa
Ալեօք տանջօղ, ալիս յարուցանօղ. ամբոխիչ, եւ ամբոխեալ.
Ի ծուփս բազմավտանգս ալէտանջ հողմոց։ Յալէտանջ նոցին (կանանցն) ծփմանց զերծեալ. (Նար. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
ԱԼԷՏԱՆՋ ԼԻՆԵԼ. Ալեօք տանջիլ. ալէկոծիլ.
Ծով միշտ հանապազ ի ծուփ է, եւ յալէտանջ լինել. (Լմբ. սղ.։)
having large waves, swelling, stormy;
subject to tempests.
· Calfa
Ուր իցէ սաստ կամ սաստկութիւն ալեաց. ալէկոծ. ալէտանջ. ֆուրթուալը. տալղալը.
Աշխարհս է ծով ալիասաստ. (Կրպտ.։)
s. pl. alphabet.
· Calfa
կամ ԱՂՓԱՓԵՏՔ. Այբուբենք. այբ եւ բենք. յն. ալֆա վիտա կամ պիդա. եբր. եւ ար. ալէֆ պէթ կամ էլիֆպէ.
Առանց ալփափետաց ուսուցանէ։ Նշանագիրս աղփաբետաց հայերէն լեզուին։ Աղփափետացն զառաջինն եւ զանուանսն անգամ զգրոյն չհամարձակի երկրորդել։ Ըստ գծագրացն գումարութեան, որ յալփափետաց անտի վերաթուի։ Մեսրովպ եգիտ նշանագիր դպրութեան հայերէն լեզուին՝ վարելոյ ալփափետացն հանգամանս։ Զի՞նչ ինչ թեթեւ քան զալփափետսն ուսանել կայցէ.(յն զտառս στοιχεῖα) (Մամբր.։ Կորիւն.։ Մանդ. ՟Բ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Եզնիկ երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
Որպէս եւ գիրն ալփափետաց յուսումն դպրութեանն։ Լուծանիլ ի տղայական ալփափետացն, եւ կապել ընդ Հոգւոյն Սրբոյ. (Տօնակ.։)
dregs.
· Calfa
կամ ԱԽԺԻՔ. Աղտք ստորիջեալք. մրուրք. դիրտ. տօրթու.
Ուր առաւել լինի ծծումբ եւ ժիպակ եւ մրրկանք եւ ախժիք, եղեւ պղինձ, որ է մրուր արծաթոյ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Տխմարաբար.
· Calfa
Տխմարաբար. տգիտութեամբ. անմտաբար.
Զի մի՛ ոք ախմարաբար զանյարմարն բարբառիցի. (Երզն. մտթ.։)
viciously, passionately.
· Calfa
ἑμπαθῶς ut affectibus obnoxius Կրիւք. կարեօք. ըստ կարեաց մարմնոյ.
Ախտաբար՝ ի՛մն Աստուած ոչ ծնաւ. աստուածավայելչապէս ասեմ զծնունդն։ Կերակրոց եւ ըմպելեաց ախտաբար հոսմանց. (Նիւս. թէոդոր.։ Շ. թղթ.։)
Ոչ է պարտ յաղագս մսոց ախտաբար ունել. (Բրս. կան.։)
Մի՛ եւ մի՛ իւիք խոտորել ախտաբար ի հակառակն կոյս. (Շ. ատ.։)
Կամաւ ընթանամ ախտաբար զհետ դիւասերմ որոմանցն. (Մարաթ.։)
Եւ ախտաւորաբար. անկարգաբար. մոլեկան յօժարութեամբ. κακῶς, φαύλως vitiose
crushed, oppressed by illness.
· Calfa
Որդնալից տրորեալ, ախտաբեկ, սովաբեկ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
morbific, engendering diseases or passions.
· Calfa
Ծնունդն՝ որ ի մարմնոյ է, գիշերային կոչի, եւ ախտաբեր։ Ախտաբեր թշուառութիւնք աղքատաց. (Զքր. կթ. հմբ.։ Եղիշ. ՟Ե։)
Ախտաբեր անհաւատութեամբ. (Կոչ. ՟Դ։)
full of diseases, ill;
vicious, bad, passionate.
