Definitions containing the research արդի : 1259 Results

Վաղամեռուկ

See full entry →

s. bot.

cf. Վաղամահ;
— մահ, premature death;
juncus rotundus aromaticus, schoenanth.

NBHL (1)

Մաղթանք եւ կամ այլ արդիւնք, զոր առնեմք վասն ներկայ եւ կամ վաղամեռուկ ննջեցելոցն. (Մխ. ապար.։)


Պոմանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Պայմանեմ.

NBHL (1)

Առաջի արքայի ազատ մարդիկ պոմանեցին. (Կանոն. ուր եւ զկնի ասի՝ զայս պայման արարին։)


Պսակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to crown, to wreath;
to reward, to recompense;
to give the nuptial blessing, to marry;
to crown, to achieve, to accomplish.

NBHL (2)

Բոլորիւք վարդից պսակեսցուք. (Իմ. ՟Բ. 8։)

Գուցէ ի ծաղկանց վարդից զտատասկ պսակիցիս (այսինքն տատասկաւ). (Մաշկ.։)


Պտղաւէտեմ, եցի

See full entry →

va.

to render fruitful, to fecundate, to fertilize.

NBHL (1)

Պտղաւէտ առնել. բարեբեր կացուցանել. արդիւնացուցանել.


Պտղաւոր

See full entry →

cf. Պտղալից.

NBHL (1)

Սէր ծաղիկ է արդիւնաւորութեան՝ պտղաւոր ի հանդերձեալսն. (Լծ. եւագր.։)


Պտղաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Պտղաւէտեմ.


Պտուղ, տղոց

See full entry →

s. fig.

fruit;
fruits;
fruit, produce, effect, result;
tip of finger;
— աչաց, pupil, eye-ball, apple of the eye;
չորս — խունք, four grains of incense;
դալար, կանաչ, վաղահաս, հասուն, չոր, փտեալ —, fresh, green or unripe, premature, ripe, dried, rotten fruit;
կեղեւ պտղոց, peel, paring;
կեղեւել զ—ս, to pare, to peel;
to decorticate, to strip;
— տալ, բերել, to bear, to yield, to produce fruits;
— քաղել, to gather, to pluck, to pick fruit;
to reap the fruit of, to derive benefit from.

NBHL (2)

Նմանութեամբ, ծնունդ, եւ գործք, արդիւնք.

ՊՏՈՒՂ. որպէս բերք հողոյ, կամ արդիւնք երկրի. հասըլ, մահսուլ.


Պտուտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Պտուտիմ.

NBHL (1)

Աշխարհս սովորաբար պտուտեալ ունի զմարդիկ յորձանօք մեղաց. (Շ. բարձր.։)


Ջահազարդեմ

See full entry →

va.

to illuminate, to light up.


Ջամբեմ, եցի

See full entry →

va.

to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.

NBHL (1)

Հացիւդ երկնայնով ջամբեցեր, աստուածային արեամբդ արբուցեր։ Առ ոմն կակուղ պատառաւ մատուցեալ ջամբի։ Մեղր զքաղցր եւ զախորժակ վարդապետութիւնս կոչէ, որ ջամբին ի մարդիկ. (Նար. ՟Է. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. երգ.։)


Ջատագովութիւն, ութեան

See full entry →

s.

apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.

NBHL (1)

Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)


Ջերանիմ, ջերայ

See full entry →

vn.

to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.

NBHL (1)

Առ պատկերսն ջերանէին մարդիկ (կռապաշտութեամբ). (Սեբեր. ՟Ը։)


Յիշոցատու

See full entry →

cf. Յիշոցնատու.

NBHL (1)

Վասն յիշոցատուաց։ Յիշոցատուն կցորդ է ամենայն մեղաց, զոր գործեն մարդիկ. (Կանոն.։)


Յիշոցնատու, աց

See full entry →

adj.

using improper language, insulting, abusive, taunting, outrageous;
— լինել, to call names, to abuse, to insult, to outrage, to injury, to revile, to use like a blackguard.

NBHL (1)

Վասն յիշոցատուաց։ Յիշոցատուն կցորդ է ամենայն մեղաց, զոր գործեն մարդիկ. (Կանոն.։)


Յոլով, ից

See full entry →

adj.

much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.

NBHL (2)

ՅՈԼՈՎՔ. գ. Բազում մարդիկ, բազումք ի մարդկանէ.

