to be taken with a spasm.
Ստէպ ստէպ ստնգալոյ անտի նեղեալ լինէր. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8.)
inscription;
signature.
Շինեաց զբաղանիսն ի տեղւոջ սեանն, որ ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 85։)
to shorten, to dock, to cut, to retrench.
Տե՛ս զիարդ ստորակտուր առնէ զդովն իւր։ Ստորակտրէր զերկիւղն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33. եւ 26։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Ստորանկեալ ի ծովն ընկղմէր. (Մագ. ՟Լ՟Է։)
Ոչ է հնար այնմ՝ որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր, ընդ ժամանակաւ ստորանգիլ. (Ճ. ՟Դ.։)
Մայրն մելիտոնի ի յուսս բարձեալ ստորանկէր զպատանին։ Եթէ ոչ ստորանկեալ՝ զծայրսն ի մայրիցն ինքեան խոնարհեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ը։)
Ոչ իբր օգնական, քանզի ստորանկեալ է, այլ իբրեւ առ տէր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 49։)
submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.
Մահ զազգս մարդկան յինքն ընկլուզեալ ստորասուզէր ի յեղծումն։ Հալեցան իբրեւ զմոմ, եւ ստորասուզեցան յանդունդս. (Լմբ. յովն. եւ Լմբ. միք.։)
cf. Գետնաքարշ.
Ստորաքարշ ընթադրութեամբ զկեանս սրբոյն (գրիգորիսի) սպառէին։ Մինչ զի ի ստորաքարշ ընթադրութեանն զնոյնս աղօթէր. (Երզն. լս.։)
under garment.
Ընդէ՞ր կրկին կապուտակեայ պատմուճանն ստորնակ ասի։ Ստորնակ յիրաւի ասացեալ է, զի յետ այնր՝ որ ի վերայ լանջացն էր՝ զգեստն կայր։ Յիրաւի եւ ի ստորնագոյն կողմն ստորնակին նռնաձեւն է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 117. 119։)
cf. Գետնաքարշ.
Բեմական ստորնաքարշ։ Մարդ ստորնաքարշ երկրաւոր։ Մեք մարդիկ գոլով ստորնաքարշ ի մարմնոյս իրք։ Թերեւս ոչ կարողութիւն էր իմանալ ստորնաքարշ լսողաց. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Լմբ. ժղ.։ Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
predicament, class;
category, kind.
Թոյլ ետ քրիստոնէից ուսանել զարտաքին ստորոգութեան հանճարս. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։)
four-lettered, quadrilitteral, tetragrammato.
τετραγράμματος quatuor litteris constans. Բաղկացեալ ի չորից նշանագրաց կամ տառից. որպիսի է անունն աստուծոյ անթարգմանելի առ եբրայեցիս, եհւհ. այն է եհովահ, իմա՛, է՛եւէ՛. թստ մեզ՝ Որ էն. այլ ի թարգմանութիւնս ստէպ դնի Տէր.
Զչորեքգրեանն դնէ. զոր յայլում վայրի գտաք ադովնայի իսկ գրեալ։ Չորեքգրեանն ե՛ւ ադովնայի ե՛ւ ահիահ զաստուծոյ անունն նշանակեն եբրայեցերէն։ Եւ աստ առընթեր կայ չորեքգրեանն, որ նշանակէ զտէրն անուն. (Ոսկ. ես.։)
Զառաջնոյն (անուանէ աբրահամու) ասեն, թէ ըստ չորեքգրենին էր, որով ըստ անուանն իսկ գրի (ավրմ. աբրամ). (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Չորեքդիմի.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. (Շ. բարձր.։)
four-faced.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. (այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. Շ. բարձր.։)
having four sides, extremities or parts.
Քառավտակ բղխմամբն արբուցանէր զչորեքծագեան զտիեզերս։ Ընդ չորեքծագեան արարածս եղեն ամենեքեան սուրբք. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։)
to quadruple or quadruplicate, to increase fourfold.
Երեքկնէր եւ չորեքկնէր զանսուտ երդումն յարեգակն. (Եղիշ. ՟Բ։)
fourteenth.
τεσσερεσκαιδέκατος quartus decimus. Վերջինն չորեքտասաներորդի։ Իբրեւ չորեքտասաներորդ գիշեր լինէր։ Այս չորեքտասաներորդ օր է. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 5։ Գործ. ՟Ի՟Է. 27. 33։)
Զատիկն ի չորեքտասաներորդ լուսնին լինէր. (Մեկն. ղկ.։)
of fourteen days (full moon).