· Calfa
Լի ախտիւք. ախտաւոր. ախտաբիծ.
Կամ խորհեսցիս զախտալի՝ զազիր եւ զպիղծ գործս. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Յախտալից սրտէ աղօթքն խոտան երեւին. (Նար. խր.։)
Լցեալ ախտիւք մարմնոյ եւ հոգւոյ. լի կարեօք եւ կրիւք. ցաւալից. վշտալից.
Ախտալից կեանք։ Ձանձրացեալ իցէ ելանել յախտալից մարմնոյս։ Առ ախտալից մարմնոյս մաքրութիւն։ Մի՛ երկարս ինձ զվէր մեղացս ի յախտալից մարմնիս ծածկեսցես. (Խոսր.։ Եղիշ. ՟Ը։ Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
subject to diseases or passions.
· Calfa
Ախտակիր մեր մարմին՝ առաւելութեամբ եւ պակասութեամբ վշտանայ։ Սոքօք եւ զայլսն զախտակիրս խրատէ։ Աղաղակեմ ընդ ախտակրին. (Բրս. հց.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Յիսուս որդի.։)
Եւ ախտաւոր. մոլեկան.
Ազատիս յամենայն ախտակիր խորհրդոց մարմնոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Անախտանալի բանին, եւ ախտակրի մարդոյ. (Սարկ. պատկ.։)
Նոյն ախտակիրն Աստուած բան՝ մարմնովն ախտակրեալ. (Ուռպել.։)
Ախտակիր եղեր հողեղէն բնութեանս։ Զչարչարանս յանձն առեր, ախտակիր հողեղինացս եղեր. (Շար.։)
Մերթ՝ ըմբռնիլ յախտաւոր կիրս.
Զոր կնոջն դաւաճանեալ, ախտակիր եղեալ խաբանօք. (Զքր. կթ.։)
ἑμπαθής passionubus aut morbs obnoxius Ենթակայ ախտից ցաւոց. ախտաժետ. ցաւոտ. մարազլը.
to be ill, to suffer.
· Calfa
ԱԽՏԱԿՐԻՄ. πάσχω patior Ախտակիր լինել. կրել զմարդկային կիրս եւ զչարչարանս. քաշել չարչարուիլ. չէքմէք. ինճինմէք.
Ախտակրեալ ի վերայ քառաթեւ խաչին։ Ի չարչարանս եւ ի մահն զմարմնոյն ախտակրէր։ Ել ի բարձունս, ոչ եւս զմարմնոյ ախտակրելով. (Շար.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ Աթ. համբ.։)
Զոր ի յաչաց բանիդ քո արտօսր՝ առ որ մերովս ի յիւրն ախտակրեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Եւ ցաւագնիլ. խօթանալ. կրել զախտ մարմնոյ կամ հոգւոյ. վարակիլ յախտաւոր կիրս. ցաւ ունենալ. մարազլը օլմագ.
Ի բժշկութիւն ախտակրելոց. (Յհ. կթ.։)
Ախտակրեցան մասնաւորքն ի բոլորին։ Ամենայն զգայութիւնք ախտակրեալք՝ գողացեալ եղեն ընդ հեշտութեանն. (Եղիշ. դտ.։)
Ամբարհաւաճութեամբ ընդվզեալ թուիս, եւ վասն այնորիկ ախտակրեալ սրտիւ՝ ոչ տեսեր զմեզ. (Յհ. կթ.։)
with compassion, pity.
· Calfa
συμπαθῶς cum comiseratione Ախտակից լինելով. կարեկցութեամբ. սրտցաւութեամբ, ցաւակից ըլլալով. տէրտլէլէրէք.