Առ մարդիկ յոլով անգամ զայս առնեմք։ Ոգւոյ յոլով անգամ գիրք շունչ կոչեն։ Յոլով անգամ ասացաք, թէ բազում են փորձութիւնք. (Խոսր.։)


Յորդաբուղխ

See full entry →

adj.

flowing abundantly, copious, abundant.

NBHL (1)

Բազմացոյց զյորդաբուղխ արդիւնսն ի շտեմարանս արքայութեան. (Բուզ. ՟Գ. 4։)


Յորդոր

See full entry →

adj. mus. s.

exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.

NBHL (1)

Ազգասէրք, այլեւ յորդորք ամենեւին ի քաղաքաց խնամակալութիւն։ Փափագելի ցանկութեամբ յորդորս առ ինքեանս գործեսցեն զմարդիկ։ Յորդորք ի հանդիսի պատուիրանապահութեանն լինել. (Պիտ.։)


Յորդորումն, ման

See full entry →

s.

exhortation, persuasion, incitement, stimulus, spur, incentive, encouragement.

NBHL (1)

Ոչ այնպէս մարդիկ դիւրաւ յորդորմանէ բանիցն, որպէս յառաքինի դիմաց քարոզին՝ զօգտութիւն ընդունել սովորին. (Սարկ. քհ.։)


Յորջորջումն, ման

See full entry →

s.

cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.

NBHL (1)

Զայս բան՝ փոփոխեալ յորջորջումն այգեկթաց եւ հնձողաց ճառէ։ Մայրս եւ բլուրս աստ զմարդիկ զօրաւորս կոչէ. բարձրութիւն ծառոց փոփոխական յորջորջմամբ զզօրութիւնս նոցա յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)


Յուսակտուր

See full entry →

cf. Յուսահատ.

NBHL (1)

Զի մի՛ ի գիտութեամբ մեղանչելն մարդիկ յուսակտուր լինիցին. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ։)


Յօդ, ից

See full entry →

s. gr.

articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.

NBHL (1)

Յօդիւք (յն. (ջլօք) հանդերձ սատակեսցէ զմարդիկ. Առակ. ՟Ի՟Դ. 32։)


Յօդաւոր, աց

See full entry →

adj.

articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.

NBHL (1)

Յօդաւորի առ աստուածայինսն, եւ կարգեցելոյ։ Ամենեցունց գերազարդի, եւ ըստ կարգի յօդաւոր՝ շաղկապականի կցորդութեան. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)


Յօժարեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.

NBHL (1)

Զմարդիկ ի կռապաշտութիւն յօժարեցուցանէին. (Կորիւն.։)


Յօժարեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.

NBHL (1)

Զմարդիկ ի կռապաշտութիւն յօժարեցուցանէին. (Կորիւն.։)


Յօրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.

NBHL (2)

Յղփացեալք յօրանան։ Յաշխարհի յօրանան։ Բարութեամբք յօրանան։ Գիտութեանցն յօրանայր հմտութեամբ գեր զմարդիկ։ Հոմերոս՝ որ այնչափ իմն յօրացեալ գիտութեամբ։ Անկարօտ յօրասցի ի կենցաղումնս բարեբաստութեամբ։ Ի յաւար յափշտակողացն առձեռն պատրաստ յօրանայ։ Բարեփառութիւնք յար աճեցեալ յօրանան ի միակամ սիրոյն կապանաց. (Պիտ.։)

Եթէ ոք վասն բաթրոնի պայծառանալ համարիցի, եւ ոչ վասն զի մարդն է՝ յօրանալ։ Կարի իմն յօրացեալ էին (իբրու յարեալ էին պարծանօք) մարդիկն յայնժամ ի Յովհաննէս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 12։)


Ն (nou)

See full entry →

s.

the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.

NBHL (2)

Ոչ ասեն նմա մարգարէ՝ իբրեւ մի ի բազմաց, այլ թէ դու ես մարգարէն։ Ոչ ասաց լոկ Քրիստոս, այլ՝ Քրիստոսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 18։) Ստէպ յարակից ունի եւ զդերանունդ՝ այն. զոր օրինակ, մարդն այն, զմարդն զայն. այրն այն, արքն այնոքիկ. եւ այլն. ան մարդը, մարդիկները։

Բարդիցն զարմանազանութիւնք, են որ յերկուց աւարտելոց են, են որ ըմպակասեցելոց եւ նաւարտեցելոյ։ Մեծասարն ներկայանէ եւ նաղօտէ. մեծավերջն նաղօտէ եւ ներկայնէ. անգայտն ներկուց աղօպաց։ Վերջատանջն ներկուց նաղօտաց, եւ իեզէ ներկարէ. եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Նախախնամական, ի, աց

See full entry →

adj.

provident, careful.