Յաւուր արարչութեանն լուսինն չորեքտասանօրեայ էր։ Լուսին չորեքտասանօրեայ լիութեամբ լուսոյն կատարեալ. (Շիր. զատիկ.։)
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. (եւ չորեքօրիւք) (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. եւ չորեքօրիւք (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
the number four;
four.
Մեծապատիւ էր առ պիւթագորեանսն չորրեակդ։ Չորրեակ՝ թուոց է ամենայարմարագոյնն, իբրու կատարելագոյն։ Զչորրեակն ոչ առնու, զի թէ առնու, հարկաւորի հատանել զմիակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։ Փիլ. լին.։ Քեր. քերթ.։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Իսահակ՝ առաջին էր յաբրահամէ. եւ երկրորդ՝ եսաւ. երրորդ՝ հռագուէլ. չորրորդ՝ զարէ. եւ զյոբաբ հինգերորդ թուեաց. (Իսիւք.։)
tetrarch.
τετραρχής, τετραρχών tetrarcha. Պետ չորրորդի մասին տէրութեան կամ երկրի իրիք.
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
Վախճանէր առ չորիւք որդւովք». այսինքն թողեալ զչորս զաւակս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
a coach and four;
quadriga.
Նորոգեցաւ տուաձիոցն ասպարէս. եւ յաղթէր տիբերի կայսեր չորքձիքն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
Զի՞նչ էր այն ամենայն չու՝ որ ինձ դիպեցաւ։ Գայր չու մեծ եւ ամբոխ բազում. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 8։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39։)
Չու արարեալ աբրամու, եկն բնակեցաւ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Չու արար վաղվաղակի ի կողմանս անտիոքայ։ Չու առնէր խաղայր գնայր հեղիոդորոս կամ անտիոքոս։ Չու դարձի առնել (այսինքն դառնալ). (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 63։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8։ եւ ՟Բ. 2։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 12։)
twine, string, cord, rope;
line, halter.
Խզիլ պարանացն եւ ընկղմիլ նաւին ի տկարութենէ չուանացն էր։ Եւ զի՞նչ չուանքն՝ որ խզեցան. շաղկապ եւ շարամանութիւնք մեր առ աստուած հաւատոյ եւ սիրոյ. (Գէ. ես.։)
Կապեցին բարակ չուանաւ զոլոգս նորա. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ժ՟Ա.։)
Չուանօք պնդեցից զմէջս իմ. (Ոսկիփոր.) (գրեալ էր, չունարօք)։
cord-twisting;
rope-maker.
Իւրում ձեռօքն գործէր, քանզի չուանաման էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Չուանեղէն.
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
made of cord;
—եայ խարազան, scourge of cords, rope's end.
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
cloth, woollen cloth, wool-stuffs.
Քթուէր զչուխայ իւր։ Տայր նմա ծերն չուխայ (ի կարել զհանդերձ). (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ե։)
uneatable;
unfit for food.
Զոր չէր օրէն ուտել՝ ըստ օրինաց.
to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.
Զիա՞րդ կարէր չքացուցանել խաւարն զլոյսն. (Կոչ. ՟Զ։)
needy, indigent, necessitous, poor, beggarly;
— եմ յամենայնէ, I possess nothing, I am penniless;
— է, he is in a state of necessity, of want, poverty or need.
Այրեաց եւ որբոց եւ չքաւորաց հանգիստ եւ դարման առնէր. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
want of necessary things, indigence, necessity, dearth, beggary, misery, poverty;
penury;
privation;
— գանձուց, embarrassed state of the finances;
չքաւորութեամբ կեալ, to live in straitened circumstances, in poverty;
ի չքաւորութեան կայ, he is in great want, he is very poor.
Այլ նա ի չքաւորութենէ իւրմէ՝ զամենայն զոր ինչ ունէր՝ արկ գոյիւ չափ զկեանս իւր. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
Բազում վշտօք եւ նեղութեամբք վտանգէր զամենեսին, եւ հասուցանէր ի չքաւորութիւն տնանկութեան. (Ղեւոնդ.։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, եւ աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչքաւորութիւնն՝ որ առ կեանս է հարկաւոր. (Բրս. հց.։)
innocent, inculpable;
—ք, excuse, justification;
ի —ս առնել, to excuse;
ի չքմեղս լինել, ի չքմեղիկս լինել, to excuse or justify oneself, to dissemble;
to hide or conceal oneself.
Ոչ հանապազ ըստ առաւելութեան կամաց էր ցուցանել նշանս. քանզի պարտ էր երբէք եւ ի չքմեղս լինել». (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2.) յն. λανθάνειν . ծածկիլ, կամ զանխլանալ։
very charming, graceful, elegant.
Խնդրէր կին ... զի բնաւ չքնաղագեղ իցէ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Կ՟Բ։)
rare, excellent, singular, matchless, unique, incomparable.