Ախտակցաբար արտասուեսցուք զուրացողսն հաւատոյ։ Ախտակցաբար սաստիկ արտասուս հեղոյր ի վերայ նոցա։ Ախտակցաբար օգնեա՛ մեզ. (Շար.։ Վրք. ոսկ.։ Լմբ. պտրգ.։)
to have compassion, to compassionate, to pity.
· Calfa
Ո՞վ մեզ օգնեսցէ՝ ախտակցելով ասիցս։ Ախտակցեցաւ հիւանդութեանն՝ ողորմութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Լմբ. սղ.։)
Կրել զնոյն կիրս ցաւոց.
Առի իշխանութիւն բժշկել՝ որոց ախտակցիմս. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Ախտակցեմ.
· Calfa
Ախտակցեալ հոգի՝ եւ ո՛չ միոյ խորհրդակցի հնազանդի. (Ճ. ՟Գ.։ Լաւ եւս է ընթեռնուլ՝ ախտացեալ։)
that drives away or cures diseases.
· Calfa
Հալածիչ եւ փարատիչ ախտից ցաւոց. բժշկարար. ըռընտցնօղ ազրըյը տէֆ էտիճի.
Ախտահալած բժշկութեամբ մերձաւորս արարեալ։ Տո՛ւք զվարձ իմ՝ զախտահալած բժշկութեանցն։ Անդ գտանին ախտահալած սպեղանիք. (Ագաթ.։) (Տօնակ.։) (Յհ. տար.։ Փարպ.։)
to be sick or ill;
to have bad habits, to be vicious.
· Calfa
νοσέω, ἁλγέω, ἁσθενέω, μονέω, πάσχω morbo laboro, doleo, aegroto, patior Նեղիլ ախտիւք ցաւոց. խօթանալ. ցաւագնիլ. տկարանալ. ցաւ քաշել, հիւընդնալ. աղրը սըզը չէքմէք, խասթա օլմագ.
Եւ այսահար. որ ըստ յն. ներգործեալ ասի, այս ինքն նեղեալ յայսոյն պղծոյ, հարեալ ի դիւէ. ἑνεργούμενος energumenus
Կրել զհիւանդութիւն հոգւոյ. զառածանիլ ի մոլութիւն.
Որք խոստանային հալածել յանձնէ ախտացելոց, նոքա զծաղրալից երկիւղն ախտանային։ Մարմինք նորա ախտացան։ Ախտացան ասայի ոտք։ Տաց ախտս, եւ ախտասցին ի նմին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 22։ ՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 12։ Երեմ. ՟Զ. 21։)
Հիւանդ որ յերկար ախտանայ։ Ախտանամք յանձն եւ ի մարմին. (Եղիշ. դտ.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Բիբք աչաց յախտանալն այլում կարօտանայ աչաց։ Ախտանամք եւ մեռանիմք, որպէս ոչ կամիմք. բայց հոգւով՝ եթէ կամիմք, ոչ ախտանամք եւ ոչ մեռանիմք. (Շ. թղթ.։)
Կամ վնաս ինչ կրել. խանգարիլ. զարար չէքմէք, պօզուլմագ.
Անզգայքն ախտանան, եւ ոչ խօթանան. (Նիւս. բն.։)
Կամ վշտանալ. տխրիլ. եւ զայրանալ, զչարիլ. խոխալ. ինճինմեք. կիւճէնմէք.
Ախտանայր հոգւով, զի եւ ինքն ոչ եղեւ ողջակիզեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յարիլ յիրս ինչ ախտաւոր կրիւք եւ զգածմամբ. անկղիտանալ.
Եթէ ոչ ինչ ախտացաք ի գոյս ապականացուս. (Իգն.։)
Ի մարդկային իմն ախտէ ախտացեալ էին յայն։ Համբոյրն պղծութեան, որով ախտանայ հոգին. (Իգն.։ Բրսղ. մրկ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
Հինգ բանիւ ըստ զգայութեանցն, որով ախտացան. (Արշար. ՟Ի՟Ը։)
Յետ մարմնականին ախտի վճարելոյ՝ ախտանամք օր ըստ օրէ իմանալեաւս՝ փոքու եւ մեծաւ։ Զի մի՛ կարծիցիմք ախտանալ յերկուց զմին, արհամարհութիւն կամ անգիտութիւն. (Շ. թղթ.։)
Զպեղեայ զթետտաղացւոց գոռոզին ախտանալ (զյիմարութիւն)։ Զփարաւոնին ախտացաք զծանրասրտութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
ախտացեալ, ցելոյ, ոց. ա. Խօթ. հիւանդ. ախտաժէտ. մարազլը. խասթա.