NBHL (1)

ՆԱԽԱԽՆԱՄԱԿԱՆՆ գ. Նախախնամօղն աստուած, եւ նախախնամութիւն նորա. իսկ ի մարդիկ՝ Հոգողութիւն. խնամ։ (Փիլ. նխ. ստէպ։)


Նախապետ

See full entry →

cf. Նահապետ.

NBHL (1)

Մարդիկ գոլով մեր, եւ ի սկզբան ստեղծմանն մերոյ նախապետին կերպարանաւն գեղազանեալք. (Վրթ. քերթ.։)


Նախասահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

to predestine.

NBHL (1)

Զայն՝ որ նախասահմանեալ էր աստուած, եւ համարեալ արդար, իրաւամբք փրկել զմարդիկ. (Լմբ. առակ.։)


Նախասահմանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

predestination.

NBHL (1)

Պօղոս սամոստացի խոստովանի (զբանն աստուած կամ զՔրիստոս) նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով (որպէս զայլ մարդիկս անգոյս), իսկ էութեամբ ի նազարեթէ ցուցեալ (այս ինքն ի կուսէ սկիզբն առեալ). այսպիսի է նորա ամբարշտութիւն. (Աթ. ՟Դ։)


Նահատակեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to exercise, to train, to discipline.

NBHL (1)

Զմարմինս եւ զոգիս աստուած առնէ, եւ զանձնիշխանութիւն եւ զառաքինութիւն մարդիկ նահատակեցուցանեն. (Ոսկ. ես.։)


Նարդէս, դիսի

See full entry →

s. bot.

giant-fennel, ferula.

NBHL (2)

Նարդ նարդիւնաբեր. (Նար. տաղ.։)

Նարդ նարդիւնահոս. (Տաղ կոստանդեայ.։ Ի գիրս Ագաթ. գրի Նարդան։)


Նաւավարեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

cf. Նաւապետեմ.

NBHL (1)

Աստուծով բախտ եւ ժամանակ զմարդիկ նաւավարեն. (Ոսկիփոր.։)


Նաւարկեմ, եցի

See full entry →

vn.

to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.

NBHL (1)

Ծով է կենցաղս. եւ նաւարկեն ի սա մարդիկ զանազան եւ բիւր շաւղօքն. (Լմբ. առակ.։)


Նաւելաստաց

See full entry →

cf. Նաւաստ;
արգիական —ք, the Argonauts.

NBHL (1)

Վասն արդիական նաւելաստացիցն. յն. արգոնաւորդաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Նեարդ, ներդից

See full entry →

s.

fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.

NBHL (3)

Ի ձեռն ազդեցութեան գլխոյն նարդից եւ ջլաց կարող է զգալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Նեարդք, մազք, եղնգունք։ Կարթք շարադրութեամբ են ի շարկապաց, եւ ի ջղուտ նիարդաց։ Մկունքն շարակային ի մարմնոյ եւ ի ջղուտ նիարդից շարամանեցելոց. (Նիւս. բն.։)

Անօրէնութիւն կտրէ զնեարդս, եւ խզէ զջիլս նորա։ Զիա՞րդ յիւրաքանչիւր կարգս բաժանին երակքն, եւ նեարդքն. եւ կամ ո՞վ է՝ որ խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն արար (կամ յարեաց) վայելչապէս. (Կոչ. ՟Բ. ՟Դ։)


Յանցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to transgress or to sin, to induce to crime.

NBHL (1)

Մեղանչական կիրքն ի յանցուցանողին գլուխն դարձցի։ Երեւեսցին մարդիկք անպարտ ի յանցանելն, եւ յանցուցանօղն պարտական. այն է սատանայ. (Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ես.։)


Յաչաղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յաչաղիմ.

NBHL (1)

Եթէ յաչաղես զփրկութիւն ողորմելոցն, անմարդի ես. (Փիլ. յովն.։)


Յառաջ

See full entry →

cf. Յառաջս.

NBHL (1)

Ի ձեռն աչաց յառաջ՝ քան գործով՝ մեղանչեն մարդիկ։ Եղիշ. (խաչել. (որ է որպէս՝ մակբայ)։)


Յատուկ

See full entry →

adj. adv.

proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.

NBHL (1)

Ոչ եւեթ յատուկ մերձաւորագոյնք կատարեն մարդիկ։ Յատուկ զզոփալն միայն յիրաւի յինքեանս բերեն. (Պիտ.։)


Յարաբարդեմ, եցի

See full entry →

va.

to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.