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս՝ զբոլորասէրն զլուսաւորն զչքնաղագիւտն. (Ագաթ.։)
fine-shaped.
Սիւն լուսոյ ձգէր վերոյ նոցա, չքնաղաձեւ խորան՝ արեգական յաղթող. (Տաղ.։)
annihilation;
disappearance;
— խնդրոյ, the knotty point of a question.
Յովհաննէս զչքութիւն խնդրոյ լուծանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
cf. Պալատն.
Դարձաւ թագաւորն կոստանդիանոս ի պաղատան։ Զսուրբ հայրապետն սեղբեստրոս ընդ իւր տանէր ի պաղատանն. (որպէս թէ ուղր. իցէ Պաղատան)։ Եփիմիանոս ի պալատն իւր ունէր շինեալ եկեղեցի։ Ի պալատին եկաց ամս քառասուն։ Ներքինի մի ի պալատէ անտի է. եւ այլն. (Վրք հց։)
to be frightened at, struck with consternation.
Առեալ քարինս՝ կոծէր զկուրծսն. եւ այնքան պախէր՝ զի իջանէր վտակ արեանց. իմա՛ բախէր։
defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;
Զի՞նչ պակաս է քեզ առ իս, զի խնրես երթալ յերկիր քո։ Առնոյր յասոն ոչ ինչ պակաս քան զքսան հազար վառեալ։ Ոչինչ պակաս իցէ (ումեք)։ Ոչինչ իւիք պակաս իցեմ կամ գտայ։ Մի ինչ պակաս է ի քէն։ Տէր ոչ պակաս առնէ զողորմութիւն իւր։ Յառաջնում յարձակել անդ պակաս առնէին (յն. սպանանէին) եւ այլն։
Արս չորեքհարիւր լոկ՝ թէ աւելի կամ պակաս՝ ունէր ընդ իւր. (Զենոբ.։)
narrow-mindedness, silliness, simplicity, foolishness.
Տէր Աստուած նայեցեալ ի նոցա պակասամտութիւնն՝ անդ խառնեաց արբոյց նոցա զխառնակութիւն լեզուացն բաժանման. (Ագաթ.։)
scant-bearded.
want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
Զամենայն պակասութիւն (այսինքն կարօտութիւն) աղքատութեանն՝ յանձնէ եւ յընկերացն մատուցանէր. (Եղիշ. ՟Ե։)
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
Մխիթարէր զնոսա, զի մի՛ պակիցեն յայնչափ զօրաց բազմութենէ։ Ի զօրութիւն բազկի քոյ զահի հարցին եւ պակիցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 16։ ՟Ժ՟Ե. 23։)
Պակուցեալ հիացմամբ։ Կնոջն՝ որում բժշկութիւն ընդունելոյ՝ իբրու պակեցելոյ՝ պարտ էր, նա (զայրն) զպակուցեալն զօրէն դեղոյ բանիւք սփոփեալ մխիթարէր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. ի սամփս.։)
libidinous.
Պակշոտական յիմարութեամբ մաշէր ի միտս իւր։ Ասէր պակշոտական ցանկութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
Դանիէլ առ ծերսն պակշոտեալս ի շուշան՝ ասէր. (Տօնակ.։)
to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.
καταπλήσσω horrorem incutio, obstupefacio. Տայ պակնուլ. պախեցուցանել. հիացուցանել. եւ Ահացուցանել. արմնցընելով վախցընել. սէրս մէրս էթմէք.
Ձայն ի միջոյ՝ որ յերկնուստ ծորեցաւ հրոյ, հիացուցեալ պակուցանէր։ Կնոջն ի սկզբանն պակուցող, իսկ ի կատարածի՝ առնն ահագին երեւեցաւ (հրեշտակն). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. սամփս.։)
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
Զնա կալան պահակ, զի բարձցէ զխաչն նորա։ Ունէին պահակ զՍիմովն Կիւրենացի՝ որ ընդ այն անցանէր. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 32։ Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 21։)
ՊԱՀԱԿ. Որպէս Պահ դուռն. Տեղի պահպանութեան. կիրճ կամ դուռն՝ ըստ ինքեան ամուր, եւ ամրացեալ զգուշութեամբ պահապանաց. որպիսի էր կապանն ճորայ՝ երկաթի դուռն կոչեցեալ.
iron or wooden tie-piece, binding-piece, notched-rail, brace;
buttress, flying-buttress.
Սէրն՝ պահանգ շինուածոյ. զի նովաւ հաստատեալ կազմին որմք տաճարի. եւ եթէ նենգութիւն ինչ գտցի ի պահանգս ապարանիցն, անկեալ կործանի շինուածս. (Մծբ. ՟Բ։)