Ախտացեալս ոչխար։ Ախտացեալք տեսանելեօք, կամ մեղօք։ Ախտացելոց դեղ առողջութեան. (Նար.։)
Վա՛յ ախտացելումն յախտէ, որ խոցի՝ եւ ոչ ընդոստնու. (Շ. թղթ.։)
Ախտացելոց ի պէսպէս ցաւս. (Պտրգ.։)
Արտաքս ելանեն երեխայքն, եւ ընդ նոքօք ախտացեալքն, եւ որք ընդ ապաշխարութեամբ են։ Զերեխայսն, եւ զախտացեալսն, եւ որք ընդ ապաշխարութեամբն։ Զախտացելոցն բազմութիւն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
that loves vices, vicious, devoted to passions.
· Calfa
φιλοπαθής, φιλήδονος indulgens affectibus, amans voluptatis Սիրօղ հեշտախտութեան. ցանկասէր. մարմնապաշտ. հէվայի նէֆսէ դապի.
Լինի ախտասիրին վիճակ ախտն։ Ո՛չ է յախտասիրացն։ Եղեւ ախտասէր փոխանակ առաքինասիրի. (Փիլ. այլաբ.։)
Գործակցաց ախտասիրաց. (Յճխ.։)
Շնայիր ասէ՝ ախտասէր (կամ ախտասիրի) դիւին հաւանեալ։ Շունք, ոյք ախտասէրք են. (Լմբ. սղ.։ Մեկն. ՟ա. կոր.։)
Ախտասէր եւ անարի բարք։ Իմացեալ զախտասէր բարս նորա. (Փիլ. լին.։ Խոր. ՟Ա. 16։)
that mortifies or controls his passions.
· Calfa
Որ սպանանէ զախտս մեղաց. իր մոլութիւնը կոտրօղ.
Մեք ոչ ուսաք մարմնասպանք լինել, այլ՝ ախտասպանք։ Մարմնասպան լինելով յաւէտ՝ քան թէ ախտասպան. (Վրք. հց. ձ։ Յհ. իմ. ատ.։)
morbific.
· Calfa
Արարող կամ պատճառ ախտից մարմնոյ եւ հոգւոյ. մարազ կեթիրէն, մարազի.
Զախտարար պատճառս մաղձիցն ի բաց լուանամք ի մարմնոյս։ Հարցանելով ցհիւանդն զախտարար պատճառսն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ստէպ։)
that excites illness, bad passions;
— կերպարան, voluptuous image.
· Calfa
Արծարծիչ ախտից. գրգռիչ ցանկութեան. մարազը դեփրէտէն.
Ատարծարծիցն պոռնկապատիր պատկերացն կերպարան. (Նար. կ.։)
s. pl. horoscope, nativity, stars.
· Calfa
գրի եւ ԱՂԹԱՐՔ. ի պրս. ախթէր, որ է աստղ. ὠροσκόποι qui natalem horam observant, γενεθλιαλόγοι qui praedictiones e natali die faciunt Ժամագէտք. աստղահմայք, ծննդաբան աստեղագէտք. գուշակք, գէտք, որք զբախտս սուտս գուշակեն ի դրից աստեղաց ըստ ժամու ծննդեան ուրուք. դալի թութուճու միւնէճճիմլէր.
Իսկ այլ ախտարք եւ ապախտարք ըստ երկոտասանիցդ ասեն բաժանեալ։ Այսուհետեւ լքցուք որ ինչ յաղագս ախտարաց եւ ապախտարաց են ասացուածք. (Շիր.։)
Եւ աստեղք կամ բախտք գուշակութեանց. եըլտըզ, բախթ, ախթէր.