NBHL (2)

Եւ որ այլ յարաբարդին (բանք) ի կազմութիւն խորհրդոյս. (Պիտառ.։)

Զարթուցեալ ի հրէական կարգացն՝ յարաբարդի առ հեթանոսս. իմա՛, յարի յաւելուածով մոլորութեանց։


Յարդատեսակ

See full entry →

adj.

like straw.

NBHL (1)

ἁχυρώδης palearis. Որ ունի զտեսիլ եւ զնմանութիւն յարդի. յերդի նման. սաման միսալը.


Յարդգող, ի

See full entry →

s.

galaxy, milky way.

NBHL (1)

ՅԱՐԴԳՈՂ կամ ՅԱՐԴԱԳՈՂ. որ եւ ԾԻՐ կամ ՀԵՏՔ ՅԱՐԴԳՈՂԻ. ըստ յն. եւ լտ. Կաթնածիր կամ Ծիր կաթին. γαλαξίας κύκλος lacteus circulus, galaxia, via lactea. իտ. via lattea. Սպիտակափառ մասն երկնից ի պարզ գիշերի՝ ի հարաւոյ ընդ հիւսիս շեղակի. այն է հոծութիւն խիտ առ խիտ մանունց կամ բարձր աստեղաց. զորմէ առասպելեն քերթողք, թէ ի գողանալ Վահագնի կամ Հերակլեայ զյարդ՝ անկեալ իցեն զճանապարհայն մղեղք յարդի. ուստի կոչի եւ Կառք մսրի, կամ Մսուր. սաման օղրըսի, (այսինքն յարդի գող) քեահքեավան, քէհքեշան, (այսինքն յարդ քարշօղ)։


Յարկիչ

See full entry →

s.

roofer;
— կղմնտրօք, tiler;
— հերձաքարիւ, slater;
— յարդիւ, thatcher.


Յեռում, ռի

See full entry →

va.

to set, to mount, to enchase, to stud;
to fit in, to mortise;
to connect, to join, to link, to concatenate, to tie, to attach;
to insert, to interpolate, to intercalate;
to compose, to weave, to entwine;
— մարգարիտս, to string pearls;
— ընդ պատուհանն, to loll out of window;
— առ եղբայր իւր, to visit one's brother, to pay him a visit.

NBHL (1)

Յե՛ռ զնոսա ընդ մատունս քո։ Ոսկի խնձոր ընդ սարդիոն յեռեալ։ Յարմարումն (կամ ձեւ) բարձից քոց նմանութիւն ուլանց յեռելոց. (Առակ. ՟Է. 3։ ՟Ի՟Ե. 11։ Երգ. ՟Է. 1։)


Մխիթարակից լինիմ

See full entry →

vn.

to be consoled or comforted mutually.

NBHL (1)

Եղեն նոցա կցորդ սգոյ, զի լիցին մարդիկ մխիթարակից աստուծոյ. (Մամբր.։)


Մղղակ

See full entry →

s.

butt, mark, aim, target.

NBHL (1)

Մուսէ այր ժանտ զմարդիկ կանգնէր փոխանակ մղղակի՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)


Մշակ, ի, աց

See full entry →

s.

husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.

NBHL (1)

γεωργός, γεώργιος (որ է գէորգ). agricola, vinitor. Երկրագործ, հողագործ. գործաւոր կամ վարձկան յանդի. այգեգործ. արդիւնաւոր. աշխատաւոր. ... (իսկ պրս. միւշագ ՝ է սպասաւոր, ծառայ. որպէս թ. ուշագ ՝ է մանուկ, եւ ծառայ. գործաւոր). ա՛յլ է թ. ըրզաթ որ է բառ յն. էրղա՛դիս. այսինքն գործաւոր. ամէլլիւ, րէնճպէր ).


Մշակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.

NBHL (2)

γεωργέω terram colo, agriculturam exerceo. Գործել զերկիր, արդիւնացուցանել, յարգել զպաշտօնն՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր. երկիրը բանեցնել՝ բանիլ.

Որ արօրադրեալ միշտ՝ եւ մշակես զսահմանս հոգւոց առ բանիդ կենաց արդիւնաւորութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)


Մշակութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.

NBHL (1)

γεωργία, -ιον, γεώργημα agricultura, agricolatio. Երկրագործութիւն. արդիւնաւորութիւն. ծառայութիւն. վաստակ. պաշտօն (մարմնաւոր կամ հոգեւոր).