Սիրեցեր զդեւս, եւ զախտարս, եւ զտարերաց նմանութիւնս։ Զախտարաց եւ ժամուց տուրեւառիկ գեղազանակս. (Եփր. ի ծաղկազարդ.։ Տօմար.։)
shooting, slip, cutting.
· Calfa
Ածս որթոյ գտանել կենդանատնկեալս. (Փիլ. լին. Բ. 67։)
հրամայականն բայիս Ածել. որ եւ բեր, աղէ. յն. աղէ, ֆէռէ. Ἄγε, ἒια, φέρε. Age, agedum, eja. հայտէ, տէյինտի.
Մատ հրամանոյն (մակբայ). աղէ՛, թո՛ղ, ա՛ծ, ե՛կ, բե՛ր։ (Թր. քեր։)
արմատ Ածել բային. որպէս յն, աղօղի՛ ἁγωγή. productio Ածումն՝ իբր ընձիւղ. բողբոջ. cf. ՊՏՈՒԿ. ֆիտան
Պատուաստս, եւ ածս, եւ արմատս արուեստիւ հանեալ տնկեն մարդիկ։ Սերմանել կուտս, կորիզս, արմատս, եւ ածս, որ սերմանական զօրութիւնս ունին պէսպէսս։ Իբրեւ ածս ոստոց ծառոց, եւ կամ մատունս որթոյ. (Վրդն. ծն.։)
Ուստի՞ եգիտ զտունկն եւ զածն, զի երկիր հեղեղեալ էր. (Պիտառ։)
adjective.
· Calfa
ըստ քերականաց յետին դարուց, հակադրեալ գոյական անուան՝ յոր յենու. վասֆ։ cf. ՄԱԿԱԴՐԱԿԱՆ, կամ cf. ՄԱԿԴԻՐ. ἑπίθετον (այս ինքն վերադրական). adjectivum (այս ինքն յաւելուածական, յարողական)։
Եղական. զգալի. ոչ միայն լինելութեամբ՝ այլ եւ ծննդեամբ ի լոյս ածեալ. մարմնաւոր. հողեղէն. փոփոխական.
Դրական, ածական. այս ինքն գրութեամբ յաւելեալ որպէս մակդիր յիսկն, այս ինքն ի գոյականն։
derivative.
· Calfa
Տեսակք են երկու. նախագաղափար, եւ ածանցական, որ յայլմէ զսեռութիւնն (այս ինքն զծագումն) ընկալաւ. որպիսի, երկրային. (Թր. քեր.։)
Ածանցական է, որ յէէն (այս ինքն ի նախեղակ բառէ) ունի զգոյութիւնն. որպէս ի մարդոյ՝ մարդկայինն, ի ծովէ՝ ծովայինն. Երզն. քեր.։ Իսկ ի բայս՝ ըստ յն. եւ լտ. չի՛ք անցողական, որպէս ի հյ. եւ ի տճկ. փախչիմ, փախուցանեմ, եւ այլն. այլ կայ ածանցական, այս ինքն բայ՝ որ կազմի միջանկեալ թարմատար մասնկամբ իւիք բաղդատութեան, որ ոչ այնչափ փոխէ զնշանակութիւնն, որչափ պճնազարդէ.
Որ ինչ ընդ ածիլն եւ ընդ երեւիլն՝ իսկ եւ իսկ անցանէ. վաղանցուկ. վայրկենական. թէզ կելիճի.
Ոչ քթթել մի ական, ոչ խուն մի տեսութիւն ածանցական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Յառաջ ածեալ ի չգոյէ ի գոյ. եղական եւ զգալի։ cf. ԱԾԱԿԱՆ.
Որք արհեստիցն են մակացու, յածանցականացն մաքրագոյնս եւ վճիտս ըստ իւրաքանչիւր կերպարանի խոկան յարմարել։ Մերոցն եւ մերականացն ածանցական բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Գ։)
παράγωγος derivativus, deductus Ըստ քերականաց՝ նոյն ընդ ածանցս. այս ինքն բառ ծագեալ ի նախագաղափարէ, յոր յարեալ է մասնիկ ինչ աննշան՝ փոփոխիչ յայլ վիճակ, որպէս եւ նոյն իսկ մասնիկն պատճառ այլափոխութեան. միւշթագ.
Նախագաղափարէ, ո՛րդոն՝ ոռոգեմ եւ ածանցական է՝ ոռոգանեմ։ (ἅρδω, ἁρδεύω rigo, irrigo ) (Թր. քեր.։)
to be derived from, to come from.
· Calfa
Որ ի հողոյս ածանցին կենդանական սերմանք, ի հասարակաց երկրէ ածանցելոց կենդանեաց. (Պիտ.։)
Ըստ քերականաց՝ յառաջ գալ կամ ծագիլ ածանցաց ի նախագաղափարաց, եւ բաղադրելոց ի պարզից.
παράγομαι producor, deducor, derivor Յառաջ ածիլ. գոյաւորիլ. հասըլ օլմագ. (թուի յն. θρησκεύω ի բայէն θέρω, θεραπεύω).
Ածանցականք են, զի նախագաղափարն իմանալի՛ է նախօրինակ ինչ, յորմէ ածանցին, իբրեւ յերկրէ բոյսք եւ կենդանիքն. իսկ սա սոսկակի ի վերայ ձայնի միոջ վանգիւ ածանցեալ. (Երզն. քեր.։)
Ածանցականք դերանուան ածանցին այսպէս։
Թրէսկէլն ածանցեալ է ի դիովդերկելոյն. (Նոննոս.։)
to raze.
· Calfa
Սափրել. որ եւ ասի ածել զհերս. ածիլել. թրաշ էթմէք.
Զհերս գլխոց նոցա ածելեցին կաշովն. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Բ.։)
razor.
· Calfa
Ξυρόν, συδηρος. novacula, ferrum Զմելին կամ երկաթ, որով լինի սափրել եւ գերծուլ զհերս. ածլի, ուստուռայ.
Ածցի ածելի ի վերայ ամենայն մարմնոց նոցա։ Ածելի ոչ ելցէ ի գլուխ իմ. (Թուոց. Ը. 7։ Դտ. ԺԶ. 17։)
Որպէս զածելի սուր սրեցին զնենգութիւն. (Յհ. կթ.։)
Ածելի աստ զանհնարին բարկութիւնն կոչէ. (Ոսկ. ես. Է։)
Ածելեաւ կամ ածելւով լինել, cf. Ածելեմ.
իբր ածող. բերող.
to burn like coal.
· Calfa
ԱԾԽԱԿԷԶ ԱՌՆԵԼ. Հրկէզ առնել. յածուխ եւ յաճիւն դարձուցանել.
Ի մէջ փակեալ զմարզպանն ... եւ զհուր կրակարանին բորբոքեալ՝ ածխակէզ արարին զնա. (Արծր. ՟Բ. 1։)
to become coal.
· Calfa
Յածուխ կամ յաճիւն դառնալ. քէօմիւր՝ քիւլ քեսիլմէք.
Մինչ ածխանալ (կամ ածղանալ) տեսանել զքաղաքն ակնունէր, պսակակիր տեսանէր. (Փիլ. յովն.։)
mine, moat;
— հատանել, to mine.
· Calfa
διόρυγμα fossa. perfossio Փոս կամ ծակ իբրեւ ակն՝ փորեալ ընդ երկրաւ կամ յորմս առ գողութեան եւ յայլ պէտս, որ եւ վիհ. նկուղ. ալ, քենտի, տելիք, խէնտէգ, լազըմ.
Եթէ յական գտանիցի գող, եւ խոցեալ մեռցի, չէ այն նմա ի սպանութիւն. (Ել. ՟Ի՟Բ. 2։)
Ուր գողք ական հատանեն, եւ գողանան։ Ական հատանել զտան իւրոյ, կամ ի տան իւրում. (Մտթ. ՟Զ. 19. 20։ ՟Ի՟Դ. 43։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 39։)
Որ ոք ական հատանիցէ զտուն վասն գողութեան, մահապարտ է յօրինացն. (Մխ. դտ.։)
Յորմս տանն ոչ ական հատեալ. (Ոսկ. մտթ.։)
Նմանութեամբ՝ հնարիլ գողանալ զպարկեշտութիւն կամ զամուսնութիւն այլոյ. ապականել. դաւել.
ԱԿԱՆ ՀԱՏԱՆԵԼ. διόρυττω կամ διορύσσω perfodio հատանել զորմ. փորել. ծակել. ծակ կամ փոս բանալ. տելմէք, գազմագ. լազըմ աչմագ.
Զցածութիւնն (զզգաստութիւն) իբրեւ գող ական հատանես։ Մի՛ գուցէ ական հատանիցի առ ամուսնութիւնն. (Ոսկ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
ornamented or inlaid with precious stones, worked in jewels.
· Calfa
λιθοκόλητος, λιθόστρωτος gemmis distinctus, lapidibus stratus Կապեալ ակամբք. յեռեալ պատուական քարամբք. ականակուռ. գոհարով բանած. միւճէվհէր.
Գահոյքն ականակապք. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Եղիշ. ՟Ը։)
Զմէջ նորա ականակապ. (Երգ. ՟Գ. 10։)
Կամարս ականակապս ի համակ ոսկւոյ։ Ականակապ պսակ. (Յհ. կթ.։ Նար. կուս.։)
Գործել զոսկին եւ զարծաթ ... եւ զականակապն ի լրութիւն գործոյն. (Ել. ՟Լ՟Ա. 5. իմա՛ ըստ յն. գործ ականագործաց. Զարդ ակամբք յօրինեալ.)
Հրամայեաց զականակապս մերկացուցանել ի նոցանէ. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Է.։)
Հրամայեաց մերկացուցանել ի պատուոյն, եւ զականակապ ոսկի մանեակն հանին ի պարանոցէ նոցա։ (Ուր Տէր Իսրայէլ. եւ Կիր. դնեն)
limpid, clear.
· Calfa
Վճիտ եւ մաքուր՝ փայլուն իբրեւ զականս. կամ պայծառ իբր յաղբերականց կիտեալ. յստակ. անխառն. զուտ, փայլուն. զիւլալ. փարլագ. ըստ յն. լուսանշոյլ կամ յստակափայլ. διαυγής, διαυγέστατος, pellucidus, limpidus, limpidissimus
Ջուր ականակիտ։ Ականակիտ եւ վճիտ միտք. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
Ականակիտ բղխեալ աղբիւրք։ Հոսանք ականակիտն աղբերաց։ Բղխէ աղբիւրն՝ ականակիտ պարզուածիւ. (Խոր. ՟Ա. 11։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
Զհրաշալի սպիտակափառ ականակիտ (մարգարիտ)։ Վճիտ եւ ականակիտ չափաբերական մանուածոց. (Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ։)
Աստեղք մաքրափայլք եւ ականակիտք։ Առ ճշմարիտ եւ ականակիտ լոյսն հայեցան. (Սհկ. կթ.։ Երզն. մտթ.։)
Մի՛ խառնեսցի պղտոր ուսումն ընդ յստակ եւ ականակիտ վարդապետութիւն Գրիգորի. (Փարպ.։)
miner;
thief, a body snatcher.
· Calfa
Որ ական հատանէ զտուն. ծակ բացօղ, պատը ծակօղ.
Գողոց ականահատաց. (Մխ. դտ.։)
Այս հանդերձք եւ ո՛չ յականահատաց գողացեալ լինին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
Գերեզմանակրկիտ. τυμβωρύχος. effossor sepulcri, busta eruens գող՝ գերեզման բացօղ.